ABD sağında İsrail çatlağı: İran Savaşı ve 'Önce Amerika'nın isyanı

Son yıllarda Amerikan sağının saflarında alttan alta büyüyen bir gerilim, İran Savaşı’nın patlak vermesiyle ayyuka çıktı. 2000’lerde Bush yönetimi altında zirvesini gören ve Cumhuriyetçi Parti içinde neredeyse dokunulmaz sayılan İsrail’e koşulsuz destek politikası, artık dört bir yandan çatırdıyor. 

Trump’ın “Önce Amerika” (America First) söylemini Trump’a rağmen sahiplenen müdahale karşıtı kanat, siyonizmi hem stratejik hem de ahlaki açıdan dava edinen muhafazakar elite bugün İsrail meselesi üzerinden açıkça meydan okuyor. Trump destekçileri, daha doğrusu ikinci defa başkan seçilişine kadar Trump’a destek veren kesimler arasında gitgide belirginleşen bu çatlak, onlarca başka büyük siyasi tartışma arasında bir dış ilişkiler başlığını aşıyor. 

MAGA (Make America Great Again) hareketinin kimliğine, Trump’ın ardından Cumhuriyetçi Parti’nin kendine çizeceği istikamete, yabancı lobilerin Amerikan demokrasisi üzerindeki nüfuzuna ve hatta yeniden şekillenen dünya düzeninde ABD’nin üstleneceği role dair hayati bir kavga söz konusu.

Koşulsuz desteğin anatomisi

Cumhuriyetçi Parti’nin İsrail’e verdiği destek; Soğuk Savaş dönemine dayanan askerî ittifak ve jeopolitik hamlelerden 2000’lerde Irak Savaşı’yla pik yapan müdahaleci yeni muhafazakar (neoconservative) dış politikaya, Amerikan İsrail Halkla İlişkiler Komitesi (AIPAC) gibi lobi kuruluşlarının ve Miriam Adelson gibi siyonist milyarderlerin İsrail yanlısı Amerikalı siyasetçilere sağladığı finansmandan Evanjelik Hıristiyanlığın teolojik öğretilerine kadar çeşitli kaynaklardan besleniyor.

Donald Trump ise 2016’da "Önce Amerika" sloganını yeniden tedavüle sürerek Bush döneminin neocon müdahaleciliğine ve bu geleneğin “şahin” Cumhuriyetçi ardıllarına karşı cephe aldığında, bu yaklaşımın İsrail tesiriyle girişilecek operasyon ve savaşların da önüne geçme ihtimali tartışılmıştı. İlk başkanlık döneminde Trump’ın, İsrail’i eleştirel tutumundan muaf tutmakla beraber “bataklık” tabir ettiği Ortadoğu’da Amerikan askerî varlığını sınırlandırması ve “sonsuz savaşlar”a bir yenisini eklememesi, dahilî meselelere öncelik verme taraftarı milliyetçi muhafazakar ve sağ popülist çevrelerin ikinci Trump dönemine dair temkinli iyimserliklerini korumasında etkili olmuştu.

Nitekim Amerikan sağının en önemli medya figürlerinden Tucker Carlson ve MAGA’nın sadık savunucularından müstafi Temsilciler Meclisi üyesi Marjorie Taylor Greene gibi pek çok Önce Amerikacı, Trump’ın yeni savaş başlatmama vaadinin altını çizerek 45. başkanın 2024 seçim kampanyasına destek vermişti. Fakat ABD’nin 28 Şubat’ta İsrail’le koordine olarak İran’a yönelik “Operation Epic Fury” (Destansı Öfke Operasyonu) adı altında başlattığı savaş, sağ siyasetin içinde yıllardır ısınan İsrail gerilimini tabiri caizse kaynama noktasına getirdi.

MAGA cephesinde bölünme: 'Önce İsrail' hesaplaşması

Bu siyasi fay hattındaki en sarsıcı kırılmalardan biri, Trump yönetiminde Terörle Mücadele Merkezi Direktörü olarak görev yapan Joe Kent’in istifasıyla yaşandı. Kent, görevden ayrılırken kaleme aldığı mektupta İran Savaşı’na açıkça karşı çıktı ve ABD’nin bu savaşı “İsrail ve güçlü lobisinin baskısı yüzünden” başlattığını öne sürdü. 

