2024 yılının başından beri, her ne kadar ekonomi yönetiminin en önemli konu başlıklarından biri olmasa da, Türkiye’de kripto varlıklara yönelik olarak yapılacak yeni kanunî düzenlemeye dair çeşitli açıklamalar gündeme geliyor.&nbsp;Yakın zamanda gerçekleştirilen Ekonomi Koordinasyon Kurulu toplantısının ardından açıklama yapan Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, kripto paralara yönelik çıkarılacak yeni yasaya dair çalışmaların sürdüğünü ifade ederken, aynı zamanda bir tarih verdi. Yılmaz, yaklaşan 31 Mart yerel seçimlerinin ardından, Nisan ayında, meclisin ilk gündem maddelerinden birinin söz konusu yasa olacağına işaret etti. Böylece müstakbel kripto yasası ufukta gözükmeye başladı.&nbsp;Yasanın içeriğine dair kamuoyunun bilgisi ise hâlen daha son derece genel tanımlarla sınırlı. Şu an kamuoyu olarak bildiğimiz, kanunun bir düzenleyici görev üstleneceği. Kripto varlıkların hukukî tanımından da öte, bu düzenlemenin nereye kadar uzanacağı önemli bir soru işareti teşkil ediyor. Zira kripto yatırımcılarının bu alternatifi tercih etmesinin önemli sebeplerinden biri, kripto paraların ve piyasanın ademi merkeziyetçi niteliği. Dolayısıyla “merkezî denetim” anlayışı, kripto paraların doğasına aykırı bir yaklaşım. Belirli lisans yükümlülükleri ile bu şart gerçekleştirilebilir olsa da, düzenlemenin yatırımcıların hareket alanına en az derecede müdahale etmesi beklenir olmalı.&nbsp;Kripto para düzenlemelerinin Türkiye için önemli bazı yol ayrımları teşkil ettiğini söylememiz gerekir. Bir taraftan, FATF’in “Gri Liste”sinden çıkma uğraşı, söz konusu yasal düzenlemelerin bir numaraları gerekliliği olarak değerlendiriliyor. Ve bu son derece meşru bir değerlendirme, zira kripto paraların FATF koşullarının güvenli bir biçimde sağlanabilmesi adına çeşitli güçlükler ve karanlık bölgeler yarattığı açık.&nbsp;Ancak aynı zamanda kripto paralar, Dünya’da olduğu gibi Türkiye’de de pek çok ekonomik aktör için bir yatırım alternatifi olma niteliğini sürdürüyor. &nbsp;Dolayısıyla&nbsp;yalnızca&nbsp;FATF gerekliliklerini tatmin etmek için atılacak adımlar, kripto piyasalarının doğası ve niteliğini gözden tamamen kaçırma riski taşıyor. Bu da, özellikle Türkiye’de yaşayan kripto yatırımcıların ekonomik hareket alanının daralması anlamına gelebilir. Bunu önleyebilmek için, düzenleme yapılırken belki en az FATF kadar yatırımcıların da koşullarının göz önünde bulundurulması gerekiyor.&nbsp;Dolayısıyla seçimden sonra, Türkiye’de yasa koyucuyu piyasa ve ekonomik hareketlilikleri doğrudan ilgilendirecek bir hassas terazi bekliyor. Şimdilik ise bu hassas terazinin doğru tartmasını beklemekten başka yapabileceğimiz fazla bir şey yok.&nbsp;<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"> 1 Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 659 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, şuradan erişilebilir: https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y2/T2/WebOnergeMetni/6e8b6477-2942-49d1-acf1-cfa13bcac252.pdf&nbsp;2 AYM, E.2022/120, K.2023/107, 01/06/2023&nbsp;3 Işıkırık/Türkiye, no. 41226/09, 14.11.2017 4 Hamit Yakut [GK], B. No: 2014/6548, 10/6/2021; AYM, E.2023/132, K.2023/183, 26/10/2023&nbsp;

Özgürlük Araştırmaları Derneği'nin hazırladığı Özgürlük Gündemi, Türkiye’nin hukuk devleti, ekonomi, siyaset ve sivil toplum gündemine ilişkin vakıaların değerlendirildiği, iki haftada bir pazartesi günü yayımlanıyor.

