Zincirin son, suçlamanın ilk halkası: Müteahhitler #Kahramanmaraş

Kahramanmaraş merkezli depremlerin üzerinden tam 1 yıl geçti. Resmî verilere göre 53 bin 537 vatandaşın hayatını kaybettiği, milyonlarca insanın evini terk ettiği depremlerin ardından müdahaleler ve yeniden inşa süreci kadar tartışma yaratan bir diğer konu da enkaza dönüşen yapılar oldu. Yüzbinlerce yapının yıkık veya ağır hasarlı olduğu belirlendi. Onbinlerce kişi enkazlar altında can verdi. Bunun nedeni ise “rant”, “ihmal” ve “denetimsizlik”ti.

Zincirin son, suçlamanın ilk halkası: Müteahhitler

Kahramanmaraş merkezli depremlerin meydana geldiği 11 ilde yıkılan binaların müteahhitleri,  sarsıntılardan günler sonra gözaltına alınmaya başlandı. Bunların kimi yurt dışına çıkarken, kimi de henüz çıkamadan yakalanarak tutuklandı. Kimilerinin ismi basına yansıdı. Kimileriyse sadece yerel gazetelerde kaldı. Kimdi bu isimler?

Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, 3 Şubat'ta sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada soruşturmalar sonucunda 369 iddianame hazırlandığını, hakkında işlem başlatılan 2 bin 825 şüpheliden 267'si hakkında tutuklama kararı alındığını bildirdi. Tunç, 984'ü için ise adli kontrol kararının devam ettiğini belirtti. 

#Kahramanmaraş 

Depremlerin merkez üssü olan Kahramanmaraş, Hatay'ın ardından en çok etkilenen illerden biri. 7,7'lik depremin merkez üssü Pazarcık, 7,6'lık depremin merkez üssü ise Elbistan ilçesiydi. Kahramanmaraş'ta yıkımın en fazla olduğu ilçe ise Dulkadiroğlu ilçesi oldu. Kahramanmaraş'ta yıkılan binaların sayısı, geçen yıl 22 Şubat'ta şöyle açıklanmıştı: 

• Dulkadiroğlu: 1187 
• Türkoğlu: 770 
• Pazarcık: 582 
• Onikişubat: 483 
• Elbistan: 468

Depremlerin merkez üssü olan Kahramanmaraş'taki konutlara ilişkin bilgilere açık kaynaklardan ulaşmanın zor olduğunu belirtmek gerekiyor. Hatta tüm iller arasında bilgilerine en zor ulaştığımız ilin Kahramanmaraş olduğunu söylesek, hata etmiş olmayız. 

^{Ebrar Sitesi, depremde çöktükten sonra}

Kahramanmaraş'ta depremde Ebrar Sitesi’nde ölenlerin sayısı, 1400'ü geçti. Bu site içinde yer alan Selam Apartmanı, Reyyan Apartmanı ve L Blok'ta 192 kişi hayatını kaybetti. Kentteki en büyük enkazlardan biri olan Ebrar Sitesi, 1999 depreminden sonra yapılmıştı. Ebrar Sitesi'nin Kuzgun Deresi ve Keklik Deresi’nin birleştiği noktaya yapıldığı, zemininin, tarım arazisi olarak kullanılması gereken ova olduğu aktarılıyor. Binayı yapan, Zirve Konut Yapı Kooperatifi. Sitenin kurucusu ve müteahhidi Tevfik Tepebaşı. Tepebaşı aynı zamanda emekli din dersi öğretmeni. Sitenin reklamının “Depreme dayanıklı cennetten bir köşe” diye yapıldığı belirtiliyor. Ebrar kelimesi, Arapça “dürüstlük, doğruluk” anlamına geliyor.

Tepebaşı’nın iki damadı Mustafa Timurbanga ve Ahmet Doğan da sitenin müteahhitleri olarak basına yansıyor. Ahmet Doğan aynı zamanda siteyi yapan kooperatifin başkanı. Timurbanga ise bir FETÖ firarisi. 2016'da yurt dışına kaçtığı bilinen Timurbanga, FETÖ'nün Kimse Yok mu Derneği'ni kuran ve örgüte finans sağlayan mütevelli heyetinin başında olduğu gerekçesiyle aranıyor. Timurbanga'nın ayrıca FETÖ elebaşı Gülen tarafından "Molla" yapıldığı da biliniyor.

Timurbanga yıllardır firari; ancak Doğan, depremden 10 gün sonra 16 Şubat’ta yakalandı ve tutuklandı. Bir süre firari olan Tevfik Tepebaşı da Haziran’da polise teslim oldu. Timurbanga hakkında da yakalama kararı bulunuyor.

