Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

Türkiye'yi yakala, dünyayı anla.

Spektrum

Westminster siyasetinin geleneksel işleyişine karşı halk arasında biriken öfke, kendini Londra merkezli sistemin dışından geliyormuş gibi konumlandıran eski Manchester Belediye Başkanı, yeni Başbakan Andy Burnham için ilk aşamada bir avantaj sağlıyor şüphesiz. Ancak şimdilik adeta “İngiliz siyasetini kurtaracak bir halk kahramanı olarak selamlanan ve yüceltilen” karizmatik lider Andy Burnham için en büyük sınav, göreve geldikten sonra rüzgar tersten estiğinde ülkesi için anlattığı hikayeye tutunup tutunamayacağı olacak.

Britanya siyasetinin yeni perdesi: Andy Burnham dönemi ne getirecek?

Son yıllarda Amerikan sağının saflarında alttan alta büyüyen bir gerilim, İran Savaşı’nın patlak vermesiyle ayyuka çıktı. 2000’lerde Bush yönetimi altında zirvesini gören ve Cumhuriyetçi Parti içinde neredeyse dokunulmaz sayılan İsrail’e koşulsuz destek politikası, artık dört bir yandan çatırdıyor.&nbsp;Trump’ın “Önce Amerika” (America First) söylemini&nbsp;Trump’a rağmen sahiplenen müdahale karşıtı kanat, siyonizmi hem stratejik hem de ahlaki açıdan dava edinen muhafazakar elite bugün İsrail meselesi üzerinden açıkça meydan okuyor. Trump destekçileri, daha doğrusu ikinci defa başkan seçilişine kadar Trump’a destek veren kesimler arasında gitgide belirginleşen bu çatlak, onlarca başka büyük siyasi tartışma arasında bir dış ilişkiler başlığını aşıyor.&nbsp;MAGA (Make America Great Again)&nbsp;hareketinin kimliğine, Trump’ın ardından Cumhuriyetçi Parti’nin kendine çizeceği istikamete, yabancı lobilerin Amerikan demokrasisi üzerindeki nüfuzuna ve hatta yeniden şekillenen dünya düzeninde ABD’nin üstleneceği role dair hayati bir kavga söz konusu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Koşulsuz desteğin anatomisi</h2>Cumhuriyetçi Parti’nin İsrail’e verdiği destek; Soğuk Savaş dönemine dayanan askerî ittifak ve jeopolitik hamlelerden 2000’lerde Irak Savaşı’yla pik yapan müdahaleci yeni muhafazakar (neoconservative) dış politikaya, Amerikan İsrail Halkla İlişkiler Komitesi (AIPAC) gibi lobi kuruluşlarının ve Miriam Adelson gibi siyonist milyarderlerin İsrail yanlısı Amerikalı siyasetçilere sağladığı finansmandan Evanjelik Hıristiyanlığın teolojik öğretilerine kadar çeşitli kaynaklardan besleniyor.Donald Trump ise 2016’da "Önce Amerika" sloganını yeniden tedavüle sürerek Bush döneminin neocon müdahaleciliğine ve bu geleneğin “şahin” Cumhuriyetçi ardıllarına karşı cephe aldığında, bu yaklaşımın İsrail tesiriyle girişilecek operasyon ve savaşların da önüne geçme ihtimali tartışılmıştı. İlk başkanlık döneminde Trump’ın, İsrail’i eleştirel tutumundan muaf tutmakla beraber “bataklık” tabir ettiği Ortadoğu’da Amerikan askerî varlığını sınırlandırması ve “sonsuz savaşlar”a bir yenisini eklememesi, dahilî meselelere öncelik verme taraftarı milliyetçi muhafazakar ve sağ popülist çevrelerin ikinci Trump dönemine dair temkinli iyimserliklerini korumasında etkili olmuştu.Nitekim Amerikan sağının en önemli medya figürlerinden Tucker Carlson ve MAGA’nın sadık savunucularından müstafi Temsilciler Meclisi üyesi Marjorie Taylor Greene gibi pek çok Önce Amerikacı, Trump’ın yeni savaş başlatmama vaadinin altını çizerek 45. başkanın 2024 seçim kampanyasına destek vermişti. Fakat ABD’nin 28 Şubat’ta İsrail’le koordine olarak İran’a yönelik “Operation Epic Fury” (Destansı Öfke Operasyonu) adı altında başlattığı savaş, sağ siyasetin içinde yıllardır ısınan İsrail gerilimini&nbsp;tabiri caizse kaynama noktasına getirdi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">MAGA cephesinde bölünme: 'Önce İsrail' hesaplaşması</h2>Bu siyasi fay hattındaki en sarsıcı kırılmalardan biri, Trump yönetiminde Terörle Mücadele Merkezi Direktörü olarak görev yapan Joe Kent’in istifasıyla yaşandı. Kent, görevden ayrılırken kaleme aldığı mektupta İran Savaşı’na açıkça karşı çıktı ve ABD’nin bu savaşı “İsrail ve güçlü lobisinin baskısı yüzünden” başlattığını öne sürdü.