5G ve AB, İsrail, Suriyeli sığınmacılar

Geçtiğimiz cumartesi gecesi Tel Aviv ve Kudüs başta olmak İsrail’in birçok şehri birbirini takip eden hükümet karşıtı protestolara tanıklık etti. Polisin protestocuların yürüyüş yapmasına karşı uygulamaya geçirdiği yasağa rağmen Kudüs’te toplanan on bini aşkın protestocu başbakanlık resmî konutuna doğru yürüyüşe geçti. Polisin müdahale ettiği yürüyüşte yedi protestocunun gözaltına alındığı duyuruldu.

• İsrail son iki aydır cumartesi akşamları ülkenin çeşitli şehirlerinde gerçekleşen hükümet karşıtı protestolarla gündemde yer buluyor. Hükümete yönelik istifa çağrısının haftalık olarak yinelendiği gösterilerin arkasında yatan iki temel etken var. Başbakan Binyamin Netanyahu aleyhine açılan yolsuzluk davası ve ülkenin ekonomik gidişatı.
   
• Koalisyon çıkmazı: Başbakan Netanyahu son 11 yılı kesintisiz olmak üzere toplamda 14 yıldır başbakanlık koltuğunda oturuyor. Geçmiş seçimlerde başbakanın partisi LİKUD benzer politik eğilimde bulunan sağ partilerle koalisyon oluşturarak parlamento çoğunluğunu sağlamış ve hükümet kurmayı başarabilmişti. Ancak son seçim döneminde benzer politik söylemleri benimseyen partilerin beklenen oy seviyelerini yakalayamaması sonucunda Netanyahu’nun başını çektiği muhafazakâr sağ partiler de muhalefette bulunan merkez, sol ve Arap partileri de iktidar için gerekli çoğunluğa ulaşamadı. Hükümet kurulamaması sebebiyle üç defa tekrarlanan seçimlerin sonuncusu mart ayında gerçekleşti.
   
• Bahsedilen iki grup da hükümet kurmak için gereken çoğunluğa ulaşmayı bir kez daha başaramadı. Buna karşın, pandemi sürecinde etkili yönetimi sağlamak amacıyla LİKUD ve muhalif Benny Gantz’ın Mavi ve Beyaz partileri koalisyon için anlaşma yoluna gitti. Uzun pazarlıkların ardından yeni hükümet 17 Mayıs’ta yemin edip göreve başladı.
   
• Mecburiyet sonucu ortaya çıkan koalisyon, halk tarafından ilk günden beri hoşnutsuzlukla karşılanıyordu. Michigan Eyalet Üniversitesi İsrail Araştırmaları Kürsüsü Başkanı Yael Aronoff’a göre hoşnutsuzluğun temelinde çok partili bir demokrasi olmasına rağmen her seçiminde %25-30 bandında oy alan Netanyahu’nun başbakanlık koltuğunu koruduğu sisteme karşı başkaldırı yatıyor. Ancak toplumdaki hoşnutsuzluk bununla sınırlı değil. Başbakan Netanyahu’nun hâlihazırda yolsuzluk suçlamasıyla soruşturma altında olması ve Covid-19 sürecindeki başarısız yönetimi de gerilimi artıran etmenler arasında.
   
• Yolsuzluk iddiaları: Ocak 2020’de hazırlanan iddianame Netanyahu’yu iki farklı sebepten yolsuzluk ve rüşvetle suçlamaktaydı. Bunlardan ilki başbakan ve eşinin pahalı hediyeler kabul ettiği ve vergi mevzuatını hediye veren çeşitli isimler lehine esnetmeye çalıştığı yönündeydi. Bir diğer iddiada ise Netanyahu’nun bazı medya kuruluşlarıyla, hükümet lehine yayın politikası izlemeleri için çeşitli imtiyazlar karşılığında anlaşmalar yaptığı ifade ediliyordu. Söz konuşu soruşturma devam etmekteyken Netanyahu’nun seçime girip bir kez daha başbakanlık koltuğuna oturması, toplumun geniş çevrelerinde yargı bağımsızlığı ve hükümetin meşruiyeti konularında şüphelerin yükselmesine neden oldu.
   
