Tarih yazan figürler yaşarken ekseriyetle sessiz, sakin olurlar, gürültü çıkartmazlar ama ilerleyen yıllarda söyledikleri, yaptıkları daha çok anlaşılır ve hakları teslim edilir. İrfan Alış ve arkadaşlarıyla kurduğu şahane ekip Peyk, memleket müzik tarihinin sessiz görünen ekiplerinden biri ama değeri, memlekete kattıkları tartışılmaz.&nbsp;Şüphesiz hakları çoktan teslim edildi ama onları daha uzun yıllar konuşacağız. Bu yazının devamını, önümüzdeki günlerde yapacaklarını anlatarak doldurmak isterdim ama bunu (en azından şimdilik) yapamıyorum çünkü İrfan artık aramızda değil. Peyk’in kolu, kanadı artık kırık. İçimizdeki kırıklık ve boşluk duygusu çok büyük ama onlarınki kadar olamaz. Her şey bir yana seslerini, sözlerini, yoldaşlarını kaybettiler. Sahiden tarifi mümkün değil.&nbsp;Peyk,&nbsp;2007 yılında hayatımıza girdiğinde bizi çok heyecanlandırmıştı. Albüm kapağına vurulmuş; şarkıları döne döne söyler olmuş; konserlerini kovalamaya başlamıştık. İlk kez ne zaman nerede izledim, hatırlamıyorum ama onları en çok Ankara’da dinledim. Sadece Ankara mı? İstanbul, İzmir ve hatta Bozcaada, Seferihisar… Her zaman her yerde olmayı başarabilen ekiplerdendi Peyk. En şahane festivalin en güzel yerinde, küçücük bir mekanda ya da büyük konser salonlarında onlarla karşılaşabiliyorduk. Dahası, Kadıköy’de oturduğumuz kafenin yan masasında hararetli konuşmalar yaparken görebiliyorduk.<img src="https://images.aposto.com/2024/10/1/1731336940344.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.81" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Peyk | Lady Obscureİrfan uzaktaydı ama en çok onunla karşılaşırdık çünkü hep hayatın içindeydi. Yazdığı şarkılar, tam da bu yüzden bu kadar sahici. İçinde kendimizi bulduğumuz şarkılar hepsi: Aşklarımız, ayrılıklarımız, kavgamız, mücadelemiz ortak. Hayata bakışımız da öyle. Bunun için Peyk’i en baştan yanıbaşımıza aldık, hep onlarla yürüdük.Art arda yaptıkları albümler, ara ara önümüze koydukları şarkılar, konserlerden eylemlere ulaşan karşılaşmalar, bu yürüyüşte hiçbir zaman tek başına olmamıza izin vermedi. Elbette arada kaçtık ama kaçtığımızda bile (aşk acısı çekerken ya da memleket ahvaliyle cebelleşirken) yanımızda İrfan’ın sesi, Peyk’in şarkıları vardı. İnatla, direnerek yaptıkları, ilmek ilmek dokudukları şarkılar. Neyse ki çok insana ulaştı, elden ele, dilden dile, kulaktan kulağa yayıldı. Ara ara sosyal medya hesaplarından veryansın ediyordu ama o şarkılar büyüdü, büyüyor, büyüyecek.Şunu söylemek yanlış olmayacak: Memleket müzik sahnesi, en inatçı figürünü kaybetti. İnadını sürdürmek, dayanışmayı büyütmek, sesini yükseltmek görevimiz. İrfan’ı yaşatmak istiyorsak Peyk’le birlikte olmak, onlarla yürümek, seslerine sesimizi katmak durumundayız. Bundan sonrası ne olur, bilinmez ama ne olursa olsun İrfan’ın adının, Peyk’in yaptıklarının tarih sahnesinden silinmesine izin vermeyeceğiz. Hoş, bizimle ilgili bir durum değil elbette bu: Tarihe çoktan silinmez harflerle kazındılar. İyi ki öyle oldu.Peyk tarihini ileride uzun uzun anlatırız. Şimdilik söyleyeceğimiz tek şey, en azından benim söyleyebileceğim tek şey, İrfan’ı çok özleyecek oluşum, oluşumuz. İnat ederek, direnerek, yılmadan ilerleyen, yolundan sapmayan, dayanışmayı bir an bile unutmayan şahane arkadaşımız, bize de çok şey öğretti. Olta Dayanışma’yı, birlikte yaptıkları albümleri, yan yana gelerek verdikleri konserleri, Gezi Direnişi’nde ve katıldığımız onlarca eylemde kulağımızda duran, bize umut, güç ve cesaret veren şarkıları unutmak mümkün mü?