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İstifasının hemen ardından Tucker Carlson ve Megyn Kelly’nin programlarına katılan Kent, İsrail’in Amerikan dış politikası üzerindeki nüfuzuna dikkat çekmekle yetinmeyip sağcı aktivist Charlie Kirk’ün suikastında da İsrail’in parmağı olduğunu ima etti.</li></ul>Kent’in konuk olmak için Carlson ve Kelly gibi medya figürlerini&nbsp;tercih etmesi tesadüf değildi şüphesiz. Amerikan sağının saflarında Carlson’ın başını çektiği Önce Amerikacı kanat, son dönemde oldukça genişledi ve yekpare bir ideolojik blok değilse de heterojen bir muhalefet ekosistemi oluşturdu: Megyn Kelly gibi Fox News kökenli ve nispeten ılımlı bir muhafazakar, Thomas Massie gibi parti içi muhalefetten çekinmeyen bir liberteryen, Steve Bannon gibi küreselleşme karşıtı bir milliyetçi popülist ideolog, Marjorie Taylor Greene gibi Epstein davasındaki tutumu yüzünden Trump’la arası açılmış bir eski MAGAcı, Candace Owens gibi “woke” kültürü eleştirileriyle ünlenmiş ve komplo teorisyenliğiyle suçlanan bir siyasi yorumcu, Nick Fuentes gibi beyaz üstünlükçülüğü ve antisemitizmle ilişkilendirilen aşırı sağcı bir internet yayıncısı…<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sağ içindeki bu gevşek muhalefet spektrumuna yerleşen isimler, farklı tonlarda da olsa benzer bir argüman etrafında birleşiyor: Önce Amerika ilkesi gereğince herhangi bir dış mihrakın yönlendirmesiyle ABD politikaları belirlenemez, İsrail başta olmak üzere herhangi bir yabancı ülkenin çıkarları uğrunda Amerikan canlarının ve mallarının feda edilmesi kabul edilemez.&nbsp;</li></ul><img src="https://images.aposto.com/2026/2/3/1774454630078.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.51" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Londra'da düzenlenen İran Savaşı karşıtı bir protestodan...Bu çerçevede İran Savaşı sıklıkla bir “Önce İsrail” projesi, savaş destekçileri ise “Önce İsrailciler” diye yaftalanıyor. Önce Amerikacı muhaliflere göre ekonomik sıkıntılar, sınır güvenliği, altyapı eksikleri gibi sorunlar dururken milyarlarca doların ve Amerikan kanının İsrail için akıtılması ulusal çıkarlara ters düşüyor. Dolayısıyla bu cenahta, İsrail’e verilen desteği artık stratejik bir ortaklıktan ziyade Amerikan millî egemenliğine halel getiren bir nüfuz ilişkisi olarak değerlendirme eğilimi güçleniyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Yükselen bu muhalif damara rağmen Kongre’deki Cumhuriyetçi üyelerin ve Trump yönetiminin büyük çoğunluğu İsrail yanlısı çizgisini koruyor. Yani Amerikan sağının ana akımı, parti ve hükümet içinde hâlâ muktedir ve kurumsal olarak belirleyici konumda. </li></ul>Trump, İran Savaşı’nı savundurmak için kabinesinde Savaş Bakanı Pete Hegseth’ten Hazine Bakanı Scott Bessent’a, Kongre’de Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson’dan Senatör Lindsey Graham’e, medyada Ben Shapiro’dan Mark Levin’e bolca hazır kıtaya sahip. Bu geleneksel ve önemli oranda şahin cepheye göre İran’a karşı başlatılan “operasyon” ABD’nin uzun vadeli güvenliği, küresel liderliği ve uluslararası istikrar açısından elzem; İsrail’e verilen sınırsız maddi, siyasi ve askerî destek de hem Amerikan stratejik çıkarlarının hem de “Yahudi-Hıristiyan” (Judeo-Christian) Batı medeniyetine ait ortak değerlerin doğal bir uzantısı.