Bizim Hikayemiz
İyi Ki Varlar
Köşe Bucak Dünya
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ
Toprağın Bilgeliği
Gelecek Elimizde
Yeşil Köşe
Yuvayı Kurtarma Sanatı
Yuvam Dünyalılar N'apıyor?
Dünyahali Ekibi

139: Değişime İkna Olmak

İklim Krizi ve Sürdürülebilirlik Zirvesi'nden öne çıkanlar, yapay zekâ ve değişim, Milton Kasırgası, Candida auris'in yolculuğu, iklim değişikliğinin eğitime etkisi, sonbahara uyum, öneriler ve çok daha fazlası...
28 Mayıs - BMW i - Dünyahali
BMW i ile birlikte

Dünyahali, Yuvam Dünya ve Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Araştırma Merkezi iş birliğinde, BMWi’nin desteğiyle yayınlanmaktadır. BMWi sürdürülebilir mobilite için kapsamlı çözümler sunar .

Daha fazlasını öğren →

139: Değişime İkna Olmak

Dünyahali'nden herkese merhaba,

İklim krizine karşı verilen mücadelede, kolektif hareketin önemi her geçen gün daha fazla hissediliyor. Artık farkındalık yaratmanın ötesine geçmeli ve harekete geçirici projelere yönelmeliyiz. Teknoloji ve  yapay zekâ bu sürece önemli bir destek sağlıyor. Yapay zekâ, veri analiz kabiliyetiyle insan için uzun zaman alacak bulguları hızla ortaya çıkararak sürdürülebilirlik çalışmalarına yeni bir boyut katıyor. İş dünyası liderlerinin, yaratıcı sektörlerin ve STK’ların iş birliğiyle iklim krizine karşı daha etkili hikâyeler anlatılabilir, kalıcı bir değişim için adımlar atılabilir. Hikâyeler değiştikçe, eylemlerimizin sonuçları da daha görünür hale gelecek. 

Keyifli okumalar..

Dünyahali

Dünyahali

Dünyahali bültenine hoşgeldiniz! Burada sadece iklim krizinden değil; havadan sudan da konuşuyoruz. Yuvamız dünyamızdan bahsediyoruz. O zaman, haydi başlıyoruz!

Bizim Hikayemiz

İklim Krizi ve Sürdürülebilirlik Zirvesi'nden Öne Çıkanlar

İklim krizi ile mücadelede kollektif hareketin gücü

İklim Krizi ve Sürdürülebilirlik Zirvesi'nden Öne Çıkanlar

Merve Selamet

Yuvam Dünya Derneği ve Fast Company iş birliği ile beşinci kez düzenlenen İklim Krizi ve Sürdürülebilirlik Zirvesi geçtiğimiz günlerde gerçekleşti. İş dünyasını farklı uzmanlık alanlarından kanaat liderleri ve uzmanlarla buluşturan zirvede öne çıkan mesaj; İklim krizi ile mücadelede kollektif hareketin gücü oldu. 

Peki zirvede başka neler öne çıktı?

1. ‘Marifet’, ‘Şahsiyet’ ile uyumlu olmakta…

‘Türkiye İklim Krizine Nasıl Bakıyor?’ başlıklı konuşmasında her markanın ve her kurumun bir şahsiyeti olduğuna değinen Bekir Ağırdır, aynı zamanda bir marifeti, yani güçlü olduğu ve gücüne sahip olduğu bir becerisi olduğunu belirtti. Konu toplumsal farkındalık olduğunda ise marifetlerin şahsiyetlere uygun bir biçimde ortaya çıkarılması gerektiğine değinen Ağırdır, artık farkındalık yaratan projeler yapmanın zamanının geçtiğini ve harekete geçirecek projelerin yapılması gerektiğinin önemini dile getirdi. Bunun için de her kurum ya da markanın kısıtlı bir gruba ulaşan projelerin peşinde koşmak yerine imkanlarını birleştirerek kollektif hareketlerle daha büyük adımlar ve çözümler üretmesi gerektiğini belirtti. 

2. Tarihimizin en büyük aile mirası aktarımına hazırlanıyoruz…

Light Eagle’ın kurucusu Onur Eren, aile işletmelerinin finansal kurumlar, hükümetler, özel sektörler içerisinde çok özel bir yerde olabilme potansiyeline sahip olduğunu belirtti. Önümüzdeki 30 yıl içerisinde 50 trilyon dolarlık servetin ‘baby boomer’ neslinden x,y,z nesline geçmesinin beklendiğini söyleyen Eren, bunun insanlık tarihindeki en büyük servet aktarımı olduğunu ve bu kaynağın ayrıcalıklı bir zümrenin karar verebileceği bir yerde olduğu için toplumsal fayda ve sürdürülebilirlik alanındaki yatırımların artmasına da imkan yaratabileceğine değindi.

3. Herkes, en verimli ve en sürdürülebilir olabilir mi?

Yuvam Dünya Üyesi, Apollo kurucu ortağı ve CEO’su olan Ezgi Eylül Hasvatan, her marka ve her kurumun en verimli ve en sürdürülebilir tesise sahip olduğunu iddia ettiğini ancak bunu söyleyebilmek için belli bir karar mercinin belirlediği belirli kriterler olması gerektiğini söyledi. 

Yapay zeka destekli anlık değerlendirme yapan bir benchmark sistemi ile firmalara ne kadar sürdürülebilir ve verimli olduklarını gösterdiklerini belirten Hasvatan, ayrıca şirketlerin kendi gerçeği ile yüzleşerek harekete geçmesinin iklim krizi ile mücadelede en önemli adım olduğunun altını çizdi.

4. Geri dönüşüm kutusuna atılmayan geri dönüşümlü ambalajın olsa ne olur…

Humm Organik Kurucusu Damla Şener Akkaynak, geri dönüşümlü ambalaj ile raflarda yer aldıklarını belirtti. Ancak bu ürünleri satın alanların ambalaj atıklarını geri dönüşümlü çöp kutularına atmadıkları takdirde bunun hiçbir anlamı olmadığına dikkat çekti. Bu ambalajlar, ancak geri dönüşüm kutusuna atılırsa yeniden sisteme girer ve döngü devam eder diyen Akkaynak, bu noktada kesin çözümün satın alma kanallarının yani market zincirlerinin geri dönüşümlü ambalajı olmayan ürünlere yer vermemesi olduğuna değindi. Ancak bu şekilde tedarik zinciri gelişir ve geri dönüşümlü ambalajlar daha kullanıcı dostu hale gelerek yaygınlaşabilir dedi.

