Seyahat ve kültür yayını SOLİ, şehirleri ve içindeki farklı kültürel toplulukları araştırmak üzere mahallelere ve mahallelilerin hikâyelerine odaklanıyor. 

Soli, mahallenin esnaflarının, binalarının, sokaklarının, insanlarının hikâyesini anlatıyor.

Soli

Dünyanın en kuzeydeki başkentlerinden biri olan Reykjavík, adaya adım atan gezginler için genelde yalnızca bir konaklama noktası ya da doğa turlarına geçiş güzergahı olarak görülüyor. Oysa şehir; insan ölçeği, özgün mimari yapısı ve kamusal alan kullanımıyla adadaki yaşam kültürünün en somut özetini sunuyor. Üstelik “buralı olmanın” ve adadaki gündelik hayatın izlerini sürmek isteyenlere karşı da son derece cömert. Kentin 10 yerel durağını bir güne sığdırmak isteyenler için bir rehber.

Klişelerden uzak Reykjavík turu: Bir günde 10 yerel durak

22 Eylül 2026’da New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen tarafından imzalanan yeni savunma anlaşması, Kuzey Atlantik ve Arktik bölgesindeki güvenlik mimarisinde yeni bir dönemin kapılarını aralıyor. Uzunca bir zamandır Trump’ın yakın markajında olan Grönland ve çevresi, son yılların belki de en yoğun ve geleceği doğrudan etkileyebilecek dönemlerinden birini yaşıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bilindiği gibi son yıllarda Grönland, ABD’nin ve özellikle Başkan Donald Trump’ın yoğun ilgisinin merkezinde yer alıyor. Kritik mineraller ve nadir toprak elementleri açısından zengin toprakları ise yalnızca Washington’ın değil, NATO üyesi ülkelerin yanı sıra Çin ve Rusya’nın da bölgeye yönelik ilgisini artırıyor; ada bu nedenle diplomasi çevrelerinin ve dış haber servislerinin yoğun ilgisiyle karşı karşıya.</li></ul>Bu süreç boyunca Trump’ın sosyal medya hesaplarından paylaştığı, Grönland ve İzlanda’yı Amerikan bayrağı altında gösteren haritalar da gündemin önemli parçalarından biri oldu. Son olarak 7 Eylül’de paylaşılan haritanın ardından İzlanda hükümeti, ABD’nin Reykjavík Büyükelçisi Billy Long’u görüşmeye çağırmış ve kendisine Dışişleri Bakanlığı tarafından bu paylaşımın “tamamen uygunsuz” olduğu mesajı iletilmişti.Grönland bugün bağımsız bir devlet değil; Danimarka Krallığı içinde geniş bir özerkliğe sahip, kendi parlamentosu ve hükümeti bulunan bir yapı. 1979’da başlayan özerklik süreci, 2009’da yürürlüğe giren Self-Government Act ile daha da genişledi. Eğitimden sağlığa, kamu maliyesinden doğal kaynaklara kadar pek çok alanda kararları Nuuk’taki yönetim alırken savunma, güvenlik ve bazı temel egemenlik alanları hâlâ Danimarka Krallığı’nın yetkisinde.Bu yazıyı Reykjavík’ten yazdığım için bir not daha eklemeliyim: İzlanda, 1918’de bağımsız ve egemen bir devlet oldu; 1944’te ise Danimarka ile kalan anayasal bağını sonlandırarak cumhuriyeti ilan etti. Dolayısıyla Grönland’ı anlamaya çalışırken bölgenin tarihsel deneyimleri açısından İzlanda örneğini de denklemin içinde tutmak bence oldukça önemli.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">22 Eylül’de New York’ta atılan imzalar gerçekte neyi değiştiriyor?</h2>1. Narsarsuaq ve Mestersvig’de iki yeni ABD savunma alanı kurulabilecekABD, Narsarsuaq ve Mestersvig’de iki yeni “savunma alanı” oluşturabilecek. Grönland’da hâlihazırda faaliyet gösteren Pituffik Uzay Üssü’ndeki Amerikan faaliyetleri de modernize edilip genişletilebilecek.ABD ileride Kuzey Atlantik’in, Grönland’ın veya Amerikan kıtasının savunması için gerekli gördüğü başka yerlerde de yeni savunma alanları önerebilecek. Bu karar Washington tarafından tek başına alınamayacak; yeni alanların konumu, kapsamı, büyüklüğü ve burada yürütülecek faaliyetler tarafların karşılıklı mutabakatıyla belirlenecek.Savunma alanlarının dışında insansız Amerikan askerî tesisleri kurulması için yapılacak başvuruların hızlandırılmış bir onay sürecinden geçirilmesi de mümkün olacak.2. ABD’ye ait kamu gemileri Grönland karasularında su altında hareket edebilecekABD’nin Grönland’daki hareket alanı yalnızca yeni üslerle sınırlı değil. Amerikan gemileri, askerî uçakları, silahlı kuvvetleri ve araçları savunma alanları arasında kara, hava ve deniz yoluyla hareket edebilecek. Amerikan uçaklarının Grönland üzerinde uçmasına ve iniş yapmasına da izin veriliyor.Dikkat çekici ayrıntılardan biri su altındaki hareket alanı. Amerikan kamu gemilerine Grönland karasularında su altından erişim ve hareket hakkı tanınıyor.Amerikan faaliyetlerinin Grönland toplumuna, özellikle avcılık ve balıkçılık gibi geleneksel yaşam biçimlerine mümkün