1. İsrail’in Gazze’yi işgali

Hamas'ın silahlı kanadı İzzeddin el-Kassam Tugayları, Yom Kippur Savaşı'nın 50. yıl dönümüne denk gelen 7 Ekim Cumartesi günü sabahı İsrail'e karşı "Aksa Tufanı" adını verdiği bir saldırı düzenledi. 

İsrail, saldırıda yaklaşık 900'ü sivil olmak üzere 1.200-1.400 arasında vatandaşının hayatını kaybettiğini bildirirken, çok sayıda İsrailli de Hamas tarafından esir alındı.

İsrail ordusu, saldırıların ardından “savaş durumu alarmı” ilan etti. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise "Bu bir operasyon değil, gerilim değil. Bir savaş. Düşmanımız, hiç bilmediği türden bir bedel ödeyecek" açıklamasında bulundu. 

Hava operasyonuyla başlayan karşı saldırısında hastaneleri, ibadethaneleri, mülteci kamplarını ve yerleşim yerlerini de hedef alan İsrail, Ekim ayı boyunca zırhlı araçlarla bölgeye karadan da operasyonlar düzenledi. 

İsrail, 27 Ekim akşamı Gazze'nin dış dünya ile bağlantısını sağlayan tüm iletişimi keserek bölgenin karadan işgaline başladı. "Savaşın ikinci fazının başladığını" bildiren Netanyahu, Gazzelilere bölgenin kuzeyini tahliye etmeleri çağrısında bulundu.

Katar ve Mısır'ın arabuluculuğunda 24 Kasım'da yürürlüğe giren 7 günlük geçici ateşkeste Hamas, elinde bulunan 200'ün üzerindeki İsrailli rehineden 50'sini serbest bırakırken, İsrail ise yaklaşık 180 Filistinli tutsağı serbest bıraktı. İsrail 15 Aralık'ta da Hamas'ın elindeki 3 İsrailli rehineyi yanlışlıkla öldürdüğünü açıkladı.

Gazze’deki Sağlık Bakanlığı savaş boyunca Gazze'de ölenlerin sayısının 20 bini aştığını bildirirken, İsrail ise 160'ın üzerinde askerinin öldüğünü duyurdu.

Son olarak 25 Aralık'ta Wall Street Journal için bir yazı kaleme alan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İsrail ile Filistin arasında barışın sağlanması için 3 temel şart koştu. Netanyahu bu şartların Hamas’ın yok edilmesi, Gazze’nin askerden arındırılması ve radikalizmin sona ermesi olduğunu söyledi.

• Öte yandan: Yemen’de İran destekli Husiler, Gazze'deki savaşın başlangıcından bu yana Kızıldeniz'deki ticari gemilere insansız hava araçları ve füzelerle saldırılar düzenledi. Saldırılar neticesinde birçok küresel denizcilik şirketinin bu güzergahtaki faaliyetlerini durdurma kararı alması konteyner başına 700 dolar ek maliyete neden oldu. ABD saldırıların ardından 19 Aralık’ta bölgeden geçen ticari gemilerin güvenliğini sağlamak üzere çok uluslu bir misyon hayata geçirdiğini duyursa da, ABD komutası altındaki bir misyona yalnızca Avrupa Birliği veya NATO gücü söz konusu olduğunda katılacağını açıklayan Fransa, İtalya ve İspanya girişimden çekildi.

2. Dağlık Karabağ sorunu

Azerbaycan Savunma Bakanlığı, 19 Eylül'de Karabağ'da anayasal yapıyı yeniden tesis etmek amacıyla "antiterör operasyonu" başlatıldığını duyurdu. Bölgede yaşayan 120 bin kişilik etnik Ermeni nüfusun 100 bini Ermenistan'a göç ederken, Dağlık Karabağ'daki Ermeni ayrılıkçıların lideri Samvel Şahramanyan bağımsızlık mücadelesine resmen son vererek Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin 1 Ocak 2024'te feshedilmesini öngören kararnameyi imzaladı.