5. Önemli olan teknoloji değil, nasıl kullanıldığı…

‘Sürdürülebilirlik için teknolojiyi nasıl kullanabiliriz’ sorusunun önemine değinen Faruk Eczacıbaşı, ‘Tech for good’ felsefesi doğrultusunda ekonominin bu işin çok önemli bir payı olduğunu belirtti. Teknoloji, girişimcilik ve geleceğin kapsama alanına karşılık gelecek bir fon yaratmak amacıyla Founder One’ın geliştiğine dikkat çeken Eczacıbaşı, bu tarz fonlarla değişimin ivmeleneceğine dikkat çekti.

6. Girişim dünyasındaki en güncel meta: Yapay zeka…

Yapay zekanın data analiz kabiliyetinin insan gözünün normalde göremediği ve çok uzun zamanda ortaya çıkardığı şeyleri saniyeler gibi kısa sürelerde raporlara dönüştürdüğüne değinen Sina Afra, özellikle sağlık alanında güçlü inovasyonlara imkan tanıyacağına değindi. 

7. Sürdürülebilirlik bir departmanın değil, her departmanın uzmanlık geliştirmesi gereken bir alan.

Next Academy kurucusu Levent Erden, moderatörlüğünde gerçekleştirilen Fark Yaratanlar oturumunda şirketlerin iklim krizi ve sürdürülebilirlik çalışmalarında ‘yeşil aklama’nın önüne geçmek için konunun uzmanı olan eğitimleri alan insan kaynaklarının şirketlerde sürdürülebilirlik uzmanları olarak yer almasının önemine değindi. 

8. Kollektif projeler artıyor. 

‘Liderin yeni iklim vizyonu’ isimli oturumda bir araya gelen CEO’lar, yaptıkları projelerde sadece STK’larla değil, farklı markalarla ve kurumlarla iş birliğine de açık olmaya başladıklarını ve bu alandaki eski katı çizgilerin esnemeye başladığını belirtti.

9. Hazır giyimin etki alanı, sorumluluğu kadar büyük. 

‘Sürdürülebilir moda’ oturumunda iklim krizi konusunda karnesi en kötü kategorilerden biri olan hazır giyimin, toplumsal etki alanının da aynı oranda büyük olduğuna değinen Nova Fashion Group CEO’su, Hemington ve Knitss markalarının kurucusu Umut Boz, hazır giyimin iklim, çevre, kadın, çocuk gibi pek çok alana değindiğini ve değindiği her alanda dönüşümü gerçekleştirme potansiyeli de olduğuna değindi.

10. Hikâye değişirse her şey değişir. 

İklim krizi konusunda harekete geçirmek için önce eylemlerimizin sonuçları konusunda farkındalık geliştirmek gerektiğine değinen Ayyapım CEO’su Kerem Çatay, dizi ve filmlerin bu farkındalığı oluşturmada hızlı ve etkili bir yöntem olduğunu belirtirken, Yuvam Dünya Kurucu Üyesi ve sanatçı Nil Karaibrahimgil ise bu amaç ile yapılan bir şarkının da uzun vadede daha kalıcı ve nesiller boyunca bu mesajları aktarmada önemli hikaye anlatım biçimleri olduğuna değindi. Yaratıcı sektörlerin bu hikayeyi anlatmadaki gücünün altını çizen Karaibrahimgil ve Çatay, bu alandaki STK iş birliklerinin, hikaye anlatımlarını birleştirmedeki gücünün küçümsenemeyecek ölçüde büyük etkiye sahip olacağı görüşünü paylaştı. 

Zirvenin tamamını izlemek isteyenler için etkinliğin tam kaydına buradan ulaşabilirler.

Hikâyeyi paylaşmak için:
İyi Ki Varlar

Yapay Zekâ ile Kafaları Değiştirme Vakti

Yapay zeka, ikna gücüyle iklim değişikliği ile mücadelede kritik rol oynayabilir

Yapay Zekâ ile Kafaları Değiştirme Vakti

Aslı Tuğçe Sözdinler

‘Sonbahar sanattır, diğerleri mevsim’ diyordu Cemal Süreya. Ağaçlar yapraklarını dökerken, doğa kendini yenilemeye hazırlanıyor. Sonbahar, eskiyle vedalaşıp yeni olana kucak açan bir mevsim; sonbahar değişim mevsimi.

‘Değişim’ çok güçlü bir kelime. Her ne kadar çoğunlukla ‘Değişim kaçınılmaz’ ya da ‘Tek değişmeyen şey değişim’ gibi sözler duysak da, bilinçli değişimin bazen oldukça zor olabileceğine inanıyorum. Evet bazen hayatın akışı içerisinde içimizde yapraklar dökülüyor ve biz istesek de istemesek de yeni gelen yapraklara yer açıyoruz. Oysa bazı değişimler, Adam Grant’ın ‘Think Again’ kitabında yazdığı gibi, büyük bir emek ve kararlılık istiyor. İster değiştirmek istediğimiz kariyerimiz, ister kötü beslenme alışkanlıklarımız, ister çevre dostu olmayan davranışlarımız olsun, her şey yeniden düşünebilmekle başlıyor.

Yeniden ve yeniden düşünmek, eski alışkanlıkları sorgulamak, başka bakış açıları geliştirebilmek – tüm bunlar belirli bir pratik gerektiriyor. Fakat bu yolculukta asıl mesele, kendi içimizde ikna olabilmekten geçiyor. Çünkü ikna olmadan değişimin önünü açmak zor. İkna olmak ilginç bir kavram. Bazen tüm gerçekler önümüze serilse bile direnç gösterebiliyoruz. Bu direnç, çoğu zaman değerlerimiz ve inançlarımızın karmaşasında saklı kalıyor.

