Yeni Rekabet

Premier Lig, İngiltere’nin önde gelen kulüplerinin (Big Five) 1980’li yılların sonlarında daha yüksek televizyon yayın gelirleri elde etmek üzere lobi faaliyetleri yürütmesinin neticesinde ortaya çıktı. First Division adıyla bilinen en üst kademe lig, böylece 1992-93 sezonundan itibaren Premier Lig adını aldı ve bu yeni ligin üyeleri, yayın anlaşmaları için federasyondan bağımsız biçimde pazarlık yapabilme hakkı kazandı. Günümüzde pek çok istatistiğin yalnızca Premier Lig dönemini ele alması ve rekorlardan söz edilirken Premier Lig öncesi dönemin genellikle göz ardı edilmesi, o dönemki yayıncı Sky’ın meşhur reklam filminde belirttiği üzere sahiden de “yepyeni bir oyun” (a whole new ball game) dönemine geçildiğini gösteriyor.

_{1992, Wimbledon'ın popüler çocuğu Vinnie Jones, Premier Lig'i tanıtan reklam panosuna formasını asarken. Görsel: Eurosport.}

Geçtiğimiz yıl 30. sezonunu geride bırakan Premier Lig’in dominant gücü, uzunca bir süre boyunca Manchester United idi. Ligin kurulmasındaki beş önemli aktörden biri olan Kırmızı Şeytanlar, son şampiyonluğundan 26 yıl sonra Premier Lig’in ilk şampiyonluğunu elde etmiş ve sonraki yirmi yılda, yaşanan pek çok olağanüstü gelişmeye karşın, ligin ‘yenilmesi gereken’ takımı olarak konumunu korumayı başarmıştı. Manchester United, Premier Lig’in ilk yirmi sezonunun 12’sinde şampiyonluğa ulaştı ve bu süreçte yalnızca bir dönemde, yeniden yapılandığı 2003-2006 yılları arasında, şampiyonluğa bir sezondan fazla uzak kaldı. İlk 10 yılda Blackburn Rovers, Newcastle United ve Arsenal; ikinci on yılda ise Manchester City, Chelsea ve yine Arsenal ana rakipler olarak ortaya çıkmış fakat bu takımların hiçbiri United’a karşı kalıcı bir üstünlük kuramamıştı. Rakiplerin şampiyonluk kazandıkları yılın ertesinde, kupa hemen her seferinde tekrar United’a döndü.

Premier Lig’in üçüncü on yılında, ligin dominant gücü olma payesi Manchester’in diğer yakasına, Sir Alex Ferguson’ın “gürültücü komşular” (noisy neighbours) diyerek küçümsediği Manchester City’e geçti. Bu dönüşümdeki en önemli iki faktör, ilk olarak Ferguson’ın emekliliği ve sonrasında Pep Guardiola’nın gelişi oldu. Nihayetinde Ferguson sonrası dönemde, 2010’ların ilk yarısında Premier Lig’de ciddi bir güç boşluğu doğmuş; hatta Leicester City gibi sürpriz bir şampiyonunun çıkmasına olanak sağlamıştı. City’nin United’ınkine çok benzer özelliklere sahip bir dominasyon kurması, sahip olduğu tüm olanaklara rağmen, ancak Guardiola’nın başa geçişi sonrası ve 2010’ların ikinci yarısında gerçekleşti. Yeni durumda, Premier Lig’in ilk dönemlerinde Arsenal’e ait olan rolü ise Liverpool üstlenmişti. Ta ki bu sezona gelene dek.

_{2011, Ferguson'ın "gürültücü komşular" açıklamasından iki sene sonra Manchester City ezeli rakibini deplasmanda 6-1 mağlup etti. Efsane, 23 Ekim'in futbol kariyerindeki en kötü gün olduğunu söyler. Görsel: The Athletic.}

City’nin ‘yeni ana rakibi’ Arsenal olabilir mi? Takımın yaş ortalamasının son derece düşük olduğu -dolayısıyla henüz platoya ulaşmamış olma ihtimallerinin yüksekliği- ve Liverpool’un da yeniden yapılanma için en azından bir sezona (veya fazlasına) daha ihtiyaç duyacağı hesaba katılırsa, hiç de düşük bir ihtimal gibi durmuyor. Hafta içinde oynanacak ve şampiyonluk yarışında belki de en kritik dönemeci oluşturacak maç, bu açıdan yeni başlayan bir rekabetin ilk ciddi karşılaşması olarak görülebilir ve ilerleyen yıllarda 2019’da John Stones’un çizgiden çıkardığı pozisyon gibi anlarla hatırlanacak olabilir.

Öte yandan Premier Lig’in üçüncü on yılında ortaya çıkan rekabetlerin öncekilerden bazı farkları var. Manchester United’a kafa tutan takımlar, hemen her zaman için United’a taban tabana zıt özellikler gösterir olmuştu. Örneğin United ile Arsenal, oyun stilleri bakımından keskin bir biçimde ayrılır ve saha içinde birbirlerine düşmanca davranmaktan geri durmazlardı. Sonraki yıllarda, Chelsea ve City ile olan kapışmalarda yine aynı gerilimi hissederdiniz. Guardiola ve Klopp ise bu tip atışmalara girmekten hep kaçındı; hatta farklı fikirlerden doğan oyun anlayışları da rekabetin bir noktasında birbirinden beslenmeye ve birbirine benzemeye başladı. Antrenörlük kariyerine Pep Guardiola’nın yanında başlayan ve onun oyun felsefesinin bir temsilcisi olan Mikel Arteta, bu trendi bir adım daha ileriye götürüyor. Artık rekabetlerde iki farklı taraftan bahsetmek çok mümkün gözükmüyor.

_{2021, Mikel Arteta koçluk kariyerinde Pep Guardiola'ya 8 kez rakip oldu ve 7 mağlubiyetle ayrıldı. Üstelik geçen sezonki 5-0'lık Etihad ziyaretinin Arteta'yı yeni bir iş arama sürecine iteceğine inanların sayısı bir hayli fazlaydı. Görsel: FanSided.}

Arsenal, Liverpool’la hemen hemen aynı yolu takip ederek ve sürecin aynı noktasında bir şampiyonluk adayı oldu: öncelikle doğru antrenörde karar kıldılar, sonra onu iyi bir futbol operasyonları ekibiyle (Michael Edwards’ın yerine Edu’yu koyun) desteklediler ve ancak altı transfer dönemini geride bıraktıklarında -altıncı transfer döneminin sonunda, ani bir sıçrama gerçekleştirerek- City’le başa baş rekabet edebilecek seviyeye geldiler. Liverpool, başarılı bir takımın dört yılın sonunda değişmesi gerektiğini söyleyen Sir Alex Ferguson’ı haklı çıkarır biçimde, şampiyonluk yarışına giriştiği ilk sezon olan 2018/19’dan bu yana dört sezon üst üste en üst seviyede mücadele etti ve artık yeni bir takım kurmak mecburiyetinde gözüküyor. Bu noktada bayrağı onlardan devralmaya en yakın adaysa Arsenal olacak ve tarihsel süreç yine aynı biçimde işleyecekse, bu siklusun henüz ilk yılındaki Topçular’ı en azından birkaç sezon daha buralarda göreceğiz gibi duruyor.