• Covid-19 yönetimi: Salgın küresel anlamda kontrolden çıkmadan önce İsrail hükümeti doğru tedbirleri alarak salgının ilk dalgasının son derece hafif bir şekilde atlatılmasını sağlamıştı. Öyle ki ocak ayında Çin’e bütün uçuşlar durdurulmuş, şubatta uçuşları durdurulan ülkeler arasına çeşitli Uzak Doğu ülkeleri eklenmiş ve 18 Mart itibarıyla İsrail vatandaşı olmayanların ülkeye giriş çıkışı yasaklanmıştı. İlk vakanın tespit edildiği 21 Şubat’tan itibaren yürürlüğe alınan kapsamlı önlemler ve kısmi karantina uygulamasıyla günlük vaka miktarı iki haneli sayılarda tutulabilmişti.
   
• Kriz süresince toplum sağlığı üzerinde alınan pozitif sonuçlara rağmen, Netanyahu hükümeti önlemlerin yarattığı ekonomik baskıya dayanamayıp mevcut politikayı gevşetmek zorunda kaldı. Bu durum vaka sayılarının yeniden yükselip sağlık sistemi kapasitesinin sınırlarına ulaşmasına neden oldu. İsrail halkı bu durum için hükümeti karantina süreci sırasında gerekli test merkezlerini kurmamakla ve vaka takibi için altyapıyı hazırlamamakla suçluyor.
   
• Ekonomik gidişat: Protestoların arkasındaki bir diğer neden ise kısıtlamaların kaldırılmasına karşın ekonomik toparlanmanın gerçekleşmemesi ve hükümetin mevcut duruma tepkisiz kalması. Salgın öncesinde %4 seviyesinde seyreden işsizlik karantina sürecinde %24,5 seviyesine ulaşmıştı. Ekonomik hayatın canlandırılmaya çalışıldığı bu günlerde ise hâlâ %21,5’in altına inmemiş durumda. Ulusal istatistik ajansının tahminine göre ülke ekonomisinin 2020 sonunda %6 küçülmesi bekleniyor. Geçmişte de gelir eşitsizliğinin artışı ve orta sınıfın fakirleşmesi sebebiyle eleştirilerin odağı olan Netanyahu bu kez hiç olmadığı kadar büyük bir kitlesel tepkiyle karşı karşıya.
   
• Başbakan Netanyahu yaşanan protestoların karşısında göstericileri “solcu radikaller” ve “anarşistler" olarak tanımlıyor. Ağustos itibarıyla %30 seviyesine inen onaylanma oranının gösterdiği üzere, salgın önlemlerinin gösterilerin önüne geçmek için kullanıldığı bu dönemde, başbakanın ayrıştırıcı kimlik siyaseti huzursuzluğun önüne geçebilmiş gibi görünmüyor.

Beşinci nesil telekomünikasyon sistemlerinin (5G) yakın gelecekte dijital dünyayı ve eğitim, sağlık, altyapı hizmetleri, tıp gibi alanlarda sunulacak hizmetleri dönüştüreceği bekleniyor. 

• 5G teknolojisiyle yalnızca akıllı telefonlarda değil hayatın her alanında hızlı bir internet erişimine ve dahası yeni uygulamalara sahip olunması bekleniyor. Bu teknolojinin getireceği yeniliklerde öncü olmak ve bir oyun kurucu olarak dijital düzenlemeleri yapabilmek de uluslararası politikanın önemli bir gündem maddesi hâline geldi. Özellikle Trump yönetiminin Çin merkezli 5G altyapı geliştiricisi Huawei’ye açtığı savaş, uluslararası aktörlerin yeni pazarlarda yeni kurallara göre hareket etmeye başladığının bir göstergesi.
   
