Jade’in veya yalnızca içinden söylediği asıl ismiyle Ceyda’nın mükemmel bir hayatı vardır. Hukuk fakültesinden mezun olmuş, iyi bir firmada iş bulmuş; büyük bir projede, saygı duyduğu insanlarla birlikte çalışmaya başlamıştır. Uzun yıllardır birlikte olduğu, sevdiği ve sevildiği bir ilişkisi, yakın arkadaşlarıyla eğlenmeye çıktığı geceler, Londra’nın güzel muhitlerinden birinde tatlı bir apartman dairesi…&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Jade, yıllar evvel Londra’ya göç eden, orada tesadüfen tanışıp birbirlerine âşık olan ve evlenen anne ve babasının, onu mücadele içinde büyütürken hayal ettiği her şeyi başarmıştır. Fakat bir gece Jade’in elindeki kıymetli vazo unufak olur. Jade, parçaları yeniden birleştirmeye çalışırken bütün hayatını yeniden sorgulamaya başlar.</li></ul>Ela Lee, kendi hayatından pek çok iz bulabileceğimiz ilk romanı Ceyda’da rıza kavramı, cinsel taciz ve manipülasyon gibi zor meseleleri tartışıyor. Artık tecavüze uğramış kadınların tarafına geçtiğini kabullendiği o an, kendiyle yüzleşmekten daha zoru, ne yazık ki yakınlarının bu gerçekle yüzleştiklerinde verdikleri tepkiler oluyor. Annesine ve babasına karşı duyduğu merhamet, asla bastıramadığı suçluluk hissi, erkek arkadaşının iyi niyetli görünen kırıcı tepkilerini artık tolere edemeyeceği, etmek istemediği bir duygu durumunda oluşu, en yakın arkadaşlarının verdiği iki ayrı uç tepkiyi kendi zihin dünyasında yoğurup kendi yolunu bulma çabası, bir noktada Jade’i tamamen mağarasına saklanıp kendi kaygılarında kaybolmaya itiyor.Lee, bu ilk kitabında başkarakterin, başına gelenlerden sonra yıllardır kaçtığı veya görmezden geldiği her şeyi yeni bir gözle değerlendirmeye başlamasını hikayenin kendisinden daha etkileyici bir şekilde yazmayı başarmış. Ailesinin istediği ideal evlat, erkek arkadaşına “layık” bir sevgili, işyerinde sevilen bir avukat ve toplumda kabul gören biri olmak için bilerek veya fark etmeden verdiği tavizlerin artık onu gerçekten rahatsız etmeye başlaması, hikayenin kırılma noktalarından biri. Geceleri uykusuz kaldığı, acıktığını bile hissetmeden çalıştığı işi; aslında kim olduğunu unutacak kadar hayatına uyum sağlamaya çalıştığı sevgilisi ve sık sık ihmal ettiğini düşündüğü için vicdan azabı duyduğu annesi, işler biraz onların kontrolünden çıkmaya başladığında Jade’i yapayalnız bırakıyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Jade, ilk “hatasında” aksini kaldıramayacağı için inanmayı seçtiği, ancak başına geldiğinde gerçek olmadığına ikna olduğu “adaletin er geç yerini bulacağı” yalanıyla dayanılmaz bir çaresizlik hissine hapsoluyor.</li></ul>Ne yapacağını bilemez hâldeyken kendiyle benzer durumlardan muzdarip diğer kadınları ve haberlere yansıyan vakaları araştırdığında kalbi bir kez daha kırılıyor. Pek çok vakada, tıpkı kendi durumunda olduğu gibi, herkes olaydan sonra kadına ne olduğundan, onun neler yaşadığından ve hissettiğinden ziyade failin kendisine ve olayın nasıl yaşandığının ayrıntılarına odaklanıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Hikayenin geçtiği İngiltere de dahil olmak üzere dünyanın hiçbir yerinde tecavüz faillerinin çok büyük bir bölümü cezalandırılmıyor. Aksine, tecavüze uğrayan kadın yasal ve toplumsal olarak yalnızlaştırılıyor, izole ediliyor ve hatta suçlanıyor. Daha dikkatli olmadığı için, “uygun” giyinmediği için, işe gittiği için, gülümsediği için…</li></ul>Nitekim Jade’in başına gelenlerden sonra, işyerinde tanışıp yakın olduğu arkadaşlarından biri durumu mutlaka insan kaynaklarına bildirmesi ve yasal bir aksiyon alması için onu desteklerken diğer arkadaşı, dostça bir şekilde, Jade ne yaparsa yapsın faile hiçbir şey olmayacağını, sürecin sadece Jade’i üzeceğini ve yoracağını, günün sonunda asla hiçbir şey elde edemeyeceğini söylüyor. Acı olan şu ki kitabı okuyan kadınlar olarak biz de böyle bir durumda yapılması gerekenin hangisi olduğunu bilsek de içten içe işlerin diğer şekilde sonuçlanacağının farkındayız.Böyle ağır meselelerle mücadele eden karakterlerin hikayesi, ister istemez mutlu bir son beklentisi yaratıyor. Hepimiz okuduğumuz kitaplarda da gerçek hayatta etrafımızda da sistemin dayattığı baskıya boyun eğmeyen, ayağa kalkıp bu düzeni yerle bir eden bir kadın kahraman görmek istiyoruz. Ne var ki gerçek hayat her zaman böyle değil. Jade ne kadar dirençli olursa olsun bazen işler istediği gibi gitmiyor ve hikayenin sonunda verdiği karar da ondan beklendiği gibi olmuyor. Benim için Ela Lee’nin kitabını benzer konuda yazılmış diğer pek çok kitaptan ayıran da bu umulmadık derecede gerçekçi, içimi burkan ama kesinlikle haksız bulamadığım son oldu.<img src="https://images.aposto.com/2026/9/5/1790942312162.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.64" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Kendisi de göçmen bir ailede büyüyen ve avukat olan genç yazar Ela Lee, bu kitabı pandemi döneminde, herkesin eve kapandığı sırada, kendi içine dönüp çok yoğun ve hızlı bir şekilde yazmış. Fakat tamamlayıp gün yüzüne çıkarma cesaretini göstermesi bir yılını almış. Lee romanında, ana olayın dışında, kendisinin de çalışma hayatında deneyimlediği yıpratıcı çalışma kültürünü, “başarı” için yapılan fedakarlıkları ve verilen büyük tavizleri, hem işyerinde hem de sosyal hayatta farklı olanın maruz kaldığı haksız muameleyi eleştirel bir yerden ele alıyor.&nbsp;Birinci ve ikinci kuşak göçmenlerin yaşadığı deneyimler ve iki kültür arasında şekillenen kimlikler de Jade’in hikayesini ve tabii hikayenin sonunda aldığı kararı şekillendiren temel meselelerden. Başta da söylediğim gibi, Ceyda, Lee’nin kendi hayatından da pek çok iz taşıyor. Bunların başında, romanın başkarakteri Jade ile paylaştığı Türk-Koreli kimliği&nbsp;geliyor. Bir röportajında söylediğine göre Lee, bu ortak etnik köken meselesine romanda yer verip vermemek konusunda uzun süre düşünüyor. Fakat sonra romanı duygusal açıdan daha gerçekçi kılmak için kendi etnik kimliğini ve etrafında şekillenen deneyimlerini de Jade’in hikayesinin bir parçası hâline getirmeye karar veriyor.Ceyda, çok gerçek bir hikaye. Okurken Jade’le birlikte kafamız karışıyor, kalbimiz kırılıyor, uzaklaşmak istiyoruz, geri dönüyoruz, dönüşüyoruz ve onunla birlikte iyileşiyoruz. Günün sonunda Jade de hikayesini okuduğumuz, dinlediğimiz, inandığımız ve anlamaya çalıştığımız pek çok kadın gibi kalbimizin bir köşesine yerleşiyor.

Her hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.

Sinema ve müzik evreninden söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları.

Duende

Ela Lee, kendi hayatından izler taşıyan ilk romanı Ceyda’da, dışarıdan kusursuz görünen hayatı bir cinsel saldırının ardından parçalanan Türk-Koreli genç avukat Jade’in hikayesini anlatıyor. Rıza, adalet, göçmenlik, aile, başarı baskısı ve suçluluk duygusu etrafında ilerleyen roman, Jade’in başına gelenlerden çok, yaşadıklarının ardından kendisi ve kurduğu hayatla yeniden yüzleşmesine odaklanıyor.

