Yeni yıl hedefleri belirlemenin çekici ama karmaşık doğası

İşte o son viraja geldik.

Yıl değerlendirmeleri, öğrendiğimiz dersler, aldığımız ama belki de uygulamaya elimizin ve aklımızın gitmediği kararların açıldığı günlerdeyiz. Ama önümüzde 365 gün daha var, değil mi? O zaman açılsın ajandalar, yeni hedefler ve kararlar not alınsın. Evet hevesliyiz, hiç olmadığımız kadar! Üstelik gençliğimiz de var. 31 Aralık gecesini 1 Ocak'a bağlayan sürede her şeyi yapabileceğimizi ve hayata yeniden başlayabileceğimizi düşünüyoruz.

Peki sonra ne oluyor?

Daha yılın ilk ayını bitirir bitirmez üzerimize bir ağırlık çökmüş gibi hissediyoruz. Daha önümüzde pek çok ay olmasına rağmen genel bir isteksizlik giriyor hayatımızla hedeflerimiz arasına. Sanki ajandamızın kapağını büyük bir şevkle açıp yeni hayatımıza giriş yapmamışız gibi umutsuz hissediyoruz. Peki tüm o heyecan nereye gidiyor?

Heyecanımız gitti çünkü bütün bir yıl sindire sindire yememiz gereken büyüklükte bir yemeği bir ayda yemeye çalıştık. Şu anda midemiz tamamen doldu ve yeniden hareket edebilmeyi bekliyoruz. Bu benzetmemin bilimsel bir karşılığı da var. Psychology Today’deki yeni yıl kararları makalesinde Dr. Susan Weinschenk alışkanlıkların koşullu doğasından bahsederek büyük bir alışkanlığı değiştirmek için küçük yeni bir tane yaratmanın önemini vurgulayarak ekliyor:

Alışkanlık yaratmak kolaydır ama küçük bir eylem seçmelisiniz. Daha fazla egzersiz yapmak küçük bir eylem değil. Yeni yıl kararlarının işe yaramamasının büyük bir nedeni budur. Eski bir alışkanlığı yenisiyle değiştirmek istiyorsanız bu küçük olmalıdır.

Alışkanlık yaratmak kolay olsa da yeni yıl kararlarımızı devam ettiremememizi etkileyen bazı yanlış davranış kalıplarımız da olmalı. Bugün yeni yıl kararlarımızın ardındaki dev kuyuya girecek ve alışkanlıklarımızda neleri değiştirebileceğimize bakacağız.

Yeni yıl hedeflerinin sürdürülebilirliği mümkün müdür?

2022’de en çok önemsediğiniz yeni kararınız neydi ve gerçekleştirebildiniz mi? 20’lik olarak 100 kişinin katıldığı küçük bir anket yaptık. Sonuçlar %61 oranında yeni yıl hedeflerinin gerçekleştirilemediğini gösteriyordu. En yaygın hedeflerden bazıları ise şunlardı:

• Yeni iş bulmak / iş değiştirmek
• Sınavları kazanmak
• Daha fazla para kazanmak
• Kendini sevmeyi öğrenmek
• Terapiye başlamak
• Toksik insanları hayatımızdan çıkarmak
• Ülke değiştirmek
• Aşkı bulmak
• Hedef üniversiteyi kazanmak / mezun olmak
• Daha çok gezebilmek

Cevaplara baktığımızda birçoğunun hayatımızı bir noktadan diğer noktaya taşıyan ya da yeni başlangıçlar yapmamızı sağlayan kararlar olduğunu görüyoruz. Yeni yılda, yeni ve büyük hedefler koymayı önemsiyoruz. Bu isteğimiz araştırmacıların "yeni başlangıç etkisi" adını verdiği durumun zamansal dönüm noktalarına denk gelmesiyle doğru orantılı olarak gelişiyor. Yeni yıl da bu zamanlardan biri. Yeni bir sayfa açtığımızı düşünerek hayatımız üzerinde daha çok söz sahibi olmak istiyoruz. Peki hedeflerimizin sürdürülebilirliğini etkileyen şeyler nedir?

