20 Aralık Pazartesi sabahından herkese merhaba.
Bu hafta gündemimizde; 22 ülkenin merkez bankasının aldığı faiz kararları, Türkiye'de dolar/TL kurundaki yükseliş, 2022'de geçerli olacak asgari ücret ve sosyal haber sitesi Reddit'in halka arzı var.
Bugünün bülteni 1537 kelime, tahmini okuma süresi 5 dakika.
Her zamanki gibi yorum ve geri dönüşlerinizi bekliyoruz.
Twitter ve LinkedIn hesaplarımızı takip etmeyi unutmayın!
Keyifli okumalar,
Nurefşan
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.

Küresel piyasalarda son durum ve haftalık değişimler
📉 Borsa İstanbul: Cuma günü, gün içinde 2.406 puana tırmanan BIST 100’de kapanışa yakın sert satış dalgası yaşandı. 15:20 sularında başlayan düşüş, 1 saatte 220 puanı buldu. İki kez üst üste devre kesici uygulanmasının ardından endeks %6,92 düşüşle 2.120 puana geriledi. BIST 100 kapanışını %8,52 düşüşle yaptı.
🚀 Haftanın kazananı: Pfizer, yeni çıkardığı Covid-19 ilacının semptom başlangıcından sonraki üç gün içinde alındığı takdirde yüksek riskli hastalarda hastaneye yatış veya ölüm riskini %89 oranında azalttığını belirtti. Açıklama sonrası şirket hisseleri, %6 yükseldi.

Küresel piyasalarda bu hafta tüm gözler, merkez bankalarının açıklayacağı “yılın son faiz kararlarına” çevrildi. Hafta boyunca ABD Merkez Bankası (Fed) ve Avrupa Merkez Bankası (ECB) dahil 22 merkez bankası faiz kararlarını açıkladı. 11 merkez bankası faiz artırımına giderken yalnızca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) faiz indirimi yaptı.
Hangi ülke, ne karar verdi? Hâlihazırda tüm dünyada, enflasyonist baskılar nedeniyle artan bir faiz ortamı var. 2021’de 40 farklı merkez bankası, toplam 119 kez faiz artırımına gitti.
Artıranlar: Son bir haftada; Ermenistan, Pakistan, Macaristan, Şili, Kosta Rika, Norveç, Birleşik Krallık, Meksika, Rusya, Azerbaycan ve Kolombiya faiz oranlarını yükseltti.
- Birleşik Krallık Merkez Bankası (BoE), enflasyonla mücadele etmek için politika faizini %0,10’dan %0,25’e yükselterek pandemi başlangıcından bu yana faiz artırımına giden ilk büyük merkez bankası oldu.
- Meksika Merkez Bankası (Banxico), faiz oranını %5,00’ten %5,50’ye çıkararak üst üste beşinci faiz artırımını gerçekleştirdi.
- Rusya Merkez Bankası (CBR), faizi 100 baz puan artışla %8,50 seviyesine çıkardı. Böylece, son bir senede toplam 425 baz puanlık faiz artışı gerçekleştirilmiş oldu.
Sabit bırakanlar: Dünyanın en büyük iki merkez bankası Fed ve ECB’nin yanı sıra Japonya, Endonezya, Filipinler, Mısır, Mauritius, Tayvan, Çin ve İsviçre faiz oranlarını sabit bırakmayı tercih etti.
- Fed, beklentiler dahilinde politika faizini değiştirmeyerek %0-0,25 aralığında sabit bıraktı; ancak sıkılaşma politikaları çerçevesinde 2022 için en az 3 faiz artırımına işaret etti.
- ECB, faiz oranını sabit tutarken Pandemi Acil Varlık Programı’nın (PEPP) Mart 2022’de sona ereceğini açıkladı.
- Japonya Merkez Bankası (BoJ), gösterge faiz oranını eksi %0,10 olarak sabit bıraktı ve Mart 2022’de pandemi yardım acil durum fonunu daraltma kararı aldı.
Neden önemli? Küresel tedarik zincirinde pandemi kaynaklı yaşanan sıkıntılar, aşı uygulamalarının yaygınlaşmasıyla normalleşme dönemine giren birçok ülkede arzın talebe yetişememesi nedeniyle yüksek enflasyona neden oluyor. Merkez bankaları, enflasyonla mücadele etmek için sıkılaşmaya giderken “faiz artırımı” şu anda en etkili silah olarak görünüyor. Fed’in uzun süre ısrarcı olduğu “geçici enflasyon” söylemini terk ederek faiz artırımına işaret etmesi de sıkı para politikalarının bir süre daha devam edeceğini gösteriyor.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) aralık ayında da "faiz indirimine" gideceğine dair beklentiler, hafta boyunca dolar/TL kurunda ciddi yükselişlere neden oldu. Nitekim TCMB, perşembe günü gerçekleştirilen Para Politikası Kurulu'nda politika faizini 100 baz puan indirerek %14 olarak belirledi. Kararın ardından; haftaya 13,85 TL seviyesinden başlayan dolar kuru, hızlı bir şekilde yükselişe geçerek 16 TL'yi gördü. Cuma günü de yeni bir rekorla 17 TL’yi test etti.