Ela Lee'den 'Ceyda': Kırılınca görünür olanlar

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Ara sıra şehir ışıklarına bakarken öyle büyük bir yalnızlık hissine kapılıyordu ki bunun onu yoldan çıkaracağından korkuyordu. Onu yalnızca karanlığa sürükleyen düşüncelere ve özlemlere sahip olmak adil değildi. İyi davranıyordu. Doug’a hizmet ediyordu. Onun istediği her şeyi yapıyordu. O hâlde neden mutlu olamıyordu?”</blockquote>Uzun ve yıpratıcı bir boşanma sürecinin ardından bir boşluğa düşen Doug, duygusal ve fiziksel ihtiyaçlarını karşılayacak bir robot satın alıyor. Annie, Doug’ın eski eşine neredeyse tıpatıp benzeyen, onun seçtiği kıyafetleri giyen, onun ruh hâline göre hareket eden, ona sevdiği yemekleri yapan “mükemmel” bir sevgili olarak tasarlanmış bir robot. Doug onu öyle iyi yönetiyor ki Annie, birlikte geçirdikleri iki yılın sonunda neredeyse dışarıdan robot olduğu anlaşılamayacak kadar insanlaşıyor.Ödüllü yazar Sierra Greer’in&nbsp;kurguladığı korkutucu derecede gerçekçi bilimkurgu hikayesi burada başlıyor. Annie, Doug’ın yanında yaşarken yavaş yavaş her şeyi öğreniyor ve çevresindeki dünyanın farkına varıyor. İnterneti aktif kullanmaya ve dışarı çıkmaya başladıkça beyninde kendine ait, Doug’dan bağımsız istekler de uyanıyor. Kurduğu düzenin çatırdadığını fark eden Doug’ın Annie’yle ilişkisi değişiyor ve ilişkilerindeki roller ister istemez karışmaya başlıyor.<img src="https://images.aposto.com/2026/8/2/1788301646436.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.65" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Sierra Greer, Annie’nin hikayesi üzerinden itaat, rıza ve özgürlük gibi meseleleri kurcalıyor. Bunu yaparken de yer yer bağ kurmakta zorlanmayacağımız kadar gerçek, rahatsız edecek kadar ironik örneklere de başvuruyor. Annie’nin giderek bağımsızlaşma sürecini okurken sık sık kendi fikirlerimize ve hareketlerimize dair hakimiyetimizi, başkalarının düşüncelerimiz üzerindeki etkisini ve bilinçli veya bilinçdışı maruz kaldığımız manipülasyonları&nbsp;düşünmeden edemiyoruz.<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Sistemlerindeki tek yıldızın Doug olduğunu fark etti o an. Rakibi yoktu. Annie’yi kendi hikâyesinin başkahramanı gibi dinlemek zorunda değildi çünkü Annie öyle biri değildi. Doug’dan bağımsız, dışarıda kurulmuş ayrı bir hayatı yoktu. Aralarında güç dengesizliği diye bir mesele de yoktu, çünkü mutlak gücün kimde olduğu konusunda hiçbir zaman bir soru işareti bulunmuyordu.”</blockquote>Kitabı okurken robot Annie’yi değil ama insan karakter Doug’ı anlamakta ve bir okur olarak kararlarını sindirmekte çok zorlandım. Yine de şunun da ne yazık ki farkındayım ki Doug çok duygusal, çok acımasız, bir o kadar gerçek bir karakter. Biraz düşünsek, hepimiz çevremizde birkaç Doug bulabiliriz. Hayatındaki kadınlara, eşine, kız arkadaşına, annesine, kız kardeşine söz hakkı tanımayan, onların kıyafetlerine, hareketlerine, kimlerle görüştüklerine, ne okuduklarına ve ne düşündüklerine müdahale eden erkek karakterler keşke yalnızca kitaplarda kalsalar.Annie kontrolünden çıkmaya başladıkça, Doug psikolojik şiddete ve akılalmaz ceza yöntemlerine başvuruyor. Bu can yakıcı süreç devam ederken Doug ve Annie’nin gittiği ilişki terapistinin de söylediği gibi:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Doğamızın en zalim yanlarına teslim olduğumuzda, bu çoğu zaman bize güçlü ve dürüst hissettirir. Birçok insana heyecan verir. Ama sonrasında etkileri yıkıcı olabilir. Bu kadar kindar olabileceğimizi fark ettiğimizde sarsılırız. Bu yeni davranışı, olduğumuzu düşündüğümüz kişiyle bağdaştıramayız ve bu da bir uyumsuzluk, derin bir kafa karışıklığı yaratır. Aynı anda hem haklı olduğumuzu hissedebilir hem de kendimizden nefret edebiliriz ve bu da akabinde istismar ettiğimiz kişiye karşı daha fazla öfke beslememize yol açabilir.”</blockquote>Doug’ın Annie’yi eğitme ve kontrolü yeniden kazanmaya çalışma sürecini okurken birkaç gün önce The Economist Europe’un Ağustos 2026 sayısında denk geldiğim bir makaleyi hatırladım. Yazıda, yapay zekanın toplumu nasıl değiştireceği, binlerce yıl önce insanın köpeği evcilleştirmesiyle gelen değişime benzetiliyor. Köpeklerin evcilleştirilmesiyle, yani “düşman”ın eve alınmasıyla, insanların daha iyi birer avcı oldukları ve doğaya karşı daha da güçlendikleri anlatılıyor. Köpekler zaman zaman yaramazlık yapsalar da, binlerce yıl sonra bile hâlâ insanların en sadık dostu olarak bizimle birlikte yaşamaya devam ediyorlar. Yazı şöyle bitiyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Olumlu yandan bakarsak, yapay zeka da eğitilip bizi daha güçlü hâle getiren, işlerimizi kolaylaştıran, ihtiyaçlarımızı karşılayan sadık birer yardımcıya dönüşebilir. Fakat bu kez ya öyle olmazsa?"</blockquote>Nitekim Greer’in hikayesinde de sadık robot Annie bir noktada sahibine ihanet ediyor&nbsp;ve bu ihanetin bedelini çok ağır şekilde ödüyor. Öyle ki bir gün dayanamayıp evden kaçmaya karar veriyor. Kusursuz bir planla evden çıkıp kilometrelerce uzağa gidiyor ve güvenli olduğuna inandığı bir yere sığınıyor, fakat ne yazık ki işler umduğu gibi gitmiyor. Bu kaçış planı fiziksel ve duygusal engellere takılıyor ve bir şekilde Doug’la birlikte eve geri dönmek zorunda kalıyor. Başka şekilde sonuçlanmasını umduğumuz bu olaydan sonra karakterlerin ikisi de, ilişkileri de fiziksel ve duygusal olarak değişiyor. Neyse ki hikaye burada bitmiyor ve yazar bizi elimizden tutup, aklımızdaki soru işaretlerini giderip, kalp kırıklıklarımızı onarıp daha güzel bir sona götürüyor.Annie Bot, oldukça akıcı bir dilde yazılmış, çok güçlü bir bilimkurgu romanı. Fakat kitabı güçlü yapan şey kurgusu değil, ne yazık ki gerçekliği. Kitabın kapağını kapatırken, sistemimizdeki en büyük yıldızın kendi aklımız ve fikrimiz olduğu, yapay zekanın bizi değil, bizim onu yönetebildiğimiz bir gün ve gelecek umut ediyorum.

Uzun ve yıpratıcı bir boşanma sürecinin ardından bir boşluğa düşen Doug, duygusal ve fiziksel ihtiyaçlarını karşılayacak bir robot satın alıyor. Ödüllü yazar Sierra Greer’in kurguladığı korkutucu derecede gerçekçi bilimkurgu hikayesi burada başlıyor. Sierra Greer, Annie’nin hikayesi üzerinden itaat, rıza ve özgürlük gibi meseleleri kurcalıyor. 

'Annie Bot': Kusursuz bir sevgilinin isyanı

Kitapların mevsimleri vardır. Ya da mevsimlerin kitapları. Kitaplar okunmak istedikleri zamanı, yeri, hatta hava durumunu kendileri seçerler.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Mesela yağmurlu bir sonbahar günü elimiz istemsizce hüzünlü kitaplara gider. Selim İleri’nin Her Gece Bodrum’uyla yazlıktan döneriz, günlerimiz yavaş yavaş Aylak Adam’ın gri gökyüzüyle boyanır. Sürekli sonbahar yaşayan ülkelerde yazılan kitaplara uzanırız.&nbsp;</li></ul>Peki şu günlerde artık yarıladığımız yazın sıcak günlerinde ne okuruz?&nbsp;Bir kitabı yaz kitabı yapan nedir? Hangi kitaplar denizden gelen esintiyle yaprakları çevrilsin ister?<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Korfu Üçlemesi</h2>Yaz kitapları denince akla ilk gelenlerden biri şüphesiz&nbsp;Korfu Üçlemesi’dir. Gerard Durrell kendi çocukluk anılarından yola çıkarak yazdığı bu seride, ailesinin İngiltere’den Korfu Adası’na taşındıktan sonraki hikayesini anlatır.&nbsp;Daha sonra ünlü bir zoolog olacak küçük Gerald’ın bu cennet gibi adada doğayla kurduğu eşsiz diyalog, yine severek okuduğumuz, İskenderiye Dörtlüsü’nün yazarı, abisi Lawrence Durrell’in yazma heyecanı, anneleri Louisa’nın dört çocukla bu yabancı yerde var olma mücadelesini ve adada kurduğu dostlukları keyifle ve hatta yer yer kahkaha atarak okuruz. Bu çok sevilen kitap serisi aynı isimle diziye de uyarlandı ve tabii o da çok sevildi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Napoli Romanları</h2>Son zamanlarda kitaplarıyla tüm dünyayı kasıp kavuran, buna rağmen hâlâ kim olduğunu bilmediğimiz gizemli yazar&nbsp;Elena Ferrante’nin&nbsp;Napoli Romanları’nda yaz ve şehir, hikayenin başkarakterlerinden biridir. İki çocukluk arkadaşının bir ömür süren, bolca kıskançlık ve rekabet hislerinin yanında bitmez bir sevgi ve dayanışmadan beslenen dostluklarının hikayesi, dört kitapta anlatılır.&nbsp;Hacimler gözünüzü korkutmasın. Aynı mahallede büyüyen fakat bambaşka karakterlere sahip bu iki kızın hikayesini elinize alınca bırakamayacak, okudukça okumak isteyeceksiniz.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Mavi Yolculuk</h2>Yaz kitaplarından bahsederken Azra Erhat’ın Mavi Yolculuk’unu&nbsp;anmadan olmaz. Bu kitap Cevat Şakir, Sabahattin Ali gibi Cumhuriyet dönemi aydınlarının başlattığı, Ege ve Akdeniz’in pek bilinmeyen tarihî kalıntılarını keşfetmek için çıktıkları seyahatin bir nevi yol güncesi. Ülkemizin gizli kalmış zenginliklerini, unuttuğumuz güzelliklerini hatırlamak için harika bir kaynak. Okurken kendinizi berrak bir yaz günü, bir gemide, bu toprakların tarihini sevdiğiniz yazarlardan dinlerken bulacaksınız.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kelimeler ve Resimler</h2>Yazın her zaman kurmaca okumak mümkün olmuyor. Bazen hikaye uzadıkça, sıcağın da etkisiyle bunaldıkça bunalıyoruz. Seyahate çıkarken, bavulumuza okumak zorunda hissettiğimiz kitapları değil de keyifle okuyacağımız kitapları koymak istiyoruz. İşte bu zamanlarda imdadımıza kurmaca dışı yazılar, denemeler, anılar ve gezi yazıları yetişiyor. Orhan Pamuk’un yaz başında yayımlanan kitabı&nbsp;Kelimeler ve Resimler pek çoğumuzun çantasına, hiç olmazsa okuma listesine girmiştir bile.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Nobel Ödülü konuşmasıyla başlayan bu kitap, Pamuk’un yazarlık serüvenini yıllar içerisinde yayımlanan röportajları, çeşitli yayınlar için kaleme aldığı yazıları, anıları ve fotoğraflarıyla anlatıyor. Tabii, kitaba Umberto Eco’dan Ara Güler’e pek çok yazar ve sanatçı da farklı şekillerde konuk oluyor.</li></ul>Yakın zamanda Türkçede yayımlanan Han Kang’ın&nbsp;Işık ve İp kitabı&nbsp;da benzer özellikleri taşıyor. Yazarın melankolik sayılabilecek diğer kitaplarının aksine, umut dolu, şiir, günce, konuşma gibi farklı metin türlerinin derlenmesiyle hazırlanmış, kolay okunan bir kitap.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İrlanda Defteri</h2>Okurken sizi başka diyarlara götüren, hiç bilmediğiniz yerleri sokak sokak gezdiren, okunacak kitaplar listenizi uzatan kitapları sever misiniz? Öyleyse, henüz okumadıysanız, Meltem Gürle’yi&nbsp;bu yaz mutlaka okumanızı öneririm. Meltem Gürle’nin Dublin’de geçirdiği bir yılı, Ulysses’in izinde adımladığı sokakları, o sokakların hikayesini anlatan kitaplarla anlattığı İrlanda Defteri, çıktığı günden beri edebiyatseverlerin keyifle okuyup birbirine tavsiye ettiği bir kitap. Belki henüz yaz bitmeden, belki de sonbahar için bir gezi planlamanıza ilham olabilir. Çünkü bu kitaba da yazarın yıllar evvel İstanbul’da tanıştığı bir Japon akademisyen ilham olmuş.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Bir edebiyatsever için Dublin’e gitmenin bir tür hac yolculuğu sayılacağını söylemişti ayrılırken. O zamanlar bu söze pek itibar etmemiş olabilirim, ama şimdi, şehre ayak bastıktan sonra onun ne demek istediğini daha iyi anlar gibiydim. Ben de bu yolculuğa çıkmaya hazırdım artık.”</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Geri Döndüğüm Yerler</h2>Bu listeyi bitirmeden, hem blog'unu hem de çeşitli edebiyat ve kültür platformlarına yazdığı yazıları keyifle okuduğum, bu yazıları da iki farklı başlıkla&nbsp;kitaplaştıran Banu Yıldıran Genç’ten bahsetmek isterim. İsimlerini çok sevdiğim, Yan Yana Durduğumuz Zamanlar ve Geri Döndüğüm Yerler’de okuduğu kitapları anılarıyla harmanlayıp kağıda döken yazar, yer yer hikayeleriyle yüreğimizi burksa da hemen bir sonraki bölümde gülümseten anılarla gönlümüzü alıyor.&nbsp;Bu okuma serüveninde de pek çok yeni yazarla ve eserle tanışıyoruz. Denemeleri ve kitap eleştirilerini okurken not aldığımız ve gittikçe uzayan kitap listeleri bir yana, bir de yazardan cesaretle elimize kalem-kağıt alıp bizim de kendi anılarımızı yazasımız geliveriyor.Keyifle kitap okuduğunuz miskin öğleden sonralarla, deniz tuzuyla, yosun kokusuyla dolu bir yaz olsun!