İki ülke, Ekim ayında Birleşmiş Milletler Uluslararası Adalet Divanı önünde karşı karşıya geldi. Ermenistan, Azerbaycan'ı Dağlık Karabağ'da "etnik temizlik" yapmakla suçladı. Bölgede yaşayan Ermenileri eşit vatandaşlık temelinde Azerbaycan’a entegre etmek istediklerini, fakat pek çok Ermeni’nin kendi kararlarıyla bölgeyi terk ettiğini belirten Azerbaycan ise suçlamaları reddetti. 

• Öte yandan: Shahramanyan son olarak 22 Aralık'ta hiçbir ülkenin tanımadığı Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin feshedilmesi kararını iptal ettiklerini açıkladı.

3. NATO'nun genişlemesi

Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından İsveç ve Finlandiya 2022 yılında NATO’ya katılmak için başvuruda bulunmuştu. 

31 Mart’ta TBMM’nin katılım protokolünü onayladığı Finlandiya, birliğin kuruluşunun 74. yıldönümü olan 4 Nisan'da NATO'ya katılırken, İsveç’in NATO'ya katılmasına ilişkin protokolün görüşülmesi uzun süredir Türkiye ve Macaristan parlamentolarında bekletiliyordu.

İsveç’in katılım protokolü, ABD’nin Türkiye’ye F-16 satışı için İsveç’in NATO’ya katılımını şart koşmasının ardından bu hafta içinde düzenlenen TBMM Dışişleri Komisyonu toplantısında kabul edildi. Tasarı yasalaşması için TBMM Genel Kurulu'na sevk edilmiş olsa da, Meclis 16 Ocak’a kadar tatile girmiş bulunuyor.

• Öte yandan: İsveçli siyasetçilerin “Macaristan'ın demokratik açıdan gerilediğine” yönelik söylemlerinden memnun olmayan Macaristan ise İsveç'in NATO üyeliğinin onayını bekletiyor. Macaristan'da Parlamento Başkanı Laszlo Kover, Eylül ayında İsveç’in katılma teklifinin onaylanması gerektiğinden "emin olmadığını" belirterek oylamayı süresiz olarak ertelemişti.

4. Rusya’da ayaklanma

^{Prigojin'i taşıyan jet | Kaynak: Financial Times}

Rusya'da paralı asker grubu Wagner'in lideri Yevgeny Prigojin, "Ukrayna'da kendisine ihanet ettiğini" iddia ettiği hükümete karşı Haziran ayında ayaklandı. Wagner konvoyu, Ukrayna işgalindeki başarısızlıklardan sorumlu tuttuğu Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu'yu devirmek amacıyla Moskova'ya doğru hareket etti. Belarus Cumhurbaşkanı Aleksander Lukaşenko'nun arabulucuğunda Kremlin'le yapılan anlaşma neticesinde sona eren ayaklanmanın ardından Prigojin hakkındaki tüm suçlamaların düşürüldüğü açıklandı.

• Bununla birlikte: Wagner lideri Yevgeni Prigojin ile grubun kurucularından Dmitri Utkin'in de aralarında bulunduğu yedisi yolcu ve üçü mürettebat olmak üzere 10 kişiyi taşıyan özel jet, Ağustos ayında Moskova yakınlarında şüpheli biçimde düştü. Kremlin, "kazanın" ardından Moskova için savaşan bütün paralı askerlerin Rusya'ya bağlılık yemini etmesini kararlaştırırken Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Prigojin'in cenaze törenine katılmadı.

5. Genel seçimler

^{Arjantin Cumhurbaşkanı Milei | AA}

Bu yıl dünyadaki genel seçimlerde birçok ülkede iktidar el değiştirdi. 