• Avrupa Birliği de yeni dijital düzende önemli bir rol üstlenmek isteyen ve kendi standartlarını kendi bildiği yöntemlerle oluşturmaya çalışan aktörlerden biri. AB Komisyonu, Birliğin dijital geleceğini şekillendirmek üzere oluşturduğu politikasında, 5G teknolojisinin gelecek on yılda dijital ekonomiyi ve toplumu şekillendirecek kritik bir yapı taşı olacağını öngörüyor. Roma merkezli Uluslararası İlişkiler Enstitüsü direktörü ve AB Dışişleri ve Güvenlik Politikaları Yüksek Temsilcisi Joseph Borrell’in özel danışmanı olan Nathalie Tocci; AB’nin 21. yüzyılda önemli bir aktör olabilmesi için dijital dünyada kural koyucu ve kural düzenleyici konumda olmasının şart olduğunu belirtiyor. 1963’ten bu yana düzenlenen Münih Güvenlik Konferansı’nın 2020 raporunda; AB’nin 5G teknolojisi üzerine yürüttüğü tartışmaların, olası bir ABD – Çin eksenli iki kutuplu dünya riskine karşın bir tepki olduğu ortaya konuldu. Henüz 5G altyapısı tüm dünyada tamamlanmamışken politik tartışmaların yükselmesi, analog güç mücadelelerinin yerini dijital güç mücadelesinin aldığını ve meselenin uluslararası aktörler tarafından bir güvenlik meselesi olarak ele alındığını gösteriyor.
   
• 5G’nin gelişim süreci: 5G teknolojisi, dünya üzerinde kurulan uçtan uca haberleşme sisteminin beşinci kez değiştirilmesi anlamına geliyor. Dördüncü nesil telekomünikasyon hizmetinin yaklaşık 10-20 katı kadar veri iletim hızı sağlayan 5G teknolojisinin prototip testleri ilk olarak Kasım 2016’da Çin’de başarıyla tamamlandı. Teknolojinin geliştirilmesi sürecinde, AB Ufuk 2020 (Horizon 2020) programı çerçevesinde Japonya, Güney Kore ve Çin’e toplam 700 milyon avroluk yatırım desteği sağladı. AR-GE süreci boyunca bütün beklentiler 2022 yılında 5G teknolojisinin dünya çapında yaygınlaşmasını sağlamak yönündeydi.
   
• 5G’ye geçen ülkeler: Dünyada uçtan uca 5G teknolojisi üreten beş firma bulunuyor. Bu firmalardan Huawei ve ZTE Çin merkezli üreticiler. İsveç menşeli Ericsson, Finlandiya menşeli Nokia ve Güney Kore menşeli Samsung, Çin merkezli üreticileri takip etse de Huawei - ABD kısıtlamalarına rağmen- sektörde lider konumunda bulunuyor. Şimdiye kadar 5G teknolojisine geçtiklerini duyuran ülkelerde bile ülke çapında değil, şehir şehir altyapı verilerine ulaşılabiliyor. ABD, Çin, Güney Kore ve Japonya 5G teknolojisinde başı çekerken Avrupa çapında Finlandiya, Fransa, Hollanda ve İsveç gibi ülkelerin altyapılarını tamamladıkları ancak ticari olarak servislerini yaygınlaştırmadıkları biliniyor. Teknoloji, Birleşik Krallık ve yedi AB ülkesinde (İspanya, İtalya, İrlanda Cumhuriyeti, Çekya, İsveç, Estonya ve Romanya) hazır ve çalışır durumda. Yine bu ülkelerde de tüm servislerin tamamlanmasının 2021 sonunu bulacağı tahmin ediliyor.
   
• Tepkiler: 5G teknolojisi bazı ülkeler tarafından isteksizlikle karşılandı ve altyapı süreci ticaret savaşlarının bir cephesi hâline geldi. Fransa Huawei ile yaptığı altyapı anlaşmasının lisansını yenilemezken AB Komisyonu, üye ülkeleri “yüksek riskli tedarikçilere” karşı dikkatli olmaları konusunda uyardı. 5G’ye olumsuz bakan uzmanlar özellikle siber güvenlik sorununa dikkat çekiyor. Türkiye ise 5G teknolojisine ancak yerli bir altyapı oluşturduktan sonra geçme taraftarı.
   
• AB’nin 5G Aksiyon Planı: AB’nin dijital stratejisi dört ana gündemden oluşuyor: İnsanların faydasını artıracak teknolojiler oluşturmak, adil ve rekabetçi bir dijital ekonomi, demokratik ve sürdürülebilir bir dijital ekonomi ve küresel bir dijital aktör olmak. Belirtilen gündemleri yakalayabilmenin önemli bileşenlerinden biri de 5G altyapısını kurmak ve dijital düzenlemelerde söz sahibi olmaktan geçiyor. Bu nedenle AB, 5G Aksiyon Planı’nda AB ülkelerinin 5G’ye geçiş sürecinde tabi olacağı standartları belirledi ve Birlik için Dijital Tek Pazar’ın hedeflendiğini ilan etti. Öte yandan Birliğin yabancı altyapılara ihtiyaç duymadan kendisini temsil eden bir markayla teknoloji oluşturamaması küresel rekabetteki konumunu zayıflatıyor.
   