&nbsp;Bu çerçevede muhafazakar ana akım, ekseriyeti eski arkadaşları ve ortaklarından oluşan Önce Amerikacı muhalif kanada genellikle iki temel argüman üzerinden yükleniyor: Ya bu savaş karşıtı duruşlarının naif, hatta korkak bir izolasyonculuğa yol açarak ABD’nin küresel rolünü, sorumluluklarını ve üstün konumunu tehlikeye atacağını savunuyorlar ya da İsrail lobisinin Amerikan siyaseti üstündeki etkisine dair sorgulamalarını antisemitizmle ilişkilendirerek gayrimeşru ilan ediyorlar.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Sağ siyasetin geleceği</h2>Kısa vadede bu fay hattının daha da derinleşmesi&nbsp;sürpriz olmayacak gibi görünüyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun İran savaşının arka planına dair yaptığı ve İsrail’in hamlelerinin ABD’yi fiilen harekete geçmeye zorladığını ima eden açıklamalar, Önce Amerikacı muhalif kanadın eline bulunmaz bir koz verdi.&nbsp;Rubio’nun bu “itiraf”ı, Washington’un stratejik özerkliğini yitirdiği ve İsrail’in kararları peşinde sürüklendiği algısını pekiştiriyor. Askerî müdahalelere, rejim değiştirme hedefiyle girilen savaşlara ve neocon politikalara karşıtlığıyla tanınan Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard’ın da Joe Kent gibi İran Savaşı sebebiyle Trump yönetimi ile bir yol ayrımına geldiğinden bahsediliyor.&nbsp;Başkan Yardımcısı JD Vance’in ise savaşa temkinli mesafesi ve nispi suskunluğu dikkatlerden kaçmıyor. Önce Amerikacı duruşunu gizlemeyen Vance’in bu denklemi ilerleyen dönemde nasıl yöneteceği merak konusu.&nbsp;Elbette tüm bu hesapları doğrudan etkileyecek bir başka değişken de bu yılın Kasım ayında yapılacak ara seçimler. Olası bir Demokrat Parti zaferi, hem Kongre aritmetiğine yansıması hem de savaşın toplumsal meşruiyetine dair olumsuz algıyı tahkimiyle Önce Amerikacı cenahın sağ siyasette daha fazla söz hakkı elde etmesine vesile olabilir.Orta vadede ise asıl sorular, bu dağınık muhalif enerjinin siyasette kurumsal bir karşılık&nbsp;bulup bulmayacağı, iktidara doğrudan yürüyüp yürümeyeceği ve bu yolculukta yapacağı ahlaki tercihler etrafında kümeleniyor. Önce Amerikacı kanat, bir zamanlar Trump’ın yapacağını iddia ettiği gibi Cumhuriyetçi Parti’yi içeriden dönüştürecek bir başkan adayı çıkarabilecek mi, yoksa geleneksel yapıyla bağları koparıp bağımsız adaylık kampanyası yürütmek gibi bir yol mu izleyecek?&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ve sonuçta hangi strateji benimsenirse benimsensin müesses nizama muhalefetlerini komplo teorilerine, ulusal egemenlik taraftarı tutumlarını ırkçılığa, neocon müdahaleciliğe karşıtlıklarını dış dünyaya kayıtsızlığa, İsrail lobisinin ABD üzerindeki nüfuzuna itirazlarını ise antisemitizme saplanmadan ifade edebilecekleri bir siyasi hareket örgütleyebilecekler mi? </li></ul>Şimdilik bunları kestirmek güç olsa da zaman, İsrail çatlağının muhalif yakasında konumlananların lehine işleyecek gibi görünüyor. Pew ve Gallup gibi araştırma kuruluşlarının yayımladığı kamuoyu yoklamalarına göre hem Amerikan vatandaşlarının geneli hem de Cumhuriyetçiler arasında İsrail’e duyulan sempati, özellikle de gençler arasında, ciddi bir düşüş eğiliminde.&nbsp;İsrail ortaklığı veya etkisiyle girişilen dış politika atılımlarının ve askerî müdahalelerin maliyeti artıp hedefleri ve sonuçları sorgulandıkça mevcut kamuoyu trendlerinin sürerek sağ siyasette Önce Amerikacılık lehine somut kazanımlara gebe olması ihtimali güçleniyor.

Son yıllarda Amerikan sağının saflarında alttan alta büyüyen bir gerilim, İran Savaşı’nın patlak vermesiyle ayyuka çıktı. Trump’ın “Önce Amerika” (America First) söylemini Trump’a rağmen sahiplenen müdahale karşıtı kanat giderek güçlenirken bu çatlağın siyasette kurumsal bir karşılık bulup bulamayacağında Kasım ayında yapılacak ara seçimler önemli bir dönüm noktası olacak.