  • Son zamanlarda yapılan çalışmalar yapay zekanın ikna konusunda ne kadar etkili olabileceğini ortaya koyuyor. 

Yapılan bir araştırmada yapay zeka destekli bir sohbet botunun, komplo teorilerini çürütmede etkili bir araç olabileceği gösterildi. ChatGPT ile oluşturulan bu bot, katılımcılara komplo teorileri hakkında kanıtlar sunarak onların düşüncelerini sorgulamalarını sağladı. 1.000’den fazla katılımcıyla yapılan çalışmada, komplo teorilerine olan güvenin ortalama %21 oranında azaldığı görüldü ve bu etki, bazı katılımcılarda iki ay boyunca sürdü. Bu sonuçlar, yapay zekânın, insanların yanlış bilgiye dayalı inançlarını değiştirmedeki potansiyeline işaret ediyor.

Bir diğer çalışmada, yapay zeka aracılığıyla kişiselleştirilmiş mesajların, insanları ikna etmede %81,7 oranında daha başarılı olduğu tespit edildi. Yani, yapay zekanın insanların demografik verilerine dayanarak hazırladığı mesajlar, aynı içeriği sunan insanlara kıyasla daha ikna edici oluyor. Düşünsenize karşınızda hiç sinirlenmeyen, olayı kişiselleştirmeyen biri var. Karşımızdakinin insan olmayışı, karşı çıkma potansiyelimizi, inatlaşmamızı azaltabilir mi?

  • Yapay zekanın bu ikna gücü tehlikeleri beraberinde getirse de, etik sınırlar içerisinde kullanıldığında iklim krizine inanmayan insanların düşüncelerini değiştirmek için çok etkili olabilir. 

Yapay zekanın kişisel özelliklere göre mesajları uyarlama yeteneği sayesinde, insanların çevre dostu davranışlara yönlendirilmesi gibi değişimin zor olduğu konularda ön plana çıkarılabilir. Yapay zekanın ulaşabileceği kitleler ve bu mesajları insanlara ulaştırmanın maliyeti düşünüldüğünde, iklim değişimi ile ilgili insanları bilinçlendirme ve pozitif davranış değişikliği için umut verici yeni bir pencere açılıyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Köşe Bucak Dünya

Milton Kasırgası

Küresel iklim dinamikleri ve insan kaynaklı faktörlerle de beslenen, özel bir kasırga

Milton Kasırgası

Prof. Dr. Levent Kurnaz

Milton Kasırgası, 2024 yılında Atlantik kasırga sezonunda ortaya çıkan ve dikkatleri üzerine çeken olağanüstü bir doğa olayı olarak öne çıktı. Kasırga, yalnızca gücüyle değil, aynı zamanda izlediği olağandışı rota, hızla güçlenmesi ve çevresel faktörlerin etkisiyle uzmanlar arasında büyük bir endişeye yol açtı. Milton’un sahip olduğu özellikler, onu hem nadir hem de özel bir kasırga haline getirdi. 

  • Milton’un özel olmasının en belirgin sebeplerinden biri, kısa sürede kat ettiği güçlenme yolculuğu.

Kasırga, başlangıçta nispeten zayıf bir fırtına olarak gelişti. Ancak, inanılmaz bir hızla yoğunlaştı ve yalnızca 10 saat içinde minimal seviyedeki bir kasırgadan, kategori 5 düzeyine ulaşan dev bir kasırgaya dönüştü. Bu tür bir hızda güçlenme, kasırgalar arasında oldukça nadir görülen bir durum. Milton, saatte 290 km’ye ulaşan rüzgar hızlarına sahip oldu ve barometrik basıncı, Meksika Körfezi’nde yılın bu döneminde kaydedilen en düşük değerlerden birine ulaştı. Basınç seviyesi bir kasırganın genel gücünün bir göstergesi olarak Milton’un potansiyel gücünün en şiddetli kasırga seviyesine çok yakın olduğunu gösterdi. Milton böylesine güçlü bir kasırga olabilmek için gereken tüm koşulları taşıyordu. 

  • Kasırganın bu kadar hızlı ve şiddetli bir şekilde güçlenmesi, küresel iklim değişikliği ile de doğrudan ilişkili.

Okyanus yüzey sularının olağandan daha sıcak olması, bu gibi kasırgaların enerji toplamasına katkı sağlıyor. Özellikle de Atlantik Okyanusu’nun orta kesimlerindeki deniz suyu sıcaklıklarının aylardır çok yüksek olması adeta böylesi bir kasırganın gelişinin habercisiydi.

Milton’un izlediği rota da onu diğer kasırgalardan ayıran bir diğer önemli özellik. Kasırga, Meksika Körfezi’nde doğu yönünde ilerledi ve nadiren görülen bir patika izledi. Kasırgalar genellikle Meksika Körfezi’nde batıya veya kuzeye doğru hareket eder, ancak Milton’un doğuya doğru yönelmesi, 1848 yılından bu yana kaydedilen en güçlü kasırga rotalarından biri olmasının da nedeni oldu. Tampa gibi 3 milyonun üzerinde nüfusa sahip bölgelerde böylesine güçlü bir kasırganın görülmemiş olması, Milton’un oluşturduğu tehdidi daha da büyüttü. Tampa, yaklaşık 100 yıldır büyük bir kasırganın doğrudan etkisine maruz kalmamıştı, bu da şehrin kasırgaya karşı yeterince hazırlıklı olmama riskini ortaya çıkardı.

  • Milton’un bu kadar güçlü olmasının arkasında yatan en önemli sebep, deniz suyu sıcaklıklarının mevsim normallerinin üzerinde olması.

Kasırga, Meksika Körfezi’nin güneybatısındaki Campeche Körfezi’nde oluştu. Başlangıçta, bu hava kütlesinin bir kasırgaya dönüşmesi beklenmiyordu, ancak suyun yüzey sıcaklığı yaklaşık 30.5 dereceye ulaştığında, Milton hızla güç kazandı. Normalden yaklaşık 1 derece daha yüksek olan bu sıcaklık kasırganın enerji toplamasını da hızlandırdı.