<img src="https://images.aposto.com/2024/10/1/1731337336033.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.50" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Hamiyet'tenDahası da var üstelik… Bir hayalini gerçekleştirdiği Hamiyet'i nasıl unutabiliriz? O ezber bozan oyunu, yaptıkları ve söyledikleri şarkıları, sahneden seyirciye geçen ekip ruhunu—ki bu da İrfan ve arkadaşlarının inadı sayesinde böyle çünkü (içinde olmasam bile yakınından bildiğim için rahatlıkla söylüyorum) o dayanışma ruhu, hayatının her alanında olduğu gibi Hamiyet&nbsp;kulisini de sarmıştı.&nbsp;Yandığım tek bir şey var: Çıkmasını heyecanla beklediği, insanlara ulaştırmak için uğraştığı plağı göremeyecek oluşu. Biz plağımızı alıp ziyaretine gideceğiz elbette ama bunun yerini tutar mı?<img src="https://images.aposto.com/2024/10/1/1731337368648.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.78" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Peyk’in 25 yıllık tarihinden seçtikleri şarkıları plak yapmaya niyetlediklerinde ilk haber verdikleri insanlardan biri bendim çünkü yıllardır “Plak yapın” diyerek başlarının etini yiyordum. Plak sürpriz oldu ama benim için asıl sürpriz, plak kapağına yazdığım yazı. Sadece sürpriz değil: Onurla, gururla ve sahiden övünerek hayatım boyunca taşıyacağım bir madalya bu. Bunu ona söylediğimde o güzel gülüşüyle cevap vermiş, “Abartma” demişti. Şimdi düşünüyorum da keşke daha fazla abartsaymışım. Ne kadar sevildiğini bence biliyordu ama ardından bu kadar üzüleceğimizi tahmin bile etmemiştir.Bir film hayali vardı. En azından hayallerinin biri buydu. Kim bilir, bilmediğimiz daha ne hayaller kurdu ve bunların kaçını ete, kemiğe büründürmek için adım attı… “Kalanlar” demek hiç içimden gelmiyor ama bize bundan sonra güç verecek olan, onlar. İrfan artık sesini duymasak da, yüzünü görmesek de, gülüşüyle ışıldamasak da hayatımızda olacak. Bundan sonra denize baktığımızda onu hatırlayacağız, onunla orada buluşacağız. Ne güzel bir buluşma noktası ama keşke Seferihisar’da yaptığımız gibi dalgaların içinde çocuklaşabilseydik. En azından bunu yaşadım, biliyorum. Elbette yetmez ama teselli tesellidir.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ne yazacağımı bilmeden oturduğum yazılardan biri bu. Ardından hissettiklerimin bir kısmını sıcağı sıcağına BirGün’e aktarmıştım, duvaR’daki köşemde yine bir çırpıda yazdığım bir başka yazı yayımladım. Bu, üçlemenin (şimdilik) son halkası. </li></ul>İrfan’ı, Peyk’i, yaptıklarını daha çok anlatacağız. Ardından yazılanları okumaya henüz takatim yok ama eminim hepsi benim hissettiklerimi düşünüyor, söylüyordur. İrfan, ardında kocaman bir boşluk bırakarak gitti. Sonradan sonraya daha da büyüyecek, daha da koyacak bu. Şarkılarına, sözlerine, sesine, ıslığına sarılmak mümkün. Yaşıyor olsa arar, ne yapacağımızı sorardım. Hoş, cevabı biliyorum:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(224, 101, 53); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(224, 101, 53); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Yılmak yok, bu daha başlangıç, şimdiden süngüyü düşürürsen ohhoooo…”</blockquote>İnadı inadımız. Mücadelemizi onunla yürüteceğiz ve şarkılarını hep yanıbaşımızda tutacağız. Bugüne kadar yaptığımız gibi.