Hazırlayan: Taylan Kurt
Neler olmuştu?
TCMB, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın "Faiz sebep, enflasyon neticedir," söylemine paralel olarak politika faizini, eylül ayından bugüne toplam 500 baz puan indirdi. Buna karşılık enflasyon, kasım ayında %21,31 ile son üç yılın zirvesine çıktı. Son faiz indiriminin ardından politika faizi ve enflasyon arasındaki makas, 7,31 puana çıktı. Eylül başında 8,2 TL olan dolar ise iki katından fazla artışla 17 TL'ye kadar çıktı.

Hazırlayan: Taylan Kurt
TCMB; 1, 3, 10, 13 ve 17 Aralık tarihlerinde, 17 gün içinde beş kez döviz piyasasına doğrudan satım yoluyla müdahalelerde bulundu; ancak etkileri sınırlı kaldı. Son müdahalenin ardından dolar/TL 16,50’nin altına geriledi. Yazının yazıldığı saatler 16,60'tan işlem görüyor.
Neden yükseliyor?
Hâlihazırda tüm dünyada, yüksek enflasyon merkez bankalarının en büyük problemleri arasında yer alıyor. ABD’de Fed’in faiz artırım söylemlerine paralel olarak dolar güçlenirken özellikle gelişmekte olan ülkelerde merkez bankaları faiz artırımına gidiyor. Türkiye ise şu anda faiz indirimi yapan tek ülke konumunda bulunuyor.
Yeditepe Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) Yöneticisi Prof. Dr. Veysel Ulusoy, faiz indiriminin Türkiye'nin içinden geçtiği döviz piyasası oynaklığını daha da yukarı seviyelere çıkardığını belirtiyor ve ekliyor:
"Türkiye ekonomisi yine bir kalp krizi geçirdi, yine bir dönülmez yola girdik. Bugün itibarıyla yine doların seyri, avronun seyri yukarıya olacaktır. Özetle, ortada bir ekonomi politikası yok. Sadece bir deneme sınama, sadece faiz düğmesine basmakla yönlendirilen bir ekonomi var."
Financial Times'a konuşan Bilkent Üniversitesi Ekonomi Bölümü öğretim görevlisi Prof. Dr. Refet Gürkaynak ise Türkiye'nin ekonomi politikasını şu şekilde tanımlıyor:
"84 milyon insanın yaşadığı acılar ve ıstıraplar olmasaydı, bu büyüleyici bir ekonomi deneyi olurdu."
Yeni bir çağın öncüsü: Yeni BMW iX

