Türkiye futbolu için UEFA kupalarına katılmak yalnızca prestij mi?

Türkiye futbolunda yerel ligde ve Avrupa kupalarında başarıyı paralel şekilde sağlamanın zorluğu, yakın dönemde daha çok konuşulan bir tartışma konusu oldu. Kadrolara yönelik harcamaların büyük oranda dövizle olduğu düzende, kurlardaki radikal artışı göz önünde bulundurunca, Spor Toto Süper Lig takımları için UEFA kupalarından elde edilen gelirler büyük önem taşıyor.

UEFA kupalarına katılımı, ligde elde edilen sıralama ve Türkiye Kupası şampiyonluğu belirliyor. Avrupa kupalarına katılım kontenjanının sayısı ve niteliğiniyse 5 yıllık periyotta, Avrupa'da mücadele eden takımların kolektif başarısı ortaya koyuyor. Tüm bu perspektifleri bir arada değerlendirince; Türkiye futbolu için UEFA kupalarına katılmak yalnızca prestij mi?

UEFA kupalarının ödül havuzu

^Fenerbahçe

UEFA'nın, 2022-23 sezonunda üç turnuvada mücadele eden takımlara dağıtacağı 2,732 milyar avroluk ödül havuzunun, 700 milyonluk kısmı Avrupa Ligi ve Konferans Ligi’ne ayrılırken 2 milyar avronun üzerinde miktar, Şampiyonlar Ligi'ne ait olacak.

UEFA turnuvalarında, takımların grup aşamasına katılım sağlayarak ve gruplarda galibiyet başına elde edeceği gelirler şu şekilde oluştu:

• Gruplara katılım ödülü: Şampiyonlar Ligi 14,8 milyon avro; Avrupa Ligi 3,4 milyon avro; Konferans Ligi 2,8 milyon avro
• Galibiyet başı ödül: Şampiyonlar Ligi 2,8 milyon avro; Avrupa Ligi 630 bin avro; Konferans Ligi 500 bin avro

Spor Toto Süper Lig'te, yayıncı kuruluşla yapılan anlaşma sonucu kulüplere toplam 2,2 milyar lira dağıtılacak. Bu çerçevede verilecek ödül miktarları:

• Ligdeki her takım için katılım hakkı: 33,4 milyon TL
• Galibiyet ödülü: 2,3 milyon TL
• Sırasıyla lig birincisinden altıncısına ödül miktarları: 33,2 milyon TL, 26,5 milyon TL, 19,9 milyon TL, 13,2 milyon TL, 6,6 milyon TL, 3,3 milyon TL

Bu veriler ışığında; yeni sezonun Süper Lig şampiyonu, geride bıraktığımız sezon Trabzonspor'un galibiyet ve beraberlik sayısını tekrar ederse, yalnızca gösterdiği performanstan elde edeceği gelir 133,3 milyon lira olacak. Bu meblağ güncel kur durumunda yaklaşık 7,3 milyon avroya karşılık geliyor. 

Trabzonspor Şampiyonlar Ligi play-off turunda Kopenhag’ı geçerek gruplara kalırsa, 14,8 milyon avro gelir elde edecek. Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) verilerine göre Trabzonspor’un, bonservis bedeli harcamaları ve sözleşme fesih ile kiralama bedeli gelirleri arasında 9,2 milyon avroluk açık var. Trabzonspor yakın dönemde finansal açıdan en doğru ve şeffaf yönetilen takımlarından biri ve tüm takımları göz önünde bulundurunca, buz dağının altındaki tablo iç açıcı değil.

Ekonomik olarak zor günler geçiren Süper Lig takımları için, UEFA kupalarından elde edilecek gelirler göz ardı edilemez. Bu duruma dair görüşlerini sorduğumuz Kadir Has Üniversitesi Spor Çalışmaları Merkezi Direktörü Emir Güney, "Son yıllardaki döviz kuru artışlarını düşündüğümüzde, tabii ki hedef Avrupa’da başarı ve devamlılık olmalı ancak unutmamalıyız ki; içinde bulunduğumuz sistemde yerelde ne kadar başarılıysanız, Avrupa kupalarına katılırken o kadar az tur geçmeniz gerekiyor. Dolayısıyla her ne kadar bu bütçelerle zor olsa da özellikle büyük kulüplerimizin, iki kulvarda da rekabetçi olabilecek derinlikte kadrolar kurması gerekiyor." değerlendirmesinde bulundu.