• Birleşik Krallık'tan 5G hamlesi: Yıl sonunda AB’den tamamen ayrılmaya hazırlanan Birleşik Krallık, Demokratik Onlu (D10) adlı bir girişime öncülük ederek Çin’e bağımlı olmayan bir tedarik ve altyapı kulübü oluşturdu. G7 ülkelerinin yanı sıra Avustralya, Güney Kore ve Hindistan’ın dahil olduğu D10 girişimi; Çin medyası tarafından “anti-Çin propagandası” ve “Soğuk Savaş Söylemi” olarak değerlendirildi.
   
• Sonuç: AB küresel bir güç olma hedefi çerçevesinde teknolojik gelişmeleri yakalamaya büyük bir önem veriyor. Gelecekte ekonomik rekabetlerin teknoloji üzerinden ilerleyeceği düşünüldüğünde, AB’nin uzun vadeli planlarına dijital dönüşümü ve 5G teknolojisini eklemesinin bir zorunluluk olduğu görülüyor. AB’nin ekonomik birlik – siyasi birlik ikileminden kurtulup tam anlamıyla entegrasyon sağlayabilmesi için dijital ekonomi de dahil olmak üzere tüm alanlarda öncü olması gerekiyor.

Kitle iletişim ve sosyal medya araçlarının yaygınlaşmasıyla bilginin yayılma hızı da büyük bir ivme kazandı. Bu durum faydalı görünse de hızlıca yayılabilen yanlış bilgiler dezavantajlı kesimler üzerinde baskı oluşturup linç ortamı yaratabiliyor. Sığınmacı ve mültecilerin de bu söylentilerin hedefinde olduğuna sıklıkla şahit oluyoruz.

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin 2020 raporuna göre, Türkiye’deki 4 milyon mülteci ve sığınmacıdan, yaklaşık 3,6 milyonu Suriye vatandaşı ve bu kişilerin 2 milyon 542 bin 481’i (%70,6) 0-18 yaş arası çocuklar ve kadınlardan oluşuyor. Gündelik yaşantıyı paylaştığımız insanlar üzerindeki linç ve baskı ortamını yok etmek için doğru sanılan yanlışları derledik.

 “Suriyeli mülteciler…”
 

Mülteci, sığınmacı ve göçmen gibi kelimeler uluslararası ve ulusal hukuk terminolojisinde birbirinden farklı anlamlara gelen kavramlar. Bu tanımlar, kişilerin hak ve borçlarını belirlediği için büyük önem arz ediyor. 1951 Birleşmiş Milletler Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair Sözleşmeye taraf olan Türkiye; sözleşmeye koyduğu coğrafi çekince/sınırlamayla mülteci kavramını tanımlıyor. Dolayısıyla bu grup, sadece Avrupa’da meydana gelen olaylar nedeniyle Türkiye’ye sığınanları kapsıyor. 6458 sayılı “Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu”yla 2013 yılında “geçici koruma” adı altında farklı bir tanımlama yapılıyor. Bu kavram; ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye dönemeyen acil ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak gelen yabancıları ifade ediyor, Suriyeliler de bu hukuki statüde anılıyor.

“Suriyeliler; istedikleri yerde çalışabiliyor, devlet memuru olacaklar, esnafları vergi vermiyor.”
 

Türkiye kanunlarına göre bir yabancının çalışma iznini kendi başına edinmesi mümkün değil. Bu iznin işveren tarafından yetkili mercilere yapılan başvuru neticesinde alınması gerekiyor. Kısaca, Türkiye’de ikamet eden bir yabancının kendi çabasıyla çalışma izni alma şansı yok. Türkiye’de bulunan Suriyelilerin de çalışma izni alması için aynı süreci yerine getirmesi gerekiyor. Ayrıca devlet memuru olabilmek için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak gerekiyor. Bu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 48’de açıkça belirtiliyor.

“Suriyeliler sınavsız üniversiteye girebiliyor ve burs alıyor.”
 