olan en geniş ölçüde saygı göstermesi de gerekiyor. Bu, Amerikan askerî faaliyetlerine getirilen somut sınırlardan biri.3. NATO dışındaki ülkelerin Grönland’da kalıcı askerî üs kurmasının önü kapatılıyorNATO üyesi olmayan devletlerin Grönland’da kalıcı askerî varlık bulundurması veya kendi askerî tesislerini kurması ana kural olarak engelleniyor.Burada küçük ama önemli bir istisna var: Taraflar aksi yönde anlaşırsa farklı bir karar alınabilecek. Yine de çizilen temel çerçeve oldukça açık; Grönland’da NATO dışından bir ülkenin kalıcı askerî varlık kurması artık tarafların ayrıca onay vermesini gerektirecek.4. Kritik maden ve altyapı yatırımları güvenlik denetimine bağlanıyorABD, bu anlaşmayla Grönland’ın madenleri üzerinde doğrudan mülkiyet veya özel işletme hakkı elde etmiyor. Doğal kaynaklar açısından asıl önemli değişiklik yatırımların nasıl denetleneceğiyle ilgili.Kritik altyapının yanı sıra doğal kaynak çıkarımı da “hassas sektörler veya faaliyetler” arasında sayılıyor. NATO üyesi, NATO ortağı veya AB üyesi olmayan ülkelerden gelen yatırımcıların bu alanlarda kontrol veya önemli nüfuz elde etmesi ya da güvenlik açısından hassas bilgilere erişmesi sınırlandırılabilecek.Çin ve Rusya’nın adı metinde doğrudan geçmiyor. Düzenleme, ülke ismi vermek yerine NATO üyesi, NATO ortağı veya AB üyesi olmayan ülkelerden gelecek yatırımlar için bir güvenlik filtresi kuruyor. Üstelik mutlak bir yasak da yok; taraflar belirli bir yatırımın ulusal güvenlik veya kamu düzeni açısından tehdit oluşturmadığı konusunda anlaşırsa istisna yapılabilecek.Bu denetimin uygulanmasındaki temel sorumluluk ise Grönland yönetiminde olacak.5. Grönland bağımsız olursa NATO ve savunma düzeninin devamı şimdiden düzenleniyorBence anlaşmanın en kolay gözden kaçabilecek ama belki de en önemli bölümlerinden biri burası.Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkı açık biçimde tanınıyor. Aynı zamanda Danimarka Krallığı’nın bugünkü egemenliği ve toprak bütünlüğü de teyit ediliyor. Yani Grönland’ın egemenliğinin ABD’ye devredildiği bir düzenleme yok.Ama Grönland ileride bağımsızlığını kazanırsa mevcut güvenlik ilişkisinin sona ermesi de öngörülmüyor. Danimarka ve Grönland, bağımsız Grönland’ın NATO’da kalmasını, gerekiyorsa NATO üyeliğine başvurmasını ve bu anlaşmadan doğan hak ve yükümlülükleri bağımsızlık tarihinden itibaren üstlenmesini sağlamayı taahhüt ediyor.Üstelik anlaşmanın belirlenmiş bir bitiş tarihi yok ve yalnızca tarafların karşılıklı mutabakatıyla değiştirilebiliyor. Dolayısıyla olası bir bağımsız Grönland’ın güvenlik düzeni daha bugünden anlaşmanın içine alınmış durumda.6. ABD, üslerin çevresindeki yapılaşmaya güvenlik gerekçesiyle itiraz edebilecekAmerikan savunma alanlarının etkisi üslerin sınırında bitmiyor. ABD, bir savunma alanının yakınında yapılacak yeni bir bina veya tesisin ya da mevcut bir yapının kullanımındaki değişikliğin güvenlik tehdidi oluşturduğunu düşünürse resmî olarak kaygısını bildirebilecek.Ancak bundan sonra ne yapılacağına Washington tek başına karar veremeyecek; atılacak adımın taraflarca birlikte belirlenmesi gerekiyor.Aynı bölümde Grönland’daki casusluk faaliyetlerine karşı birlikte çalışma ve Danimarka makamlarının Amerikan yetkilileriyle yakın temas içinde olması da düzenleniyor.7. Amerikan savunma harcamalarında Grönland merkezli şirketlere yer açılıyorABD’nin Grönland’daki askerî varlığının ekonomik tarafı da açık biçimde düzenlenmiş. Savunma alanlarının kurulması, bakımı ve işletilmesi için yapılacak mal ve hizmet sözleşmelerinde, yerel şirketlerin kapasitesi ve işin uygulanabilirliği dikkate alınarak mümkün olan en geniş ölçüde Grönlandlı kaynaklardan yararlanılması taahhüt ediliyor.Yani yeni savunma alanları yalnızca askerî bir mesele değil. Bu hüküm, Amerikan savunma harcamalarının bir bölümünün Grönlandlı şirketlere, yerel kaynaklara ve hizmet sağlayıcılara yönelmesinin de önünü açıyor.22 Eylül’de atılan imzalar en azından şimdilik Trump’ın Grönland çıkışlarıyla yükselen tansiyonu başka bir zemine taşıdı. Ama bana kalırsa asıl hikâye burada bitmiyor, tam tersine yeni başlıyor. Çünkü anlaşma yalnızca bugünkü askerî ihtiyaçları değil, yatırımları, doğal kaynakları ve henüz gerçekleşmemiş olası bir Grönland bağımsızlığını bile hesaba katıyor.Reykjavík’ten bakınca da bütün bunlar uzak bir komşunun meselesi gibi görünmüyor. Arktik ve Kuzey Atlantik önümüzdeki yıllarda diplomaside çok daha fazla karşımıza çıkacak gibi duruyor.