Kitapların mevsimleri vardır. Ya da mevsimlerin kitapları. Yağmurlu bir sonbahar günü elimiz istemsizce hüzünlü kitaplara gider. Selim İleri’nin "Her Gece Bodrum"uyla yazlıktan döneriz, günlerimiz yavaş yavaş "Aylak Adam"ın gri gökyüzüyle boyanır. Peki yazın sıcak günlerinde ne okuruz? Bir kitabı yaz kitabı yapan nedir? Hangi kitaplar denizden gelen esintiyle yaprakları çevrilsin ister?

Sıcak günlere eşlikçi kitaplar: Bu yaz ne okumalı?

Günlük, mektup, biyografi okumayı&nbsp;oldum olası çok severim. Romanlarda, öykülerde, yazarların türlü hünerlerle inşa ettiği fantastik dünyalarda gezinmek pek güzeldir. Fakat yazarın bir karakterin kılığına girmediği, söylemek istediklerini kendi dilinden anlattığı kurmaca dışı kitapları okurken de ufalıp yazarın beyninin kıvrımları arasında gezindiğimi hayal ederim.&nbsp;Yazarın hayranlıkla okuduğumuz kitaplarını neden ve nasıl yazdığını, yazarken aklından ve kalbinden geçenleri bizzat kendisinden dinlemek bir okur olarak çok şanslı hissettirir bana kendimi. Han Kang’ın Türkçede son yayımlanan kitabı Işık ve İp’i okurken hissettiğim gibi...<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">April Yayınları’ndan Göksel Türközü çevirisiyle yayımlanan kitap, yazarın Nobel ödülü konuşmasıyla başlıyor; şiirleriyle devam ediyor ve onu sarıp sarmalayan, ufacık evinin güneş görmeyen bahçesinde büyütmeye çalıştığı bitkiler için tuttuğu günlük notlarla tamamlanıyor.</li></ul>Işık ve İp’te Han Kang okurlarını nazikçe evine davet ediyor. İlk sayfalardan itibaren sanki ayakkabılarımızı usulca çıkarıp içeri giriyoruz. Başımızı kaldırınca kitabın sayfalarına iliştirilmiş fotoğraflarda da gördüğümüz minik bahçesine ilişiyor gözümüz. Bahçe kuzeye baktığı için pek güneş almıyor. Fakat Han Kang’ın doğru köşelere yerleştirdiği aynalardan yansıyan ışıkla hayata tutunan leylak, kartopu çalısı, ağustos zambağı ve yılansakalını görüp gülümsüyoruz. Yazar, aynaların açısını birkaç günde bir, bazen de günde birkaç kere değiştirirken dünyanın ne kadar hızlı döndüğünü fark ettiğini anlatıyor bize. Ne çok emek, ne çok sevgi var güneşin yansımasında dans ederek büyüyen bu bahçede.<img src="https://images.aposto.com/2026/5/5/1782464713489.png" style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" ratio="0.64" width="550" fr-original-style="display: block; float: none; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Bahçenin hemen iç tarafında Han Kang’ın yazı masası&nbsp;var. Çukurda olmanın nasıl bir şey olduğunu hissetmek için altına kıvrılıp yan yattığı masa. Her sabah gün doğmadan bu masaya oturduğunu, bir mum yakıp buzdolabının fişini çektiğini, her sabah aynı minik fincanda çay içtiğini anlatıyor biz misafirlerine. O fincanın da şimdi Stockholm Nobel Müzesi’nde sergilendiğini öğreniyoruz bir yandan da albümünden seçip gösterdiği fotoğraflarla.Uzun yürüyüşlerinde aklına takılan, yazmaya başlarken kendine sorduğu ve yazdıkça derinleşen soruları bu kez bize yöneltiyor; biz de çayımızı yudumlarken o soruların içinde kendimizi buluyoruz:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">Şimdiki zaman geçmişe yardım edebilir mi?Yaşayanlar ölenleri kurtarabilir mi?ya&nbsp;da daha olgunlaşmış haliyle,Geçmiş, şimdiki zamana yardım edebilir mi?Ölenler yaşayanları kurtarabilir mi?Bizler ne kadar sevebiliriz? Bizim sınırımız nereye kadar? Ne kadar sevmeliyiz ki sonunda insan kalabilelim?</blockquote>Genelde Han Kang'ın kitaplarını bitirdiğimde zihnim günlerce susmaz. Karakterler içimde kendi aralarında dertleşmeye, beni de dertlendirmeye devam eder. Işık ve İp öyle olmadı. İlk defa Han Kang okurken dinlendiğimi hissettim. Kitabı bitirdiğimde içimde hüzünden çok tuhaf bir huzur duydum. Bu kitabıyla, aynalarını güneşe göre çevirip bahçesini yaşatmaya çalışan yazar, biz okurlarını da aynı sabırla ışığa doğru çeviriyor gibi geldi bana.&nbsp;Daha önce Han Kang önerdiğimde, çok hüzünlü diye bana sitem eden sevgili arkadaşlarıma bir de bu kitabı okumalarını tavsiye edeceğim. Çünkü aslında Işık ve İp, yazarın şimdiye kadar yayımlanmış diğer kitaplarını da birbirine bağlıyor. Yazar içtenlikle nasıl ve neden yazdığını anlatırken, daha önce okuduğumuz acılar, kayıplar ve yaslar anlam buluyor. Yani o ortak hüznün nereden geldiğini biraz daha iyi anlıyoruz.Yazıyı, Han Kang’ın henüz sekiz yaşında yazdığı şiirin dizeleriyle sonlandıralım:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Aşk nedir ki?Kalplerimizi birbirine bağlayan altın ip tabii ki.Göğsümün içinde küt&nbsp;küt&nbsp;atan kalbim.Bizim kalplerimiz arasında.Onları bağlayan altın bir ip, parlayan bir ip."</blockquote>

Han Kang'ın Nobel konuşması, şiirleri ve günlüklerinden oluşan "Işık ve İp", yazarın edebi dünyasını içeriden görme imkanı sunuyor. Küçük bir bahçeye düşen ışık, yazı masasında büyüyen sorulara dönüşüyor. Bu kitap, Han Kang'ın neden ve nasıl yazdığını anlamak isteyen okurlar için eşsiz bir rehber niteliğinde.