Borusan Otomotiv’in Türkiye distribütörlüğünü üstlendiği BMW’nin tamamen elektrikli ilk SAV modeli Yeni BMW iX, xDrive40 modeliyle BMW Yetkili Satıcı Showroomları’nda sergilenmeye başladı.
Neden önemli? BMW’nin elektromobilitedeki vizyonunu temsil eden ve bu alandaki eDrive teknolojisinin en ilerisine sahip olan, 0’dan 100’e yalnızca 6,1 saniyede ulaşan Yeni BMW iX xDrive40; 150 kwh desteği olan yüksek güçlü şarj istasyonlarında 10 dakikalık şarjla 100 kilometre menzil üretebilir hâle gelirken yalnızca 31 dakikalık şarjla %80 pil doluluk oranına erişiyor. BMW Wallbox kullanılarak şarj edildiğinde ise 8 saatten kısa sürede tam doluluğa ulaşıyor. Beşinci nesil BMW eDrive teknolojisiyle donatılan otomobil; güçlü iki elektrikli motoru ve elektrikli dört çeker sistemiyle sürüş keyfi, çok yönlülük, sürdürülebilirlik ve lüksü yeniden yorumluyor.
Çevreci, güçlü, etkileyici: Kabin tasarımında geri dönüştürülmüş malzemelerin yaygın kullanıldığı Yeni BMW iX xDrive40, yalnızca kullanıldığı zaman işlevlerini ortaya çıkaran "Shy Tech" teknolojik yaklaşımını da yansıtıyor. Kaslı dış oranları ve akıcı tavan çizgisiyle öne çıkan Yeni iX xDrive40’ın BMW’nin yeni tasarım dilinin sembolü olan geniş Böbrek Izgarası oda sıcaklığında 24 saat içinde küçük çizikleri onarabilen kendi kendini iyileştirme teknolojisiyle de fark yaratıyor.
Standart donanım, standartların üstünde: Standart donanımı fark yaratması için yeterli olan Yeni BMW iX xDrive40; BMW Live Cockpit Professional, Akıllı Telefon Arayüzü, Sky Lounge Panoramik Cam Tavan, BMW Laserlight gibi standart donanımlarıyla ve seri üretim araçlarda ilk kez sunulan kombine BMW Kavisli Ekran’ıyla otomobil tutkunlarını heyecanlandırmayı başarıyor.
BMW’nin elektromobilitevizyonunun öncüsü Yeni BMW iX xDrive40’ın özelliklerini yakından incelemek için bu bağlantıyı ziyaret edebilir; Yeni BMW iX xDrive40’ı bmw.com.tr’deki tasarlayıcı (Konfigüratör) üzerinden kişiselleştirerek sipariş verebilirsiniz.

Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun dördüncü toplantısının ardından Cumhurbaşkanı Erdoğan, asgari ücrette %50,54 seviyesinde bir artış gerçekleştiğini ve yeni ücretin 4 bin 253 lira olarak belirlendiğini duyurdu. Ayrıca, asgari ücretten alınan gelir ve damga vergisi de kaldırıldı. Erdoğan, "Asgari ücrette tarihi bir artış yaparken işveren üzerindeki maliyetini 450 lira aşağıya çekmiş bulunuyoruz," ifadelerini kullandı.
Toplantılarda neler oldu?
1 Aralık: Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nun ilk toplantısında, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın yaptığı asgari ücret anketinin sonuçları açıklandı. Ankete göre, katılımcıların %34’ü "Asgari ücret ne kadar olmalı?" sorusuna 3 bin 501 ile 3 bin 750 TL arasında cevabını verdi.
7 Aralık: Türk-İş'in ev sahipliğinde gerçekleştirilen ikinci toplantıda, bakanlık temsilcileri ekonomik veri ve raporları paylaştı. Toplantı sonrası Türk-İş Genel Başkanı Ergün Atalay, "Rakam söylememeye gayret ediyoruz ama kamuoyunda oluşan rakamlar ortada. Bu rakamların altında bir şeye 'evet' dememiz mümkün değil. Ülkeyi yönetenler makul, mantıklı bir rakam önümüze getirirseler, işçi, işveren ve hükümet birlikte kısa bir zamanda imzalamayı temenni ediyoruz," dedi.
9 Aralık: Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nun üçüncü toplantısında da uzlaşmaya varılamadı. Çalışma Bakanlığı Müsteşarı Nurcan Önder, "TİSK asgari geçim tutarını 3100 TL, Türk-İş 3900 TL öngörüyor," dedi. TİSK daha sonra yaptığı ayrı bir açıklamada, asgari ücretin 3 bin 100 TL olması yönünde bir teklifleri olmadığını vurguladı.
Öte yandan, TÜİK'in her yıl komisyona sunduğu bekar bir işçinin asgari geçim maliyetine ilişkin hesaplamayı bu yıl açıklamadığı aktarıldı.
Yorumlar ve tepkiler
Ekonomistler, Türkiye'de kasım ayında TÜİK tarafından %21,32; bağımsız Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) tarafından ise %58,65 olarak açıklanan yıllık enflasyon göz önüne alındığında asgari ücretteki zammın yeterli olmadığı görüşünde birleşiyor. Asgari ücretin, kurdaki artış nedeniyle dolar bazında erimesi de tepkilere neden oluyor.