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

Türkiye'yi yakala, dünyayı anla.

Spektrum

22 Eylül 2026’da New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen tarafından imzalanan yeni savunma anlaşması, Kuzey Atlantik ve Arktik bölgesindeki güvenlik mimarisinde yeni bir dönemin kapılarını aralıyor. Peki 22 Eylül’de New York’ta atılan imzalar gerçekte neyi değiştiriyor? 7 maddede inceledik.

Arktik ve Kuzey Atlantik’te yeni dönem: 7 maddede ABD, Grönland ve Danimarka Savunma Anlaşması

Ankara'daki NATO zirvesinde İzlanda Başbakanı Kristrún Frostadóttir'in Külliye önündeki şaşkın bakışlarının görüntüleri, sosyal medyada hızla yayıldı. Kısa süre içinde Frostadóttir'in Instagram hesabına on binlerce Türk kullanıcı ulaştı. Öte yandan İzlanda'nın onu başbakan yapmasını sağlayan, bir anlık görüntü değil uzun yıllara yayılan bir güven inşasıydı.

Bir bakışın arkası: İzlanda'nın 'ekonomist' başbakanı Kristrún Frostadóttir'i anlamak

2019 yılında yaşanan Ruam salgını sonrası toplumdan yükselen itirazlar sonucunda, 2020 Şubat ayında İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), faaliyette olan toplam 277 faytonu, bedelini ödeyerek plaka sahiplerinden satın aldı ve Adalar atsızlaştırıldı. Yılda 400 atın hayatını kaybettiği, korkunç bir ulaşım sömürü düzeni, böylece yoğun tartışmalar altında sona ermiş oldu. Satın alınan atların yaşam ve bakım koşulları gündemi meşgul etmeye devam ederken "Adalar ve kriz" algısı da hayatımızdaki yerini korudu.2020 yaz döneminde ise Adalılar, İETT hizmeti olan 3 kişilik Adamini (taksi) ve 13 kişilik Adabüs (minibüs) ile tanıştılar. Böylece Adalar’da toplu taşıma resmen başlamış oldu. Dört adada da yaşanan kaçak kişisel akülü araç kullanımı, korsan taşımacılık ve sonrasında kazaların da artması sonucu bu iki farklı boyda araç kısmen kabul gördü.&nbsp;UKOME kararları gereğince 65 yaş üstüne özel izinle verilmesi gereken akülü araç kullanımının denetimsizliği, plakasız yüzlerce akülü aracın ilçeye sokulması, sokakların hızlı araç kullanım sonucu yarış pistine dönmesi ve ciddi yaralanmalı kazaların sonrasında ilçenin bu toplu taşımayı kabullenmesi uzun sürmedi. Bugün halen akülü bireysel araçlanma durumunun devam ettiğini, bu konuda kolluk kuvvetleri ve belediye tarafından (dönem dönem anlık uygulamalar olsa da) rutin bir denetim ve özellikle ceza mekanizmasının işletilmediğini de belirtmek gerekir.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Peki İBB ve İETT yetkilileri 4 senedir kısmen kabul görmüş bu iki farklı araç filosuyla neden yetinmiyor?</li></ul>Politik ve ekonomik arka planda bu araçların yetkisiz (tescilsiz) olarak daha fazla kullanılmaya devam edilemeyeceği gerek Adalar Belediyesi gerekse İBB tarafından yapılan halk toplantılarında dile getirildi. "Azmanbüs" olarak anılan minibüslerin adaların ekolojik yapısına uygun ve sıfır emisyonlu olarak seçileceği de son dönemde altı çizilen teknik ama önemli bir detaydı. Bu süreçte kendisi de Adalı olan, Adalar Belediye Başkanı Ali