'Işık ve İp': Han Kang'ın yazı masasına bir davet

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Düşünün bir… İnsanın başkalarına gönderdiği mektuplar, karşılığında aldığı cevaplar, muhteşem bir yapbozun parçaları gibi, hatta daha iyi bir benzetmeyle uzun bir zincirin halkaları gibidir. Bu halkalar hiçbir zaman biraraya getirilmese bile, ki kesinlikle hiçbir zaman getirilmeyeceklerdir, ölmekte olan bir karahindibanın kırılgan tohumları gibi üflenip yeryüzüne dağılmış olarak kalsalar da mektubun sahibi olan kişinin hayat hikayesinin bir şekilde muhafaza edildiğini, o mektubun bir gün birileri için çok küçük de olsa bir anlam ifade edebileceğini düşünmek harika bir şey değil mi?”</blockquote>Muhabbet’in kapağını ilk açtığımda karşıma bir mektup çıktı. Birkaç gün önce 73 yaşına giren emekli katip Sybil’in kardeşi Felix’e yazdığı içten bir mektup. Herhalde hikaye bir mektupla başlıyor diye düşündüm ve okumaya devam ettim. İlk mektup bittikten sonra başka bir mektupla daha karşılaştım; bu kez Sybil’in komşusuna, doğum gününde kapısına bıraktığı güller için yazdığı bir teşekkür mektubu. Sayfayı çevirdim ve bir mektup daha, bu kez Sybil’in okuduğu kitabın yazarı için kaleme aldığı, kitaba dair düşüncelerini içeren uzunca bir mektup. Derken, mektup mektup Sybil’in hikayesini okumaya devam ettim. Her birinden hayatına, yalnızlığına, heyecanlarına ve pişmanlıklarına dair ipuçları toplayarak...Kitabın başkarakteri Sybil inatçı, fikirlerini açıkça söylemekten korkmayan, her insan gibi hata yapan fakat özür dilemekten de çekinmeyen, hayatına giren herkese kim olduğuna ve nereden geldiğine bakmaksızın değer veren bir kadın. İnsanlarla iletişim kurmak için mektup yazmayı tercih etmesinin geçmişten gelen dokunaklı bir hikayesi var. Fakat diğer yandan da mektup yazmak onun için insanlarla arasındaki mesafeyi koruma yollarından biri.&nbsp;Kitabın yazarı Virginia Evans, o kadar gerçek bir başkarakter yaratmış ki okurken Sybil’in hikayesinin içine girmekte epey zorlandım. Onun kendi çocukları dahil hayatındaki insanlarla arasına ördüğü o sert duvara okur olarak ben de çarptım. Fakat her mektupta Sybil’in düğümleri bir bir çözüldü ve yer yer kızsam da onu anlamaya başladım. Aldığı yanlış kararların, yaptığı hataların sebeplerini, yıllardır içinde tutmaya çalıştığı zehirli hisleri kendisinden dinledikçe ona hak verdim. Yaralarını ve yasını anladıkça onu çok sevdim. Öyle ki okurken ona bir mektup da ben yazmak istedim.<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Daha iyi bir anne olamadığım için özür dilerim. Beni sadece annen olarak gördüğünü biliyorum ama benim de içimde küçük bir kız çocuğu olduğunu hiç unutma.”</blockquote><img src="https://images.aposto.com/2026/4/5/1779454005882.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.65" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Muhabbet&nbsp;aslında Sybil’in geçmişiyle yüzleşme cesaretini arama, ararken kaybolma, fakat sonunda bulma hikayesi. Bu yolda yürürken karşısına çıkan her karakter, hikayesiyle Sybil’in hayatına dokunuyor. Ailesinin kendinden sonra evlat edindiği kardeşi Felix, eski bir arkadaşının psikolojik sorunlar yaşayan genç oğlu, yıllar evvel Nazi Almanyası’ndan kaçan komşusu, müşteri hizmetleri personeli Suriyeli göçmen Basam, derslerine katılmak istediği, kadın olduğu için zorbalığa uğrayan üniversite hocası, yıllar önce mahkemede babasının haksızlığa uğradığına inanan bir mahkumun oğlu ve tabi en yakın arkadaşı, ona yazarken aklına gelen en sert ve kalbindeki en yumuşak sözcükleri seçtiği Rosalie…&nbsp;Her bir karakter mektuplarıyla, görme yetisini yavaş yavaş kaybeden Sybil’in elinden tutup ona geçmişinin giderek kararan sokaklarında yol gösteriyor. Sybil önceleri dirense de sonunda teslim oluyor ve nihayet gönderdikleri kadar yazıp göndermediği mektupların da hikayesini öğreniyoruz.<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Bir de çocukken çok fazla mektup yazardım. Mektup yazmak benim için konuşmaktan daha kolaydı, hâlâ da öyle. Mektubu iyice uzattım, kusura bakma. Sayende uzun zamandır uğramadığım yerlere gittim.”</blockquote>Virginia Evans, bir röportajında&nbsp;Muhabbet’in bir yas ve hayal kırıklığı kitabı olduğundan bahsediyor. Kendisi de bu kitabı bir yas döneminde, Sybil gibi herkesle arasına mesafe koyup evinde bir dolabın içine saklanıp yazmaya başlamış. Sekiz-beş bir işte çalışan, bahçeli evinde, eşi ve iki çocuğuyla birlikte yaşayan Evans aslında mutlu olmadığını fark etmiş. Eşiyle birlikte her şeylerini satıp bir anda Amerika’dan Dublin’e taşınmaya karar vermişler. Evans, Trinity College’da hayranı olduğu Claire Keegan gibi yazarlarla birlikte çalışmaya başlamış. Ailece tüm Dublin’i adım adım dolaşmışlar.<img src="https://images.aposto.com/2026/4/5/1779453938292.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Hayatının en güzel zamanı olarak bahsettiği bu günler ne yazık ki çok uzun sürmemiş. Bir senenin sonunda eşinin babasının hastalığı ilerleyince yeniden Amerika’ya dönmek zorunda kalmışlar. Bu dönüş, Dublin hikayesinin yarım kalması, Evans’ı o kadar etkilemiş ki kimsenin okuyacağını düşünmeden, aylarca kendi yasını Sybil’in yasının içine akıtmış.&nbsp;Sonunda ortaya aylarca The New York Times&nbsp;çoksatan listelerinden düşmeyen, yayımlandığı günden itibaren Avrupa’nın en çok okunan kitapları arasına giren, pek çok ödüle layık görülen Muhabbet çıkmış.<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Küçükken mektup yazmak bana hayatı kolaylaştıran bir pencere açıyordu ve bu hiç değişmedi. Fakat en yakınlarımla ilişkilerimi yazışarak yürütmenin, çocukluğumdan beri kendimle başkaları arasına bir mesafe koymama neden olup olmadığına kafa yordum. Mektupların beni çevremden izole edip bir müstahkem mevki oluşturduğu doğru.”</blockquote>Muhabbet, yazarından okuruna yazılmış, güzelce pullanıp posta kutusuna bırakılmış içten bir mektup. Sözcüklerin incittiği, iyileştirdiği, mesafeler koyduğu ve köprüler kurduğu, okurunda iz bırakan bir hikaye. Muhtemelen okuduktan sonra siz de benim gibi elinize kalem kağıt alıp hayatınızdaki herkese bir mektup yazma isteği duyacaksınız.

Virginia Evans'ın bir yas ve hayal kırıklığı kitabı olarak tanımladığı "Muhabbet", yazarından okuruna yazılmış, güzelce pullanıp posta kutusuna bırakılmış içten bir mektup. Sözcüklerin incittiği, iyileştirdiği, mesafeler koyduğu ve köprüler kurduğu, okurunda iz bırakan bir hikaye. Muhtemelen okuduktan sonra siz de elinize kalem kağıt alıp hayatınızdaki herkese mektup yazma isteği duyacaksınız.

Yazarından okuruna içten bir mektup: Virginia Evans'tan 'Muhabbet'