ABD sağında İsrail çatlağı: İran Savaşı ve 'Önce Amerika'nın isyanı

Sağ popülist aktör ve hareketler, geçen yıllarda liberal uluslararası düzenin süreç, norm ve kurumlarını pervasızca alay ve eğlence malzemesine çevirmeyi tabiri caizse huy edindi.&nbsp;ABD Başkanı Donald Trump, artık seçim yapmaya lüzum görmediğinden şaka yollu bahsediyor; “51. eyalet” ilan etmeye niyetlendiği Kanada’nın başbakanına “vali” diye hitap ediyor, “52. eyalet” için uygun gördüğü Grönland’ınsa “işgalini takip etmesi gerektiği için” seyircilerden müsaade isteyerek konuşmasını kısa kesiyor.&nbsp;El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele, kendine yöneltilen otoriterleşme eleştirilerini ve anayasaya mugayeret iddialarını, Twitter (X) biyografisini&nbsp;“dünyanın en havalı diktatörü” diye güncelleyerek tiye alıyor.&nbsp;Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği’nden ayrılmasına ilişkin müzakerelerde yaşanan diplomatik ve parlamenter sürüncemeye atıfla dönemin başbakanı Boris Johnson, üzerinde “tıkanıklık” yazan duvarı “Brexit’i Hallet” buldozeriyle güle eğlene yıkıyor.&nbsp;Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei, seçim kampanyası reklamında kötücül bir antikahraman tebessümü takınıp merkez bankasının maketini Mjölnirvari çekiciyle paramparça ederken arkasındaki kalabalık "Yıkım! Yıkım! Yıkım!" diye tempo tutuyor.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2026/1/1/1771254686836.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Popülist liderler, özgür ve adil seçimlerden hukukun üstünlüğüne, toprak bütünlüğünden diplomatik teamüllere liberal demokrasi ve uluslararası düzenin esaslarını kamusal şovlarına alet ederken radikal sağ platformlarda biraraya gelen destekçileri ise gitgide saldırganlaşan ve sıklıkla marjinal toplulukları hedef alan istihza ve internet meme'leriyle müesses söylem normlarını ihlal etmekten çekinmiyor.Popülist siyasetin saflarında mütecaviz bir eğlence kültürünün bu denli yaygınlaşması beklenmedik bir gelişme değil, çünkü bu söylem ve davranış pratikleri, popülizmin yapısına içkin addedilen vasıflardan kaynaklanıyor. Meslektaşı Pierre Ostiguy’ın alçak-yüksek siyaset tipolojisinden faydalanan siyaset bilimci Benjamin Moffitt, Popülizmin Küresel Yükselişi’nde bu olguyu “terbiyesiz” popülist siyaset üslubunun “terbiyeli” teknokratik üsluptan ayrımı üzerinden okumamızı öneriyor.&nbsp;İdeolojik pozisyonlardan ziyade sosyokültürel tavırlara öncelik veren bu kuramsal çerçevede, popülizm doğrudan doğruya bir siyasi üslup olarak tanımlanırken bu üslubun temelleri arasında renkli performanslar, ölçüsüz alaycılık, teklifsiz konuşmalar, kaba saba hareketler, coşkunluklar, taşkınlıklar ve politik doğruculuğa aykırı söylemler&nbsp;bulunuyor. Madalyonun ters yüzünü ise steril nezaket, duygusal itidal, bürokratik ciddiyet, teknokratik dil ve liberal elitin ahlaki kodlarıyla örülü–özellikle Batı toplumlarının aşina olduğu–bir “yüksek” siyaset oluşturuyor.&nbsp;Düzen tesisi ve muhafazası, bilgi ve uzmanlık iddiası, kitlesel güven ve huzur temini gibi konulardaki hatırı sayılır üstünlüğüne rağmen liberal-teknokratik siyaset üslubu, seçmen nezdinde tutuk, katı, mesafeli ve hepsinden öte “sıkıcı” bulunma dezavantajıyla malul. Ve popülist aktörler, aralarındaki karşıtlığı keskinleştirerek rakiplerinin bu zayıf noktasını etkili bir siyasi silaha dönüştürmekten asla geri durmuyor.Bu stratejinin en görünür örnekleri kuşkusuz Donald Trump’ın retoriğinde karşımıza çıkıyor. Siyaset sahnesine çıktığı ilk günden itibaren liberal demokratik düzenin sosyokültürel düsturuna uygun, alışıldık “bir başkan gibi” davranmayı kendi sözleriyle “aşırı sıkıcı” olmakla eşdeğer tutan Trump, mitinglerinde ve sosyal etkileşimlerinde sahnelediği kuralsız ve mütecaviz performansları doğrudan doğruya bu müesses can sıkıntısının yegâne panzehri olarak pazarlamıştır.&nbsp;Trump’ın nazarında sıkıcılık, adeta siyaseten yok hükmünde olmaya delalet eder: 2016 adaylık yarışındaki rakibi Jeb Bush’a “düşük enerjili” yaftasını yapıştırıp Low Energy Jeb’i eğlencesine bile taklit edilemeyecek kadar sıkıcı bulduğunu söylemiş; 2020’deki rakibi Joe Biden’a “uykucu” mahlasını yakıştırmış ve Sleepy Joe’yu “şimdiye kadar gördüğü en sıkıcı insan” ilan etmiş; rakip partinin başkan adaylığı münazaralarını tek kelimelik “SIKICI!” tweetiyle kestirip atmış; kendisini sıkça eleştiren Bill Maher ve Stephen Colbert gibi sunucu-komedyenleri ise mizah yoksunluğu ve sıkıcılıkla itham etmiştir.