Deniz suyu sıcaklıklarının bu denli yüksek olmasının nedeni büyük ölçüde insan kaynaklı küresel ısınma. Milton, bu sıcak sulardan enerji toplayarak devasa bir kasırgaya dönüştü. Bu durum, gelecekte iklim değişikliğinin kasırgalar üzerinde nasıl bir etki yaratacağını daha net bir şekilde görmemizi sağlayabilir. Küresel ısınma, denizlerin sıcaklığını artırdıkça kasırgaların hem sıklığı hem de şiddeti artma potansiyeli taşıyor.

  • Milton Kasırgası, yalnızca nadir görülen rotası ve olağanüstü gücüyle değil, aynı zamanda iklim değişikliğinin kasırgalar üzerindeki potansiyel etkilerini göstermesi açısından da önemli. 

Florida açısından bakıldığında Helene Kasırgası’nın hemen ardından yakın bir bölgeyi hedefleyen Milton Kasırgası oluşan hasarın da artmasına ve uzun süreye yayılmasına neden oldu. İlk kasırgada zarar gören ve özellikle zararlı kimyasallara sahip olan tesislerden çıkan maddeler ikinci kasırgayla kalıcı olarak daha geniş alanlara yayıldı. Bundan sonra da büyük kasırgalar ve sellerin ardından bu tür zararlı maddelerin uzun vadeli etkilerine daha fazla dikkat etmemiz gerekiyor.

Sonuç olarak, Milton Kasırgası, sadece mevcut hava koşullarıyla değil, aynı zamanda küresel iklim dinamikleri ve insan kaynaklı faktörlerle de beslenen, özel bir kasırga olarak tarihe geçti. Ne yazık ki bizlerin hataları neden olduğumuz iklim değişikliği ile birleştiğinde çok daha kötü sonuçlara yol açıyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:
BUGÜNKÜ DESTEKÇİMİZ

Dünyahali, Yuvam Dünya ve Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Araştırma Merkezi iş birliğinde, BMWi’nin desteğiyle yayınlanmaktadır.

BMWi sürdürülebilir mobilite için kapsamlı çözümler sunar.

Toprağın Bilgeliği

Candida Auris’in Topraktan İnsana Yolculuğu

Uyum sağlamayı başaran canlı değişen koşullarda daha da güçlenerek yaşamaya devam ediyor

Candida Auris’in Topraktan İnsana Yolculuğu

Prof. Dr. Mine Durusu Tanrıöver

Sonbahar, yazdan çıkmış yorgun toprağın dinlenme ve yenilenme mevsiminin başlangıcı. İlkbaharda düşen tohumlar filizlenip taze dallar büyürken ve sürgünler kök salarken toprak ana onları beslemek, koruyup kollamak için çaba gösteriyor. Nesillerini sürdürme telaşına giren bitkiler topraktan aldıkları en kıymetli emanetleri tohumlarında depoluyor. Ve sonbaharda herkes o mevsimdeki varoluş gereğini yerine getirip huzurla sahneden çekilirken toprak ana geride kalanları tekrar kendine döndürmek ve yeni hayatlara dönüştürmek için hazırlıklara başlıyor. Sonbahardan kışa yavaşlayan, kendine dönen ve ilkbahar için enerji depolamaya girişen doğa, toprak anayı da dinlenmeye davet ediyor. Hiç bitmeyen bir döngü, muazzam bir akış ve kendi hayatlarımız için alacağımız pek çok ders ile. 

Yaşamlarımız her düzeyde sürekli bir değişim ve dönüşüm halinde. Evimiz, işimiz, içinde bulunduğumuz topluluk, yaşadığımız coğrafya, gezegenimiz daimî bir akışta. Birbirinin içinden geçmiş ama hepsi kendi başlarına, ayrı ayrı ve kendi hızlarında dönen halkalar gibi. Bazen halkalar birbirlerinden bağımsız ve o kadar hızlı dönmeye başlıyorlar ki, kendimizi bir girdabın içerisinde kaybedeceğimizi hissediyoruz. Değişim ise korkutucu, çoğu zaman da bir belirsizliğe gebe olduğu için endişe verici. İşte bu zamanlarda iki önemli tutum o girdabın içinde kaybolup kaybolmayacağımızı belirliyor. Birincisi, sabır. Aynı toprağa düşen tohumun filizlenmek için ya da nadide bir bitkinin çiçek açmak için bazen yıllarca beklemesi gibi, sabırla zamanını beklemek. İkincisi de, uyum. 

  • Uyum sağlamayı başaran canlı değişen koşullarda daha da güçlenerek yaşamaya devam ediyor. 

Uyum aslında tek bir kelime ile çok fazla anlam ifade eden bir terim. Ve dünyadaki tüm canlılar kendi çaplarında uyum kapasitelerine sahipler. Bir tek hücreli canlı belki sadece bir proteinin yapısını değiştirerek yeni şartlara uyum kapasitesi geliştirirken, insan gibi karmaşık bir canlı ise beyninin işlevsel yapısını, sosyal tepkilerini ve davranış özelliklerini değiştirerek uyum sağlamak durumunda kalabilir. Bazen gözle görülmeyen bir canlının uyum kapasitesi bizim karmaşık beyinlerimizi hayret içinde bırakabilir. Örneğin, yeni bir hastalık etkeni olan Candida auris denilen bir maya. Gelin size onun hikayesini ve insanda var olma yolculuğunu anlatayım. 

Candida auris ‘normalde’ tuzlu ve ıslak topraklarda yaşayan bir maya. Her canlı gibi o da bir grup arkadaşıyla beraber yaşar. Genel olarak birbirlerine benzemekle beraber canlılıklarının gereği olarak değişen şartlara uyum sağlamak konusunda yarışır ve daha güçlü ve uyum kapasitesi daha yüksek olan hayatta kalarak üremeye ve kendi topluluğunu oluşturmaya devam eder. İklim krizinin etkisi ile ısınan dünyada yaşam fizyolojik olarak bu sıcaklık artışına uyum sağlayamayan bazı canlılar için zorlaşırken kendini bu yeni sıcak dünyaya uydurabilen Candida auris’ler dünyanın değişik yerlerinde diğer arkadaşlarını geride bırakıp güçlenerek  zaten hafif tuzlu ve ıslak bir ortam olan insan vücudunun sıcaklığında yaşayabilecek özelliği kazanmaya başlıyor..