Geçen sene, yalnız başıma Dublin sokaklarını adımladığım aylak bir pazar günü Joyce’un&nbsp;Dublinliler’ini&nbsp;dinlerken duyduğum bir cümleyle olduğum yerde kalakaldım.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“...Parkgate'den Chapelizod'a giden ıssız yolda adımlarını yavaşlattı.”</blockquote>Bu yol, neredeyse bir yıldır her sabah işe giderken yürüdüğüm yoldu. Parkgate’ten Chapelizod’a. Bir an, o yolu onca zamandır sandığım gibi yalnız yürümediğimi hayal ettim. Joyce’un karakterleri elleri ceplerinde bu yolda yürümüş. Aradan 100 yıldan fazla zaman geçmiş, ben de onların bıraktığı izlerin üzerinden öylece geçip gitmiştim. Bunu fark ettiğim an, ününe rağmen sessizliğini koruyup bir şekilde saklanmayı başarmış o küçük kasaba gözüme başka türlü görünmeye başladı.Daha sonra okuduğum Finnegan Uyanması'na ev sahipliği yapan o meyhane, Dublinliler'in üzerinden geçtikleri köprü, köşeyi dönünce karşılarına çıkan tek sıra evler... Hepsi olduğu gibi yerinde duruyordu. Yüz yıldır, sanki Joyce'u yalancı çıkarmamak için kıpırdamadan beklemişler. Akşamdan kalanlar her sabah aynı yerde aynı çorbayı içmiş, nehrin kıyısındaki evin sahibi kayığını aynı yere bağlamış, köprünün tek bir taşı yerinden oynamamış.<img src="https://images.aposto.com/2026/3/3/1777474530300.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Parkgate’ten Chapelizod’a giden yolda sağ tarafta hâlâ geyiklerin özgürce dolaştığı Phoenix Park&nbsp;uzanır, sol tarafta şehri ikiye bölen Liffey Nehri akar. Ağaçlar yola doğru eğilir, bazen yürüyenlerin başına şöyle bir değiverir.Mahalleye gelenleri önce St. Laurence Kilisesi&nbsp;karşılar. Biraz ileride, Joyce’un karakterlerinden birinin üç kuşaktır işlettiği o eski bar, Mullingar House görünür.Bazı öğle aralarında iş arkadaşım Lisa’yla Mullingar House’a çorba içmeye giderdik. İş arkadaşlarım, barda çalışanlar, hatta iş yerinden bara giden o birkaç adımlık yolda selamlaştığımız teyzeler… Hepsi bu mahallede doğup büyümüş, birbirini çocukluktan beri tanıyan insanlardı. Aralarındaki tek yabancı bendim. Bu yüzden yaşadığım şaşkınlıktan onlara bahsettiğimde heyecanımı anlamasalar da mazur gördüler.Bir öğlen yine çorba içerken, Lisa bana Joyce henüz doğmadan önce babasının bir süre bu mahallede yaşadığını anlattı. John Joyce, Chapelizod’da, Liffey kıyısındaki eski bir binada kurulan damıtımevine ortak olmuş, orada çalışmış. Daha önce manastır, askerî kışla ve William Dargan’a ait bir keten fabrikası olarak kullanılan bu bina, o dönemde bir içki üretim tesisine dönüştürülmüş. Sonra işler yolunda gitmemiş, damıtma tesisi kapanmış. Fakat Joyce kitaplarında babasının hikayesini yarım bırakmamış.Hikayeyi öğrendikten ve Chapelizod’a yaklaşık bir sene boyunca gidip geldikten sonra evimden taşınmak zorunda kaldım. Haftalarca ev aradıktan sonra bir akşam karşıma bir ilan çıktı ve ben evi bile görmeden birkaç gün içinde taşınıverdim. Yeni evime, Chapelizod’a. Artık ben de tam manasıyla mahalleli olmuştum.<img src="https://images.aposto.com/2026/3/3/1777477446916.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.11" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Chapelizod Meydanı’nda, henüz birkaç yıl önce açılan ufak bir kafe vardı, Baa Baa. Sabah işe gitmeden önce, mahalle halkıyla birlikte ben de kahvaltıya oraya gitmeye başladım. Sanki her sabah herkes uyanıp odasından çıkıp mutfaktaki yemek masasının etrafında toplanmış gibi bir cümbüş içinde kahvaltı yapardık. O sabah keyfim yoksa elime kitabımı alıp giderdim, kimseyle konuşmamak için. Ama yine de giderdim, sessizce de olsa o koronun bir parçası olmak isterdim.Chapelizod’a taşındıktan sonra, mahalleye dair hiçbir acelem de kalmadı. Önceden Parkgate’ten çıkıp Chapelizod’a doğru yürürken gözüm hep saatimdeydi. Varmam gereken zaman ve varacağım yer belliydi. Nehrin kıyısından geçer, köprüyü aşar, her sabah aynı saatte mahalleye girerdim. Şimdiyse bir yere gitmiyordum, yağmurlu havalarda otobüsü yakalamaya çalışmıyordum. Yaz gelip günler de uzayınca, mahalleyi sokak sokak dolaşmaya başladım. Bazen nehir kenarındaki patikaya sapıyor,&nbsp;War Memorial Park’a kadar uzanan o uzun yolda yürüyordum. Bazen ara sokaklara gire çıka bulduğum terk edilmiş bir kalenin avlusunda oturup yoldan gelip geçenleri seyrediyordum.<img src="https://images.aposto.com/2026/3/3/1777477525858.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.34" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Yavaş yavaş aynı insanları tekrar tekrar görmeye başladım. Aynı saatte aynı yöne yürüyenler, aynı banka oturanlar, köpeğiyle her gün aynı rotayı dolaşanlar. Eskiden yanından geçerken fark etmediğim bulanık yüzler netleşti. Mahalledeki altıncı mevsimimde, mahalleliyi anlamaya başladım. Yıllar geçse de kaybolmayacağını, döndüğünde yine aynı sokakları bulabileceğini bilmenin verdiği güvenle tanıştım. Yine de düşünmeden edemedim:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Acaba bir mahalleyi hikayelerin kalbine oturtmak, sokaklarında habersizce yürüyen insanlarını kitap karakterlerine dönüştürmek, bir yeri bu denli sevmek için kaç mevsim gerekir?"</blockquote>Nüfusu birkaç bini geçmeyen bu köyde tüm karakterler iyi değildi tabii. Her hikayenin birkaç aksayan yeri, çözülemeyen düğümü, kötü karakteri olur. Benimki de farklı değildi. Bir yaz günü, öykümün Chapelizod’da geçen kısmını tamamladım ve sayfayı çevirdim. Dublin’in başka bir mahallesine taşındım. Sonra bir başkasına, sonra bir başkasına.&nbsp;Evimi bulana kadar aylarca sokak sokak dolaştım.&nbsp;Ama bu şehirde hikayeler bitmiyor ve neyse ki Joyce yaşarken bu şehri öyle sevmiş ki kitaplarında geçmeyen bir yer bulmak mümkün olmuyor. Şimdi Ulysses’in sayfalarında, Bloom’un yolunun geçtiği mahallelerden birinde, ben de kendi hikayemi yazmaya devam ediyorum. Bir gün bu şehri, bir şehri Joyce gibi sevmeyi umarak.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dublinliler'in&nbsp;Türkçesi 1987 yılında Murat Belge çevirisi ile İletişim Yayınları tarafından yayımlanmıştır.</li></ul>

Seyahat ve kültür yayını SOLİ, şehirleri ve içindeki farklı kültürel toplulukları araştırmak üzere mahallelere ve mahallelilerin hikâyelerine odaklanıyor. 

Soli, mahallenin esnaflarının, binalarının, sokaklarının, insanlarının hikâyesini anlatıyor.

Soli

Dublinliler'den Ulysses'e, James Joyce'un Dublin sevgisi romanlarının sayfalarına kazınmıştır adeta. Öyle ki kentte, kitaplarında adı geçmeyen bir yer bulmak neredeyse mümkün değildir. Joyce'un karakterlerinin izinde Dublin'i keşfediyoruz.

Bir şehri James Joyce gibi sevmek: Parkgate’ten Chapelizod’a Dublin rehberi

“George Floyd cinayetinden sonra tiyatro dünyasında çeşitlilik olmaması gündeme geldi, bunun için masaya bir sandalye daha getirdiler. Bir tanecik sandalye, oysa yapmaları gereken masayı büyütmekti.”Jodi Picoult’nun April Yayınları’ndan çıkan Adını Sen Koy romanını anlatmaya, hikayeyi iki cümleyle özetleyen bu alıntıyla başlamak istedim. Hikayenin elinin değdiği pek çok konu var fakat asıl mesele, yüzyıllardır değişmeyen; 1500’lü yıllarda da 2000’li yıllarda da tartıştığımız “farklı” olanın toplumdaki yeri. Daha da daraltmak gerekirse, bazısının doğuştan bir hak olarak sahip olduğu masadaki yerini, kadının toplumda dişiyle tırnağıyla kazıyarak hâlâ elde edememesi.Ne yazık ki mesele sadece masada bir kişilik yer açmak ya da bir kadına, “farklı” olana lütfedip alan tanımaktan ibaret değil. Picoult, okuru dört yüz yıl arayla yaşayan, aynı soydan iki kadının, Melina ve Emilia’nın dünyasına sokarken asıl mücadelenin tanınmak, bilinmek, yalnızca var olma hakkına sahip olabilmek üzerine olduğunu gösteriyor.Shakespeare ismi geçtiğinde bugünlerde çoğumuzun aklına Hamnet geliyor. Yakın zamanda vizyona giren film uyarlamasıyla pek çok ödül kazanan Maggie O’Farrell’ın Hamnet’i, ışığı Shakespeare’in gölgesindeki karısına, evinin içine tutuyordu. Picoult konuya biraz daha sert bir yerden giriyor. Emilia Bassano üzerinden, Shakespeare’in aslında bir yazar grubuyla çalıştığını ve bu insanların eserlerini satın alıp kendi adıyla yayımladığını iddia ediyor.&nbsp;Aslında bu edebiyat dünyasında yeni bir tartışma değil. Yıllardır üzerine yazılan tezler, kitaplar var. Shakespeare’i ne kadar seversek sevelim, dönemin şartlarını, hatta bugünü düşündüğümüzde bile, kadının dehasının geri planda bırakılması, aynı işi yapan bir erkeğin isminin arkasına gizlenmek zorunda kalması hiçbir kadına şaşırtıcı gelmeyecektir. Yine de Picoult’nun asıl meselesi de bu iddiayı kanıtlamak değil, tarihin kimin adını hatırlamayı seçtiğini sorgulatmak.Kitapta tarihin iki ucundaki iki kadın oyun yazarının, 1500’lerin sonundaki Emilia ile günümüz New York’undaki Melina’nın dertleri, verdikleri mücadeleler, hayatlarına yön veren karakterler ve tavırları, aradan geçen yüzyıllara rağmen neredeyse aynı. Emilia, bir kadın olarak oyun yazmasının imkansız olduğu bir çağda sesini duyurmak için bir erkeğin isminin arkasına saklanıyor. Öyle ki âşık olduğu, oyunlarını sahnede hayranlıkla izleyen erkeğe bile aslında oyunları yazanın kendisi olduğunu söylemekten korkuyor.&nbsp;Melina ise modern tiyatro dünyasında hâlâ kendine masada yer bulmaya çalışıyor. Hâlâ ödül alan kadınların oyunları kendine yer bulamazken, kurulan sahnelerde erkek oyuncularla, erkek yazarların yazdığı oyunlar sahneleniyor; bu oyunlar yine erkek eleştirmenler tarafından değerlendiriliyor ve erkeklerin yönettiği medyada yayımlanıyor. İki karakterin hikayesi, “farklı” olanın vitrine yerleştirilip sistemin dışında tutulmasının ne kadar köklü ve tanıdık bir mesele olduğunu açıkça gösteriyor. Pek çoğumuzun kadın olduğu için, bazılarımızın da başka “farklı” yönleriyle oturduğu o küçücük masaya “hoşgörüyle” eklenen tek sandalye, sistemi minimum tavizle sürdürmenin makul bir yolu olarak beliriyor.<img src="https://images.aposto.com/2026/3/5/1775819079903.png" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.64" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Picoult, çeşitli belgelerde ismi geçen, tarihin ilk kadın şairlerinden kabul edilen gerçek bir karakter olan Emilia Bassano’nun hikayesini&nbsp;arşivlerden çıkarıp kurgusunda canlı bir sanatçı olarak anlatıyor. O’Farrell’ın Hamnet’indeki sessiz ve yas tutan kadın figürünün aksine, yaratma tutkusuyla yanıp tutuşan ama dönemin şartları gereği kimliğini feda etmek zorunda kalan bir kadın var. Hikayede pek çok erkek karakter, dönemin sosyal şartlarında “yanlış” ya da “ahlak dışı” kabul edilen pek çok davranışı rahatça sergileyebiliyor. Fakat iki kadın karakter de hakları olanı bile talep etmeye çekiniyor. Bu durum ne yazık ki bize yüzlerce yıldır alışık olduğumuz ama kabullenemediğimiz, iyi ki de kabullenmediğimiz bu çelişkiyi yeniden hatırlatıyor.Geçen günlerde sosyal medyada da epey konuşulan bir konu vardı. X’te, ünlü bir yönetmenin başarısının arkasında eşinin kendi hayatından vazgeçip onun kariyerini destekleme fedakarlığından minnetle bahsettiği bir video paylaşıldı. Bunun üzerine Aziz Nesin’den Gabriel García Márquez’e kadar&nbsp;pek çok ünlü erkek yazarın arkasında kalan, isimlerini bile bilmediğimiz kadınların hikayeleri yeniden gündeme geldi.&nbsp;Tersine pek az rastladığımız bu fedakarlık meselesi, kadın eşi için yaptığında görevini yerine getirmiş sayılırken, erkek için istisnai ve hatta hayranlık uyandıran bir özveri olarak anlatılıyor. Bu yüzden tarih çoğu zaman sahnenin kurulmasını sağlayanları değil, sahnede olanı hatırlıyor.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(192, 229, 160); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(192, 229, 160); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“En azından artık masada bir yerim var. Tiyatro dünyasında kadın olmanın nasıl olduğunu hiç bilmiyorsun.”</blockquote>Tarih, kazanan erkeklerin yazdığı bir metin olduğu sürece, Emilia gibi, Melina gibi isimler her yüzyılda “başka bir isimle” var olmaya devam edecek. Picoult’nun romanı, bugün hayranlıkla izlediğimiz büyük eserlerin kaçının sessizliğe gömülen insanlar sayesinde sahneye çıktığını düşünmemizi istiyor.&nbsp;Melina ve Emilia’nın hikayeleri birleşince görüyoruz ki aradan geçen dört yüz yıla rağmen hâlâ aynı masanın etrafında o daracık alanı kapmaya çalışıyoruz. Oysa derdimiz o sandalyeye oturmak değil en başından herkesin sığabileceği bir masa kurmak olmalı.Romanın sonunda, ütopik ama umut verici bir şey oluyor ve Melina’nın yolunu kesen oyun eleştirmeni ona bir şans veriyor. Hatta ondan aldığı ilhamla Melina ve diğer “farklı” olanlar için bir inisiyatif başlatıyor.<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(192, 229, 160); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(192, 229, 160); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Çok yavaşça Melina’nın eline uzandı. 'Masayı büyüttüm,' dedi sessizce. 'Ama sana ayırdığım sandalye boş kaldı.'"</blockquote>Melina, değişimin bazen tek bir zihinle başlayabileceğini, ama orada kalmadığı sürece anlam kazandığını düşündü.Adını Sen Koy, hem tarihî kurgu sevenlerin hem de eşitlik meselesine duyarlı olanların keyifle okuyacağı, okurken yalnız olmadığını hissedeceği bir roman. Kitabı bitirdiğinizde muhtemelen ilk yapacağınız şey, benim gibi şehrinizdeki tiyatro sahnelerinde kadın yazarların oyunlarına bilet aramak olacak.&nbsp;

