"Verginin beşiği"

Yaşadığımız topraklar yıllar boyu pek çok farklı şekilde ifade edildi; güneşin doğduğu yer, bin tanrılı toprak, kültürlerin beşiği… Ama artık yeni bir adı var bu toprakların, verginin beşiği. Beşik kelimesini boşuna kullanmadım çünkü her gün yeni bir vergi doğuyor, vatandaşın omzuna biraz daha yük biniyor ve vatandaş bundan belki de hiç haberdar olmuyor. 

• Nedir? Vergi, devletin kamu hizmetlerini finanse etmek amacıyla karşılıksız olarak aldığı ödentilerdir ve temelde dolaylı ve dolaysız olarak ikiye ayrılır. Dolaylı vergiler servet üzerinden ya da hizmet üzerinden alınan vergilerdir. Dolaysız vergiler ise KDV ve ÖTV gibi işlem üzerinden alınan vergilerdir. Dolaylı vergi artışları ise vatandaş tarafından tespiti en zor olan vergilerdir çünkü satın alınan ürünün fiyatına eklenmiş olarak görünür. Sosyal güvenlik primlerini saymazsak, ortalama olarak Türkiye’de toplam vergilerin %65’ini dolaylı, %35’ini de dolaysız olarak ödüyoruz. 
   
• Ne kadar? Dolaylı vergilerde (KDV, ÖTV) Avrupa Birliği ortalaması %35,8 iken Türkiye'de bu oran %70‘ler seviyesindedir.
   
• Anayasaya uygunluk: Dolaylı vergilerin toplam vergi yükünün üçte ikisini oluşturmasının, Anayasa’nın 73. maddesinde belirtilen “vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır” savına ters düşerek Anayasa’ya aykırılık teşkil ettiği savunulabilir.
   
• Tarihte: Fransa Maliye Bakanı Jean Baptiste Colbert uzun yıllar önce vergilendirme sanatını şöyle tanımlamış; “Vergilendirme sanatı, kazı bağırtmadan, ondan mümkün olduğu kadar fazla tüy almaktır.” Sanayileşme sonrası ülkelerin vergi kapasitesinin genişlemesi, ülkelerin refah seviyelerine göre farklı sonuçlar doğurdu. Refah seviyesi yüksek olan kimi ülkeler dolaysız vergilerle adil bir vergi sistemi yaratmayı başarırken refah seviyesi daha düşük olan ülkeler dolaylı vergileri artırarak pek de adil olmayan bir vergi sistemi yarattı.
   
• Şimdi: Bugün vergi yükünün yarısını oluşturan KDV ve ÖTV’nin vatandaşın alım gücünden bağımsız bir şekilde alınması yeterince adaletsiz bir sistem yaratırken bu vergilerin uygulandığı ürün grupları ise ayrı bir adaletsizlik yaratıyor. Örneğin şu an oyun konsolu PlayStation 5 almak isteyen bir genç %20 ÖTV öderken aynı anda yat-kotra-tekne alan bir kişi %0 ÖTV ödüyor. Hatta bu örneği biraz daha incelersek PlayStation 5 almak isteyen bir genç %50 gümrük vergisi, %18 KDV, %20 ÖTV, %1 Kültür Bakanlığı Payı ve %10 TRT payı ödüyor.
   
• Vergilere gelen vergiler: Dolaylı vergiler konusunda bir başka önemli husus ise vergilere gelen vergiler. KDV matrahına eklenen ÖTV’ler bir anlamda verginin vergisini oluşturuyor. Bu konu daha önce Anayasa Mahkemesi’ne taşınmış olsa da mahkeme, itirazı kaynakları aynı olsa da vergilerin yapılarının farklı oluşu gerekçesiyle reddetti. Bu noktada Anayasa Mahkemesi’nin yaptığı norm denetimini eleştirecek derinlikte tartışmalar yapmasak da bu vergilendirmenin vatandaş üzerinde yarattığı yük su götürmez bir gerçek.
   
• Güncel vergiler: 2020 yılında 912,5 milyar liralık vergi toplanması bekleniyor. Bu vergiler farklı kalemlere 187,5 milyar lira Gelir Vergisi, 99 milyar lira Kurumlar Vergisi, 325,5 milyar lira KDV, 176,1 milyar lira ÖTV, 21,8 milyar lira Damga Vergisi, 25 milyar lira Banka ve Sigorta Muamelesi Vergisi, 1,8 milyar lira Şans Oyunları Vergisi, 4,1 milyar lira Özel İletişim Vergisi, 21,4 milyar lira Gümrük Vergisi, 17,5 milyar lira Motorlu Taşıtlar Vergisi, 1,4 milyar lira Veraset ve İntikal Vergisi ve 30,2 milyar lira harçlar olmak üzere ayrılıyor.
   
• Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak ağustos ayında yaptığı bir açıklamada "2002'de toplanan her 100 lira verginin 14,3 lirası vatandaşlarımıza hizmet için harcanırken artık her 100 lira verginin 85,2 lirası sağlık, eğitim ve altyapı başta olmak üzere toplumun refahı için kullanılıyor." ifadelerini kullandı. Peki sizce ülkede vergi yükümlülüğü mü daha fazla artıyor, refah seviyesi mi?