Ercan Akpolat’ın Adalı Dergisi’nden Nevin Sungur ile Nisan ayında yaptığı <a fr-original-style="" href="https://adalidergisi.com/tum-sayilar/2024/nisan-sayi-226/ali-ercan-akpolat-seffaf-belediyeciligi-hayata-gecirecegim/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">röportajda</a> söylediği şu cümleler ise oldukça çarpıcı:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Öncelikle şunu söylemek istiyorum, o planlama sürecinin hiçbir aşamasında ben yoktum. Geçenlerde bu araçların tanıtımı vardı, oraya da gitmedim. Ben adada bulunan kamu araçlarının sayısının çokluğuna bile karşıyken bunu yapamam. Ekrem Bey’e de adadaki ihtiyaca doğru bir aracın seçilmesi konusundaki durumu izah ettim. Bu araçlara karşı olduğumu İETT Genel Müdürü İrfan Bey’e de söyledim. Ekrem Bey de Adalar'da ulaşım sorunu yaşanmasın istiyor, özellikle bu akülü araç sorunundan o da rahatsız. Kendisinin söz konusu bu araçları getirme ısrarı da yok ama meseleye bir çözüm bulma uğraşı içinde. Yoksa Büyükşehir Belediyesi istemeyerek bu kararı verdi. Bu araçların ne zaman geleceği konusu ise henüz net değil.Ekrem Başkan’la tabii ki büyük desteklerle uyum içinde çalışacağız ama sizlere de çağrım şu: gelin bu sesi beraber çıkaralım. Doğru aracın seçilmesi için bir kamuoyu oluşturmak adına da girişimlerde bulunacağım. Bu konuda çok samimiyim. Herkesin taşın altına elini koyması lazım. Gelin bu mücadeleyi birlikte verelim. Ben de arabanın önüne yatarım. Hiç sorun değil. Benim arzum burayı beraber güzelleştirelim. Önyargılı olmayalım."</blockquote>Yerel yönetimin bir parçası olmayı, kolektif yerel yönetim süreçlerine katılım göstererek sorgulamayı önemseyen Adalıların süreci yakından takip etmesi ve sorgulaması sonucunda yapılan bu açıklamalar sonrasında yaşanan iletişimsizlik, polisin sert tavrı, İETT yetkililerinin Ada halkını hedef göstermesi ve tüm bu olağanüstü hâl durumunda bile İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun ve ona paralel konumlanan Adalar Belediye Başkanı’nın sessizliği Ada halkının güvensizliğini artırıyor.Bu konuda haksız da sayılmaz Ada halkı. Zira 2022 yılı sonlarında Ada sokaklarında boy gösteren minibüse tepki verilmesi sonrasında Kasım 2022 tarihinde Adalar Belediyesi Instagram hesabından şu açıklama yapıldı:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"İstanbul Büyükşehir Belediyesi İETT Müdürlüğü tarafından getirilen görseldeki elektrikli minibüs, performans ölçümü için test amaçlı getirilmiş olup Ada içi ulaşım sisteminde kullanılması söz konusu değildir."</blockquote>Genel ve yerel yönetim düzeyinde Adalar özelinde yürütülen tek taraflı iletişim ve soruların yanıtsız kalması, bilinçli bir şekilde konunun manipüle edilmesi ve halkın sürecin içinde tutuluyor gibi gösterilmesine karşın kararların hep tepeden iniyor ve sorgulanamıyor oluşu, ulaşım krizinden de öte bir stratejinin Adalar ilçesi için yürürlükte olduğunun göstergesi. İmara açılan, işletmelere devredilen ve asla paylaşılamayan Adalar’ın savunmasızlığını gördükçe Adalar’da gösterilen yüksek toplum bilincini takdir etmemek imkansız.Yerel yönetimin ısrarla geri adım atmadığı Azmanbüs&nbsp;krizinin sebebi, kimilerine göre atsızlaştırma politikalarının bir sonucu, kimilerine göre de adaların sosyo-kültürel doğasının bilinçli bir şekilde değiştirilmesi. Ada halkının tepkileri sonucunda toplanan 4.000 civarı imzanın temsiliyet oranının yüksekliği ise konunun önemini gözler önüne seriyor.