&nbsp;Hatta geçen günlerde ortaya çıkan yeni belgelerle tekrar manşetlere taşınan Jeffrey Epstein meselesine gösterilen yoğun ilgiden duyduğu rahatsızlığı da vaktiyle yine aynı yöntemle dışa vuran ABD başkanı, kendi taraftarlarını dahi karşısına almak pahasına kamuoyunun “oldukça sıkıcı” Epstein davasına olan merakını küçümseyerek dikkatleri bu skandalın gün yüzüne çıkmış ve çıkmamış ayrıntılarından uzaklaştırmaya çalışmıştır.Elbette sıkıcılık yaftası Trump’ın siyasi repertuvarına has bir unsur değil, sağ popülizmin farklı bağlamlarda tekraren devreye soktuğu bir söylem silahı olarak öne çıkıyor. Brezilya’da Jair Bolsonaro, başkanlığı sırasında politik doğruculuğun artık “şaka yapmayı bile” yasakladığından yakınmış, bu ahlaki hassasiyet rejiminin gündelik hayatı ve siyaseti “çekilmez derecede sıkıcı” hâle getirdiğini söyleyerek kendi hoyrat tarzını bir nevi dirilik, eğlence ve özgürlük vaadi olarak sunmuştu.&nbsp;Atlantik’in beri yakasında, Avrupa Birliği kurumlarının kamusal söylemde zaten uzun süredir teknokratik bir sıkıcılıkla&nbsp;özdeşleştirildiği Birleşik Krallık’ta ise sağ popülist lider Nigel Farage, AB Konseyi Başkanı’nı “ıslak bez” kadar karizmadan yoksun, kimsenin umurunda olmayan bir memur olarak tasvir ederek benzer bir kontrastın altını çizmişti.Nitekim Farage’ın Brexit kampanyasında “sıkıcı Avrupa”yı, riskli ama heyecan verici bir dünya ve ona açılacak “küresel Britanya” tahayyülüyle karşı karşıya getirmesi tesadüf değildi. Referandum sonrasında ise AB ile ayrılığa dair diplomatik müzakerelerin uzaması ve parlamenter denetimin artması karşısında Başbakan Boris Johnson, Avam Kamarası’nı “tıkanmış”, “paralize olmuş” ve “korkak” diye yaftalamış; sağ popülist kanaat önderlerinin köpürttüğü&nbsp;“Brexit sıkıntısı” temasından güç alarak müesses nizamın hantallığına karşı kendi eylemselliğini öne çıkarmıştı.Sonuç olarak sağ popülizmin saflarında, yalnızca yerleşik söylem ve davranış normlarını ihlal etmekle kalmayıp sıkıcılığı adeta affedilmez bir siyasi günah telakki eden mütecaviz bir eğlence kültürünün kök saldığını söylemek mümkün.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ancak bu kültürden neşet eden sıkıcılık suçunun faturası, yalnızca popülist aktörlerin alaya alınıp itibarsızlaştırılan siyasi rakiplerine çıkmıyor; mütecaviz eğlence, doğrudan doğruya liberal demokratik rejimlerin işleyiş mantığını da aşındırma potansiyeli taşıyor.</li></ul>Sosyolog Hartmut Rosa’nın Toplumsal Hızlanma’da (Social Acceleration) dikkat çektiği üzere demokratik siyaset, yapısal açıdan muayyen bir yavaşlığa, ciddiyete ve sabra yaslanır çünkü katılımcı ve müzakereci irade oluşumu, kolektif çıkarların tespiti ve temsili gibi süreçler, zaman-yoğun bir kurumsal mesaiyi ve etraflı kamusal tartışmaları gerektirir.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2026/1/1/1771255020782.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.67" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Peki mütecaviz eğlence kültürünün siyasete tahakküm ettiği bir gelecekte liberal demokrasinin akıbeti ne olabilir? Kültür eleştirmeni Neil Postman’ın Ölümüne Eğlenmek’teki (Amusing Ourselves to Death) vahim teşhisine göre içtimai hayatın şov dünyasına dönüştüğü, kamusal söylemin kahkahalar arasında boğulduğu ve kritik siyasi tartışmaların spektaküler atışma döngülerine indirgendiği mevcut koşullar, radikal çözülmelerin vuku bulacağı bir geleceğin habercisi. Her şeye rağmen baş döndürücü bir hızla hayatımızı kuşatan eğlence kültürüne en azından siyaset sahasında kapılmamayı ve demokratik süreçlerin beslediği kolektif can sıkıntısına tahammül etmeyi, hatta belki de onu sahiplenerek sabır ve ciddiyetle ortak bir geleceği yeni baştan inşa etmeyi başarabilecek miyiz? Bunu zaman gösterecek.

Eğlence kültürünün siyasete tahakküm ettiği bir gelecekte liberal demokrasinin akıbeti ne olabilir? Neil Postman’ın "Amusing Ourselves to Death"teki teşhisine göre içtimai hayatın şov dünyasına dönüştüğü, kamusal söylemin kahkahalar arasında boğulduğu ve siyasi tartışmanın atışma döngülerine indirgendiği mevcut koşullar, radikal çözülmelerin vuku bulacağı bir geleceğin habercisi.

Kahkahalar arasında demokrasi: Sağ popülizmin mütecaviz eğlence kültürü siyaseti nereye taşıyor?