Özgürlük Araştırmaları Derneği'nin iki haftada bir Türkiye gündemine ilişkin vakıaları değerlendirdiği bültendir.

Özgürlük Gündemi

Seçimden sonra, Türkiye’de yasa koyucuyu piyasa ve ekonomik hareketlilikleri doğrudan ilgilendirecek bir hassas terazi bekliyor. Şimdilik ise bu hassas terazinin doğru tartmasını beklemekten başka yapabileceğimiz fazla bir şey yok.

Kripto Yasasında Son Düzlük 

Türkiye’de ekonomik kriz giderek derinleşirken vatandaşın alternatif yatırım arayışları da devam ediyor. Özellikle açıklanan resmi enflasyon verileri ile vatandaşın günlük hayatındaki tüketim ve harcama pratikleri arasındaki dengesizlik bu alternatif arayışının en önemli &nbsp;nedeni. Önemli bir nokta şu ki, Türkiye’de enflasyon artık hayatımızın bir gerçeği. Ancak resmi enflasyon rakamları ile hissedilen veya alternatif olarak hesaplanan rakamlar arasındaki farklılıklar vatandaş nezdinde yoğun bir belirsizlik hissi yaratıyor. Örneğin 2023 senesi için TÜİK’in açıkladığı resmî enflasyon rakamı %64 iken, ENAG, yıllık enflasyonu %124 olarak hesaplıyor. Resmi rakam ile hissedilen enflasyon arasındaki bu fark da, vatandaşın en azından mevcut finansal durumunu koruyabilmesi için ihtiyaç duyduğu getiri oranının yüksekliğini işaret ediyor.&nbsp;Türkiye’deki yatırım furyası yeni bir olgu değil, ancak özellikle yüksek enflasyon ve yüksek kur gibi olgular vatandaş nezdinde yatırımı artık bir opsiyon olmaktan çıkartıp bir zorunluluk hâline getiriyor. Nitekim 2020’nin Mart ayında 1,240,903 borsa yatırımcısı varken, 2023’ün Eylül ayında bu rakam 8 milyon kişiyi aşmış <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberght.com/borsadan-iki-ayda-912-bin-yatirimci-cikti-2344926" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">durumda</a>.&nbsp;Ancak borsa yatırımcılığı her ne kadar hacim olarak artsa da, değişimleri de bir o kadar keskin oluyor. Örneğin 2023’ün Eylül ayında 1 milyon 500 bin kişi borsaya yatırımcı olarak girerken, takip eden 2 ayda neredeyse 900 bin kişi borsadan çekiliyor. Bu âni değişimler de, Türkiye’nin ekonomik belirsizliğinin bir yansıması olduğu gibi, vatandaşın yatırım arayışlarının da keskinliğini gözler önüne seriyor.&nbsp;Alternatif yatırım alanlarının halk arasında en popüler olduğu noktalardan biri de kripto paralar.&nbsp;Türkiye, dünyada kripto paralara en fazla yatırım yapan ülkelerden <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/articles/cjmyvywk8yzo" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">biri</a>. Yalnızca Dünya ile karşılaştırınca değil, nüfus oranları açısından da kripto para piyasalarına ilgi şaşkınlık verici seviyede yüksek. 2023’ün Mayıs ayı itibarıyla, Türkiye’de 18 ila 60 yaş arası nüfusun %52’sinin kripto varlıklara yatırım yaptığı tespit <a fr-original-style="" href="https://www.bloomberght.com/turkiyedeki-yetiskinlerin-yarisi-kripto-yatirimcisi-2337462?page=2" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">edildi</a>. Yatırımların büyük çoğunluğunun da uzun vadeli olduğu dikkat çeken noktalardan biri. Yani kripto para piyasaları Türkler için yalnızca bir fintech alternatifi değil, uzun vadeli yatırım alanı.