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Adalılar ne istiyor, ne istemiyor?</h2>Adalılar, İstanbul gibi kirliliğin, gürültünün ve kaosun dünyadaki en önemli temsilcilerinden olan bir şehrin hemen dibinde yer alan ve kendi sosyo-kültürel dokusuna sahip yaşam alanlarının talan edilmesini istemiyorlar. Altyapısal olarak yeterli olmadığı bilinmesine rağmen on binlerce insanın her bayram ücretsiz bir şekilde evlerine, adalarına devlet eliyle akın ettirilmesini istemiyorlar. Umumi tuvaletlerin yetersizliği nedeniyle kimselerin evlerinin bahçesini bu amaçla kullanmasını istemiyorlar.&nbsp;Küçük ve sessiz kalmak istiyorlar. Sessiz ve sakin.Çok mu zor?&nbsp;Her yerde toplu taşımanın olmaması çok mu zor?&nbsp;Yılda belki bir kez gideceğimiz bir yerin kendi kurallarına ve ekolojik dengesine uymamız, saygı göstermemiz bu kadar mı zor? Hemen mi çıkmalıyız mesela Kalpazankaya’ya? 3 dakikada varabilmeli miyiz mesela Aya Yorgi’ye? O topraklarda yaşayan insanların düşüncelerinin, evlerinde nasıl yaşamak istediklerinin bizler için hiç mi önemi yok?&nbsp;Yok.Tıkış tıkış minibüslerle çıkmalıyız tüm adaların en tepesine. Bir tane bile boş masa görmemeliyiz. Tek bir tane bankı bile boş bırakmamalıyız Büyük Tur yolunda. Minibüs sıralarında kavgalar etmeli, "oraları da buralara" benzetmeliyiz.Ne demek ki zaten Madam Martha koyu? Derhal yerel işletmelerimiz tarafından işletmeye çevrilmeli; duş alanı, uygun fiyatlı bir büfe ve plastik şezlonglar ile ele geçirmeliyiz o koyu da. Neymiş, yağmur suyunu biriktirir ve denize girermiş Madam. Geçti o günler, çok eskide kaldı. Artık yollarda Martha’lar dans edemez, ya arkadan gelen akülü bir araç çarpar ya da Azmanbüs’ün kornasıyla irkilir ve yoldan çekilir.&nbsp;Ünlü bestekar Ergüder Yoldaş’ın Büyükada’nın tepelerinde geçirdiği yılların hikayesini dinlemek ister misiniz mesela? Bence istemezsiniz, yakında da hiç isteyemeyeceksiniz. Çünkü zaten ne tepe kalacak ne de kulübe inşa edip inzivaya çekilebilecek bir toprak parçası Ada’da.Artık kimse hikayeler dinlemek istemiyor.&nbsp;Yok öyle şehrin göbeğinde sessiz, doğa ile barışık yaşamak. Yaya yolu olan tek yer imiş, SİT alanı imiş falan…Bizim olmayan huzur, barış ve doğa ile barışık yaşam sizin de olmayacak…

Tek taraflı iletişim, bilinçli bir şekilde konunun manipüle edilmesi ve halkın sürecin içinde tutuluyor gibi gösterilmesine karşın kararların hep tepeden iniyor ve sorgulanamıyor oluşu, Adalar için ulaşım krizinden de öte bir stratejinin yürürlükte olduğunun göstergesi.

Uraz Kaspar

Klişelerden uzak Reykjavík turu: Bir günde 10 yerel durak