Kamuda Tasarrufun Yükü Tüketicinin Sırtında Mı Kalacak?

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in görevi selefi Nurettin Nebati’den devralır almaz yaptığı ilk açıklamaları gerek tüketicilere gerekse piyasa aktörlerine ekonomi politikalarında rasyonel zemine dönme sinyali vermişti. Her ne kadar kamuoyu bu açıklamaları önceki dönem ekonomi politikalarının, başta Nebati ve Berat Albayrak yönetimi olmak üzere rasyonel olmadığının açık bir itirafı olarak değerlendirdiyse de, Şimşek’in bu rasyonaliteye dönüş planlarının kamuoyunu ikna etmesi için somut adımların atılması şarttı. Mehmet Şimşek ile beraber kurulan Türkiye’nin yeni dönem ekonomi kadrosu, Merkez Bankası Başkanı Hafize Gaye Erkan örneğindeki gibi, atamalarda liyakatin esas alınacağına ve rasyonel politikaların bir an önce hayata geçeceğine dair ümitleri artırmıştı.

Nitekim yeni ekonomi kadrosunun taze faiz artış kararları, ekonomide rasyonaliteye geçişin önündeki önemli bir engel olan “faiz sebep, enflasyon sonuç” denkleminden vazgeçildiğini açıkça beyan etmiştir. Ayrıca, gerek Mehmet Şimşek gerekse Gaye Erkan, her defasında enflasyonu düşürme hedefinin Türkiye’nin yeni ekonomi politikasının odak noktası olduğunu ve faiz artışı gibi para politikalarının yanı sıra kamuda tasarruf politikasının da hayata geçirileceğini sıkça ifade etmiştirler.

Oysa özellikle “tasarruf” isminin kamuoyunda yaratmış olduğu kemer sıkma algısı, bu politikaların daha çok kamu kurumlarını mı yoksa vatandaşı mı hedef alacağı sorusunu vatandaşın aklına getirmiştir. Nitekim Mehmet Şimşek’in ekonomi yönetiminin ilk adımlarından biri, başta Özel Tüketim Vergisi olmak üzere pek çok dolaylı vergi kalemine zam yapmak olmuştur. Dolaylı vergilere yapılan zamların hedefinin tüketiciler olduğu açıktır. Aynı şekilde, Özel Tüketim Vergisi’nin bir negatif dışsallık vergisi niteliği teşkil ettiği ve pek çok kaleminin fiyat esnekliğine sahip olmayan mal ve hizmetler olduğunu kabul ettiğimizde, bu ürünlere yapılan zamların kamuda tasarruf yapmak suretiyle yaratılan kamu finansman açığını kapatabilmenin “iyi” bir yolu olduğu kabul edilebilir.

Her ne kadar Mehmet Şimşek bu vergi zamlarının tekrarlanmayacağını açıkça ifade etse de sosyal medyada yeni vergi zammı haberleri sıklıkla dolaşmaktadır. Ancak bunun, tasarruf politikalarının yükünü vatandaşa en az yansıtacak şekilde yapılması gerekir. Bunun da dolaylı vergi artışlarını içermediği açıktır.

[1] https://www.sozcu.com.tr/2023/gundem/tutuklu-ve-hukumlu-sayisinda-yeni-rekor-7566559/

2 https://www.mfa.gov.tr/soru-cevap.tr.mfa

3 https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-52269724

4 https://www.sondakika.com/haber/haber-rtuk-tele1-ve-krt-ye-program-durdurma-cezasi-verdi-16211060/

5 https://www.evrensel.net/haber/496645/rtuk-tele1-ve-krtye-ceza-verdi