• Brezilya'daki seçimlerde aşırı sağcı rakibi Jair Bolsonaro'yu yenen Lula da Silva, 1 Ocak'ta yemin ederek Devlet Başkanı olarak göreve başladı.
• Yeni Zelanda’da Ocak ayında görevi bırakacağını açıklayan Başbakan Jacinda Ardern, Nisan'da parlamentoda yaptığı son konuşmanın ardından siyasete veda etti. Partisi Kasım ayındaki seçimleri kazanan Christopher Luxon, ülkenin yeni başbakanı oldu.
• Arjantin'de Cumhurbaşkanlığı seçimlerini Merkez Bankası'nı kapatarak ülkeyi dolarize etmeyi vadeden düzen karşıtı aşırı sağcı aday Javier Milei kazandı. Milei, Kasım ayı enflasyonunun %160,90 seviyesinde ölçülmesinin ardından iktidara gelişinin ilk haftasında Arjantin pesosunu dolar karşısında %50'den fazla devalüe etti.
• Hollanda’da düzenlenen genel seçimlerde aşırı sağcı Geert Wilders’ın partisi PVV 37 sandalye ile sandıktan birinci sırada çıkarken, Dilan Yeşilgöz’ün partisi VVD, sahip olduğu 34 sandalyeden 10’unu kaybederek yarışı 3. sırada tamamladı. Ancak, diğer partilerin PVV ile koalisyon yapmak istememesi nedeniyle ülkede hangi liderin başbakanlık görevini üstleneceği henüz netleşmiş değil.
• Polonya’daki genel seçimlerde birinci olan iktidar partisi ile kimsenin koalisyon yapmak istememesi üzerine ikinci olan ancak kurduğu merkez koalisyonu ile Parlamento'nun alt kanadı Sejm'de en çok sandalyeyi elde eden AB yanlısı Donald Tusk, Aralık'ta başbakan olarak yemin ederek göreve başladı.
• Portekiz'de Başbakan Antonio Costa, adının yolsuzluk iddialarına karışması üzerine istifa etti. Cumhurbaşkanı Marcelo Rebelo de Sousa, parlamentoyu feshederek erken seçim çağrısında bulundu. Costa'nın istifasının ardından yolsuzluk soruşturmasını yürüten savcıların dinleme kayıtlarını deşifre ederken isimleri karıştırdığı ortaya çıktı. Ülke 10 Mart 2024'te erken seçime gidecek.
• Mısır'da katılım oranının %66,8 olduğu seçimlerde geçerli oyların %89,6'sını alan Abdülfettah es-Sisi 3. kez Cumhurbaşkanı seçildi. Sisi üçüncü kez aday olabilmek için de 2019’da Anayasa’yı değiştirmiş, görev süresini de 4 yıldan 6’ya yükseltmişti.

6. İklim krizi

2023, Birleşmiş Milletler (BM), Avrupa Birliği (AB) Kopernik İklim Değişikliği Servisi, Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) ve ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA) tarafından "tarihin en sıcak yılı" ilan edildi. 

• Ortalama küresel sıcaklığın 17,23 derece olarak ölçüldüğü 6 Temmuz, "kaydedilen en sıcak gün" olarak tarihe geçti.

BM İklim Değişikliği Konferansı COP28 ise tarihin en sıcak yılında dünyanın en büyük 6. ham petrol ihracatçısı Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) ulusal petrol şirketi ADNOC’un CEO’su Sultan Ahmed Al-Jaber başkanlığında Dubai'de düzenlendi. 

• BBC’nin ulaştığı belgelerde, BAE’nin iklim konferansını 15 ülkeyle fosil yakıt anlaşması yapmak için kullanmayı planladığı ortaya çıktı.

Zirveye katılan 198 ülkenin tamamı ulusları fosil yakıtlardan uzaklaşmaya çağıran sonuç bildirgesine imza atarken, bildirgede bu yakıtların kullanımının aşamalı olarak sonlandırılmasına yönelik bir öneri ise yer almadı.

• Zirvenin başkanı Sultan Al-Jaber, oybirliğiyle varılan anlaşmayı yine de "tarihî" olarak niteledi.

İşte geldi: Reflect Studio X Socrates Koleksiyonu 

Sahaların, kortların, salonların, pistlerin, rotaların yakın takipçilerinin kalp atışlarını hızlandıran o iş birliği… Reflect Studio X Socrates Koleksiyonu şimdi satışta. 