&nbsp;Bunun tabii ki en önemli sebeplerinden biri Türkiye’deki ekonomik belirsizlik. Ne var ki tüm kripto paraların uzun vadeli yatırımlar için güvenli olduğunu söylemek de çok zor. Nitekim kripto para borsalarının güvenilirliği çoğu zaman tartışmalı oluyor. Ancak, Türkiye’deki yatırımcıların güvenilir odaklardan son derece sakıncalı alternatiflere yönelmesi, yatırımcıların değil ekonomik karar alıcılarının sorgulanmasını gerektiren bir realite.&nbsp;Ekonomik karar alıcılar demişken, kripto paralara yönelik artan bu ilgiye elbette bürokrasinin sessiz kalması beklenemezdi. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, geçtiğimiz günlerde kripto paralara yönelik hazırlanacak yeni kanuna yönelik değerlendirmelerde bulundu. Şimşek taslak aşamasında olan kanunda kripto para varlıkların esaslı bir tanımı yapıldığına dikkat çekti. Ayrıca taslağın önemli amaçlarından birinin de kripto para alım-satım platformlarında yapılan işlemlere yönelik bir denetleme mekanizması olacağını işaret etti.&nbsp;Kabul etmek gerekir ki bugün pek çok gelişmiş ülkede kripto para kanunları konuşuluyor. Kripto para piyasaları özellikle ademi merkeziyetçi ve takip edilemez olmasından dolayı; kara para aklama, dolandırıcılık ve benzeri suç faaliyetleri ile ilişkilendirilebiliyor. Bu gerçeklik, özellikle ülkenin güvenliği ve merkezî ekonominin istikrarı için bir tehlike. Ancak her kripto para yatırımcısının bu alana kaymasının ardındaki sebep, suç faaliyeti değil. Dolayısıyla ülkeler, öncelikle vatandaşın günlük ekonomik hareketlerini etkileyen konularda iyileştirme çalışmaları yapmalı. Türkiye için bunun en önemli yolu enflasyonu düşürmek olacaktır. Kripto para gibi ademimerkeziyetçi yatırım imkânlarını denetlemek ancak bundan sonra daha isabetli olacaktır.&nbsp;Şüphesiz, kripto para piyasalarının denetlenmesi ve güvenilir hale getirilmesi, ülkenin ekonomik istikrarı ve vatandaşların güvenliği için önemli olabilir. Ancak tek hedefin kripto paralar olması, bir korkuluk safsatasına benziyor. Nitekim Bakan Şimşek, kripto para düzenlemesinin hedeflerinden birisinin de FATF’in “kısmen uyumlu” kategorisinden çıkmak olduğunu işaret etti. Konu finansal suçlar olduğunda, kripto paraların bir amaç değil, araç olduğunu kabul etmeliyiz. Doğru kamu politikaları araçlardan önce amaçlarla ilgilenmelidir.&nbsp;<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"> 1 Anayasa Mahkemesinin 22/2/2023 tarihli ve E. 2022/155, K. 2023/38 sayılı kararıyla, Türk Medeni Kanunu’nun 187. maddesi iptal edilmiş ve iptal kararının 28/4/2023 tarihli ve 32174 sayılı Resmî Gazetede yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra (28/1/2024) yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.2 Ünal Tekeli/Türkiye, B. No:29865/96, 16/11/2004.3&nbsp;AYM, E.2009/85, K.2011/49, 21/10/2011.4&nbsp;Sevim Akat Eşki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013;&nbsp;Gülsüm Genç, B. No: 2013/4439, 6/3/2014;&nbsp;Neşe Aslanbay Akbıyık, B. No: 2014/5836, 16/4/2015.5&nbsp;AYM, E.2022/155, K.2023/38, 22/02/2023.6 https://www.evrensel.net/haber/507111/secimden-beri-58-milletvekili-hic-konusmadi-tek-adam-konusmayan-vekiller?utm_source=aposto