• İstifasının hemen ardından Tucker Carlson ve Megyn Kelly’nin programlarına katılan Kent, İsrail’in Amerikan dış politikası üzerindeki nüfuzuna dikkat çekmekle yetinmeyip sağcı aktivist Charlie Kirk’ün suikastında da İsrail’in parmağı olduğunu ima etti.

Kent’in konuk olmak için Carlson ve Kelly gibi medya figürlerini tercih etmesi tesadüf değildi şüphesiz. Amerikan sağının saflarında Carlson’ın başını çektiği Önce Amerikacı kanat, son dönemde oldukça genişledi ve yekpare bir ideolojik blok değilse de heterojen bir muhalefet ekosistemi oluşturdu: Megyn Kelly gibi Fox News kökenli ve nispeten ılımlı bir muhafazakar, Thomas Massie gibi parti içi muhalefetten çekinmeyen bir liberteryen, Steve Bannon gibi küreselleşme karşıtı bir milliyetçi popülist ideolog, Marjorie Taylor Greene gibi Epstein davasındaki tutumu yüzünden Trump’la arası açılmış bir eski MAGAcı, Candace Owens gibi “woke” kültürü eleştirileriyle ünlenmiş ve komplo teorisyenliğiyle suçlanan bir siyasi yorumcu, Nick Fuentes gibi beyaz üstünlükçülüğü ve antisemitizmle ilişkilendirilen aşırı sağcı bir internet yayıncısı…

• Sağ içindeki bu gevşek muhalefet spektrumuna yerleşen isimler, farklı tonlarda da olsa benzer bir argüman etrafında birleşiyor: Önce Amerika ilkesi gereğince herhangi bir dış mihrakın yönlendirmesiyle ABD politikaları belirlenemez, İsrail başta olmak üzere herhangi bir yabancı ülkenin çıkarları uğrunda Amerikan canlarının ve mallarının feda edilmesi kabul edilemez. 

^{Londra'da düzenlenen İran Savaşı karşıtı bir protestodan...}

Bu çerçevede İran Savaşı sıklıkla bir “Önce İsrail” projesi, savaş destekçileri ise “Önce İsrailciler” diye yaftalanıyor. Önce Amerikacı muhaliflere göre ekonomik sıkıntılar, sınır güvenliği, altyapı eksikleri gibi sorunlar dururken milyarlarca doların ve Amerikan kanının İsrail için akıtılması ulusal çıkarlara ters düşüyor. Dolayısıyla bu cenahta, İsrail’e verilen desteği artık stratejik bir ortaklıktan ziyade Amerikan millî egemenliğine halel getiren bir nüfuz ilişkisi olarak değerlendirme eğilimi güçleniyor.

• Yükselen bu muhalif damara rağmen Kongre’deki Cumhuriyetçi üyelerin ve Trump yönetiminin büyük çoğunluğu İsrail yanlısı çizgisini koruyor. Yani Amerikan sağının ana akımı, parti ve hükümet içinde hâlâ muktedir ve kurumsal olarak belirleyici konumda.

Trump, İran Savaşı’nı savundurmak için kabinesinde Savaş Bakanı Pete Hegseth’ten Hazine Bakanı Scott Bessent’a, Kongre’de Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson’dan Senatör Lindsey Graham’e, medyada Ben Shapiro’dan Mark Levin’e bolca hazır kıtaya sahip. Bu geleneksel ve önemli oranda şahin cepheye göre İran’a karşı başlatılan “operasyon” ABD’nin uzun vadeli güvenliği, küresel liderliği ve uluslararası istikrar açısından elzem; İsrail’e verilen sınırsız maddi, siyasi ve askerî destek de hem Amerikan stratejik çıkarlarının hem de “Yahudi-Hıristiyan” (Judeo-Christian) Batı medeniyetine ait ortak değerlerin doğal bir uzantısı. 