“Bu noktada bir “yumurta-tavuk” ilişkisinden daha bahsetmemiz lazım. Eğer Avrupa’da başarı yakalamayı değil, yalnızca gruplara katılım gösterip gelir sağlamak odaklı bakarsak bu sefer, UEFA sıralamasında ülke olarak gerilerde kalma ve kulüplerimize daha az kontenjan verilmesi durumu karşımıza çıkıyor. Yani kulüp yöneticilerimizin yerelde birbirleriyle rekabet ettikleri kadar, Avrupa’da saha dışında dayanışma göstermeleri şart. Eğer 'yalnızca ben kazanayım' yaklaşımı olursa, ileride Avrupa kupalarında grup aşamalarına dahi kalamamaya başlayacağımız ve sportif başarı azaldıkça, sıralamada daha da aşağı düşüp daha dar kontenjanlara maruz kalacağımız bir durum ortaya çıkabilir."

UEFA ülke puanı sistemi

^Başakşehir

UEFA Şampiyonlar Ligi, Avrupa Ligi ve Konferans Ligi'ne katılım hakları, ülke puanı sistemine göre belirleniyor. Türkiye, ülke puanı sıralamasında 2021-22 sezonunu 27.100 puan ile 20. sırada noktaladı. Ülke puanı, bir ülkenin temsilcilerinin son 5 sezonda gösterdiği performansa göre oluşuyor. Bir sezonda ortaya çıkan puan; ülkenin elde ettiği toplam puanın, temsilci sayısına bölünmesiyle ölçülüyor.

UEFA turnuvalarında; ülke puanı sıralamasında ilk 4 sırada bulunan liglerin yedişer, 5. ve 6. sıranın altışar, 7-15 arasının beşer takım kontenjanı bulunuyor. 16. sıradan itibaren temsilci gönderme hakkı 4'e düşüyor. Bu kotalar, UEFA kupaları ile yerel lig ve kupa şampiyonlarına göre ufak değişiklikler gösterebiliyor.

Emir Güney, UEFA ülke puanı sistemi ve Konferans Ligi’nin doğuşunu "En üst düzey liglere daha fazla kontenjan vermek, bu ülkelerin futbol ekosistemlerine çok ciddi bir para akışı olmasını sağlıyor. Hâliyle, '5 Büyük Lig' ile diğer ligler arasındaki makas daha da açılıyor. UEFA bunu bir nebze engellemek için UEFA Konferans Ligi’ni başlattı. Daha çok sayıda kulübün Avrupa yarışmalarına katılarak uluslararası rekabet deneyimi kazanmasını, Şampiyonlar Ligi kadar olmasa da ek gelir elde etmesini sağlamayı planladı." ifadeleriyle anlatıyor.

"Ülke puanı sisteminde yıllık bazdaki sıralamalara çok fazla bakmamak lazım çünkü genel sıralama, ülke takımlarının son beş yıldaki sportif performanslarının toplamı üzerinden değerlendiriliyor. Dolayısıyla, örneğin bir sezon içinde Türkiye’den iki takımın Şampiyonlar Ligi’nde çeyrek final ve Avrupa Ligi’nde yarı final gördüğünü düşünelim. O yılki puanlar baz alındığında, ülke puanı hayli yüksek olacaktır ancak siz ülke futbolu olarak bu başarıyı bir sonraki sezona taşıyamazsanız, alınan bu yüksek puanlar yalnızca dört yıl fayda sağlayacak ve beşinci yıl, sıralamada çok hızlı bir düşüşe sebep verecek."

Spor Toto Süper Lig takımlarının ekonomik ve sportif başarı için çıkış yolu; mümkün olduğu kadar aynı anda Avrupa kupalarına katılımı göz ardı etmemek, yerelde başarı ile UEFA turnuvalarında kolektif bir bilinçle ilkbaharı görmeyi hedeflemekten geçiyor. Bununla birlikte Türkiye futbolunun güncel düzeyine dair gerçekçi tespit yaparak doğru finansal planlama, gömleğin ilk düğmesini doğru iliklemek olacaktır.