Türkiye'de Emekliler ve Memurlar

Emekliler

Türkiye'de emeklilerin maaşları, yaşanan ekonomik değişimler ve sosyal güvenlik sisteminin durumu gibi birçok faktöre bağlı olarak belirleniyor. 2022 yılında Türkiye'deki emeklilerin maaşları, belirli bir dizi düzenlemeye tabi tutulmuş ve bu düzenlemeler emeklilerin yaşam standartlarını ciddi oranda etkilenmesine sebep olmuştur. 2022'de Türkiye'deki emeklilerin maaşlarını etkileyen temel faktörlerden belki de en önemlisi enflasyon oranlarındaki artış oldu. Enflasyonun yüksek olduğu bir dönemde, emekliler alım güçlerini yüksek enflasyona karşı koruyamadı. Bu durum, zaten sürekli geçim konusunda sorunlar yaşayan emeklilerin sorunlarının artmasına neden oldu. Hükümet, emeklilerin maaşlarını enflasyona endekslemek ve enflasyonun üzerinde artışlar yapmak için adımlar attı, ancak bu adımlar çoğu zaman enflasyonun artış hızından dolayı yetersiz kaldı. Özellikle 2023 Genel Seçimler’inden önce çıkan EYT yasası ile birlikte pek çok insanın çok erken yaşlarda emekli olduğu bir dönemde yaşarken, emekli kesiminin geçim sorunlarına AK Parti’nin 2015’ten itibaren nasıl yaklaştığına göz atalım.

2015

“Geçmişte olduğu gibi önümüzdeki süreçte de düşük düzeyde maaş alan emeklilerimizin gelir seviyesini alacağımız tedbirlerle yükselteceğiz.”  (AK Parti 2015 Seçim Beyannamesi)

“Bu çerçevede; Temmuz ayında emekli maaşlarına rutin olarak yapacağımız artıştan sonra maaşı 1.000 liranın altında kalan SSK ve Bağ-Kur emeklilerimize seyyanen 100 lira zam yapacağız.” (AK Parti 2015 Seçim Beyannamesi)

“Maaşı 1.000 lira ile 1.100 lira arasında olan emeklilerin maaşını da 1.100 liraya tamamlayacağız. Bu artıştan emeklilerimizin yaklaşık yüzde 60’ının istifade etmesini sağlayacağız. “ (AK Parti 2015 Seçim Beyannamesi)

2015 yılından itibaren yapacağımız kıyasın bugün ile açıklanabilir olmasını sağlamak adına o dönemin dolar kurunu bilmemiz ve buna göre bir karşılaştırma yapmamız gerekiyor. 2015 yılında dolar kurunun 2-3 arasında değiştiğini söyleyebiliriz. Mevzubahis vaatlere bakıldığında yüzde 60 oranında emeklinin 1100 lira maaş alacağı vaat edilmiş. Bu da dönemin kuruyla ortalama 400-500 dolar arası bir tutara denk geliyor. Bu vaatin verilmesinden tam 8 sene sonra 2023 yılı için emeklilerimizin aldığı maaşlar ise 250-350 dolar bandında gidiyor. Vaatler geleceğe yönelik sözlerdir ve AK Parti bu vaatlerinin 2015-2018 arası gerçekleştirse bile şu an ki durum söz konusu olduğunda bu vaat gerçekleşti veya gerçekleşmedi demek biraz kafa karıştırıcı oluyor.

Bu bülteni hazırlarken devam eden açıklamalarla birlikte 2023 yılının temmuz ayında emeklilere yüzde 25 zam yapılacağı açıklandı. Bu zam ile birlikte ortalama bir emeklinin maaşı 350-450 dolar bandına çıktı. Tabii istikrarsız dolar kuru önümüzdeki dönemde ne gibi bir değişime sebebiyet verir bilinmez. Bu karar ile birlikte memurlar ve emekliler arasındaki fark ciddi oranda açılmış oldu. Memurlar enflasyona karşı ezdirilmemeye çalışıldı denebilse bile emekliler için maalesef aynı şeyi söyleyemez hale geldik.