Ebrar Sitesi’nde L Blok'a ilişkin davanın ilk duruşması 25 Ocak’ta görüldü. Bu duruşmada 3’ü tutuklu,1’i firari 7 kişi "Bilinçli taksirle ölüme ve yaralanmaya neden olma" suçundan 22,5 yıla kadar hapis istemiyle yargılanıyor. Sanıklardan hiçbirinin suçlamaları kabul etmediği duruşmada başka bir dosyadan tutuklu olan Tevfik Tepebaşı'nın da tutuklanmasına karar verildi. Tepebaşı'nın tutuklu olduğu diğer dosyanın içeriği ise açık kaynaklarda bulunmuyor. 

^{Ebrar Sitesi}

Sitede yer alan Reyyan Apartmanı'na ise kaçak kat yapıldığı, çatı katı eklendiği belirlendi. Bu binanın yıkılmasına ilişkin ise Harun Gümüşer, Mesut Vahit Kazancı, Muhammet Karaaslan, Nasuh Atılgan hakkında dava açıldı. Sanıklardan Nasuh Atılgan tutuksuz, diğerleri ise tutuklu yargılanıyor. Binanın müteahhidi olduğu iddia edilen Muhammet Karaaslan, yapıyı Nasuh Atılgan'a devrettiğini söylüyor. Gümüşer'in yapı denetim sorumlusu olarak yargılandığı davada, Kazancı'nın da fenni mesul olduğu belirtiliyor.

^{Ebrar Sitesi}

Karadeniz Teknik Üniversitesi, Selam Apartmanı'na ilişkin Eylül 2023 tarihli bir bilirkişi raporu hazırlayarak savcılığa gönderdi. Raporda bina ile ilgili eksiklikler şöyle sıralandı: 

• "Temel donatı alanı yetersizliği," 
• "Temel zemin emniyet gerilmesi yetersizliği," 
• "Döşeme kalınlık ve donatı alanı yetersizliği,"
• "Yetersiz donatı detaylandırılması" 
• "Rölöve ve projedeki taşıyıcı sistem eleman sayısı ve boyut uyumsuzluğu," 
• "Donatı detaylandırması yetersizliği," 
• "Malzeme kalitesi yetersizliği" 

Bu eksikliklerle ilgili statik proje sorumlusu, yapı müteahhidi ve şantiye şefi ile zemin etüt raporu hazırlayan şirket asli kusurlu, belediye görevlileri ise tali kusurlu bulundu. Savcılık, soruşturma sonucunda binanın müteahhitleri Süleyman Ö. ve Ahmet Ö., statik fenni mesul Ercan G. ve statik proje sorumlusu Sıtkı O. hakkında "bilinçli taksirle birden fazla kişinin ölümüne veya yaralanmasına" neden olmak suçundan dava açtı. Ercan G. dava kapsamında tutuklu yargılanırken, binanın müteahhidi Süleyman Ö. ise firar etti. 

^{Bab-ı Saba Konutları}

Kahramanmaraş'ta yıkılan, 75 kişinin yaşamını yitirdiği Bab-ı Saba Konutları, MELŞA İnşaat tarafından yapıldı. İnşaat şirketinin sahibi ise Şahin Avşaroğlu. Avşaroğlu aynı zamanda AK Parti Dulkadiroğlu İlçe Başkanı. "10 büyüklüğündeki depreme bile dayanır" diye 2,5 milyon liraya satılan dairelerin yer aldığı 3 blokun, 2'si depremde yıkıldı; diğeriyse ağır hasar aldı. Konutun temelinde su çıktı. 

Şahin Avşaroğlu'nun sahibi olduğu MELŞA İnşaat'ın yaptığı tek bina Bab-ı Saba Konutları değil. Bu şirket tarafından yapılan Sevde Apartmanı, Gökkuşağı Sitesi ve Köşem Park yapılarının da depremde yıkıldığı, enkazının altında onlarca kişinin kaldığı biliniyor. 

17 Şubat'ta Kahramanmaraş Cumhuriyet Başsavcılığının depremde binaların yıkılmasına ilişkin başlattığı soruşturma kapsamında Şahin Avşaroğlu gözaltına alınıp tutuklandı. Avşaroğlu, AK Parti İlçe Başkanlığı görevinden de alındı. 