Biz insanlar daha çok gıda yetiştirme hayaliyle toprağa mantar öldürücü ilaçlar uyguluyoruz. Bu ortamda hayatta kalabilenler ise bu mantar ilaçlarına direnç geliştirmeyi başarmış Candida auris’ler oluyor.

  • Sıcağa dayanabilen ve mantar ilaçları ile ölmeyen Candida auris’ler artık kendileri için güvenli bir başka yaşam alanı buluyorlar: insan vücudu. 

  •  Candida auris artık dünyanın pek çok yerinde özellikle yoğun bakımlarda yatan ve bağışıklık sistemi zayıf hastalarda ciddi ve tedavi edilmesi çok güç enfeksiyonlara yol açıyor. 

Ne ilginçtir ki tek hücreli bir canlının uyum kapasitesi, yüksek beyinsel işlevleriyle dünyaya hükmettiğini zanneden karmaşık bir canlının savunma duvarlarını geçip onun yaşamını tehdit ediyor. Peki insan denilen canlı bilgi ve akıl kılavuzluğunda bir taraftan dünyada açtığı yaraları sarıp diğer taraftan da bu değişen dünyaya uyum sağlamayı başarabilecek mi, esas soru bu… 

Hikâyeyi paylaşmak için:
Gelecek Elimizde

Mevsimsel Yaşam ile Sonbahara Uyum

Bu sonbaharda yoga ve mevsimsel tavsiyelerle bağışıklık sisteminize destek olun

Mevsimsel Yaşam ile Sonbahara Uyum

Ayşe Erenel Margossian

Parlak ve sıcak yaz günleri yerini serinleyen ve kısalan sonbahar günlerine bırakırken, mevsim geçişinin en güzel örneklerini yaşıyoruz. Her mevsimin kendine has bir enerjisi var. Yaz, dışa dönük ‘yang’ enerjisinin zirvesiyken, sonbahar bizi daha derin bir içe dönüş ve daha sessiz, düşünceli bir ‘yin’ durumuna götürüyor.

Kapalı mekanlarda, ekran karşısında, yapay ışıklar altında ve paketli, hızlı gıdalar tüketerek geçirdiğimiz süre giderek artsa da doğaya daha yakın olduğumuz zamanlar vardı. Unutmayalım ki mevsimsel yiyecekler tüketmek, sağlığımız için o dönemde ihtiyaç duyduğumuz vitamin ve mineralleri sağlamamıza yardımcı olur. Sonbaharın gelişi ile yılın ‘yin’ aşamalarında kendimizi dinlenmeye izin verirsek, sıcak ‘yang’ ayları geldiğinde hayata daha canlı bir şekilde dönebiliriz.

Peki, doğadaki ‘yin’ enerjisinin arttığı sonbahar aylarında daha fazla ‘yin’ yaklaşımıyla nasıl yaşayabiliriz? Yeni projeler planlamak yerine, son birkaç aydır üzerinde çalıştığımız işleri yavaş yavaş tamamlamayı düşünebiliriz. İşteki veya ev projelerindeki eksik işleri tamamlamayı ve sonbaharda dikkatinizi tek bir şeye yönlendirmeyi seçebiliriz. Belki de düzenli bir yoga pratiğine sadık kalmak üzerine çalışmanın tam zamanı. 

  • Sonbahar dikkatimizi tek bir şeye odaklamamız gereken zamandır. 

Yoga’nın kardeş bilimi olan Ayurveda, sonbaharın soğukluk, kuruluk, düzensizlik ve hafiflik ile karakterize edilen vata doshası tarafından yönetildiğini söyler. Bu hafiflik ve düzensizlik nitelikleri, dikkatimizi çok fazla şeye dağıtırsak kendimizi dağınık ve kaygılı hissetme olasılığımızı artırır. Hayatınızda gerçekten neyin gerçekten önemli olduğunu ve neye gerektiğinden fazla önem verdiğinizi düşünme zamanlarındayız.

Yapraklar renk değiştirirken ve soğuk hava yaklaşırken, doğal olarak dışarıda daha az zaman geçirmeye ve dolayısıyla daha az hareket etmeye başlarız. Ancak bu dönemde yine de hareketsiz kalmamak önemli. Uzun, hafif egzersizler yerine, daha kısa ama yoğun antrenmanlara yönelebiliriz. Böylece hareket ve dinlenme arasında bir denge kurmuş oluruz. Güçlü ve enerjik hissetmenizi sağlayacak egzersizler ve yoga dersleri yaparken, sinir ve bağışıklık sisteminizi de dinlenerek besleyebiliriz.

  • Sonbaharın karanlık günleri ve serin geceleri bazı kişiler için Mevsimsel Depresyon (SAD) ile ilişkilendirilebilir. Bu mevsime girerken, her gün aldığınız güneş ışığını artırmak çok önemlidir.

Sabah dışarı çıkıp güneş ışığını aldığınızda, beyniniz dopamin salgılar; bu hormon hem ruh halinizi iyileştirir hem de motivasyon sağlar. Sabahları 10-30 dakika güneş ışığı almaya çalışın. Kapalı mekanlarda fazla zaman geçiriyorsak, ışık terapisi lambaları da kullanılabilir. Böylece, sonbahar mevsimini düşük enerjiyle ilişkilendirmekten kaçınarak, bu mevsimin sunduğu güzelliklerin tadını çıkarabiliriz.

  • Sonbahar, daha az şekerli meyveleri tercih etme ve bağışıklığı destekleyici içecekler yapma zamanıdır.

Sonbahar, hasat mevsimidir. Kök sebzeler, lahana ve ıspanak gibi yapraklı yeşillikler, C vitamini açısından zengin brokoli, brüksel lahanası ve lahana gibi yiyecekler bol miktarda bulunur. Ayrıca, bu mevsimde Vata enerjisi bizi dengesizleştirebilir. Bu nedenle, pancar, patates, balkabağı gibi kök sebzeleri ve zencefil, tarçın gibi ısıtıcı baharatları tüketmek faydalıdır. Yemekleri düzenli saatlerde yemeye dikkat ederek ve aceleyle atıştırmak yerine oturarak yemeğe odaklanarak farkındalığımızı artırabiliriz.