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Sinema ve müzik evreninden söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları.

Duende

Tarih yazan figürler yaşarken ekseriyetle sessiz, sakin olurlar; gürültü çıkartmazlar ama ilerleyen yıllarda söyledikleri, yaptıkları daha çok anlaşılır ve hakları teslim edilir. İrfan Alış ve arkadaşlarıyla kurduğu şahane ekip Peyk, memleket müzik tarihinin sessiz görünen ekiplerinden biri ama değeri, memlekete kattıkları tartışılmaz.

Sessiz, derinden, inatla ve direnerek: İrfan Alış'ın ardından

11 yıllık hasret bitti ve Duman, geçen pazartesi iki yeni şarkıyla huzura çıktı. Çok zamandır bekliyordum, tam saatinde randevuya yetiştim ve şarkıları heyecanla dinledim. İlk izlenimimi X’te şöyle aktardım:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“<a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/3b83Fi9nZOQkmLJqy10ONJ" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Nerde Benim Kafam</a> şahane rock’n roll—ki Duman’dan beklediğimiz tam da buydu; <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/track/4JqP7JwWNG8I7xY40E6IWh" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kufi</a>&nbsp;muazzam konser şarkısı olmuş."</blockquote>Şarkılar dinledikçe güzelleşti ama Kufi, daha da güzelleşti. Eminim herkes dinledi, anlatmaya gerek yok ama şunu söylemek elzem: Duman, her zamanki Duman; sözünü esirgememiş, içinden geleni söylemiş. Üstelik çok da güzel söylemiş. Bu, hele ki içinde bulunduğumuz günlerde, çok değerli.Şu cümleyi yıllardır çekincesiz kuruyorum: Duman, Türkiye’nin gelmiş geçmiş en büyük rock grubu. Bu iki şarkı, neden böyle olduklarını bir kere daha gösterdi ya da tersinden bakarsak, tam da bu yüzden bu şarkılar çok güzel. Her şeyden önce samimiler. Sahiciler ve cümlelerini metaforlara sığınmadan dümdüz kuruyorlar. Müzik derseniz, zaten muazzam. Başından beri böyle. Değişmiyorlar ama bu iyi anlamda bir değişmeme hâli. Elbette yeknesak bir hat üzerinde ilerlemiyorlar. Bunun için, yapacaklarını her seferinde daha büyük merakla bekliyoruz. Kendi adıma konuşayım, bekliyorum.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kısa Duman tarihi</h2>1999 yılında dinleyiciyle buluşan ilk albümleri "Eski Köprünün Altında" çıkmadan ortalığı karıştırmıştı. Ekip, öncesinde Mad Madame adıyla çalışmalar yapmış, Duman’a dönüştükten sonra verdikleri konserler büyük ilgi görmüştü. Ortaköy’de Flatline’da Mad Madame dinleyenler, Seattle’dan aldıkları grunge sosuyla müziklerini süsleyen Duman’ı çok sevmiş, Taksim’den Ankara’ya uzanan hayran kitlesi yavaş yavaş oluşmuştu. Ben de onlardan biriydim ve Ankara’da Duman’ın yolunu gözlüyordum, İstanbul seyahatlerimi onların sahneye çıktığı güne denk getirmeye çalışıyordum.&nbsp;Konserlerde pişen, gide gele ezberlediğimiz şarkıların yer aldığı albümü hasretle beklerken Duman’ın rock tarihini değiştireceğini bilmiyorduk elbette. O yıllardaki genç heyecanımızla defalarca dinlediğimiz albüm, bir sonraki adımı sabırsızlıkla beklememize vesile olmuştu.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/5/6/1719689809828.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.02" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">2002 tarihli "Belki Alışman Lazım"2002 tarihli "Belki Alışman Lazım", sadece Duman tarihinin değil memleket rock tarihinin de kırılma noktalarından biri. Her Şeyi Yak sayesinde çok daha fazla insana ulaştılar belki ama Bu Akşam'dan Mânâsı Yok'a uzanan şarkılarla yerlerini sağlamlaştırdılar.&nbsp;Üç yıl sonra yayınlanan "Seni Kendime Sakladım" ve 2009’da piyasaya verilen "Duman I / Duman II" başlıklı albümler, Aman Aman'dan Senden Daha Güzel'e pek çok şarkıyla tanışmamızı sağladı. Gümbür gümbür gelen topluluk, kocaman bir çağlayana dönüştü ve hepimizi kapsama alanına aldı. Bunu yaparken gözlerini ve kulaklarını&nbsp;memlekette olan bitene ve oradan gelen seslere de dikmişlerdi—ki topladıkları ve aktardıkları, onları başka bir yere koymamızı sağladı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Alaturka grunge</h2>Dönemin etkin müzik dergisi Roll’un Ocak 2000 tarihli 38. sayısında yayımlanan ilk Duman söyleşisinin başlığı, ekibin tarzını özetliyor: “Ortaköy’de grunge, Seattle’da alaturka.”Seattle, eğitim için oraya giden Kaan Tangöze’de bir dönüşüme sebep olmuş ve genç solist, kulağını alaturka seslere açmış. Özdemir Erdoğan’dan Münir Nurettin Selçuk’a uzanan bu sesler, Duman yolculuğunun belirleyicileri aslında. Topluluğun bas gitaristi Ari Barokas, çocukluğundan kulağına dolan bu seslerle Duman’ın alaturkaya daha da yakınlaşmasını sağlayan isim. Ekibin üçüncü ayağı Batuhan Mutlugil ise Batı'yla aradaki dengenin koruyucusu.