Grunge Alla Turca: 11 yıl sonra nihayet Duman

11 yıllık hasret bitti ve Duman, geçen pazartesi iki yeni şarkıyla huzura çıktı. Çok zamandır bekliyordum, tam saatinde randevuya yetiştim ve şarkıları heyecanla dinledim. İlk izlenimimi X’te şöyle aktardım: 

“Nerde Benim Kafam şahane rock’n roll—ki Duman’dan beklediğimiz tam da buydu; Kufi muazzam konser şarkısı olmuş."

Şarkılar dinledikçe güzelleşti ama Kufi, daha da güzelleşti. Eminim herkes dinledi, anlatmaya gerek yok ama şunu söylemek elzem: Duman, her zamanki Duman; sözünü esirgememiş, içinden geleni söylemiş. Üstelik çok da güzel söylemiş. Bu, hele ki içinde bulunduğumuz günlerde, çok değerli.

Şu cümleyi yıllardır çekincesiz kuruyorum: Duman, Türkiye’nin gelmiş geçmiş en büyük rock grubu. Bu iki şarkı, neden böyle olduklarını bir kere daha gösterdi ya da tersinden bakarsak, tam da bu yüzden bu şarkılar çok güzel. Her şeyden önce samimiler. Sahiciler ve cümlelerini metaforlara sığınmadan dümdüz kuruyorlar. Müzik derseniz, zaten muazzam. Başından beri böyle. Değişmiyorlar ama bu iyi anlamda bir değişmeme hâli. Elbette yeknesak bir hat üzerinde ilerlemiyorlar. Bunun için, yapacaklarını her seferinde daha büyük merakla bekliyoruz. Kendi adıma konuşayım, bekliyorum. 

Kısa Duman tarihi

1999 yılında dinleyiciyle buluşan ilk albümleri "Eski Köprünün Altında" çıkmadan ortalığı karıştırmıştı. Ekip, öncesinde Mad Madame adıyla çalışmalar yapmış, Duman’a dönüştükten sonra verdikleri konserler büyük ilgi görmüştü. Ortaköy’de Flatline’da Mad Madame dinleyenler, Seattle’dan aldıkları grunge sosuyla müziklerini süsleyen Duman’ı çok sevmiş, Taksim’den Ankara’ya uzanan hayran kitlesi yavaş yavaş oluşmuştu. Ben de onlardan biriydim ve Ankara’da Duman’ın yolunu gözlüyordum, İstanbul seyahatlerimi onların sahneye çıktığı güne denk getirmeye çalışıyordum. 

Konserlerde pişen, gide gele ezberlediğimiz şarkıların yer aldığı albümü hasretle beklerken Duman’ın rock tarihini değiştireceğini bilmiyorduk elbette. O yıllardaki genç heyecanımızla defalarca dinlediğimiz albüm, bir sonraki adımı sabırsızlıkla beklememize vesile olmuştu. 

^{2002 tarihli "Belki Alışman Lazım"}

2002 tarihli "Belki Alışman Lazım", sadece Duman tarihinin değil memleket rock tarihinin de kırılma noktalarından biri. Her Şeyi Yak sayesinde çok daha fazla insana ulaştılar belki ama Bu Akşam'dan Mânâsı Yok'a uzanan şarkılarla yerlerini sağlamlaştırdılar. 

Üç yıl sonra yayınlanan "Seni Kendime Sakladım" ve 2009’da piyasaya verilen "Duman I / Duman II" başlıklı albümler, Aman Aman'dan Senden Daha Güzel'e pek çok şarkıyla tanışmamızı sağladı. Gümbür gümbür gelen topluluk, kocaman bir çağlayana dönüştü ve hepimizi kapsama alanına aldı. Bunu yaparken gözlerini ve kulaklarını memlekette olan bitene ve oradan gelen seslere de dikmişlerdi—ki topladıkları ve aktardıkları, onları başka bir yere koymamızı sağladı.

Alaturka grunge

Dönemin etkin müzik dergisi Roll’un Ocak 2000 tarihli 38. sayısında yayımlanan ilk Duman söyleşisinin başlığı, ekibin tarzını özetliyor: “Ortaköy’de grunge, Seattle’da alaturka.”

Seattle, eğitim için oraya giden Kaan Tangöze’de bir dönüşüme sebep olmuş ve genç solist, kulağını alaturka seslere açmış. Özdemir Erdoğan’dan Münir Nurettin Selçuk’a uzanan bu sesler, Duman yolculuğunun belirleyicileri aslında. Topluluğun bas gitaristi Ari Barokas, çocukluğundan kulağına dolan bu seslerle Duman’ın alaturkaya daha da yakınlaşmasını sağlayan isim. Ekibin üçüncü ayağı Batuhan Mutlugil ise Batı'yla aradaki dengenin koruyucusu. 