• Nedir? Farklı sporlara, sporculara ve spor tarihindeki önemli anlara saygı duruşunda bulunan tasarımların yer aldığı koleksiyon soyunma odalarından sokaklara taşıyor; aktif ruhlardan ekran başı takipçilerine dek spor tutkunlarını bir araya getirecek oldukça heyecan verici bir birliktelik sunuyor. Sweatshirt’ten hoodie’ye, bez çantadan bereye tüm tasarımlar Socrates Dergi baskılarından ikonik spor anlarına kadar kalplerde yer etmiş bir hikâye anlatıyor. 
• Dahası: #MoreThanSports; çünkü bu koleksiyon kaliteli ve doğa dostu malzemeler bir araya getirilerek özenle tasarlandı.
• Dikkat dikkat: Sevgili Aposto okuru, yılın son galibiyeti tadındaki bu koleksiyonu APOSTO20 koduyla %20 indirimli keşfedebilirsin. Reflect Studio X Socrates Koleksiyonunu incelemek için burayı ziyaret etmen yeterli.

7. Enflasyon ve faizler

^{ECB Başkanı Lagarde ile Fed Başkanı Powell | Kaynak: Facebook}

ABD Merkez Bankası (Fed) 2023'te toplam 100 baz puanlık 4 faiz artışı ile politika faizini %5,25–5,50 aralığına çekti. Ülkede manşet enflasyon Kasım'da %3,1'e gerilese de çekirdek enflasyonda aylık %0,3 artış kaydedilmişti. 

Avro Bölgesi'nde ise yıllık enflasyon Kasım'da %2,4'e kadar geriledi. Bölgede enflasyon Aralık 2022'de %11,1 seviyesindeydi. Avrupa Merkez Bankası (ECB) da peş peşe yaptığı 10 faiz artışının ardından gösterge faizini %4 seviyesinde sabitledi.

8. Bankacılık krizi

ABD'de Federal Mevduat Sigorta Kurumu'nun (FDIC) faaliyetlerini durdurarak kayyum atadığı Silikon Vadisi Bankası'nın (SVB) Mart ayındaki iflası, 2008 küresel finansal krizinden bu yana ABD'de kayıtlara geçen en büyük banka iflaslarından biri oldu. SVB'nin ardından Signature Bank ve Silvergate Bank de bir hafta içinde iflaslarını açıkladı. Nisan ayı sonuna gelindiğindeyse First Republic Bank iflasını açıkladı. 

• First Citizens Bank, SVB'nin 56 milyar dolarlık mevduatını ve 72 milyar dolarlık kredisini devralırken, JPMorgan da First Republic'in yaklaşık 173 milyar dolarlık kredi, 30 milyar dolarlık menkul kıymet ve 92 milyar dolarlık mevduatını içeren varlıklarını devraldı. SVB'nin Birleşik Krallık kolunu 1 sterline satın alan HSBC ise böylece 1,5 milyar dolarlık geçici gelir elde etti.

9. Birleşmeler ve satın almalar

Microsoft'un oyun şirketi Activision Blizzard'ı 69 milyar dolar karşılığında satın alma işlemi, 21 ay süren hukuki sürecin sonunda Birleşik Krallık'ın Rekabet ve Piyasalar Kurumu'nun (CMA) onayının ardından Ekim ayında tamamlandı.

• Öte yandan: ABD'de Federal Ticaret Komisyonu (FTC) anlaşmayı engellenmek için dava açmış ancak kurumun satın almayı geçici olarak engelleme talebi reddedilmişti. Aralık'ta bu karara da itiraz eden FTC, başarılı olma ihtimali düşük de olsa hukuki mücadelesini sürdürüyor.

Broadcom'un bulut bilişim firması VMware'i satın almak için Mayıs 2022'de duyurduğu 69 milyar dolar değerindeki anlaşma, Çin'den gelen onayın ardından tamamlandı. 

• Perspektif: Birleşik Krallık Rekabet ve Piyasa Kurumu (CMA) tarafından derinlemesine soruşturmaya tabi tutulan anlaşmanın tamamlanması üç kez ertelenmişti.

Photoshop'un geliştiricisi Adobe, Eylül 2022'de duyurduğu 20 milyar dolarlık Figma satın alımından vazgeçti. Adobe, fesih bedeli olarak Figma'ya 1 milyar dolar ödeyecek. 