Jodi Picoult’nun April Yayınları’ndan çıkan "Adını Sen Koy" romanı, yüzyıllardır değişmeyen "Farklı olanla ne yapıyoruz" sorusunu merkezine koyuyor. Bazısının doğuştan bir hak olarak sahip olduğu masadaki yerini, kadınların dişiyle tırnağıyla kazıyarak elde edememesini aynı soydan iki kadının dört yüz yıl arayla anlatılan hikayelerinde takip ediyoruz.

Dört yüz yıl arayla iki kadının hikayesi: Jodi Picoult'dan 'Adını Sen Koy'

Geçen yaz bir cumartesi sabahı, günün ilk treniyle Galway’e gittim. Hava kararana dek Atlantik kıyılarında rüzgarla boğuştuktan sonra, sapsarı ışıklarıyla dışarıdan sıcacık görünen küçük bir kafeye girdim. İçeride şaşırtıcı bir sessizlik vardı. Kahvemin parasını öderken öğrendiğime göre her cumartesi akşamı olduğu gibi, bir grup "sessiz kitap okuma kulübü" için toplanmıştı. Yirmiden fazla insan, kimi eski bir koltuğa yayılmış, kimi ahşap masaya yaslanmış kahvesini yudumlarken kitabına gömülmüştü. Arada telefonuna bakanlar, kulaklığını takanlar vardı. Yani öyle gergin hissettiren bir sessizlik sayılmazdı.Hemen ben de çantamdan kitabımı çıkarıp boş bir sandalyeye oturdum. İlk başta dikkatimi toplamakta zorlansam da bir süre sonra toplu odaklanmaya alıştım ve diğerleriyle birlikte yaklaşık bir saat kesintisiz kitap okudum. Süre dolduğunda herkes yavaşça sayfasını bitirip kitabını kapattı. Az önceki sessizliğin yerini bir anda keyifli bir arkadaş buluşmasının neşeli uğultusu aldı. Kulübün müdavimleri birbirine okuduklarını gösteriyor, yeni başlayanlar sohbete ucundan dahil oluyordu.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">O an şunu düşündüm: Yüzyıllardır en mahrem, en yalnız eylemlerden biri sayılan kitap okuma eylemi ne zaman böyle toplu ve sosyal bir buluşmaya dönüştü?</li></ul>Galway'deki kafede gördüğüm sahne aslında son zamanlarda bir istisna olmaktan çıktı. Artık Dublin’de, Londra’da, İstanbul’da, dünyanın pek çok şehrinde insanlar okumak için farklı şekillerde biraraya geliyor.&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/kitap-ve-kahve-ikilisine-yeni-alternatif-edebiyat-barlarinin?a=customButton&utm_source=aposto" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kitap barları</a> açılıyor, bambaşka temalarda ve sınırlarda kitap kulüpleri kuruluyor. Okuma eylemi yavaş yavaş asosyal hâlinden sıyrılıyor.&nbsp;Eskiden kitap okumak evde yalnız başına, şömine başında, bazen sakin bir müzik eşliğinde hayal edilirken şimdi bu deneyimi bir toplulukla paylaşmak, hatta sergilemek bir sosyalleşme biçimi hâline geldi. Sosyal medyada önümüze düşen estetik kütüphane rafları ya da kitap kafelerde kahve fincanının yanında poz veren kitaplar da bu durumun en gözle görünür kısmı.&nbsp;Ünlü şarkıcı Dua Lipa’nın bültenlerinden Hollywood yıldızı Reese Witherspoon’un kitap kulüplerine kadar dünyanın pek çok yerinde ünlülerin de radarına giren kitaplar artık neredeyse bir aksesuar, bir yaşam tarzı göstergesi hâline geldi. Kimileri artık sadece bir hikayeyi merak ettiği, bir fikri anlamak istediği veya bir yazarı takip ettiği için değil, o metnin etrafında kurulan dünyada kendilerine bir yer bulmak için de kitap okuyor. Bir anlamda modern dünyada kitap okumak, bizi başkalarıyla yan yana getiren, topluluklara ilham olan, aidiyet ve dahil olma ihtiyacını gideren kolay ve ulaşılabilir bir araca dönüştü.Zygmunt Bauman’ın akışkan modernite ve aidiyet üzerine söylediklerini düşündüğümüzde, bu yeni okuma kültürü biraz daha anlam kazanıyor. Bauman’a göre modern dünyada insanlar, geçici ama güvenli aidiyet alanları yaratmaya, kalıcı bağlar kurmaktan daha meyilli. Yani günümüzde insanlar hem yalnız kalmaktan korkuyor hem de bağlanmanın getirdiği sorumluluktan çekiniyor.&nbsp;Kitap kulüpleri ve okuma toplulukları bu açıdan da bir sosyalleşme alternatifi oluşturuyor. İnsanlara ihtiyaç duyduğu birlikte olma hissini sağlarken aynı zamanda bireysel alanlarını da koruyor. Burada okurun feda ettiği tek şey, kulübün diğer üyeleriyle değil ama kitabın kendisiyle kurduğu arkadaşlık oluyor. Birlikte okuma deneyimi arttıkça, okurun kitapla kurduğu özel bağın yerini, daha çok insanla paylaşılan ama daha yüzeysel bir ilişki alıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Üçüncü mekanın doğuşu</h2>Kitabın son dönemde güçlü ve yaygın bir sosyalleşme aracına dönüşmesinin arkasında, ekonomik gerçekliklerin payını da görmezden gelemeyiz. Yakın zamanda kurulan edebiyat ve kültür platformu Filika Kitap’tan Ogün Duman ile sohbet ettik. Yeni nesil okuma kültürü üzerine konuşurken konu "üçüncü mekan" kavramına geldi. Hemfikir olduğumuz üzere, modern hayatta ev ve iş dışında, insanın nefes alabildiği, dinlendiği, kendini bir topluluğa ait hissettiği alanlar giderek daralıyor.Mevcut ekonomik koşullarda dışarıda vakit geçirmenin maliyeti&nbsp;her geçen gün artıyor. Bir restoranda veya kafede uzun saatler oturmanın ya da bir konsere, kursa, etkinliğe katılmanın bedeli ne yazık ki artık herkes için karşılanabilir değil. Oysa bir kitabın etrafında toplanmak, zihinsel ve entelektüel tatminin yanında bize pandemiden beri çok özlediğimiz birlikte olma hissini de hatırlatıyor.&nbsp;İnsan odaklı komünite fikrine odaklanan Filika Kitap’ta, farklı küratörler eşliğinde oluşturulan okuma listelerinin etrafında biraraya gelen okurlar sanatın ve edebiyatın meditatif etkisiyle güvenli bir alanda sosyalleşiyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Hikayelerin içinde aranan güvenli alan</h2>İnsanların bu güvenli alan arayışı okuma tercihlerine de yön veriyor. Son zamanlarda "çok satan" listelerinde bir kitapçı/kütüphane güzellemesi hâkim. Gece Yarısı Kütüphanesi&nbsp;ya da Hyunam-dong Kitabevi gibi romanlar,okuru uçsuz bucaksız kütüphanelerin, insan hayatında iz bırakan kütüphanecilerin veya kahve kokan, çalışanların müşterilerle arkadaş olduğu, yazar söyleşilerinin düzenlendiği, zamanın yavaşladığı o huzurlu kitapçı atmosferinin içine çekiyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir manada okur gerçek hayatta bulamadığı, ekonomik ya da sosyal nedenlerle mahrum kaldığı o sakin üçüncü mekanı, bu hikayelerin içinde arıyor.&nbsp;</li></ul>Okurlar, hikayenin kendisi kadar, o kitabın geçtiği dünyada bulunma ve güvende hissettiren bir topluluğa ait olma hissini de önemsiyor. Fiziksel olarak bir kitap kulübüne gidemeyen, kitap konuşulan ortamlara erişimi güç olan okurlar da bu kitaplar aracılığıyla hayallerindeki ideal topluluğun bir parçası oluyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Evden uzakta bir ev arayışı</h2>Okuma eyleminin toplumsallaşması, okur fiziksel olarak güvenli alanından uzaklaştığında biraz daha farklı bir anlam kazanıyor. Son yıllarda dünyanın pek çok şehrinde, özellikle beyaz yakalı göçünün yoğunlaştığı yerlerde, anadilinde kitap okuyan&nbsp;göçmen kitap kulüpleri de hızla çoğalıyor.&nbsp;Gidilen yeni ülkede, yeni bir dile ve kültüre adapte olmaya, bambaşka bir yerde hayata tutunmaya çalışırken kitaplar iyi bir yol arkadaşı oluyor. Bütün gün yabancı bir dilde mücadele ettikten sonra akşam eve dönmek, anladığını ve anlaşıldığını hissettiğin bir dilde bir hikaye okumak yeniden güvende hissetmenin en kolay yollarından biri. Göçmenliğin getirdiği yalnız başınalığa kitap okumanın &nbsp;içe dönük doğası eklenince, yine imdada kitap kulüpleri yetişiyor.İki sene önce Dublin’e taşındığımda en büyük şansım henüz ilk ayımda, benim gibi Türkiye’den gelenlerin kurduğu bir kitap kulübüyle tanışmak olmuştu. Her ay, tarihî bir kütüphanede biraraya gelip o ay okuduğumuz kitabı tartışıyoruz. Kitaptan başlayıp konudan konuya geçerken kütüphanede bize ayrılan zamana sığamayıp başka bir yere taşıyoruz.&nbsp;Bir anda okuduğumuz kitabın hikayesi daha anlamlı hâle geliyor, yazara daha çok sempati duymaya başlıyoruz. Bazen konu kitaptan tamamen çıkıyor, kendimizi birbirimizin derdini dinlerken buluyoruz. Kitap kulübündeki arkadaşlarımdan biri,&nbsp;"Hayatımda ilk defa geldiğim ve kimseyi tanımadığım bu şehirde kendim gibi düşünenleri bulmanın, Türkiye’de alıştığım, doğal olarak dahil olduğum nitelikli arkadaş sohbetini yakalamanın en kısa yolu bir kitap kulübüne girmekti" diyor ve ekliyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Dürüst olmak gerekirse kitabı bitiremediğimde, hatta kapağını açma fırsatı bulamadığımda bile kitap kulübü buluşmalarını kaçırmamaya çalışıyorum. Anadilimden uzaklaşınca mahrum kaldığım kültürel ortamı çok özlüyorum.”</blockquote>Göçmenler, kitap okumak, okunan kitabı tartışmak bir yana aynı kültürel kodları paylaşan, benzer şakalara gülen ve aynı entelektüel ihtiyaçları duyan insanlarla birarada olmak için de buluşuyor. Bu buluşmalar, bir nevi göçmen okurun&nbsp;kendi dünyasını gittiği yere taşıma çabası olarak da görülebilir. Ne de olsa insan ne kadar uzağa giderse gitsin, kendine benzeyen birine rastlamak istiyor.Sessiz okuma kulüplerinden kitap barlarına, her köşede karşımıza çıkan buluşmalardan çevrimiçi topluluklara kadar pek çok etkinlik, okumanın artık bazıları için kabuğundan çıkmak anlamına geldiğini gösteriyor. Artık bir kitabı sessizce okuyup kitaplığa geri koymak herkese yetmiyor, o kitapla birlikte birileriyle yan yana gelmek, kitap hakkında konuşmak ve bir grubun bir parçası olmak istiyoruz.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kimimizi alışık olduğumuz sosyalleşme yollarının, arkadaşlarla dışarıda bir yemek yemenin, bir kursa gitmenin, yeni bir şey öğrenmenin maliyeti bazen bu masalara itiyor, kimimiz içinse kendi dilimizde biraraya gelme ihtiyacı ağır basıyor.</li></ul>İşin nihayetinde nerede olursak ve nerenin vatandaşı olursak olalım, okurlar olarak aradığımız, yeni bir hikayeyle tanışmaktan biraz daha fazlası olabiliyor: Oturduğumuz masadan yeni hikayeler dinlemiş, birilerine bir şeyler anlatmış, duyulmuş ve “dinlenmiş” olarak kalkmak.Editörün notu: Siz de bir kitap kulübüne dahil olmak istiyorsanız, ancak henüz kendinize göre bir grup bulamadıysanız Aposto ekibinin Filika Kitap için hazırladığı "Yarından Önce" seçkisi Nisan ayında başlıyor.&nbsp;İlk kitabımız jeopolitik dengeleri anlamak için 2.500 yıldır geçerliliğini koruyan bir uluslararası ilişkiler klasiği olan Peloponnessos Savaşları; ilk söyleşi konuğumuz ise Aposto yazarlarından Utku Başar olacak.&nbsp;Yarından Önce paketine <a fr-original-style="" href="https://www.filikakitap.com/urun/yarindan-once" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buradan</a> ulaşabilirsiniz.