Memurlar

Türkiye'deki memurlar da emekliler gibi alım güçleri enflasyona bağlı olarak düşmektedir. Yüksek enflasyon oranları, memurların maaşlarının alım gücünü önemli ölçüde düşürmekte.  Enflasyonun artış oranının devam ettiği durumda, memurların yaşam standartları daha da kötüleşmesi beklenilmektedir. Hükümetin sürdürülebilir bir enflasyon politikası benimsemesi ve maaş artışlarını enflasyonun üzerinde tutması bu sorunu çözebilecek yegane durumdur. Ancak hükümetin enflasyon ile mücadelede benimsediği metod, iktisat biliminin rasyonel zeminin çok uzak olduğundan halkın enflasyona karşı ezilmemesi için maaşlara zamlar ile bu sorun çözmeye çalışılıyor; enflasyon düşmediği sürece zamların da bir sonu olması gerekecek ve halk geçim sıkıntısı çekmeyi sürdürecek.  Bu konuda Ak Parti’nin memurlar ile ilgili verdiği vaatlere ve izlediği tutumları inceleyelim.

2002 yılı sonundan 2015 yılı Ocak ayı sonuna kadar enflasyon yüzde 185 oranında artarken; aile yardımı ödeneği dahil en düşük memur maaşı yüzde 435 artarak 2.097 TL’ye yükselmiş ve reel olarak yüzde 88 artmıştır.(AK Parti 2015 Seçim Beyannamesi)

Net asgari ücret reel olarak 2002-2014 yılları arasında yüzde 61,6 oranında artış kaydetti. Net ele geçen ortalama memur maaşlarını ise aynı dönemde reel olarak yüzde 48,3 oranında arttırdık. (AK Parti 2015 Seçim Beyannamesi)

İktidarımız döneminde kamu çalışanlarımıza enflasyonun üzerinde reel maaş artışı sağladık. 2002 yılı sonundan 2018 yılı Ocak ayına kadar enflasyon yüzde 286 oranında artarken; aile yardımı ödeneği dahil en düşük memur maaşını yüzde 566 arttırarak 2.614 TL’ye yükselttik ve en düşük memur aylığında reel olarak yüzde 73 artış sağladık.(AK Parti 2018 Seçim Beyannamesi)

Emeklilerin dünü ve bugünü ile ilgili kıyası yaparken dikkate aldığımız unsur olan dolar kurunu burada değerlendirmek zorundayız. Lakin yıllar değişkenliğe sahip olduğundan bu vaatlerin ve yapılanların sunulduğu yıllardaki dolar kurunu da kabaca hesaplamamız gerekebilir. 2018 yılını dolar 5.29 TL’den tamamlamış. Günümüzde yaşayanlar için bu rakam ne kadar da garip ama aslında sadece 5 yıl önce idi. 

Memurların, işçilerin ve emeklilerin aylıklarına 2023 ve 2024 yıllarında enflasyonun üzerinde en az büyüme oranında refah payı artışı vereceğiz.(AK Parti 2023 Seçim Beyannamesi)

AK Parti, Torba Kanun teklifini Meclis'e sundu. Teklife göre en düşük memur maaşı 22 bin 17 TL'ye yükseltilecek. Memurlara yüze 17,55 zam oranının yanı sıra seyyanen 8 bin 77 lira artış yapılacağı duyuruldu.

AK Parti’nin 2015 vaatlerini incelediğimizde en düşük memur maaşını 2097 TL’ye yükselttiklerini belirtiyor. O dönemin kurunu 2.8 TL’den hesapladığımızda en düşük emekli maaşının 748 dolar gibi bir ücret olduğunu görebiliyoruz. 2018’ yılına baktığımızda 2614 TL’ye yükseltilen emekli maaşının 500 dolar bandında olduğunu gözlemliyoruz. En düşük emekli maaşının bir hafta öncesine kadar 11.000 TL olduğunu söylersek de son gelen yeni zamdan hemen önce memurlarımız 300 dolar bandında bir maaş alıyorlardır. AK Parti’nin seçim beyannamelerinde TL olarak sürekli arttırdığını ifade ettiği ücretler aslında dolar bazında incelendiğinde enflasyon karşısında nasıl ezildiğini görmemiz kolaylaşıyor. Son gelen zamlarla birlikte en düşük memur maaşı 22.000 TL oldu bu da dolar olarak şu an 840 dolar gibi bir ücret yapıyor lakin doların istikrarsız tutumu bir dahaki yıl veya seçim döneminde memur maaşlarını ne hale getirmiş olacak birlikte göreceğiz.

Bu haftaki bültenimizde toplumda seçim zamanı en çok hoş tutulmaya çalışılan iki kesim olan memur ve emeklilerin yükselen enflasyon karşısında ne durumda olduğunu ve ne duruma doğru gittiğini göstermeye çalıştık. Seçimi ve sonrasını çokca meşgul eden bu konuların yavaş yavaş sonuca bağlandığı günlerde umarız ki bu iki kesime de gelecek zamlar, ekonomik sıkıntılardan insanlarımızı biraz daha uzaklaştırıp rahat bir hayat yaşamalarını sağlar.