&nbsp;Duman’ın bunca sevilmesinin sebebi, biraz da bu formülün başarıya ulaşması. Bir yanda grunge, diğer yanda alaturka; rock sosu bir hayli fazla ama arabesk de ihmal edilmemiş. Bütün bunlar yapılırken, özgün bir hat yakalanmış üstelik. Daha ne olsun?&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/5/6/1719689630457.jpeg" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="1.14" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">2010 yılında Müslüm Gürses'in de sahneye çıktığı bir Duman konseri.Tam da bu yüzden, sahnede Âşık Mahzuni Şerif türküleri söylemeleri, Neşet Ertaş yorumlamaları ya da Müslüm Gürses’in meşhur ettiği Olmadı Yar'ı (onunkine benzeyen bir yorumla) repertuvara almaları, kimseyi şaşırtmıyor. Müslüm Gürses’le turneye çıkmaları da öyle.&nbsp;En başından beri aykırı ama asla yadırganmayan&nbsp;hareketler bunlar. Duman, her şeyden öte sahiciliğiyle insanları yakalıyor. Bir kere daha söyleyeyim: Samimiler, dürüstler, memleket meselelerinin dışında değiller ve şahane reflekslerle kendilerini bir anda gündemin ortasında bulabiliyorlar. Yeni albümün çıkış şarkısı Kufi, biraz da bu yüzden sevildi.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Eyvallah'tan Kufi'ye</h2>11 yıl önce, tam da içinde bulunduğumuz günlerde hepimiz aynı şarkıyı dinliyorduk: “Biberine gazına / Copuna sopasına / Tekmelerin hasına / Eyvallah” sözleriyle başlayan Eyvallah, ODTÜ’deki olaylar üzerine yazılmış bir şarkıydı ve yeni albüm için kaydedilmişti. Polis, Gezi Parkı’nı korumak üzere orada nöbete duranlara saldırdığında ekip, bu şarkıyı YouTube üzerinden paylaştı ve olayların akışı değişti. Eyvallah, Gezi direnişinin simge şarkısı oldu; tarihe böyle geçti.&nbsp;İlerleyen haftalarda yayınlanan "Darmaduman", Duman’ın (aralarda yayınlanan konser albümlerini ve toplamaları saymazsak, Duman I ve Duman II’yi de tek albüm olarak kabul edersek) beşinci albümleri. Altıncının zamanı gelmişti, geçiyordu bile.Kaan Tangöze’yle 2022 yılının başlarında BantMag adına bir söyleşi yapmış, beklenen soruyu sormuştum: “Yeni Duman albümünü ne zaman dinleyebileceğiz?” Cevap, heyecanlıydı:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Yeni beste çok. Bende de var, Batuhan ve Ari’de de… Toplasak belki 50-60 beste var elimizde. Bunların yarısına bakmışızdır beraber ama hep araya bir şey giriyor, tamamına erdiremiyoruz. Dağılıyoruz, birleşiyoruz, bir şeyler değişiyor, pandemi oluyor, şarkılar bir türlü ortaya çıkamıyor. Bunun için konsantre olup stüdyoya girmemiz gerekiyor. Girmeye karar verdikten sonra bir ayda çalar çıkarız.”&nbsp;</blockquote>Beklentiyi artırmış, sabırsızlanmıştık. Albüm, iki yıl sonra tamamlanabildi. İlk iki şarkı önümüzde ama diğerleri için heyecanımız sürüyor. Üstelik daha da sabırsızız çünkü şarkıların ikisi de mükemmel.&nbsp;Başta söylediğim gibi, şarkıları uzun uzun anlatmaya gerek yok çünkü uzun uzun dinleyeceğiz. En azından diğer 14 şarkı yayınlanana kadar... Liseli bir çocuk heyecanıyla, ilk aşkını yaşayan bir ergen sabırsızlığıyla beklediğim şarkılar bunlar. Her şey bir yana, bana bunu yaşattıkları için Duman’a ne kadar teşekkür etsem az.Kaan Tangöze yukarıda andığım söyleşimizin bir yerinde şunu söylemişti:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Bazen kendi aramızda konuşurken ‘Bir Duman festivali yapalım’ diye dalga geçiyoruz. Sırayla çıkalım, solo solo çalalım, en sonunda Duman’la ortalığı karıştıralım…”&nbsp;</blockquote>Festival hâlâ şahane fikir ama bu yazın Duman konserlerinin festivali aratmayacağı muhakkak. Bilhassa Kufi, ortalığı daha çok sallayacak. Yeni şarkılar, albüm öncesinde (amiyane tabirle söyleyecek olursak) belki gazımızı alır ama yetmez. Yine de bu yaz bir Duman konserinde buluşmak elzem. Nerede olursa olsun. Söyleyecekleri çok şey var çünkü.

11 yıllık hasret bitti ve Duman, geçen pazartesi iki yeni şarkıyla huzura çıktı. Şarkılar dinledikçe güzelleşti ama "Kufi" daha da güzelleşti. Duman, her zamanki Duman; sözünü esirgememiş, içinden geleni söylemiş. Üstelik çok da güzel söylemiş.

Murat Meriç

Sessiz, derinden, inatla ve direnerek: İrfan Alış'ın ardından