Şüphesiz, kripto para piyasalarının denetlenmesi ve güvenilir hale getirilmesi, ülkenin ekonomik istikrarı ve vatandaşların güvenliği için önemli olabilir. Ancak tek hedefin kripto paralar olması, bir korkuluk safsatasına benziyor. Nitekim Bakan Şimşek, kripto para düzenlemesinin hedeflerinden birisinin de FATF’in “kısmen uyumlu” kategorisinden çıkmak olduğunu işaret etti. 

Bakan Şimşekten “Kripto Para Kanunu” Güncellemesi

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in görevi selefi Nurettin Nebati’den devralır almaz yaptığı ilk açıklamaları gerek tüketicilere gerekse piyasa aktörlerine ekonomi politikalarında rasyonel zemine dönme sinyali vermişti. Her ne kadar kamuoyu bu açıklamaları önceki dönem ekonomi politikalarının, başta Nebati ve Berat Albayrak yönetimi olmak üzere rasyonel olmadığının açık bir itirafı olarak değerlendirdiyse de, Şimşek’in bu rasyonaliteye dönüş planlarının kamuoyunu ikna etmesi için somut adımların atılması şarttı. Mehmet Şimşek ile beraber kurulan Türkiye’nin yeni dönem ekonomi kadrosu, Merkez Bankası Başkanı Hafize Gaye Erkan örneğindeki gibi, atamalarda liyakatin esas alınacağına ve rasyonel politikaların bir an önce hayata geçeceğine dair ümitleri artırmıştı.Nitekim yeni ekonomi kadrosunun taze faiz artış kararları, ekonomide rasyonaliteye geçişin önündeki önemli bir engel olan “faiz sebep, enflasyon sonuç” denkleminden vazgeçildiğini açıkça beyan etmiştir. Ayrıca, gerek Mehmet Şimşek gerekse Gaye Erkan, her defasında enflasyonu düşürme hedefinin Türkiye’nin yeni ekonomi politikasının odak noktası olduğunu ve faiz artışı gibi para politikalarının yanı sıra kamuda tasarruf politikasının da hayata geçirileceğini sıkça ifade etmiştirler.Oysa özellikle “tasarruf” isminin kamuoyunda yaratmış olduğu kemer sıkma algısı, bu politikaların daha çok kamu kurumlarını mı yoksa vatandaşı mı hedef alacağı sorusunu vatandaşın aklına getirmiştir. Nitekim Mehmet Şimşek’in ekonomi yönetiminin ilk adımlarından biri, başta Özel Tüketim Vergisi olmak üzere pek çok dolaylı vergi kalemine zam yapmak olmuştur. Dolaylı vergilere yapılan zamların hedefinin tüketiciler olduğu açıktır. Aynı şekilde, Özel Tüketim Vergisi’nin bir negatif dışsallık vergisi niteliği teşkil ettiği ve pek çok kaleminin fiyat esnekliğine sahip olmayan mal ve hizmetler olduğunu kabul ettiğimizde, bu ürünlere yapılan zamların kamuda tasarruf yapmak suretiyle yaratılan kamu finansman açığını kapatabilmenin “iyi” bir yolu olduğu kabul edilebilir.Her ne kadar Mehmet Şimşek bu vergi zamlarının tekrarlanmayacağını açıkça ifade etse de sosyal medyada yeni vergi zammı haberleri sıklıkla dolaşmaktadır. Ancak bunun, tasarruf politikalarının yükünü vatandaşa en az yansıtacak şekilde yapılması gerekir. Bunun da dolaylı vergi artışlarını içermediği açıktır. <hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;"> [1] https://www.sozcu.com.tr/2023/gundem/tutuklu-ve-hukumlu-sayisinda-yeni-rekor-7566559/2 https://www.mfa.gov.tr/soru-cevap.tr.mfa3 https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-522697244 https://www.sondakika.com/haber/haber-rtuk-tele1-ve-krt-ye-program-durdurma-cezasi-verdi-16211060/5 https://www.evrensel.net/haber/496645/rtuk-tele1-ve-krtye-ceza-verdi&nbsp;