• Perspektif: Girişim, Avrupa Komisyonu ve Birleşik Krallık'ın Rekabet ve Piyasalar Kurumu (CMA) tarafından incelemeye alınmış; CMA, yaptığı açıklamada Adobe'nin satın alma işlemine ilişkin yasal kaygıları giderecek bir çözüm önerisinin bulunmadığını belirtmişti.

10. Teknoloji skandalları

^{SBF | Kaynak: Handelszeitung}

Yapay zeka girişimi OpenAI'da Yönetim Kurulu, CEO Sam Altman'ı 17 Kasım'da ani bir kararla görevden aldığını duyurdu. Şirketin başkanı ve kurucu ortağı Greg Brockman da istifa ettiğini duyururken baş teknoloji sorumlusu Mira Murati geçici süreliğine CEO koltuğuna atandı. Kararın ardından çok sayıda yönetici şirketten istifa ederken pek çok çalışan da Altman'a desteklerini açıkladı. 

• Bununla birlikte: Altman, Microsoft'un başını çektiği yatırımcıların desteğiyle 1 hafta içinde görevine geri dönerken, OpenAI'ın Yönetim Kurulu da değişti.

Dünyanın en büyük kripto para borsalarından biri olan FTX’in kurucusu Sam Bankman-Fried (SBF), ABD’nin New York kentinde görülen davada hakkındaki 7 dolandırıcılık suçlamasının tümünde jüri tarafından suçlu bulundu. Cezası 28 Mart 2024'te kesinleşecek olan SBF'in 110 yıla kadar hapis cezası alması bekleniyor. 

• Bir adım geriden: Önceki yıl Kasım'da iflas eden FTX'in kurucusu ve CEO'su Bankman-Fried istifa ederek Bahamalar'a kaçmış, burada tutuklanarak ABD'ye iade edilmişti.

Binance CEO'su Changpeng Zhao, ABD'de açılan kara para ve dolandırıcılık soruşturmasında suçlamaları kabul ederek görevinden istifa etti. Anlaşma karşılığında Binance'in 4,3 milyar dolar ceza ödeyeceği bildirildi. 175 milyon dolar kefaletle serbest bırakılan Zhao'nun ABD'yi terk ederek vatandaşı olduğu Birleşik Arap Emirlikleri'ne dönme talebiyse reddedildi.

• İsrail Dışişleri Bakanı Eli Cohen, Tayyip Erdoğan Cumhurbaşkanlığı görevinde olduğu sürece Tel Aviv'in Türkiye'ye Büyükelçi göndermeyeceğini söyledi.

• İstanbul Barosu, Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) ikinci kez verdiği "hak ihlali" kararına rağmen TİP Hatay Milletvekili avukat Can Atalay'ı serbest bırakmayan İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi başkan ve üyeleri hakkında suç duyurusunda bulundu.

• İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, aktif görevde olan 445 emniyet personelinin FETÖ suçlaması ile açığa alındığını duyurdu.

• Çekya’da polis, başkent Prag’daki Karl Üniversitesi’nde 14 kişinin ölümüne, 25 kişinin yaralanmasına yol açan saldırıyı düzenleyen 24 yaşındaki David Kozak'ın daha önce bir babayla kızını da öldürdüğünü açıkladı. Cinayetin intihar notunda ortaya çıktığı belirtildi.

• RTÜK, Kızıl Goncalar dizisinin yayınlandığı FOX TV'ye idari para cezası ile iki kez program durdurma cezası verdi. Cezanın “toplumun millî ve manevi değerlerine” aykırılık gerekçesiyle verildiği belirtildi.

Bugün neler okuduk?

• Mithat Fabian Sözmen | Suudiler, 'sporla aklanma' ve Süper Kupa
• Aposto İstanbul | Ocak tiyatro rehberi
• Fütürist Bülten | Geleceğin teknolojik panoraması

Yılın fotoğrafları

• Reuters | 2023 through the lens of Reuters photographers
• The Associated Press | Most memorable photos of 2023
• TIME | Top 100 Photos of 2023