  • Sonbaharda geceler uzamaya başladığında, yatma saatini de biraz öne çekmek iyi olabilir. 

Yazın kısa geceleri daha az uyuyarak atlatmış olabiliriz ancak kışa doğru ilerlerken derin ve dinlendirici uykular almak önem kazanır. Bu dönem ayrıca dışa dönük büyük etkinliklerden ve yeni ilişkiler kurmaktan uzaklaşıp mevcut bağlarımızı güçlendirmek, yakın arkadaşlarla buluşmalar ya da evde aileyle huzurlu akşamlar geçirmek için ideal zamandır.

  • Sonbaharda yoga pratiğinde sindirimi destekleyici, topraklayıcı pozlara odaklanabiliriz.

Sonbahar, öncelikle akciğerler ve kalın bağırsağa özen gösterme zamanı. Bu, sağlıklı bir solunum yeteneğini, güçlü bir bağışıklık sistemini ve düzgün bir sindirimi destekler. Navasana (tekne duruşu) ve bükülme pozları gibi uyarıcı duruşları, Viparita Karani (duvara yaslanmış bacaklar duruşu) ve Balasana (çocuk duruşu) gibi rahatlatıcı pozlarla dengeleyin.

  • Bu mevsim, akciğer enerjinizi de güçlendirme zamanı ve bu organı besleyen yin pratiklerine ve meridyen hatlarına odaklanmanın yanı sıra, nefes alış şeklimizi de kullanarak akciğerleri güçlendirebiliriz.

Mümkün olduğunca gün boyunca sadece burundan nefes almaya çalışın (ağızdan değil); bu, vücudunuzun patojenlere karşı ilk savunma hattıdır. Uyarıcı ve ısıtıcı bir pranayama pratiği için, tıkalı bir burun için harikalar yaratabilen Kappalabhati’yi deneyin ya da bağışıklık sistemini güçlendirmek için Wim Hof nefes alış tekniğini uygulayın. Daha fazla sakinlik için, Nadi Shodhana (alternatif burun deliği nefesi) veya Sama Vritti (eşit süreyle nefes alıp verme) pratiğini tercih edin.

Bu ipuçlarının sizi sonbaharda daha mevsimsel yaşamaya teşvik ettiğini umuyorum! Eğer öyleyse, bu hafta alışveriş listenize daha fazla mevsimsel yiyecek eklemeyi deneyelim, bu mevsimde bitirebileceğiniz projeler üzerine düşünelim ve hareket ile dinlenme arasında bir denge kuralım.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Yeşil Köşe

İklim Değişikliğinin Eğitim Üzerindeki Etkileri

Eğitim mücadeledeki en önemli araç

İklim Değişikliğinin Eğitim Üzerindeki Etkileri

Özlem Eren

4 Eylül’de Dünya Bankası üzerinde 2 yıl çalıştığı “Geleceği Şekillendirmek: Eğitim Yoluyla İklim Eylemi” başlıklı bir rapor yayınladı. Bu rapor, iklim değişikliğinin eğitim sistemleri üzerindeki etkilerini ele alırken, aynı zamanda eğitimin iklim değişikliğine karşı bir araç olarak nasıl kullanılabileceğini inceliyor. 

  • “2019'daki kasırgada evler yıkıldı, hem hastanemiz, hem de okulumuz zarar gördü. Sınıfımız tamamen yıkıldı. Mango ağaçlarının altında ders çalıştığım yerde yağmur yağdığında kitaplarım, defterlerim ve resimlerim tamamen ıslandı.” Candida, 12 yaşında, Mozambik

İklim değişikliği, aşırı hava olaylarının sıklığını ve şiddetini artırarak eğitim süreçlerini giderek daha fazla tehdit ediyor. Son 40 yılda, iklim şoklarından etkilenen nüfusun iki katına çıktığı belirtiliyor. 

  • 3 derecelik bir küresel ısınma senaryosunda, 2024'te 10 yaşında olan bir çocuğun, 1970'teki bir çocuğa kıyasla, üç kat daha fazla sel, beş kat daha fazla kuraklık ve 36 kat daha fazla sıcak hava dalgası deneyimlemesi bekleniyor.

Aşırı hava olayları, okulları tahrip ederek kapanmalarına neden olurken, ekonomik krizler ve gıda güvensizliği gibi dolaylı etkiler de eğitim hizmetlerini aksatıyor. Okul kapanmaları çocukların eğitimini kesintiye uğratırken, aynı zamanda eğitimdeki eşitsizlikleri derinleştirerek en savunmasız grupları orantısız şekilde etkileyip onların gelecekteki fırsatlarını tehlikeye atıyor. 

  • Düşük gelirli ülkelerdeki çocuklar, iklimle ilgili okul kapanmaları nedeniyle yılda 18 gün eğitim kaybederken, yüksek gelirli ülkelerde sadece 2,4 gün olarak raporlanıyor. 

Brezilya'nın en yoksul bölgelerinde bir öğrenci, sıcaklık artışları nedeniyle toplamda bir yarım okul dönemi öğrenme kaybı yaşayabiliyor. İklim değişikliğinin sağlık ve kırılganlık üzerindeki etkileri, eğitim sonuçlarını daha da kötüleştiriyor. Çocuklar yüksek sıcaklıklara maruz kaldığında hem fiziksel hem de akademik olarak olumsuz etkileniyorlar. Örneğin Güneydoğu Asya’da anne karnında yüksek sıcaklıklara maruz kalan bir çocuk, eğitim hayatından 1,5 yıl kaybedebiliyor. Öğrencilerin zihinsel sağlığı da benzer şekilde etkilenebiliyor. Amerika’da Katrina Kasırgası'ndan sonra, öğrencilerde travma sonrası stres bozukluğu (PTSD) semptomları görüldü. Bunun yanında iklim kaygısı da gençler arasında giderek artan bir stres kaynağı haline geldi. 