Son yıllarda karşılaştığımız sarsıcı krizler, tecrübe ettiğimiz büyük dönüşümler ve bunların sonucunda kendimizi ortasında bulduğumuz kesif kargaşa, dünyaya dair inanç ve varsayımlarımızı kökünden zedeledi.&nbsp;Bir sabah uyandığımızda Uzak Asya’da yeni türde bir virüsün peydah olduğu haberini aldık ve küresel salgın göz açıp kapayıncaya kadar hayatımızı paramparça etti; birkaç yıl sonra da neredeyse hiç yaşanmamış gibi sessizce geride bırakıldı. Yangın aleviyle kızaran gökyüzleri, sel suyunun bastığı şehirler ve yağmur suyunun terk ettiği tarım arazileri, daralan buzullar ve genişleyen çöller, ekolojik mülteciler ve muhtelif iklim krizi alametleri artık ekranlarımıza sığmaz hâle geldi.&nbsp;2008 buhranının enkazı içinde büyüyen nesil, kendilerine vadedilen müreffeh geleceğin, iş ve barınma güvenceleriyle beraber buharlaştığını gördü; devraldıkları dijital çağda ise otomasyon ve yapay zekanın sınırsız tehdit ve beklentileri arasında ufuklarını kaplayan buharın sisi bir türlü dağılmadı.&nbsp;Bugün dünya genelinde demokrasi gerilerken otoriter rejimler yükseliyor, popülist siyasi hareketler müesses kural ve kurumların kırılganlığını faş ediyor, liberal uluslararası sistem çözülüyor fakat can çekişen mevcut düzenin yerini neyin alacağını kimse bilmiyor. Bölgesel savaşların gölgesinde küresel nükleer yıkım tehlikesi gitgide tırmanıyor ve "kıyamet saati" artık saniyelerle ölçülüyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bütün bu belirsizliğin ortasında bizi takip eden, yakamızı bırakmayan, içimize işleyen bir ruh hâlinde yollarımız kesişiyor: Anksiyete.</li></ul>Çevremize, hayata ve geleceğe ait bildiğimiz veya bildiğimizi sandığımız her şeyin bu kadar ani, kökten ve kestirilemez biçimde değişebildiği bu koşullarda anksiyete; sınırları yalnızca psikoloji ve psikiyatri tarafından tayin edilen, bedensel ve biyolojik bileşenleriyle tanımlanan bireysel bir duygu veya duygudurum bozukluğu olmanın ötesinde yapısal ve kolektif bir varoluş hâline işaret ediyor.&nbsp;İçinde bulunduğumuz belirsizlik çağının asli hâlet-i ruhiyesiyle kuracağımız ilişki de böylece psikoloji laboratuvarları veya terapi kliniklerinde çözülecek bir mesele olmaktan çıkıyor.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Anksiyeteden kaçınırken saptığımız yol: Kesinlik arzusu ve korku siyaseti</h2>Ne var ki anksiyeteyi yaygın ve kaçınılmaz bir toplumsal hakikat olarak ele alırken dahi onu bir psikopatoloji olarak teşhis etmeye ve bu bozukluğa şifa aramaya meylediyoruz. Dolayısıyla anksiyeteyle ilişkimizi sıklıkla tek yönlü kuruyoruz. Ondan kurtulmak, onu savuşturmak istiyoruz.&nbsp;Tehditkar ve müphem geleceğin, toptan pençesine düştüğümüz kaygı ve huzursuzluk hâlini yatıştırmak için aldığımız tedbirleri bir çırpıda altüst edebileceğini bilsek bile bize sunulan geçici çarelerin peşine takılıyoruz. Bu çarelerin başında ise benliğimizi bütünüyle kuşatan öngörülemez tehdit algısını sınırlayıp somutlaştıran yalancı kesinliklere sığınmak; anksiyetenin şekilsiz tedirginliğini, korkunun “savaş ya da kaç” netliğine indirgemek geliyor.Anksiyetenin yapısal bir unsur hâline geldiği siyasal ve uluslararası düzlemlerde bu eğilim, genellikle ötekileştirici söylemler ve güvenlikçi politikalar üzerinden cereyan ediyor. Kendilerini uçsuz ve kahir bir belirsizlikle karşı karşıya bulan çağdaş toplumların kesinlik arzusu ve anlam arayışı, bilhassa popülist aşırı sağ partiler ve liderler tarafından umumi bir korku ikliminin inşasına kanalize ediliyor.&nbsp;Bu bağlamda öncelikle varoluşsal boşluktaki kitleleri tarihî süreklilik vaatleri veya çalınan huzur anlatılarıyla teskin ve seferber eden muhafazakar veya reaksiyoner ideolojiler aracılığıyla günah keçisi işlevi görecek iç ve dış düşman(lar) mimleniyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Böylece bireysel ve toplumsal anksiyetenin alamet-i farikası addedilebilecek geleceğe yönelik odaktan yoksun huzursuzluk ve amorf tehlike algısı nihayet tecessüm ediyor, tehdit unsurları gün yüzüne çıkıyor, saflar ayrılıyor ve sıklaşıyor.