Tipografi Bilimi

Tasarımı, eleştirisel bir söylem haline getirmek için sarf edilen bütün kahramanca çabalara rağmen, içinde bulunduğumuz bu alan büyük ölçüde gelenek ve sezgilerle yürütülmeye devam etmektedir. Farklı tutumlarla ilgilendiğim için, yakın zamanda tipografi hakkındaki bilimsel literatürü araştırmaya başladım. 19. yüzyıldan günümüze kadar farklı dallarla uğraşan araştırmacılar —psikoloji, ergonomi, insan bilgisayar etkileşimleri (HCI) ve tasarım—  tipografinin verimliliğini ölçmüşlerdir. Tasarımcılar tarafından çok az bilinen bu araştırma; insanların, kâğıt ve ekrandaki yazılı sözcüklere nasıl tepki verdikleri hakkında, ilginç bir şekilde sert, çoğunlukla da can sıkıcı ve son olarak da neticesiz bir yaklaşım takınmaktadır.

Başlıklarının “Davranış ve Bilgi Teknolojileri” ya da “İnsan-Makine Bilimleri Uluslararası Dergisi” gibi başlıklar olduğu yüzlerce sayfa fotokopi ya da indirilmiş bülteni taramakla ben ne öğrendim? Hem çok şey hem de az… Her ayrı çalışma farklı bir değişkeni (yazı biçemi, çizgi uzunluğu, ekran boyutu, vb.) ayırmakta ve test etmektedir. Rasyonel ve bilimsel olmasına rağmen, tipografik değişkenler birbirleriyle etkileştiklerinden —sistemin bir parçasındaki çekim diğer bir tarafta yansımaya neden olur— bu süreç sorunludur. Örnek olarak, 1929 yılında Donald G. Paterson ve Miles A. Tinker harf boyları hakkında, “Okumanın Hijyeni” (The Hygiene of Reading) adlı üzerinde çalıştıkları serinin bir parçası olarak, bir analiz yayımladılar. Metinler 6-, 8-, 10-, 12-, ve 14- punto(harflerin büyüklük ve küçüklüklerine göre aldığı ad) büyüklüğünde yazılıydı. Çalışma, 10 punto tipinin verimli okuma için “en optimum boy” olduğu şeklinde sonuçlandı. Bu sadece belirli bir satır uzunluğuna sahip (80 mm) ve belirli bir yazı karakteri (adı açıklanmayan) ile yazılmış metinler ile ilgiliydi.

makalenin tamamı burada ➚