Uygulama Önerileri, Uzman Klinik Psikolog Kaan Kabukçu

Psikolojik ilk yardım kapsamında öğretmenlere öncelikle kendi ruhsal-fiziksel durumlarını kontrol etmelerini, kendi destek ihtiyaçlarının farkında olmalarını veya karşılamaya çalıştıkları bir konumda durmaya çalışarak sınıfta oluşabilecek durumlara karşı kendilerini hazırlamalarını önerebilirim. Bundan sonraki aşamalardan ve yapılabileceklerden de kısaca bahsedebiliriz. 

Travmatik olay ve kriz durumlarını deprem, yangın, sel gibi doğal afetlerden sınıf içerisinde iki öğrenci arasında olabilecek tartışmaya kadar genişletmek mümkün. Bunun temel nedeni hangi kişilerin hangi olaylara nasıl tepki verebileceğinin veya buna uygun adaptif mekanizmaları olup olmadığının öngörülemeyecek olmasıdır.

Yakın zamanda yaşanan Kahramanmaraş ve Hatay depremleri çok fazla insanı birincil ve ikincil olarak etkiledi. Akut olarak durumla karşılaşmış veya ikincil olarak bu olaydan etkilenen kişilerle yapılabilecek bazı ortak yaklaşımlar mevcut. 

İlk olarak, daha önce de bahsettiğim gibi kendinizin ne kadar etkilendiğine bir göz atın. Ardından girilen her farklı sınıfta, ilk derste öğrencilere nasıl olduklarını sorup, onlardan bir şey gelecek mi diye bekleyebilirsiniz. Böylece doğrudan veya dolaylı olarak etkilenen biri varsa ve bunu dile getirmek isterse kendisine bir alan tanımış olacaksınız. Duruma dair bir paylaşım yapılmaması durumunda, kısaca, geçen haftalarda yaşanan bu afetin çok üzücü olduğunu, onlarla konuşmak ve dinlemek için hazır bulunduğunuzu ve ne zaman isterlerse sizle gelip özel olarak konuşabileceklerini söyleyerek planladığınız eğitim programına dönebilirsiniz. 

Eğer sınıfınızda bu durumdan etkilendiğini bildiğiniz bir veya birkaç öğrenci varsa onları işaret etmeden, gözlerinizle veya kelime seçimlerinizle onları belirtmeden yine benzer bir tutumla yaklaşabilirsiniz. 

Olaydan birincil veya ikincil olarak etkilenmiş birinin paylaşım yapması üzerine onu dinlemek, olaya dair ne hissettiğini (üzüntü, yas, öfke, korku gibi) adlandırmak ve çok detaylı sorular veya olaylar anlatılmaya başlanması durumunda kendisini mümkün mertebe yumuşak bir biçimde durdurup, daha sonra kendisinin rahat olabileceği ve etrafındaki arkadaşlarına belli etmeden destek alabileceği okul rehberlik servisine veya dışarıda bir uzmana yönlendirmek oldukça yapıcı, ölçülü ve yerinde olacaktır.

Bu yaklaşımın dışında öğrencilere sınıfta somut olarak, iyi gelecek ilk yardım ve afet-kriz müdahale eğitimleri verebilirsiniz. Her yaştan herkesin eline somut ve işe yarar bir bilgi vermek, kişilerin güvende hissetmesine yardımcı olacaktır. 

Sınıfça tatbikat yapılması, krizden etkilenmiş kişiler için sınıfça yardım toplanılması, kriz durumlarında neler yapabileceklerinin öğretilmesi, kendi evlerinde nelere dikkate edebilecekleri konusunda bilgilendirilmeleri gibi bilgiler her duruma karşı önleyici ve destekleyici olacaktır.

Öğrencilerin birbirlerine destek olmaları ve sosyal yardımlaşma becerilerini geliştirmeleri için kaynaştırıcı sınıf etkinlikleri tasarlayabilirsiniz. Bunların öğrencilere maddi-manevi yük olmadan birbirlerini dinlemeyi, anlamayı ve yardımcı olmayı amaçlayan etkinlikler olmasına dikkat etmek gerekiyor. Örneğin; herkesin okula sevdiği bir oyuncağı getirip bir dersliğine onu bir başkasına vermesi ve bunun onlara nasıl hissettirdiğinin konuşulması gibi bir etkinlikle hem yardım etmeye dair farkındalıklarını hem de sınıf ortamına aidiyetlerini artırmak mümkün olabilir. Tüm bu uygulamalar farklı eğitim kademelerine göre şekillendirilmeli veya revize edilmelidir.

Eğitim kademesinden bağımsız olarak;

(1) kişileri profesyonel desteğe yönlendirmek, 

(2) kendi rutin aktivitelerini teşvik etmek, 

(3) sözle olmayan (yazma, çizme, hamur oynama gibi) durumlarla kendilerini ifade edebilecekleri seçenekler sunmak,

(4) olası durumlara karşı bilgilendirmek de kişilerin iyi olma hallerini korumaya destek olur.