Duman’ın bunca sevilmesinin sebebi, biraz da bu formülün başarıya ulaşması. Bir yanda grunge, diğer yanda alaturka; rock sosu bir hayli fazla ama arabesk de ihmal edilmemiş. Bütün bunlar yapılırken, özgün bir hat yakalanmış üstelik. Daha ne olsun? 

^{2010 yılında Müslüm Gürses'in de sahneye çıktığı bir Duman konseri.}

Tam da bu yüzden, sahnede Âşık Mahzuni Şerif türküleri söylemeleri, Neşet Ertaş yorumlamaları ya da Müslüm Gürses’in meşhur ettiği Olmadı Yar'ı (onunkine benzeyen bir yorumla) repertuvara almaları, kimseyi şaşırtmıyor. Müslüm Gürses’le turneye çıkmaları da öyle. 

En başından beri aykırı ama asla yadırganmayan hareketler bunlar. Duman, her şeyden öte sahiciliğiyle insanları yakalıyor. Bir kere daha söyleyeyim: Samimiler, dürüstler, memleket meselelerinin dışında değiller ve şahane reflekslerle kendilerini bir anda gündemin ortasında bulabiliyorlar. Yeni albümün çıkış şarkısı Kufi, biraz da bu yüzden sevildi. 

Eyvallah'tan Kufi'ye

11 yıl önce, tam da içinde bulunduğumuz günlerde hepimiz aynı şarkıyı dinliyorduk: “Biberine gazına / Copuna sopasına / Tekmelerin hasına / Eyvallah” sözleriyle başlayan Eyvallah, ODTÜ’deki olaylar üzerine yazılmış bir şarkıydı ve yeni albüm için kaydedilmişti. Polis, Gezi Parkı’nı korumak üzere orada nöbete duranlara saldırdığında ekip, bu şarkıyı YouTube üzerinden paylaştı ve olayların akışı değişti. Eyvallah, Gezi direnişinin simge şarkısı oldu; tarihe böyle geçti. 

İlerleyen haftalarda yayınlanan "Darmaduman", Duman’ın (aralarda yayınlanan konser albümlerini ve toplamaları saymazsak, Duman I ve Duman II’yi de tek albüm olarak kabul edersek) beşinci albümleri. Altıncının zamanı gelmişti, geçiyordu bile.

Kaan Tangöze’yle 2022 yılının başlarında BantMag adına bir söyleşi yapmış, beklenen soruyu sormuştum: “Yeni Duman albümünü ne zaman dinleyebileceğiz?” Cevap, heyecanlıydı: 

“Yeni beste çok. Bende de var, Batuhan ve Ari’de de… Toplasak belki 50-60 beste var elimizde. Bunların yarısına bakmışızdır beraber ama hep araya bir şey giriyor, tamamına erdiremiyoruz. Dağılıyoruz, birleşiyoruz, bir şeyler değişiyor, pandemi oluyor, şarkılar bir türlü ortaya çıkamıyor. Bunun için konsantre olup stüdyoya girmemiz gerekiyor. Girmeye karar verdikten sonra bir ayda çalar çıkarız.” 

Beklentiyi artırmış, sabırsızlanmıştık. Albüm, iki yıl sonra tamamlanabildi. İlk iki şarkı önümüzde ama diğerleri için heyecanımız sürüyor. Üstelik daha da sabırsızız çünkü şarkıların ikisi de mükemmel. 

Başta söylediğim gibi, şarkıları uzun uzun anlatmaya gerek yok çünkü uzun uzun dinleyeceğiz. En azından diğer 14 şarkı yayınlanana kadar... Liseli bir çocuk heyecanıyla, ilk aşkını yaşayan bir ergen sabırsızlığıyla beklediğim şarkılar bunlar. Her şey bir yana, bana bunu yaşattıkları için Duman’a ne kadar teşekkür etsem az.

Kaan Tangöze yukarıda andığım söyleşimizin bir yerinde şunu söylemişti: 

“Bazen kendi aramızda konuşurken ‘Bir Duman festivali yapalım’ diye dalga geçiyoruz. Sırayla çıkalım, solo solo çalalım, en sonunda Duman’la ortalığı karıştıralım…” 

Festival hâlâ şahane fikir ama bu yazın Duman konserlerinin festivali aratmayacağı muhakkak. Bilhassa Kufi, ortalığı daha çok sallayacak. Yeni şarkılar, albüm öncesinde (amiyane tabirle söyleyecek olursak) belki gazımızı alır ama yetmez. Yine de bu yaz bir Duman konserinde buluşmak elzem. Nerede olursa olsun. Söyleyecekleri çok şey var çünkü.