Üç günlük sessizlik bozuldu: ABD-İran arasındaki saldırılar yeniden başladı

ABD ordusunun açıklamasına göre İran, Salı günü Amerikan askerlerinin bulunduğu bölgelere “sürpriz saldırı girişimi” kapsamında bir balistik füze salvosu gönderdi. CENTCOM hedef alınan üsleri ve kaç füze fırlatıldığını açıklamadı; Amerikan güçlerinin kayıp vermediğini ve bütün füzelerin havada imha edildiğini bildirdi.

Wall Street Journal’a konuşan bir Amerikan yetkili, en az dört füzenin Ürdün’deki bir ABD üssüne yöneldiğini söyledi. İran yönetiminden saldırıya ilişkin henüz bir açıklama gelmedi.

• Balistik füze saldırısından sonra ABD ve Suudi Arabistan’a ait uçaklar Irak’ın doğusunda, İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yönlendirildiğini öne sürdükleri silahlı gruplara ait çok sayıda lojistik ve silah tesisine hava saldırıları düzenledi.

CENTCOM, Irak’taki bombardımanın İran’ın balistik füze saldırısına değil, önceki 72 saatte Amerikan güçleri ve Suudi enerji tesislerine karşı düzenlenen 30’dan fazla İHA saldırısına yanıt olduğunu açıkladı.

Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı, ülkenin doğusundaki enerji tesislerine yönelen birkaç İHA’nın hava savunması tarafından düşürüldüğünü açıklamış; saldırıların Irak’ta faaliyet gösteren İran bağlantılı gruplar tarafından düzenlendiğini öne sürmüştü. Irak’taki silahlı gruplar ise suçlamaları reddetti.

Üç günlük duraklama neden sona erdi?

ABD ile İran, art arda 13 gece süren Amerikan bombardımanının ardından 25 Temmuz’da birbirlerine yönelik saldırıları durdurmuştu. Washington, bu arayı arabulucuların yürüttüğü temaslara alan açmak için verdiğini söylüyordu.

• Trump, saldırıların durduğu sırada İran’la “çok dostane” ve “derinlemesine” görüşmeler yürütüldüğünü savunmuş ancak bir anlaşmaya varılamaması hâlinde daha ağır askerî güç kullanabileceği tehdidini de tekrarlamıştı.

Tahran’ın yaklaşımı daha temkinliydi. Reuters’a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak, ABD saldırmadığı sürece İran’ın da saldırılarını durduracağını ancak Washington’ın niyetlerine güvenilmediğini söyledi. İran tarafında yaygın görüşün, duraklamanın kalıcı bir barış girişiminden çok taktiksel bir ara olduğu yönünde olduğunu belirtti.

Saldırı, Trump-Netanyahu görüşmesinin ardından geldi

İran’ın füze saldırısı ve Irak’taki Amerikan güçlerine ve Suudi enerji tesislerine yönelik bombardımanı, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Beyaz Saray'ı ziyaret ettiği gün geldi.

• Trump ile Netanyahu yaklaşık 90 dakika boyunca basına kapalı görüştü. Beyaz Saray toplantıyı “iyi ve verimli”, Netanyahu ise "şimdiye kadarki en iyi görüşmelerinden biri" olarak tanımladı. İki liderin İran’ın nükleer programı, bölgesel savaş, Lübnan, Gazze ve Suudi Arabistan ile İsrail arasında olası normalleşmeyi ele aldığı bildirildi.

İki lider arasında son haftalarda ortaya çıkan görüş ayrılıkları basına yansıyordu. Trump, savaşın beklediğinden uzun sürmesi ve İsrail’in daha sert askerî adımlar istemesi nedeniyle Netanyahu’ya yönelik rahatsızlığını açıkça dile getirmişti.

Netanyahu’nun sözcüsü, İsrail’in ABD’yi İran konusunda belirli bir yöne itmediğini ve iki tarafın ortak hedefinin İran’ın nükleer silah edinmesini engellemek olduğunu söyledi. Toplantıda Türkiye’ye F-35 satışı konusunun gündeme gelmediğini de belirtti.

ABD'nin savunma stokları tükeniyor mu?

İran’ın son saldırısındaki bütün füzelerin önlenmesi, ABD açısından taktik bir başarı. Fakat her önleme aynı zamanda pahalı ve sınırlı sayıdaki hava savunma mühimmatının azalması anlamına geliyor.

Amerikalı milletvekilleri ve askerî uzmanlar, aylar süren saldırılarda Patriot, THAAD ve deniz konuşlu önleyici füze stoklarının hızla azaldığı uyarısında bulunuyor. İran ise balistik füze, seyir füzesi ve ucuz tek yönlü İHA’ları birlikte kullanarak Amerikan savunmasını hem teknik hem ekonomik açıdan zorlamaya çalışıyor.

• Bir saldırı İHA’sının maliyeti on bin dolarlarla ifade edilirken onu vurmak için kullanılan önleyici füze milyonlarca dolara mâl olabiliyor. İran’ın stratejisi bu nedenle yalnızca hedefleri vurmak değil, Amerikan ve müttefik hava savunma stoklarını eritmek üzerine de kurulu.

Pentagon sözcüsü Sean Parnell, stokların yetersiz kaldığı iddialarını reddetti ve ordunun başkanın seçtiği zaman ve yerde operasyon yürütmek için gereken her şeye sahip olduğunu söyledi.

Öte yandan: Pentagon'un son verilerine göre, Trump'ın Şubat ayında İran'a yönelik saldırı emri vermesinden bu yana en az 624 ABD askeri yaralandı. Pentagon, bu personelin 417'sinin ABD ile İsrail'in İran'a karşı ortak askeri harekâtı olan Epic Fury Operasyonu kapsamında yaralandığını açıkladı.

Saldırıların petrol fiyatlarına etkisi ne oldu?

Yeniden başlayan çatışmalar, Hürmüz Boğazı üzerinden enerji sevkiyatının tekrar aksayabileceği korkusunu canlandırdı. Brent petrol 29 Temmuz sabahı yaklaşık yüzde 3,8 artarak varil başına 87,29 dolara yükseldi. ABD ham petrol de yaklaşık 82 dolar seviyesine çıktı. 

Petrol piyasasının kaygısı yalnızca İran’ın üretimi değil. Suudi tesislerine yönelik İHA saldırıları ve Husilerin Kızıldeniz’deki tankerleri hedef alma tehdidi, bölgenin iki ana enerji koridorunda aynı anda kesinti ihtimali yaratıyor.

Çatışma daha önce Brent petrolün varil fiyatını 100 doların üzerine taşımıştı. Haziran mutabakatı ve saldırılara verilen aralar fiyatları düşürmüş, ancak kalıcı bir anlaşmaya varılamaması savaş riskinin piyasadan tamamen çıkmasını engellemişti.