VeryWell Mind’ın yer verdiği bir çalışmada yeni yıl kararları veren kişilerin sadece %12’sinin hedeflerinde başarıya ulaştıkları kaydedilirken, 2020’de yapılan başka bir çalışmada, katılımcıların %55’inin bir yıl boyunca hedeflerini sürdürebildiklerinden mutlu olduklarını ortaya koydu.

Bu çalışmalara bakarak yeni yıl kararları vermek kadar bu kararların arkasındaki motivasyonları da incelemek gerekiyor. Çünkü kendimize verdiğimiz nedenler yeni yıl kararlarını devam ettirme süremizi büyük oranda etkiliyor.

Yeni yıl kararlarına çok mu anlam yüklüyoruz?

Şöyle bir düşündüğümüzde ocak ayına girdiğimizde önümüzde bizi kocaman bir yılın bekliyor olması üzerimizde büyük bir ‘hayatımı değiştireceğim’ stresi yaratıyor olabilir. Özellikle ocak ayının ilk günlerinde söylenen o meşhur ‘yeni bir yıl yeni bir ben’ cümlesi geri kalan 300 küsur gün için oldukça iddialıdır. Bu daha en baştan kendimize ‘kanıtlayacak’ bir misyon yüklemektir. Daha yaşanmamış bir yıl için bu kadar iddialı olmak vücudumuzda güçlü bir adrenalin yaratabilir. Vücudumuzdaki adrenalin ise ‘savaş ya da kaç’ durumuyla ilişkilidir. Stresli durumlara karşı verilen bu otomatik tepkiyi yeni yıl hedeflerimize uygularsak karşımıza böyle bir manzara çıkabilir.

Zihnimiz ve bedenimiz bizi üzerimizde baskı yaratan durumlardan korumak ister. Yeni yıl hedeflerimiz biz fark etmesek de aşırı anlam yüklediğimiz ve bu yüzden de bizi strese sokan bazı durumları tetikleyebilir. Dolayısıyla vücudumuz bizi korkutan şeylerden uzaklaştırmak isteyecektir. Yani yeni yıl hedeflerimizden ve yeni benliğimizden!

Peki yeni yıl kararlarından tümden uzak mı durmalıyız? Tabii ki hayır. Sadece kendimizi ve sınırlarımızı iyi tanımalı ve hedeflerimize bir farkındalık getirmeliyiz. Psychology Today’deki makaleye tekrar dönecek olursak, Dr. Susan Weinschenk’in söylediği alışkanlıklar psikolojisi kavramı burada oldukça işimize yarayabilir. Alışkanlıklarımızın hayatımıza oturmasına alışırken büyük sözlerdense küçük eylemlerin daha çok işlevi vardır. Yeni bir alışkanlığı ise ancak mevcut olan bir alışkanlığa ekleyerek oluşturabiliriz.

Peki nasıl yapmalı? 

Sabit hedef belirleyerek bu hedefin alt dallarına inmeliyiz. Hedefimiz her gün düzenli olarak spor yapmaksa, spor eylemini sadece spor salonlarıyla sınırlı tutmamalıyız. Ofisimize giderken haftada 2 gün asansör yerine merdivenleri kullanabiliriz. Seçenekler bu şekilde artırılabilir. Asıl amacımızın hedeflerimizi gerçekleştirmek olduğunu düşünsek bir önemli adım da bu hedeflerin sürdürülebilirliği.

Refinery 29’da da bahsedildiği gibi yeni yıl hedeflerimize yaklaşırken ‘yeni yıl taahhütlerime ayak uydurmak için zaman yaratırken onlara nasıl daha farkındalıkla yaklaşabilirim’ diye düşünmemiz bizim için bir hedefi başarmaktan çok onu daha verimli bir şekilde hayatımıza dahil etmemizi sağlayacaktır. Sonuçta her yıl gibi yine yarıştığımız şey hedeflerimiz değil, kendimiziz.