^{Has-El Sitesi}

Dulkadiroğlu ilçesinde yıkılan yapılardan biri de Has-El Sitesi. Sitenin inşaatını yapan şirket Has-El İnşaat Turizm Tekstil Ticaret ve Sanayi Limited Şirketi. Şirketin kurucusu Hüseyin Aydın, ortağı da Mimar Hasan Berkay Aydın. Hüseyin Aydın, 17 Şubat'ta İstanbul'da gözaltına alındı. 2020 yılında satışa çıkarılan Has-El Sitesi'ne ilişkin herhangi bir dava açılıp açılmadığıysa bilinmiyor. 

Kahramanmaraş'ta yıkılan yüzlerce apartmandan biri de Atabey Apartmanı'ydı. Atabey Apartmanı’nın müteahhidi Haydar Kurtar, İstanbul'da yakalanarak soruşturmanın yürütüldüğü Kahramanmaraş'a gönderildi. BirGün gazetesi, Atabey Apartmanı’nın imar durum belgesine ulaştı. 7 katlı olarak inşa edilen apartmanın 1/1000 ölçekli imar planının yalnızca iki kata göre hazırlandığı ortaya çıktı.

Kahramanmaraş merkezli depremin yıktığı evlerin inşaat şirketlerinden birisi de Aksay İnşaat'tı. 1998’de kurulan Aksay İnşaat, kentte en çok konut üreten şirketlerden biri. Ökkeş Kır, Sultan Kır ve Ökkeş Say’ın sahibi oldukları şirketin inşa ettiği Güneşli Kocabaş Sitesi, Manolya Sitesi ve Bilken Sitesi yıkıldı. Şirket ortaklarından Ökkeş Kır, aynı zamanda Kahramanmaraş Sanayi ve Ticaret Odası meclis üyesi olarak görev yapıyor.

^{Aksay İnşaat'ın internet sitesi}

Aksay İnşaat'ın tarihçesinde de dikkat çeken ifadeler yer alıyor. Bir "başarı öyküsü" anlatılan tarihçenin sonu şu sözlerle bitiyor: 

"Bu öykünün her sayfası güvenle ve mutlulukla yazıldı"

Açık kaynaklarda Aksay İnşaat'ın yetkililerinden herhangi birinin gözaltına alındığına veya tutuklandığına dair herhangi bir bilgiye ve belgeye rastlanmadı.

Kahramanmaraş'ta yıkılan binalardan bir diğeri de Mersinli Apartmanı. Apartmanın müteahhidi Kahramanmaraş Büyükşehir Belediye Meclis Üyesi, Mimar Kurtuluş Alıç. 

^{Penta Park Sitesi}

2 bloğu yıkılan ve 100’ün üzerinde can kaybının yaşandığı Penta Park Sitesi, Penta İnşaat tarafından yapıldı. Kahramanmaraş Cumhuriyet Başsavcılığı’nca başlatılan soruşturmada siteyi yapan inşaat şirketlerinin ortakları Mesut Başkır ile Özcan Çakmak tutuklandı. İkili, suçlamaları reddetti. Başkır'ın Onikişubat Belediyesi ile ortak etkinlikleri de bulunuyor.

Kahramanmaraş'ta yıkılan Mehtap Apartmanı Müteahhitti Alaeddin Taze, Atabey Sitesi Müteahhitti Haydar Kurtar, Hamidiye Sitesi Müteahhitti Ahmet Kara ve Sabır Apartmanı müteahhidi Ebubekir Özbey de gözaltına alındı. 

Deprem, milyonlarca vatandaşın hayatını geri dönüşü olmayacak şekilde değiştirdi. Sarsıntının ardından saatlerce yakınlarının enkaz altından kurtarılmasını bekleyen vatandaşlar, evlerinden hatta kentlerinden oldu. Ailelerina, akrabalarına, arkadaşlarına –cansız bedenleri dahi olsa– ulaşmak, onlar için bir mezar taşı koymak isteyen birçok kişinin mücadelesi hâlâ devam ediyor. Bu mücadele yalnızca yakınlarına ilişkin bilgilere ulaşmak için değil, bu enkazı yaratanların adaletli şekilde yargılanması için de yürütülüyor. 

Türkiye'de inşaat sektörünün nasıl bir rant mekanizmasına dönüştüğünü daha önce anlatmıştık. Sektördeki en küçükten en büyüğe her yetkilinin, yıkılan binaların sorumluluğunu üstlenmesi gerekiyor. Yalnızca müteahhitler değil, bu binaları denetleyen yapı denetim şirketleri, binalara ruhsat veren belediyeler, mevzuatları düzenleyen bakanlıklar… Tamamı, enkazın başlıca sorumluları.

Depremin üzerinden 1 yıl geçti. Acılar hâlâ ilk günkü gibi. Adalet arayışı da öyle.