TCMB'den rekor zarar

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) bilançosu, Resmî Gazete'nin bugünkü sayısında yayımlandı. TCMB, 31 Aralık 2023'te sona eren 92. hesap döneminde kur korumalı mevduatların da etkisiyle 818,2 milyar lira (~25 milyar dolar) zarar açıkladı. Banka, 2022 yılında 72 milyar lira kâr açıklamıştı.

TCMB'nin aktif toplamı 2023 sonu itibarıyla 6,92 trilyon lira düzeyinde kaydedildi. Bu dönemde Merkez'in altın mevcudu da 1,41 trilyon lira oldu. Bilançoda değerleme hesabı kalemi 817,8 milyar lira seviyesinde bulunurken, ihtiyat akçesi tutarı da 9,6 milyar lira olarak belirlendi.

^{Grafik: Bloomberg HT}

Arka plan: TCMB’nin döviz pozisyonu ve kur korumalı mevduat (KKM) fark ödemeleri sebebiyle değerleme hesabındaki gelişmeler Merkez'in 2023 sonunda bu doğrultuda zarar açıklayabileceğine işaret ediyordu. KKM ödeme yükümlülüğünün Temmuz ayında TCMB’ye devredilmesi nedeniyle yapılan ödemeler Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın merkezî yönetim bütçe dengesinden çıkarılmıştı.

Perspektif: Zarar neticesinde TCMB'den Hazine'ye kâr transferi olmayacağı için bu durumun likidite genişlemesine engel olması öngörülüyor. Önceki yıllarda TCMB elde ettiği kârdan ihtiyat akçesi olarak Hazine’ye aktarım yapmıştı.

Geniş açı: Dünyanın önde gelen merkez bankaları da pandemi sonrası enflasyonda yaşanan artış nedeniyle yaptıkları sert faiz artışlarının etkisiyle 2023'ü zararla kapattı. TCMB'nin yaklaşık 25 milyar dolarlık zararına karşılık geçen yılın en yüksek faaliyet zararını 114,3 milyar dolarla ABD Merkez Bankası (Fed) açıklarken, 2004'ten beri ilk kez zarar açıklayan Avrupa Merkez Bankasının (ECB) kaybı ise 1,3 milyar avro oldu. İsviçre Merkez Bankası da 3,2 milyar İsviçre frangı (~3,5 milyar dolar) zarar ettiğini duyurdu.

Bir adım sonrası: TCMB'nin 2023 yılına ait 92. Hesap Dönemi Olağan Genel Kurul Toplantısı, 30 Nisan'da Ankara'da düzenlenecek.

• Toplantının gündeminde, Banka Meclisi ve Denetleme Kurulunun 2023 hesap yılına ait raporlarının okunması ve görüşülmesi, 2023 yılına ait bilanço, kâr ve zarar hesabının onaylanması, Banka Meclisi üyelerinin ve Denetleme Kurulunun ibraları, Banka Meclisinin 30 Nisan 2024 tarihi bitiminde boşalacak iki üyeliği için seçim yapılması ve Denetleme Kurulunun 30 Nisan 2024 tarihi bitiminde boşalacak bir üyeliği için seçim yapılması bulunuyor.

Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selva Demiralp, Bloomberg HT’ye konu hakkında değerlendirmede bulundu: 

“Merkez bankaları kâr amacı güden kuruluşlar değil, dolayısıyla kağıt üstünde Merkez Bankası’nın kâr etmesinden veya zarar etmesinden çok nihai hedefine ulaşabiliyor mu ulaşamıyor mu ona bakmak lazım. Performansını değerlendirirken sen zarar etmişsin demek bir Merkez Bankası’nın tek başına ne iyi olduğunu gösterir ne kötü olduğunu gösterir. Bu kadar ciddi bir zarar söz konusuyken esas hassasiyet bunun bir servet transferi olmasıyla ilgili. Merkez Bankası’nın doğrudan para basıp Kur Korumalı Mevduat (KKM) tutabilecek olan daha varlıklı kişilere kaynak aktardığını görüyoruz. Benim esas eleştirim bu konuda. Bir Merkez Bankası’nın hiçbir zaman için özel sektörle veya şahısla doğrudan bir ilişkiye girmemesi gerektiği dünyada kabul edilmiş bir hassasiyet var.”