Türkiye'nin vize sorunu: ‘Vize kolaylığı’ diyaloğu çözüm olacak mı?

Türkiye ile AB, Schengen vizesi hakkında görüşmelerini sürdürüyor. Vize serbestisi konusunda yaşanan tıkanıklık ve sürecin tam ve etkin ilerleyemeyişi, sorunun kısa vadede çözülemeyeceğini gösteriyor. Türkiye ile AB arasındaki ilişkide kronik bir sorun hâline gelen vize serbestisi diyaloğu yerini "vize kolaylığı" görüşmelerine bıraktı.

• Bir adım geriden: Türkiye ile AB arasında, Türkiye vatandaşlarına uygulanan Schengen vizesi alma zorunluluğunun kaldırılması için müzakereler 16 Aralık 2013'te Türkiye-AB Geri Kabul Anlaşması ile eş zamanlı başlamıştı. Ancak müzakereler, teknik ve siyasi nedenler ötürü durma noktasına geldi. 
• Vize kolaylığı: Çeşitli nedenlerden ötürü askıya alınan vize serbestisi diyaloğu, yerine vize kolaylığı görüşmelerine bıraktı. Türkiye; öğrenciler, sanatçılar, iş insanları, gazeteciler ve akademisyenler gibi spesifik grupların vize alırken sıkıntı yaşamaması ve bu gruplara hızlı ve uzun süreli Schengen vizesi verilmesi için görüşmelerini sürdürüyor.
• Açıklamalar: Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, geçen haftaki açıklamasında "Başta iş insanları ve öğrencilerimiz olmak üzere vize kolaylığının sağlanması için hem AB ülkeleriyle birebir konuşuyoruz hem de AB kurumlarıyla bu konuyu görüşüyoruz" ifadelerine yer vermişti. 

Neden vize sıkıntısı yaşanıyor?

• Avrupa Komisyonu, Türkiye'nin vize serbestisi amacıyla hazırlanan yol haritasındaki 72 kriterden 66'sını karşıladığını onayladı. Bu kriterler, "Belge Güvenliği, Göç Yönetimi, Kamu Düzeni ve Güvenliği, Temel Haklar ve Düzensiz Göçmenlerin Geri Kabulü" olmak üzere beş tematik grupta toplanıyor. Ancak geriye kalan altı kriter, en üst düzeyde siyasi irade ve kararlılık gerektiriyor. 
• Bu kriterler "Terörle Mücadele Kanunu'nun gözden geçirilmesi, Avrupa Konseyi-GRECO (Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu) tavsiyelerinin yürürlüğe konması, Kişisel Verilerin Korunması Yasası ve Kurumu'nun AB standartlarına uyarlanması, tüm AB üyesi devletlerle adli işbirliği sağlanması ve EUROPOL ile operasyonel işbirliği anlaşması imzalanması" olarak sıralanıyor.
• Terörle Mücadele Kanunu konusunda, herhangi bir kriter söz konusu olmasa da, AB bu alanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihadı çerçevesinde yeni bir yasal düzenlemeye gidilmesini istiyor. AB'ye göre Türkiye, AİHM kararlarını temel alarak yürürlükte olan terör tanımının "aşırı geniş bir çerçevede yorumlandığını" söylüyor.
• Diğer yandan Türkiye 2017'den bu yana GRECO'nun beşinci değerlendirme aşamasında işlem görüyor. Bu aşama, "merkezî hükümetlerde ve kolluk makamlarında yolsuzluğun önlenmesi ve dürüstlüğün teşvik edilmesi" konularını ele alıyor. Bir önceki değerlendirme süreci, parlamento üyeleri ve hâkim ve savcılar açısından yolsuzlukla mücadele konularını ele almıştı. 
• Türkiye, diğer tüm kriterleri yerine getirese de AB üyesi olan Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'ni (GKRY) "Kıbrıs Cumhuriyeti" olarak tanımadıkça Rum-Yunan ikilisinin vetosuyla yüzleşecek. 
• 2024-2029 yasama dönemi için 9 Haziran'da yapılacak seçimlerde, Avrupa Parlamentosu'nun daha aşırı ve radikal sağ çoğunlukta olma ihtimali de yüksek. Böyle bir durumda AB'nin Türkiye'ye kapılarını daha da kapatacağı tahmin ediliyor.
• AB'ye son birkaç yıldır en fazla sığınma başvurusu yapanlar arasında Türkiye Cumhuriyeti pasaportu taşıyanların ilk sıralarda yer alması da vize serbestisinin kısa ve orta vadede yapılmasının mümkün olmadığını gösteriyor.