Suriye uyruklu öğrencilerle Türkiye’de eğitim alan diğer yabancı öğrenciler arasında statü açısından hiçbir fark bulunmuyor. Türkiye’de bulunan yabancı uyruğa mensup kişilerin üniversiteye yerleşmek için YÖS’e (Yabancı Öğrenci Sınavı) girmeleri gerekiyor. Yani, Suriye uyruklu öğrenciler de Türkiye’de diğer yabancılarla aynı hakları paylaşıyor; imtiyazsız ve farksız biçimde tamamen aynı ölçütler üzerinden değerlendiriliyor. Türkiye’deki üniversitelerde, 25 bini Suriyeli olmak üzere toplam 148 bin yabancı öğrenci eğitim görüyor. Yabancılara verilen eğitim bursları “Türkiye Bursları” tarafından veriliyor. Burs için başarı ve yaş kriteri var. Bu kriterleri sağlayan tüm dünya ülkelerinden öğrenciler bursa başvuru yapabiliyor. Yani, üniversiteye giden Suriyelilerin tamamına burs verilmiyor. 

• 2019 yılında dünyanın 167 ülkesinden 145 bin 700 kişinin burs başvurusu sonucunda, 5 bin kişiye burs imkânı sağlandı.
   

“Suriyeliler 5 yıl içinde Türk vatandaşlığı alacak.”
 

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununa göre “geçici koruma” statüsüne sahip kişilerin 5 yıl ikamet yoluyla vatandaşlık edinebilme hakları bulunmuyor. Böyle bir durum olsaydı, 2015 sonuna kadar Türkiye sınırlarına gelmiş olan 1 buçuk milyondan fazla Suriyelinin Türk vatandaşlığı hakkını kazanmış olması gerekirdi. Oysa, Ocak 2019 resmî verilerine göre 9 yılda, aile bağıyla başvuranlar dahil olmak üzere, sadece 80 bin Suriyeli Türk vatandaşlığı aldı. Türk Vatandaşlığı, diğer yabancı uyruklu kişilere verildiği gibi Suriyelilere de; sanayi tesisleri getirmesi veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda hizmet etmesi ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulanlara “istisnai vatandaşlık” kapsamında veriliyor.

“Suriyeliler seçimlerde oy kullanıyorlar.”
 

T.C. Anayasasına göre seçimlerde oy kullanmak için 18 yaşından büyük ve T.C. vatandaşı olmak gerekiyor. Bu hak da yalnızca Türk vatandaşlığına geçmiş 53 bin Suriyeli yetişkin için söz konusu. Ancak, onun da ifa edilebilmesi için vatandaşlık kapsamında 1 yıl geçirmiş olma koşulu aranıyor.

“Suriyeliler devletten maaş alıyor.”
 

Suriyelilere geçici koruma statüsünden doğan ve Avrupa Birliği tarafından finanse edilen Sosyal Uyum Yardımı adı altında bir aylık veriliyor. Kasım 2018 itibarıyla yarısından fazlası 18 yaşının altında olan yaklaşık 1 buçuk milyon kişi bu programdan yararlanıyor. Suriye krizinden doğan insani yardım ihtiyaçları; hükümetler, uluslararası kuruluşlar ve insani yardım ajansları aracılığıyla finanse ediliyor.

“Suriyeliler su, elektrik, doğal gaz ve telefon faturası ödemiyor.”
 

Evine yeni taşınmış birinin doğal olarak 0₺ gelen faturası üzerinden “Suriyeliler de doğal gaz faturası ödemiyor” söylentisi yayıldı. Düzeltelim, Suriyeliler de Türkiye’de bulunan her kişi gibi fatura masraflarından bizzat sorumlu. Göç İdaresi'nin telefon kartı ihalesine çıktığını duyurması üzerine, Suriyelilerin telefon faturalarının devlet tarafından ödendiği iddiası da yaygın. Bu durum, kişilerin belge temini için kendi ülke makamlarıyla görüşmelerini sağlamak için düzenleniyor ve projenin finansmanı Avrupa Birliği tarafından sağlanıyor. Kişiler, yalnızca, yabancılara dair işlemleri hızlandırmak için ankesörlü telefonlarda kullanılabilen telefon kartlarını kullanma hakkına sahip.