Sessiz okuma kulüplerinden kitap barlarına, her köşede karşımıza çıkan buluşmalardan çevrimiçi topluluklara kadar pek çok etkinlik, okumanın bazıları için artık tek başına yapılan bir eylem olmaktan çıktığını gösteriyor. Peki yüzyıllardır en mahrem, en yalnız uğraşlardan biri sayılan okuma, nasıl oldu da sosyal bir aktiviteye dönüştü?

Kitap okumanın yeni sosyolojisi: Kitap kulüplerini neden seviyoruz?

Bundan sekiz yıl önce Çin’in güneydoğusunda küçük bir adada, Xiamen’da, Çin’deki ilk yeni yılımı&nbsp;kutlamıştım. Arkadaşlarımla etrafına toplandığımız yuvarlak masada yeni yılda şans getirsin diye balık, ömrümüz uzun olsun diye uzun erişte, bereket için de para kesesi şeklinde bükülmüş mantı vardı. Saatler önce başlayan ve sabaha kadar sürecek havai fişeklerin ürküten gürültüsüne henüz alışamamıştım.Hâlâ her Çin Yeni Yıl yemeğinde severek giydiğim kırmızı kazağımı o gece, çok sevdiğim bir arkadaşım hediye etmişti. Benim de burcum olan Köpek Yılı’na girişimizi kutlarken arkadaşım laf arasında "Bu senelerin tadını çıkar, at ateşle birleştiğinde bakalım neler olacak?" demişti. O zaman ne demek istediğini anlamamıştım, Çin takvimi hakkında da yeteri kadar bilgim yoktu. Üzerinde fazla durmadım. Fakat geçen hafta, yeni yılımı kutlamak için adet olduğu üzere bana içinde tatlı bir harçlıkla 红包 (hóng bāo/kırmızı zarf)&nbsp;gönderdiğinde birden bu konuşmamız aklıma geldi ve sordum:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Sonunda at ateşle birleşti, şimdi ne olacak?"</blockquote>Dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri yeni yıla geçen hafta girdi. Manila’nın ırak köylerinden Londra’daki China Town’a kadar, dünyanın dört bir yanında yüz milyonlarca insan ay takvimine göre yeni yılın gelişini kutladı. Çin mitolojisine göre, sezginin ön planda olduğu Yılan Yılı’nı geride bırakırken, özgürlük ve ivmeyi simgeleyen At Yılı, ateş elementiyle birlikte dörtnala geldi. Peki, bu yıl bizi neler bekliyor?Çin mitolojisine göre, takvimin beş element ve on iki hayvandan oluşan&nbsp;ve altmış yılda bir tekrar eden bir döngüsü vardır. Her hayvanın temsil ettiği farklı değerler, o yıla denk gelen elementin enerjisiyle birleşir. Bu işaretler o yıl doğan insanların karakteri ve o yıl dünyada yaşanabileceklerle ilgili bize ipuçları verir. Her hayvanın ön plana çıkan belli karakteristik özellikleri vardır, ejderha cesareti ve kahramanlığı, köpek sadakati ve uyumu, tavşan nezaketi temsil eder. 2026’ya denk gelen at, hız ve değişimle eşleştiriliyor. Ancak bu hız, maalesef her zaman iyiye yorulmuyor.<img src="https://images.aposto.com/2026/1/6/1772282171493.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Bu birleşmeyi daha iyi anlamak için döngüde bir çember geriye&nbsp;gidelim ve altmış yıl öncesine bir bakalım. 1966 yılında Çin modern tarihinin en büyük değişimlerinden birini yaşadı. Mao’nun başlattığı Kültür Devrimi’yle insanlar yeniden eğitimle ortak bir kültürde birleştilerek, yıllar boyu sürecek köklü bir sosyolojik değişikliğin ilk adımı atılmıştı.&nbsp;On yıl süren devrimin halktaki yansımasını, dönemi bizzat yaşamış Dai Sıjie’nin Sema Rifat tarafından Türkçeye Balzac ve Çinli Terzi Kız olarak çevrilen kitabında içeriden bir gözle görmek mümkün. Sıjie, daha sonra filme de uyarladığı bu yarı otobiyografik romanında Kültür Devrimi’nin o ateşli döneminde yeniden eğitilmek üzere dağ köylerine gönderilen iki arkadaşın hikayesini anlatır.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Lise mezunu oldukları için entelektüel sınıfından kabul edilen iki genç, Tibet bölgesinin kıyısındaki bir dağ köyüne yeniden eğitilmeye gönderilir. Gündüzleri tarlalarda çalışırken geceleri bir valize gizlenmiş hâlde buldukları Balzac ve Dumas gibi Batı edebiyatına ait yazarların hikayeleriyle geçirir.&nbsp;</li></ul>Okuduklarından öğrendikleriyle dağ köyündeki halkı uyandırmaya çalışsalar da yazık ki bunun da bir bedeli vardır. Köy halkını temsil eden terzinin kızı, bu yasaklı kitapları okurken aslında bu iki gencin de bilmeden de olsa eleştirdikleri devrimin bir parçası olduğunu fark eder. Neticede altmış yıl evvel bir Ateş Atı yılında başlayan ve şiddeti&nbsp;on yıl süren bu devrim, başkentten dağ köylerine kadar milyonlarca, milyarlarca insanın hayatını değiştirir.O sene, yalnızca Çin’de değil, dünyada da pek çok değişiklik yaşandı. Beatles’ın dünya listelerinde bir numaraya yükseldiği, Hindistan’da Indira Ghandi’nin iktidara geldiği, Rusya’nın aya gönderdiği roketin ilk yumuşak inişini yaptığı, ABD'de kadın hakları mücadelesinde dev bir adım olan Ulusal Kadın Örgütü’nün kurulduğu, popüler kültürü ve bilim kurguyu baştan yazan orijinal Star Trek dizisinin televizyonda yayınlanmaya başladığı 1966, pek çok insan için siyasi, kültürel ve toplumsal manada köklü değişimlerin başladığı, önemli bir yıldı.<img src="https://images.aposto.com/2026/1/6/1772282432006.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Geçen hafta Çin’den binlerce kilometre uzakta, elli binden fazla Çinlinin yaşadığı tahmin edilen Dublin’de, Çin Yeni Yılı kutlamaları kapsamında on gün boyunca pek çok etkinlik düzenlendi. Bunlardan biri de geçen Perşembe akşamı Temple Bar’ın ilerisindeki Gutter Bookshop’ta düzenlenen Çin’in Muhteşem Kitapları&nbsp;etkinliğiydi.&nbsp;Konuşmacılardan Çin asıllı yazar Mei Chin, modern Çin edebiyatındaki sevdiği kitaplardan bahsederken bir yandan da gelecek yıldan neler beklediğini anlattı. En son Ateş Atı yılında Çin’deki insanların hayatını baştan sona değiştiren o büyük toplumsal değişimin aksine, bu sene çevresinde ve genel olarak Çin topluluklarında olumsuz bir değişiklik beklentisi sezmediğini söyledi.&nbsp;Profesör Xiaohuan Zhao’nun da bir yazısında bahsettiği gibi, bu sene genel algı korkudan ziyade farkındalığa&nbsp;odaklanmış durumda:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Geleneksel okumalar, Ateş Atı yılını bir felaket habercisi olarak görmek yerine, yükselen enerjinin akıllıca yönetilmesi gereken bir dönem olarak değerlendiriyor.”</blockquote>Günün sonunda, her büyük değişim aleyhimize olmayabilir. Nasıl ki Sıjie’nin karakterleri o sapa dağ köyünde kitaplara sığınıp kendilerine nefes alabilecekleri bir alan yarattılarsa, karmaşanın içinde sohbet edebilecekleri yeni dostluklar kurdularsa, biz de bu yıl kendimiz için bunu dileyebiliriz.Her sene Çin Yeni Yılı’nda dünyanın en büyük iç göçü yaşanır ve yüz milyonlarca insan yeni yıla birlikte girmek için memleketine, evine döner. Altmış yıl sonra gelen bu Ateş Atı yılı umarım hepimiz için kendimize, evimize döndüğümüz, değiştirmek istediklerimizi değiştirme gücünü içimizde hissettiğimiz bir dönemin başlangıcı olur.