Yılın başında, ABD merkezli video oyun ve tüketici elektroniği şirketi GameStop’ın hisselerinde yaşanan ani yükselişi hatırlayanlar var mı? Eğer hatırlayanlardansanız; bu yükselişin arkasındaki küçük yatırımcıların buluşma mekânını da hatırlayacaksınızdır: Reddit.
Sene başından bu yana; GameStop, AMC Entertainment gibi şirketlerin hisselerinin “sıradışı” yükselişlerinin merkezine oturan ve “meme” hisse çılgınlığının çıkış noktası olan sosyal haber sitesi Reddit, halka arz sürecini resmen başlatarak ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) başvuruda bulundu. Reuters’ın haberine göre şirket, halka arzla 15 milyar dolarlık bir değerlemeye ulaşmayı hedefliyor.
- “Meme” hisse senedi nedir? Sosyal medyanın etkisiyle perakende yatırımcıların ilgisini çeken ve bir anda yükselişe geçen hisse senetlerine “meme” deniliyor.
Halka arza giden yol
Şubat 2021: Reddit, sene başındaki “meme” hisse çılgınlığı sırasında popülerleşerek özellikle küçük yatırımcıların sık kullandığı bir platform haline geldi. Şirket, şubat ayında 500 milyon dolar yatırım aldı ve değerini ikiye katlayarak 6,5 milyar dolara çıkardı.
Mart 2021: Reddit, halka arz sürecini yönetmek için daha önce Snap’in finans departmanı yöneticisi (CFO) olarak görev yapan Drew Vollero’yu CFO olarak işe aldı.
Ağustos 2021: Şirket, Fidelity Management liderliğindeki yatırım turunda 700 milyon dolar toplayarak değerlemesini 10 milyar doların üzerine çıkardı.
- Küçük bir karşılaştırma: Reddit, her ne kadar son bir senede ciddi bir büyüme kaydetse de benzer tarihlerde kurulduğu Twitter (35 milyar dolar) ve Meta’ya (1 trilyon dolar) kıyasla henüz oldukça düşük bir değerlemeye sahip.
Şimdi ne olacak?
Reddit, ilk halka arz için hisse sayısını ve önerilen fiyat bandını henüz belirlemedi. Şirketin kurucusu Steve Huffman, ağustos ayında The New York Times’a verdiği röportajda “Halka açılmayı planlıyoruz; ancak henüz net bir zaman çizelgemiz yok. Tüm iyi şirketler, zamanı geldiğinde halka açılmalı,” demişti. Henüz ayrıntılar netleşmedi; ancak şirketin 2022'nin ilk yarısında borsada işlem görmeye başlaması bekleniyor.
• Anlaşma: Pfizer, Arena Pharmaceuticals'ı hisse fiyatının yaklaşık iki katı değerinde bir anlaşmayla 6,7 milyar dolara satın aldı.
• Aşı: Google, çalışanlarına şirketin Covid-19 politikalarına uymamaları hâlinde maaşlarını ödemeyeceklerini ve bu durumun sürekliliği olursa işten çıkaracaklarını açıkladı.
• Dogecoin: Elon Musk, Tesla’nın bazı ürünlerinde Dogecoin ile ödemeleri kabul edeceklerini duyurdu. Açıklamanın ardından Dogecoin %24 artışla 0.195 dolara yükseldi.
• NFT: Nike, NFT ve metaverse odaklı sanal bir ayakkabı şirketi olan RTFKT'yi satın aldı. Adidas da NFT şirketleri Bored Ape Yacht Club, PUNKS Comic ve gmoney ile bir araya gelerek "Into the Metaverse" isimli bir NFT serisi başlatacağını duyurdu.
• EV: Toyota otomobillerini 2030'a kadar elektrikli hâle getirmek için yaklaşık 70 milyar dolar yatırım yapmayı planladığını ve on yılın sonunda elektrikli araç satışlarının 3,5 milyon araca ulaşmasını öngördüğünü açıkladı.
• Açılım: Getir, ABD pazarında Şikago ve New York'un ardından Boston'da da hizmet vermeye başladı. Şirketin 3 kıtada ve 9 ülkede faaliyeti bulunuyor.
Pareto'da gelecek cuma, ilk makalemizde 2021'de küresel çapta yaşanan tedarik krizini inceleyecek; ikinci makalemizde ise "Dünya bir gıda krizine doğru mu sürükleniyor?" sorusunu cevaplayacağız.
Pareto Spot'un 11.bölümü yayında! iyzico kurucusu ve CEO'su Barbaros Özbuğutu ile e-ticaret ekosistemi ve finansal teknoloji şirketlerinin rolünü konuştuk. E-ticaretin küresel ve yerel bağlamda büyümesinin arkasındaki sebepleri ve büyümeyle ortaya çıkan fırsat ve sıkıntıları ele aldık. Ayrıca “Sürdürülebilir bir e-ticaret ekosistemi mümkün mü?” sorusunu da cevaplamaya çalıştık.
İyi haftalar,
Nurefşan









