Türkiye ‘yolsuzlukla mücadele’de (yine) sınıfta kaldı

GRECO'nun 7 Aralık'ta yayımladığı "Milletvekilleri, hâkim ve savcılar bakımından yolsuzluğun önlenmesi" son ara raporunda, Türkiye'nin bir kere daha "genel anlamda tatmin edici olmadığı" tespiti yer aldı. 

2015'ten bu yana Türkiye hakkında aynı konu üzerine üç rapor yayımlanmış, üçü de Türkiye'nin yolsuzluk hakkındaki önlemlerinin "tatmin edici olmadığı" tespitiyle sonuçlanmıştı. 

GRECO'nun 94. Genel Kurulu'nda en son kabul edilen Dördüncü Ara Uyum Raporu'nda ise bir önceki rapordan bu yana tavsiye edildiği hâlde gereği yapılmayan noktalarla ilgili ayrıntılı analizler yer alıyor. 

Rapora göre Türkiye, GRECO'nun taahhüt ettiği 22 tavsiyeden 3'ünü tatmin edici bir şekilde uygularken 10'unu uygulamamış, 9'unu ise kısmen uygulamış. Bu değerlendirmenin sonunda Türkiye'nin yolsuzluğu engellemekteki çabalarının 4'üncü kez "genel anlamda tatmin edici olmadığı" bulgusu yer aldı.

• Bununla birlikte: GRECO, Türkiye Delegasyon Başkanlığı'ndan en geç 20 Haziran 2023'e kadar raporda verilen tavsiyelerin yerine getirilmesi için alınan tedbirlere ilişkin bir rapor sunulmasını istedi. 

GRECO nedir? 

GRECO, yani "Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu", Türkiye'nin de üye olduğu Avrupa Konseyi'nin üye ülkeleri arasında yolsuzlukla mücadele üzerinde işbirliğini teşvik etmek amacıyla oluşturulmuş bir kuruluş. GRECO, üye ülkeler arasında yolsuzlukla mücadelede şeffaflığı, etik davranışları ve hesap verebilirliği artırmak amacıyla önerilerde bulunur ve ülkelerin yolsuzlukla mücadeledeki yasal çerçevelerini ve uygulamalarını değerlendiren raporlar hazırlar. Çalışmalar ve değerlendirmeler genellikle hükümetler, yargı ve yasama organları ile diğer ilgili kurumları içeren kapsamlı bir yaklaşım benimser. 

GRECO raporlarının ve tavsiyelerinin hukuki bağlayıcılığı yoktur. Üye ülkeler, Avrupa Konseyi bünyesindeki kuruluşların kararlarına yasal olarak uyma zorunluluğunu taşımaz. Fakat adalet, eşitlik ve demokrasi gibi temel değerleri tehlikeye atan uygulamaların durdurulmaması, uluslararası ilişkileri olumsuz etkilemekle beraber politik ve diplomatik baskıyı beraberinde getirebilir. 

Milletvekilleri ile Hâkim ve Savcılar Kurulu (HSK) üzerine

Daha önceki raporlarda Türkiye'nin yasama sürecinin şeffaflığının artırılması istenmiş, bu değişimin hayata geçirilmesi içinse birtakım tavsiyelerde bulunulmuştu. Bununla birlikte, BBC'nin rapor üzerine yaptığı değerlendirmeye göre GRECO, özellikle milletvekillerinin yolsuzlukla mücadelesi kapsamında verilen tek bir tavsiyenin bile yerine getirilmediğinin altını çizdi. 

Raporda yer alan bulgular, milletvekillerinin mal beyanlarının doğrulanması için herhangi bir faaliyet yürütülmediğini, 2016'da gündeme gelen Milletvekillerine Yönelik Etik Davranış İlkeleri Kanun tasarısında da hiçbir ilerleme olmadığını aktardı. Öte yandan, kamuoyu istişarelerine dair kuralların geliştirilmesi, torba yasalardan kaçınılması ve milletvekilleri hakkında rüşvet suçlamasıyla yürütülen ceza soruşturmalarının engellenmemesi gibi önlemler de hâlâ uygulanmış değil.

Raporda dikkat çeken başka bir önemli nokta da Hâkim ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) bağımsızlığı. GRECO'nun öne çıkardığı tavsiyeler arasında, HSK'nın bağımsız bir şekilde faaliyet göstermesinin sağlanması yer alıyor. HSK'nın yapısının Avrupa standartlarına uymadığı ve bunu düzeltmek için yapılan önceki önerilere rağmen herhangi bir adım atılmadığı belirtiliyor.

Hâkim ve savcıların işe alınma sürecinde, Adalet Bakanlığı'nın değil, yargı erkinin sürecin etkin bir parçası olması gerektiği belirtiliyor. Bu gerekliliğin arkasındaki sebebin de adli görevlere atanacak kişilerin seçiminde tarafsızlık ve bağımsızlık prensiplerini koruma amacı olduğu ekleniyor. Raporda ayrıca, hâkim ve savcıların etik davranış ve dürüstlüklerine dair değerlendirmelerin kamuya açık ve nesnel kriterlere dayalı olarak yapılması gerektiği vurgulanıyor. Öte yandan, hâkim ve savcıların görev yerlerinin rızalarına aykırı olarak değiştirilme olasılığının azaltılmasına yönelik önlemlerin alınması gerektiği ifade ediliyor.

T24 yazarı Çiğdem Toker, rapor hakkındaki haberinde yaptığı değerlendirmede şu sözleri aktarıyor: 

"GRECO'nun açıkladığı Türkiye raporunda, özellikle yargı bağımsızlığı konusunda buraya aktardıklarımdan çok fazlası var. Okurken sıradan vatandaşa teknik ve ayrıntılı gelebilecek bu değerlendirmelerin tamamı, aslında yargı ve adalet konusundaki kronik sorunlardan neden kurtulamadığımızı, neden içimize sinen bir adalet düzeni içinde yaşamadığımızı da net gösteriyor. Sadece bu değerlendirmeler değil, Türkiye'nin bu tavsiyelere neden uyulmadığı konusunda yetkililerin Avrupa Konseyi muhataplarına bilgi vermekten kaçınması bile durumun vahametini ortaya koyuyor."