&nbsp;</li></ul>Korku siyaseti gütmek, liderler için tam da bu nedenle oldukça cazip bir usul. Dünyanın katışıksız müphemliğiyle cebelleşen yurttaşlarının varoluşsal imtihanlarına anksiyetenin billurlaştığı esasi düzlemde çözüm getiremeyen siyasetçiler, tesis ettikleri korku ikliminde ise adeta anksiyetenin açık uçlarını tıkayıp cevap anahtarını ellerinde bulundurdukları çoktan seçmeli sınavlar dağıtma fırsatını buluyorlar. Geçer nota uzanan yol da onların işaret ettiği şıklardan geçiyor: “Biz” bayrağı altında pekiştirdikleri kolektif öznenin varlığını tehdit eden “öteki” ile–doğrudan yüzleşilemeyen anksiyetenin aksine–yüzleşmek, ona karşı tedbir almak, onun kökünü kazımak.Sonuç olarak söylem ve hamlelerini yoğunlaşan korkuya angaje eden siyasi aktörler, müteşekkil hayati tehditlere karşı millî birlik ve güvenlik çağrılarıyla konsolide ettikleri toplumu veya toplumsal grupları emniyet altına almak adına göçmen karşıtı politikalar, sınırların duvarlarla tahkimi, azınlıkların kriminalize edilmesi, güvenlik güçlerinin yetki alanlarının genişletilmesi ve olağanüstü hâl rejimlerinin kalıcılaştırılması&nbsp;gibi yaklaşımları benimsiyor.Dolayısıyla korku siyasetini beslediği takdirde anksiyete, epistemik sarahat illüzyonu ve mutlak güvenlik hülyası peşinde özgürlüklerin kısıtlanmasını ve otoriterleşme eğilimlerini meşrulaştırıyor. Bu çerçevede Paul Tillich ve Rollo May gibi varoluşçu düşünürlerin, faşizm ve Nazizm gibi otoriter aşırı sağ siyasi hareketlerin sarsıcı değişim ve öngörülemezlik dönemlerinde anksiyetenin hâkim olduğu toplumların içinden yükseldiği yönündeki tespitleri de anlam kazanıyor kuşkusuz.&nbsp;Ancak varoluşçuluğun anksiyeteyle ilişkimize dair iddia ve değerlendirmeleri, onu defetme temayülümüz ve bunun her anlamda “korkulu” sonuçlarından ibaret değil.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Varoluşsal özgürlüğün eşiğinde: Kendini seçmek sorumluluğu ve yaratmak cesareti</h2>Anksiyetenin fırtınalı denizlerinden muhayyel kesinliklerin limanına sığınmak her ne kadar pek çoğumuz tarafından yeğ tutulsa da belirsizliğin kişisel ilişkilerimizden uluslararası düzen(sizliği)e kadar işleyip kök saldığı mevcut şartlarda bu kaçış, altta yatan varoluşsal hâlet-i ruhiyemizi ancak idareten örtebiliyor.&nbsp;Beklenmedik krizlerin ve büyük dönüşümlerin çağında, ardına sığındığımız korku odaklı güvenlik maskesi&nbsp;eninde sonunda düşüyor ve anksiyete gerçeğiyle yeniden yüz yüze kalıyoruz. Elbette bu yüzleşmeden de bir biçimde sıyrılıp eski korkularımızın, dost-düşman ayrımlarımızın, bize tarihsel zemin sunan ve istikamet tayin eden ahlaki öğretilerimizin palyatif sükununa çekilmek mümkün. Ancak varoluşçu düşünce bizi, anksiyetenin çıplak hakikatiyle baş başa kaldığımız o anın değerini kavramaya&nbsp;davet ediyor.Søren Kierkegaard, Martin Heidegger ve Jean-Paul Sartre gibi varoluşçu filozoflara göre anksiyete; özgürlüğümüzün en yalın hâliyle açığa çıktığı, onun imkanını doğrudan tecrübe ettiğimiz kritik eşiktir. İhtimallerin sonsuza uzandığı bu eşikte durmak, Kierkegaard’ın deyişiyle uçurumun kenarından aşağıya bakarken “özgürlüğün baş dönmesi”ni tatmaya benzer. Bu sonsuzluk kendini hür irademize arz eder, ancak ona doğru adım atmak fikri bizi ayarttığı kadar dehşete düşürür çünkü alacağımız kararların ve hayatımıza vereceğimiz istikametin neticesi, yine aynı varoluşsal uçurumun sonsuz derinliklerinde yankılanacaktır.&nbsp;Benzer şekilde Sartre da anksiyeteyi, sarp kayalıkların ortasında korkuluksuz dar bir patikada duyulan vertigo hissinin uyandırdığı, varlık ile hiçlik arasındaki sınırsız ve sersemletici özgürlük deneyimiyle örneklendirir. Kendimizi kandırmak, potansiyelimizden kaçınmak ve varoluşumuza yabancılaşmaktansa “mahkum”u olduğumuz özgürlüğü sahiplenmek kolay değildir şüphesiz, tercihlerimizin sonuçlarıyla yüzleşmeyi gerektirir. Ancak yalnızca bu sorumluluğu kabul ederek kim olduğumuzu belirleyebilir, kendi ömrümüzün asli mimarı olabiliriz.Üzerinde uzlaşılmış kavramların, ahlaki dayanakların ve sosyal kimliklerin çözüldüğü anksiyete eşiği, Heidegger’e göre aşina ve alışıldık olanın manasızlığını bir an için gözler önüne serer. Varoluşa içkin olan bu açıklığı örtmeye çabalamak yerine onun üstüne gitme cesaretini gösterdiğimiz ve sorumluluğunu üstlendiğimiz takdirde geçmişin prangalarından, çevremizin baskılarından, hayata dair varsayımlarımız ve beklentilerimizden arınıp kendi yolumuzu çizme, özgün potansiyelimizi gerçekleştirme imkanını ediniriz.Varoluşçu psikolog Rollo May ise anksiyetenin açığa vurduğu radikal özgürlük sahasını ele alırken yaratıcılık mefhumunun altını çizer çünkü bahsi geçen özgün olma mücadelesi ve macerası, benliğimizi yıkıp yeni baştan inşa etmeyi ve dünyayla ilişkimizi kökünden dönüştürmeyi göze almamızı şart koşar. Üstelik May’e göre gösterdiğimiz bu “yaratıcı cesaret,” ileri sürülen özgün kavrayış ve yaklaşımların müşterek kabulü sayesinde bireysel seviyeyi aşarak yeni bir toplumun inşasını mümkün kılar.&nbsp;Benzer biçimde Sartre da hür irademizi kullanıp&nbsp;kendimizi seçmek ve yaratmak sorumluluklarını yüklendiğimizde içinde bulunduğumuz çağı ve hatta bütünüyle insanlığı şekillendirebileceğimizi ifade eder.&nbsp;Bu açıdan anksiyete, siyasi ve uluslararası düzlemlerde de alternatif söylem, kimlik ve düzen arayışlarını besleyerek radikal iradi dönüşümlere kapı arayabilir.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bilinmeze doğru özgün bir adım: Yeni bir dünya inşa etmek</h2>Sağlıktan iklime her alanda patlak veren küresel krizlerin kaos ve öngörülemezlik ürettiği, demokratik kurumların zayıfladığı, liberal düzenin halef gösteremeden çökmeye yüz tuttuğu, kitlesel göçün demografik dengeleri sarstığı, toplumların tarihî addedilen kimliklerini yitirdiği, genç kuşakların ekonomik refah hayallerinin fonksiyonel refah devletiyle beraber rafa kaldırıldığı, savaşlar ve uluslararası kutuplaşmanın gölgesinde nükleer kıyamet senaryolarının eksik olmadığı, gelecek tahayyüllerimizin belirsizliğe boyun eğdiği çağımızda anksiyeteden kaçınmak için hâlihazırda çözülen eski idrak biçimlerine, ideolojik kabullere ve kimlik kalıplarına korku siyaseti eliyle dönmeye çabalamak herhalde uzun vadede nafiledir.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Fakat dört bir tarafımızda sezinlediğimiz tehditler, gafil avlandığımız krizler ve maruz kaldığımız dönüşümler karşısında muhayyel kesinliklere sığınmak zorunda değiliz. Varoluşçu perspektiften ele alındığında küresel siyasetin baş döndürücü belirsizlikleri, sistemlerin yuttuğu ve hiyerarşilerin kıstırdığı bireylere ve toplumlara aynı zamanda özgürlüklerini ve eylem kapasitelerini hatırlatan bir açıklık sunar.&nbsp;</li></ul>Surdaki gediğe atılmaktan çekinmeyip anksiyeteyle doğrudan yüzleşme sorumluluğunu üstlenecek lider ve müteşebbisler, özgün siyasi yaklaşımlar benimseyip doğru söylemler üreterek, inovatif kitlesel mukavemet pratikleri geliştirerek ve alternatif işlevsel dayanışma ağları örerek iradi toplumsal dönüşümlere ve hatta tarihî kırılmalara öncülük edebilirler.&nbsp;Ayağımızın altından hızla kayan tanıdık dünyaya tutunmaya çalışıp onunla beraber kati felakete savrulmaktansa bilinmeze doğru bir adım atıp&nbsp;yeni bir dünyanın temelini atmak mümkün. Ona ayak basacak yeni bir “biz”i inşa etmek de...

Ayağımızın altından hızla kayan tanıdık dünyaya tutunmaya çalışıp onunla beraber kati felakete savrulmaktansa bilinmeze doğru bir adım atıp yeni bir dünyanın temelini atmak mümkün, ona ayak basacak yeni bir “biz”i inşa etmek de...

Batur Ozan Togay

Britanya siyasetinin yeni perdesi: Andy Burnham dönemi ne getirecek?