Nitekim Mehmet Şimşek’in ekonomi yönetiminin ilk adımlarından biri, başta Özel Tüketim Vergisi olmak üzere pek çok dolaylı vergi kalemine zam yapmak olmuştur. Dolaylı vergilere yapılan zamların hedefinin tüketiciler olduğu açıktır. 

Kamuda Tasarrufun Yükü Tüketicinin Sırtında Mı Kalacak?

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) içerisinde daha önce mülteci politikaları bağlamındaki aykırı görüşleriyle gündeme gelen Bolu Belediye Başkanı Tanju Özcan gerek iktidara gerekse kendi partisinin yönetimine karşı çıkışlarıyla tanınmaktadır. Özcan bu sefer de geçtiğimiz günlerde de ilk defa açık ve radikal bir biçimde CHP yönetimine karşı adeta ‘’isyan bayrağı’’nı çekti. Geçen Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde uğradığı yenilginin ardından başta CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu olmak üzere CHP’nin tüm üst yönetimine karşı açık bir istifa çağrısı yaptı. Çağrısına umduğu cevabı alamayan Özcan Bolu’dan Ankara’daki Genel Merkez’e üç gün süren bir yürüyüş yaptı.Bolu Belediye Başkanı yürüyüşünü Kılıçdaroğlu’nun Genel Başkanlık ‘’koltuğunu bırakmaması’’na nazire olarak Parti merkezine “koltuk fırlatma” eylemiyle süsledi. Başkan Özcan Genel Merkez binasının önünde yaptığı konuşmada şu ifadeleri kullandı:“Artık millet muhalefetten bile umudunu kesmiş&nbsp;durumda. O yüzden bu koltuk meraklısı&nbsp;Bay Kemal'i göndermenin zamanı&nbsp;geldi. Sen madem bu kadar&nbsp;çok koltuk seviyorsun. Bak koltuk sevdalısı&nbsp;Kemal Kılıçdaroğlu, ben sana koltuk getirdim.&nbsp;Şimdi in o koltuktan al bu koltuğu git evinde otur, torunlarını&nbsp;sev.”Tahmin edilebileceği gibi, Özcan’ın bu ‘’isyankâr’’ tavrı &nbsp;CHP üst düzey bürokrasisinde de hiç olumlu karşılanmadı. Daha önce kendisiyle birçok kez söz dalaşına girişmiş olduğu CHP sözcüsü Faik Öztrak &nbsp;Özcan’ı defaatle “sarayın adamı” olmakla suçlarken Özcan, Öztrak’ın iddiasını ispatlaması hâlinde “kendisini Kızılay meydanında yakacağını” ilân etti.Siyasî nezaketle bağdaşmayan bu sözlü atışmaların yanı sıra, CHP üst düzey yönetimi bürokratik olarak da Öztrak’ın isyan bayrağına kayıtsız kalmadı. Partiden tam ihraç istemiyle disipline sevk edilen Tanju Özcan’ın, disiplin soruşturması kapsamında 20 Temmuz’da sözlü savunma yapması bekleniyor.

Tahmin edilebileceği gibi, Özcan’ın bu ‘’isyankâr’’ tavrı  CHP üst düzey bürokrasisinde de hiç olumlu karşılanmadı. Daha önce kendisiyle birçok kez söz dalaşına girişmiş olduğu CHP sözcüsü Faik Öztrak  Özcan’ı defaatle “sarayın adamı” olmakla suçlarken Özcan, Öztrak’ın iddiasını ispatlaması hâlinde “kendisini Kızılay meydanında yakacağını” ilân etti.

Çağın T. Eroğlu

Kripto Yasasında Son Düzlük