Bu çerçevede muhafazakar ana akım, ekseriyeti eski arkadaşları ve ortaklarından oluşan Önce Amerikacı muhalif kanada genellikle iki temel argüman üzerinden yükleniyor: Ya bu savaş karşıtı duruşlarının naif, hatta korkak bir izolasyonculuğa yol açarak ABD’nin küresel rolünü, sorumluluklarını ve üstün konumunu tehlikeye atacağını savunuyorlar ya da İsrail lobisinin Amerikan siyaseti üstündeki etkisine dair sorgulamalarını antisemitizmle ilişkilendirerek gayrimeşru ilan ediyorlar.

Sağ siyasetin geleceği

Kısa vadede bu fay hattının daha da derinleşmesi sürpriz olmayacak gibi görünüyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun İran savaşının arka planına dair yaptığı ve İsrail’in hamlelerinin ABD’yi fiilen harekete geçmeye zorladığını ima eden açıklamalar, Önce Amerikacı muhalif kanadın eline bulunmaz bir koz verdi. 

Rubio’nun bu “itiraf”ı, Washington’un stratejik özerkliğini yitirdiği ve İsrail’in kararları peşinde sürüklendiği algısını pekiştiriyor. Askerî müdahalelere, rejim değiştirme hedefiyle girilen savaşlara ve neocon politikalara karşıtlığıyla tanınan Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard’ın da Joe Kent gibi İran Savaşı sebebiyle Trump yönetimi ile bir yol ayrımına geldiğinden bahsediliyor. 

Başkan Yardımcısı JD Vance’in ise savaşa temkinli mesafesi ve nispi suskunluğu dikkatlerden kaçmıyor. Önce Amerikacı duruşunu gizlemeyen Vance’in bu denklemi ilerleyen dönemde nasıl yöneteceği merak konusu. 

Elbette tüm bu hesapları doğrudan etkileyecek bir başka değişken de bu yılın Kasım ayında yapılacak ara seçimler. Olası bir Demokrat Parti zaferi, hem Kongre aritmetiğine yansıması hem de savaşın toplumsal meşruiyetine dair olumsuz algıyı tahkimiyle Önce Amerikacı cenahın sağ siyasette daha fazla söz hakkı elde etmesine vesile olabilir.

Orta vadede ise asıl sorular, bu dağınık muhalif enerjinin siyasette kurumsal bir karşılık bulup bulmayacağı, iktidara doğrudan yürüyüp yürümeyeceği ve bu yolculukta yapacağı ahlaki tercihler etrafında kümeleniyor. Önce Amerikacı kanat, bir zamanlar Trump’ın yapacağını iddia ettiği gibi Cumhuriyetçi Parti’yi içeriden dönüştürecek bir başkan adayı çıkarabilecek mi, yoksa geleneksel yapıyla bağları koparıp bağımsız adaylık kampanyası yürütmek gibi bir yol mu izleyecek? 

• Ve sonuçta hangi strateji benimsenirse benimsensin müesses nizama muhalefetlerini komplo teorilerine, ulusal egemenlik taraftarı tutumlarını ırkçılığa, neocon müdahaleciliğe karşıtlıklarını dış dünyaya kayıtsızlığa, İsrail lobisinin ABD üzerindeki nüfuzuna itirazlarını ise antisemitizme saplanmadan ifade edebilecekleri bir siyasi hareket örgütleyebilecekler mi?

Şimdilik bunları kestirmek güç olsa da zaman, İsrail çatlağının muhalif yakasında konumlananların lehine işleyecek gibi görünüyor. Pew ve Gallup gibi araştırma kuruluşlarının yayımladığı kamuoyu yoklamalarına göre hem Amerikan vatandaşlarının geneli hem de Cumhuriyetçiler arasında İsrail’e duyulan sempati, özellikle de gençler arasında, ciddi bir düşüş eğiliminde. 

İsrail ortaklığı veya etkisiyle girişilen dış politika atılımlarının ve askerî müdahalelerin maliyeti artıp hedefleri ve sonuçları sorgulandıkça mevcut kamuoyu trendlerinin sürerek sağ siyasette Önce Amerikacılık lehine somut kazanımlara gebe olması ihtimali güçleniyor.