  • Dünya nüfusunun %56'sını kapsayan bir araştırmada, çocukların yaklaşık %70'i iklim değişikliğini küresel bir acil durum olarak görüyor, bu da yüksek stres ve kaygıya neden olabiliyor. 

İklim değişikliğine en az katkıda bulunan savunmasız topluluklar, maalesef bu durumdan en fazla etkilenecek olanlar. 

  • 2080 yılına kadar, iklim değişikliği nedeniyle 170 milyon ek insanın açlık riski altında olacağı tahmin ediliyor. 

Bu durum, öğrencilerin öğrenme süreçlerini ve başarılarını da olumsuz etkileyecek. Bangladeş'te kasırga, sel ve kuraklık gibi afetlere maruz kalan aileler, mali sıkıntılarla başa çıkmak için kız çocuklarını erken yaşta evlendirmeye ve bu yolla alınan başlık paralarını bir geçim kaynağı olarak kullanmaya yöneliyorlar. İklim değişikliğinin eğitim üzerindeki etkileri, ekonomik saatli bomba gibi. Eğitim seviyesindeki düşüş, daha düşük gelir ve verimlilik kaybına yol açacak. Bu etkiler nesiller boyu hissedilecek; düşük eğitim seviyesi yoksulluk döngülerini devam ettirirken, sosyal hareketliliği de kısıtlayacak. Eğitim düzeyi düşük bireyler, ekonomik dezavantajlarla karşı karşıya kalacak ve istikrarlı istihdama erişimlerinde zorluklar yaşayacaklar. Bu eşitsizlikler ise nesilden nesile aktarılarak derinleşecek.

Raporda eğitim sistemlerini iklim değişikliğine daha dayanıklı hale getirmek için çözüm ve öneri olarak  dört adım sunuluyor

1. Dayanıklılık için eğitim yönetimi: Okulların afetlere karşı daha iyi planlanması ve erken uyarı sistemlerine yatırım yapılması gerektiği vurgulanıyor. Örneğin, Haiti’de Matthew Kasırgası'ndan sonra, iyi yönetilen okulların daha hızlı toparlandığı görüldü. 

2. Dayanıklı okul altyapısı: Tüm okul binalarının yerel inşaat yönetmeliklerine uygun olması ve aşırı sıcak hava koşullarına dayanıklı hale getirilmesi gerekiyor. Vietnam'da sel bölgelerinde okullar direkler üzerine inşa ediliyor. Yeni sınıflar doğal havalandırma, yalıtım malzemeleri ve iklime duyarlı tasarımlar kullanılarak serin tutulabilir. 

3. Öğrenme sürekliliğini sağlama: Afet durumlarında, okullar mümkün olduğunca açık tutulmalı, okulların acil barınak olarak kullanılması gerektiğinde ise bu süreler sınırlanmalı. Alternatif olarak, sınıfların gece barınak, gündüz derslik olarak kullanılması veya geçici öğrenme merkezlerinin oluşturulması önerilebilir.

4. Öğrenciler ve öğretmenleri değişim ajanları olarak kullanma: Öğrenci eğitimi ve liderliği, iklim dayanıklılığını artırmada ekonomik bir strateji olabilir. Kamboçya’daki sel, kuraklık ve fırtınalardan etkilenen ilkokullarda olduğu gibi, afet risk azaltma stratejilerinin müfredata entegre edilmesi, öğrencilerin dayanıklılık stratejileri konusunda eğitilmesini sağlayabilir ve iklim tehlikelerine karşı okul ve öğrenci direncini artırabilir. İklim şokları sırasında ve sonrasında ise öğretmenler, okula erişim kesintiye uğradığında uzaktan eğitim fırsatlarıyla öğrencilerin katılımını sürdürmede önemli bir rol oynar.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Yuvayı Kurtarma Sanatı

Sonbahar ve Sanat

Öneriler

Sonbahar ve Sanat

Ebru Özmen Biter

Sonbaharın eşsiz güzelliklerini yaşadığımız bu dönemde, sizleri sanat ile bir araya getirecek ve yaşadığımız dünyayı daha derin bir farkındalıkla keşfetmemize yardımcı olacak önerilerimiz var:

  • Sebastião Salgado: "Genesis" Sergisi
    Belgesel fotoğrafçısı ve aktivist Sebastião Salgado, 245 siyah-beyaz fotoğraftan oluşan “Genesis” sergisinde, iklim kriziyle yok olan coğrafyalara ve yok olmaya yüz tutmuş hayvan türlerine odaklanıyor. Kuzeyde ve Güneyde, Amazonlar'da, Galapagos Adaları'nda, modern toplumun yıkıcı etkilerine rağmen değişmeyen manzaraları ve insanları belgeliyor. Sebastião Salgado'nun "Genesis" sergisi, 31 Aralık tarihine kadar MSGSÜ Tophane-i Amire Kültür Sanat Merkezi’nde görülebilir.

  • "Dalgaları Aşmak" Sergisi
    Macar fotoğrafçıların gözünden küresel su krizinin anlatıldığı “Dalgaları Aşmak” sergisi, 31 Ekim’e kadar Taksim Sanat’ta görülebilir. Sergide, dünyanın çeşitli bölgelerinde suyun izini süren altı fotoğrafçı, kuraklığa dair fotoğraflarıyla bir araya geliyor. Doğadaki dönüşümün her yönüyle gözlemlendiği fotoğraf serilerinde; bitki yetiştiriciliği için su ihtiyacı, sürdürülemez madencilik, doğal kaynakların kurutulması ve nehir düzenlemelerinin öngörülemeyen sonuçları üzerinde duruluyor.

  • "Kıyının Getirdikleri" Sergisi
    Doğa ve insan ilişkisini irdeleyerek yapay zekânın sanattaki rolünü vurgulayan “Kıyının Getirdikleri” sergisi, Ahmet Rüstem ve Hakan Sorar’ın "Köpük" ve Cansu Sönmez’in "Nereidler" eserleriyle MeshRu’da izleyicisi ile buluşuyor. "Köpük", doğanın gücünü ve teknolojiyi birleştirirken; "Nereidler", deniz yaşamına dair mitolojik ve ekolojik bir yolculuk sunuyor. Sergi, 15 Aralık tarihine kadar sürüyor.