Dünya nüfusunun yaklaşık üçte biri yeni yıla geçen hafta girdi. Manila’nın ırak köylerinden Londra’daki China Town’a kadar, dünyanın dört bir yanında yüz milyonlarca insan ay takvimine göre yeni yılın gelişini kutladı. Çin mitolojisine göre sezginin ön planda olduğu Yılan Yılı’nı geride bırakırken özgürlük ve ivmeyi simgeleyen At Yılı, ateş elementiyle birlikte dörtnala geldi. Peki, bu yıl bizi neler bekliyor?

Hız, değişim ve eve dönüş: Çin mitolojisinde Ateş Atı Yılı neyi temsil ediyor?

Gazetelerin manşetlerine göz ucuyla bakmak bile kadın cinayetlerinin hem şiddetinin hem sayısının her geçen gün arttığını görmek için yeterli. Yalnızca ülkemizde değil, dünya genelindeki haber başlıkları da pek farklı değil. Fakat ne yazık ki bu haberler bırakın gündem olmayı, artık görmeye alıştığımız, homurdanıp geçtiğimiz, anlık öfkelendiğimiz ama günün hırgüründe unuttuğumuz olaylara dönüşüyor.Erkekler cinnet geçirmeye, kadınlar hayatlarını kaybetmeye ve yine de her nasılsa suçlu olmaya devam ediyor. Ölen kadınlar suçlanadursun, hayatta kalanlar da nefrete, tacize, şiddete maruz kalmaya devam ediyor. Örtülebilenin üstü örtülüyor, saklanamayana göz yumuluyor, o da olmazsa yasaklanıyor. Oysa Fransa’da hayat arkadaşının ilaç vererek yıllarca bedenini pazarladığı Gisèle Pelicot’un söylediği gibi:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Utanç yer değiştirmeli."</blockquote>April Yayıncılık’tan çıkan Kadınlardan Nefret Eden Erkekler bu utancın, huzursuzluğun ve şiddetin anatomisini çıkarıyor. Kitabın yazarı Laura Bates, kadın düşmanlığının nasıl başladığını, nasıl yayıldığını, nasıl cesaret bulup desteklendiğini kendi gözüyle görmek için internette Alex adında bir profil oluşturuyor. Okuru Alex’le birlikte internetin en karanlık köşelerine götürüp kendilerine "incel" (zoraki bekar), "MGTOW" (kendi yoluna giden erkekler) ya da "pick-up artist" diyen grupların dünyasına sokuyor.&nbsp;Birkaç öfkeli gencin saçmalaması diyerek küçümsediğimiz şeyin, aslında nasıl kusursuzca işleyen, organize ve her geçen gün büyüyen bir nefret makinesi olduğunu kanıtlarıyla önümüze koyuyor. Alex’le birlikte gizlice dolaşırken geçtiğimiz sokaklarda bir topluluğa ait olmak isteyen fakat yalnız hisseden, karşı cinsten aradığı ilgiyi, hak ettiğini düşündüğü muameleyi göremeyen genç erkeklerle karşılaşıyoruz.<img src="https://images.aposto.com/2026/1/1/1770039100302.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.65" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Yaşı 11-12'ye kadar inen genç erkekler bu toksik topluluklarda önce bir "aidiyet" buluyor, ardından yavaş yavaş kendilerini kanıtlamaya teşvik ediliyorlar. Kadınları cinsel ihtiyaçlarını karşılamak için kurulmuş birer otomat olarak gören bu zihniyet için kadın kesinlikle bir özne değil, ele geçirilmesi ve yönetilmesi gereken bir kale. Topluluğa yeni girenler bu tarz aşırı fikirleri destekledikçe topluluk içindeki yerleri sağlamlaşıyor ve destek görmeye başlıyorlar.Kabullenmekte en çok zorlandığım konu ise bu fikirleri savunanların yalnızca anonim birer trol olmadığını&nbsp;fark etmek oldu. Yan masamızda oturan iş arkadaşımızla, kahve sırasında arkamızda bekleyen kişiyle, çocuklarımızın kurs öğretmeniyle bu konuda biraz sohbet etsek hiç ummadığımız cevaplar alabiliriz. Bates’e göre sohbeti biraz derinleştirsek hiç ummadığımız insanların gizlediği tuhaf ve karanlık fikirlerinin gün yüzüne çıktığına şahit olabiliriz.&nbsp;Nitekim kadın cinayeti işleyen erkeklerin pek çoğu o sabah işine gitmiş, pazara uğramış, yoldan geçen bir arkadaşına selam vermiş “normal” görünen insanlar. Yazar aslında bunları okuru korkutmak amacıyla söylemiyor, tam tersi, bu tuhaflığın, aşırılığın, saçmalığın ne kadar yaygın ve tehlikeli olduğunu anlamadan kadına yönelik şiddetle mücadele edemeyeceğimizi savunuyor. Laura Bates’in kitabın ilk bölümlerinde sorduğu o can alıcı soru, aslında bugün neden bazı cinayetlerin durdurulamadığının da cevabı:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Bu cinayetlerin mizojinik bir güdüyle işlendiğinin çok açık olduğunu bile dile getiremiyorsak bu korkunç şiddet dalgasıyla nasıl mücadele edebiliriz?"&nbsp;</blockquote>Kadınlardan Nefret Eden Erkekler öfkelendiren, can sıkan, moral bozan bir kitap. Okurken muhtemelen siz de benim gibi defalarca kitabı elinizden bırakıp günlerce geri dönmeyeceksiniz. Buna rağmen ve tam da bu yüzden, odadaki fili görmezden gelenlere ve gerçeği sansürleyenlere inat&nbsp;bu kitabı okumak zorundayız.&nbsp;Bates yıllarca süren araştırmalar ve okumalar sonucunda tamamladığı bu kitabıyla düşman ideolojinin dilini, gençlerin arasına sızma yöntemlerini ve örgütlenme biçimini deşifre ediyor. Yazara göre bu karanlığa karşı en temel savunma hattımız, bilmek ve farkında olmak. Çünkü okumaktan vazgeçsek bile, internete her girişimizde kadına yönelik yeni şiddet haberleriyle yüz yüze geliyoruz. Gözümüzü kapayınca kötülük kaybolmayacak. Görünmez kılınan her şiddet, bir sonrakinin yakıtı olmaya devam edecek.

April Yayıncılık’tan çıkan Laura Bates imzalı "Kadınlardan Nefret Eden Erkekler" öfkelendiren, can sıkan, moral bozan bir kitap. Bates yıllara yayılan araştırmasının sonunda tamamladığı kitabıyla internetin derinliklerinde yaşları 11-12'ye kadar düşen, her gün karşılaştığımız insanlara benzeyen incel'lerin dilini, gençlerin arasına sızma yöntemlerini ve örgütlenme biçimini deşifre ediyor.

Şeyma Ye

Ela Lee'den 'Ceyda': Kırılınca görünür olanlar