  • "Yeraltının Kapıları – Geçiş ve Yansıma" Sergisi
    İstanbul Büyükşehir Belediyesi, İBB Miras, İBB Kültür ve Çek Cumhuriyeti İstanbul Başkonsolosluğu iş birliğiyle düzenlenen, Çek heykeltıraşlar Vlastimil Beránek ve Jaroslav Prošek’in kristal heykellerinden oluşan "Yeraltının Kapıları – Geçiş ve Yansıma ile Mekâna Dokunma; Vlastimil Beránek" sergisi Yerebatan Sarnıcı’nda 30 Kasım 2024 tarihine kadar gezilebilir. Sergide, suyun içine yerleştirilen kristal heykeller Yerebatan Sarnıcı’ndaki iki temel malzemeyle buluşuyor.

  • Islak Zemin Sergisi
    Yasemin Özcan’ın Islak Zemin başlıklı kişisel sergisi, insanın toprakla, hatırlamanın dille, otobiyografinin kurguyla ilişkisi üzerinden nesiller arası aktarım, göç ve kimlik inşası konularına odaklanıyor. Toprak, sergide bir yapı malzemesi ve kültürel aktarımın bir metaforu olarak görülüyor. Sergi 6 Nisan 2025’e kadar Arter Müzesi'nde gezilebilir.  Photo Credit: Ebru Biter, Islak Zemin Sergisi

  • 9. Sinop Bienali: "Tükenmeden Önce: Yeni Değerler Evreni"
    Tükenmeden önce keşfetmemiz gereken değerleri yeniden tanımlamaya çağıran “Tükenmeden Önce: Yeni Değerler Evreni” başlığıyla düzenlenen 9. Sinop Bienali, Sinop’un çeşitli mekânlarında 31 Ekim’e kadar sürüyor. Bienal, hem bireyleri hem de toplulukları dünya üzerindeki etkilerini fark etmeye ve sürdürülebilir bir gelecek için yeni değer sistemleri hakkında düşünmeye davet ediyor. İnsanların ve toplumların belleklerinde bin yıllardır var olan değerleri doğaya dönerek yeniden anlamlandırmayı hedefleyen bienal, doğanın ve insani değerlerin tükenme noktasına geldiği bir çağda farklı bir etik ve estetik sistem inşa etmenin olanaklarını araştırıyor.

  • Çanakkale Bienali: "Zamanın Akışına Bırak"
    Çanakkale Bienali, "Zamanın Akışına Bırak" temasıyla Troya Müzesi, Assos ve Küçükkuyu gibi tarihi ve kültürel mekânlarda gerçekleşiyor. Çanakkale’yi kültür-sanat odağına dönüştüren Çanakkale Bienali, gençler, teknoloji, gelenek ve gelecek ile çevresel sürdürülebilirlik temalarına odaklanarak 11 Kasım tarihine kadar sanatseverlere bir deneyim alanı sunuyor.

  • CreateCOP29 Sanat Yarışması
    Art Partner, bir sanat yarışması olan CreateCOP29 için açık çağrıda bulunarak, 14 ila 30 yaş arası tüm milletlerden, cinsiyetlerden ve inançlardan olan sanatçıları iklim acil durumu hakkında yorum yapan eserler göndermeye davet ediyor. Başvurular 31 Ekim 2024'te sona erecek. Art Partner, bu yarışma aracılığıyla etkili bakış açılarının geniş çapta yankı bulabileceği destekleyici bir platform sağlayarak çevresel değişim çağrısını güçlendirmeyi, iklim değişikliğine ilişkin çeşitli bakış açılarını sergilemeyi ve acil çevre sorunları etrafında anlamlı konuşmalara ilham vermeyi amaçlıyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Yuvam Dünyalılar N'apıyor?

Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliğinin İzinde

Dünyaya Sevgi ve Saygı Kuşağı, Ankara'da!

Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliğinin İzinde

Yuvam Dünya Derneği ve National Geographic iş birliğiyle hayata geçirilen “Dünyaya Sevgi ve Saygı Kuşağı” projesi kapsamında belgesel gösterimi ve söyleşilerin yer aldığı bir diğer etkinlik, Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü iş birliğiyle 22 Ekim’de Ankara’da gerçekleşiyor.

Yuvam Dünya Yönetim Kurulu Başkanı Kıvılcım Pınar Kocabıyık, Yaban Hayatı Fotoğrafçısı Alper Tüydeş ve Yuvam Dünya Derneği Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Utku Perktaş’ın katılımlarıyla “Galapagos’un Sesleri: Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliğinin İzinde” adlı söyleşi ile başlayan etkinlik, Bertie Gregory ile Hayvanlara Yakından Bakış yapımının Galapagos Mucizeleri bölümünün gösterimi ile devam edecek.

22 Ekim Salı günü 13.30-15.00 saatleri arasında Hacettepe Üniversitesi Beytepe Kampüsü, Mehmet Akif Ersoy Salonu’nda herkese açık ve ücretsiz olarak izleyicilerini bekliyor! Detaylara buradan ulaşabilirsiniz. 

Hikâyeyi paylaşmak için:
Dünyahali Ekibi

Dünyahali, Yuvam Dünya Derneği önderliğinde hazırlanmaktadır. 

Koordinatör ve Editör: Ebru Özmen Biter

Yayın ve Sosyal Medya Sorumlusu: Deren Emiral 

Danışman: Merve Selamet

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

Dünyahali

Dünyahali

Dünyahali bültenine hoşgeldiniz! Burada sadece iklim krizinden değil; havadan sudan da konuşuyoruz. Yuvamız dünyamızdan bahsediyoruz. O zaman, haydi başlıyoruz!

YAZARLAR

Dünyahali

Dünyahali

Dünyahali bültenine hoşgeldiniz! Burada sadece iklim krizinden değil; havadan sudan da konuşuyoruz. Yuvamız dünyamızdan bahsediyoruz. O zaman, haydi başlıyoruz!

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir