14 Mayıs 2023 gecesi CHP’de neler oldu?14 Mayıs ve 28 Mayıs'ta Türkiye'nin geleceği için çok önemli seçimler oldu. Biz kaybettik. Bunun için de seçmenlerimizden özür diliyorum. Geriye kalan kısım ise pek doğru anlatılamadı. Biz kendimizi yeteri kadar ifade edemedik. Ben en azından partimizin yıpranmasını istemedim. Ama bir gerçeklik vardı: Biz seçimi kaybettik ve seçimi kaybeden siyasetçiler maalesef hemen seçim güvenliğinin arkasına sığınıyor.&nbsp;Bunu tek taraflı da söylemiyorum. 2019'da Ekrem İmamoğlu ile seçimi kazandık. Bu sefer de AK Partililer CHP oylarımızı çaldı dedi. Bence tamamen seçim sonuçlarıyla alakalı bir mesele. Bizim kurmuş olduğumuz sistem tıkır tıkır çalıştı. En ufak bir sorun yoktu. Ben yine de istifa ettim, istifamın arkasında da şu vardı: Bir koltuktan kalkılabileceğini göstermek istedim.[İki seçimde de] aynı sistemi çalıştırdık. Binlerce okuldaki okul bilişim sorumlularımızın gönderdiği verileri Türkiye'nin çeşitli noktalarındaki sonuçlarla karşılaştırdık. Oy sayımındaki adaletsizlik, oy kullanmadaki adaletsizliğin yanında çok daha hafif kalıyor. Özellikle kırsalda seçim güvenliği ile ilgili sorunlar var. Odağımızı sadece oyların sayımına çevirirsek meselenin özünden de uzaklaşmış oluyoruz. Ama işin özünde biz kaybetmiştik, kaybedince de kabahat hep başka yerlerde aranıyor.O dönemde CHP’ye veri akışının doğru sağlanamadığına yönelik iddialar gündemdeydi. Aslında böyle bir durum söz konusu değil miydi?“Sistem çöktü” diye bir söylem gündeme geldi. Bu arka plandaki emeği yok sayıyor. Çok sayıda bilişim uzmanı, siber güvenlik uzmanı, backup’lar var, birbirini kontrol eden çapraz sistemler var. Bizim sistemlerimiz bir saniye bile down olmadan çalıştı. Şöyle bir eleştiri gelebilir sadece, yeteri kadar hızlı gelmemiş olabilir sonuçlar; bunun da sorumluluğu bende değil zaten hiçbir şekilde. Bu da sahadaki arkadaşlarımızın operasyonu yürütme hızıyla alakalı bir durum. Onun da sorumlusu bu sistemi kullananlardır; ama sistemin kendisiyle alakalı tek bir sorun bile yaşanmadı.&nbsp;Mayıs seçimlerinin ardından seçim takip sistemiyle alakalı çok fazla eleştiri aldınız ve görevi bıraktınız. Şimdi dönüp baktığınızda bu eleştirileri nasıl görüyorsunuz?Bilişim uzmanları, yaptıkları incelemeler sonucunda bizim çalışmalarımızda bir sorun olmadığını paylaştılar. Gerçekliğin ortaya çıkması benim için sevindirici. Ama o günün şartlarında linç edilmiş olmama çok şaşırmıyorum. Çünkü çok inanmıştık kazanacağımıza ve ben de dahil hepimizde çok büyük bir hayal kırıklığı vardı; ama geriye baktığımızda da haksız bir linçe uğradığımı da söylemek isterim.CHP'ye yönelik “laiklik okundan ödün verildiğine” yönelik –özellikle altılı masanın kurulduğu zamanlarda– eleştiriler oldu. Siz bu eleştirileri nasıl değerlendiriyorsunuz?&nbsp;Cumhuriyet Halk Partisi'nin Atatürk ilke ve inkılaplarından ayrı düştüğü bir durum söz konusu değil. Bu konunun en önemli savunucularından biri Özgür Özel'dir. Ben milletvekiliydim, sonra beş yıl genel başkan yardımcılığı yaptım. Kendisi de grup başkan vekilimizdi. Hiçbir vatandaşımızın ne yaşam tarzının ne de dini inancının siyasete alet edilmemesi gerektiğini en yakından savunanlardan biriydi. Sadece laiklik değil, hiçbir ilkemizden bir adım dahi geri atmayan en önemli savunucularından biridir.Kurultay öncesinde “değişimciler” ve “devamcılar” olarak iki ayrı gruptan söz ediliyordu. Bu iki grup şu anda hâlâ CHP içinde tartışmaya devam ediyor mu? Bu tartışmaların medyaya bu kadar yansımış olmasının nedenleri sizce neler?&nbsp;Biz tabii demokrasiyi gerçekten sonuna kadar yaşayan bir partiyiz. Ben de o değişimciler arasındaydım. Ben bir siyasetçinin kulağının sokakta olması gerektiğine inanırım. O günün şartlarında CHP için bir değişim beklentisi vardı ve bu da Kurultay'da sonuçlandı. Bence o gün konu kapandı.&nbsp;Tabii bireysel kırgınlıklar olabilir, çünkü gerçekten kendini belli liderlere ait hisseden seçmenler olur; ama bunlar o kurultayda kalır. Bir de yeni adaylar geliyor, el değiştiren belediye başkanlıkları oluyor. Bundan kaynaklı çeşitli kırgınlıklar ve sesler çıkıyor olabilir. Ama adım adım bu seslerin azaldığını görüyorum. CHP seçime yaklaştığı zaman biraraya gelir ve hedefe kilitlenir. Bugün de herkes hedefe kilitlenmiş durumda.&nbsp;Medyada CHP hakkında çıkan haberlerle ilgili ne düşünüyorsunuz? Altılı Masa sürecinde CHP'nin laiklik çizgisinden ödün verdiği konusuna odaklanılmıştı. Kurultay sürecindeyse değişimciler ve devamcılar arasındaki çatışma gündeme taşındı. Basının tavrına yönelik neler söylemek istersiniz?Türkiye'de tabii özellikle de iktidar medyasını göz önünde bulundurduğumuzda birçok hayali haber yaptıklarını görüyoruz. Ekonomik krizin etkisini görüyoruz. İktidar medyası bu kriz ortamında konuyu dağıtmak için "CHP'nin içi karışık" gibi söylemlere başvuruyor. Bize de bazen mikrofon uzatıyorlar; ben de geçenlerde muhabir arkadaşa "Bunları nereden uyduruyorsunuz?" diye sormak zorunda kaldım. Biz diyoruz ki icraatımızla konuşacağız; yalan haberlerle, iftiralarla uğraşmayacağız. Ama gerçekten bugün Türkiye'de medyanın gelmiş gelmiş olduğu hâli görüyoruz. Hepimiz buna çok üzülüyoruz.&nbsp;“CHP seçmenini duyuyor, dinliyor, bunu da değişimle gösterdi” diyorsunuz. Peki gelen eleştirileri nasıl değerlendiriyorsunuz ve daha da önemlisi nasıl aksiyon alıyorsunuz?Tabii her şeyi yüzde yüz doğru yaptığımız söylenemez. Zaten öyle olsa seçimleri kazanırdık. Özgür Özel yeni bir yol çizmeye, ezberleri bozmaya çalışıyor. Daha dinamik bir genel başkanımız var ve alışılagelmiş siyasetin biraz daha dışına çıkmaya çalışıyor. Seçmene de çok kulak kabarttığını biliyorum. Yeni süreçte CHP gerçekten yenilendi.&nbsp;Bugün MYK'mıza baktığımızda geçmişte görev alan neredeyse hiçbir arkadaşımız kalmadı. Hem MYK'mızın hem de parti meclisi üyelerimizin yaş ortalaması çok genç. Belediye başkan adayları belirlenirken kadın ve genç devrimi oldu diyebilirim. Bugün İzmir'de sekiz-dokuz kadın aday kesin kazanacağımız yerlerde belediye başkanı adayı gösterildi. Yine İstanbul'da geçen dönem kadın belediye başkanımız yoktu; bugün seçilebilir dört noktada kadın belediye başkanı adaylarımız var. Üç büyükşehir belediye başkanı adayımız kadın oldu çok güçlü olduğumuz şehirlerde. Birçok genç arkadaşımız bu dönem aday gösterildi. Bunlar da aslında CHP'nin seçmeni duyup yenilendiğine dair önemli gelişmeler.Sosyal medyayı, burada CHP'ye karşı olan topluluğun eleştirilerini, tepkilerini takip ediyor musunuz? Bununla ilgili neler yapıyorsunuz?Tabii sosyal medya uzun zamandır siyasetin bir parçası. Reklam ve siyasi kampanyaların ana mecralarından biri. Biz de şu an yerel seçim kampanyasında sosyal medyayı çok aktif kullanıyoruz. Ama doğru okumalar yapmak gerektiğini düşünüyorum; yoksa sosyal medyada yapılan her analizde yüzde yüz gerçeklik olduğunu düşünmüyorum.&nbsp;Ben Dijital Mecralar Komisyonu'nun da CHP adına sözcülüğünü yaptım, yasa geçerken oradaydım, itirazlarımı ortaya koymuştum. Hatta bir dönem biliyorsunuz Twitter bile AK Partili trollerin bir kısmını temizledi falan. Bu süreçlerin hepsine şahit olmuş biri olarak söylüyorum, doğru bir modelle analiz etmek gerekiyor. Yoksa her fikri gerçekten doğru ya da muhalif bir fikir gibi düşünüp oradan bir siyasi hat çizmeye çalışırsak yanlış bir yol çizebiliriz. Troll sesleri, bot hesapları organik seslerden ayıklamak önemli.&nbsp;Yerel seçim ve genel seçim de birbirinden ayrışıyor. Orada daha kutuplaşmış ve ideolojik bakan yapılar vardı. Bu taraftaysa kenti için beklentileri olan bir seçmen kitlesi var. Şu an biz ikisini çok iyi biçimde ayrıştırmış durumdayız.Sosyal medyadan gelen bütün sorulara cevap veriyoruz, aksiyon alıyoruz. Oradan birçok geri bildirim alıyorum. Sosyal medyanın ne kadar etkili bir mecra olduğunu görüyorum.Siyasete çok genç bir yaşta başladınız, şu anda da siyasete başladığınız mahallede belediye başkanı adayısınız. Neden Ataşehir Belediye başkanı adayı oldunuz, neyi değiştirmek istiyorsunuz, neyi geliştirmek istiyorsunuz?Öncelikle tabii bu görevi bana partim verdi. 2008 yılında başlayan 16 yıllık bir siyasi kariyerim var. Anketlerde, diğer çalışmalarda öne çıkan bir isim olduğum için parti bana böyle bir görev verdi. Ataşehir ile ilgili çok güzel hayallerim var. Çünkü hayatımı orada şekillendirdim, orada yaşıyorum. Ailem orada yaşıyor, eşimle orada tanıştım, kızım Ataşehir'de doğdu. Yaşadığım kente değer katmak istiyorum. Milletvekiliyken biz hep muhalefette kaldık, eleştirel baktık. Ama ben bir mühendisim, bir tarafıyla da projeciyim ve icraat yapmak istiyorum. Sosyal tesislerimiz, spor alanlarımız olsun. Ataşehir'deki yürüme yollarını, spor yapılacak alanları artıralım; bisikletle buluşturalım istiyorum.Sloganınız da "merhaba komşum"… Evet, ilk sloganımız oydu. Ancak asıl ana mottomuz "Ataşehir'de yeniliğin Adıgüzel". Ama Ataşehirlilere gerçekten büyük bir rahatlıkla komşum diyorum, çünkü tam bir Ataşehirliyim. Bu nedenle önce "merhaba" dedik. Uykusuz geceler sonucu hazırladığımız projelerimizi anlattık. Eğitimden sağlığa, spordan sosyal-kültürel etkinliklere hepsi altyapısı çalışılmış, uygulanabilirliği denetlenmiş, fizibiliteleri yapılmış, her açıdan iyi çalışılmış projeler.Ataşehir İstanbul’da CHP'nin kalesi olarak görülen ilçelerden bir tanesi. Ben de bir Ataşehirli olarak biraz mahallemde çıkıp gezdim, insanların görüşlerini aldım. Özellikle CHP'ye oy veren kesimlerin şu anda "ben CHP’ye küskünüm" dediğini duydum. Sizce ne gibi projelerle veya ne gibi vaatlerle bu küskünlüğü çözebilirsiniz?Ataşehir tam olarak CHP'nin kalesidir diyebileceğimiz bir yer değil. Onu söyleyeyim. Öncelikle bizim 17 mahallemiz var ve 17'si de birbirinden ayrı sosyo-ekonomik yapıya sahip, demografik yapıya sahip. Ama Ataşehir CHP'nin kalesi olabilecek bir ilçe, çok güçlü olduğumuz mahalleler var. Küskünlükler vardı ama biz 30 günden fazla süredir orada kampanya yapıyoruz ve bu küskünlükleri gerçekten çok azalttık. Sandığa gitme motivasyonunu da daha çok arttırmak istiyoruz.Ataşehir'de yaşayan seçmenlerimiz çok duyarlı. Neden sonuç ilişkisi kurabiliyorlar. Bugünkü küskünlüklerinin ileride onlar için daha büyük sorunlar yaratabileceğini çok iyi bilecek kadar aklı başında seçmenlerimiz var. Biz de iletişimi üst seviyede tuttuğumuz, onların katılımcı olarak sürece dahil olduğu bir yönetim anlayışını benimsiyoruz. &nbsp;Biz önümüzdeki 5 yıl Ataşehir'i ortak akılla yöneteceğiz.&nbsp;Bir de 17 mahallemizde çeşitli sosyo-ekonomik farklar olabilir, çeşitli demografik ayrımlar olabilir ya da köken farklılıkları olabilir. Biz eşit bir noktadan bakıp bunların hepsini gidermek ve 420 bine yakın Ataşehirli vatandaşımıza eşit hizmet götürmek istiyoruz. Bence bu her şeyin üzerinde önem taşıyor.Ama seçmenimizi motive etmek noktasında çalışmamız gerektiğine de sonuna kadar katılıyorum. Hem İstanbul seçimleri için hem de Ataşehir seçimleri için seçmenlerimizin sandığa gelip geleceklerine sahip çıkması çok kritik öneme sahip. Dünyaya bir mesaj vereceksek, "Türkiye'de hâlâ geleceğe dair umut var" diyeceksek bunu Ekrem İmamoğlu'nu tekrar belediye başkanı seçerek yapabiliriz.&nbsp;Son sorum biraz daha kişisel bir soru olacak: Kızınız Algı, sizin adaylığınız hakkında ne düşünüyor?Algı adaylık meselesine çok alıştı. Algı babası evden sürekli toplantıya giden bir çocuktu. Şimdi tabii aklı da eriyor, birinci sınıfa gidiyor. Afişlerimi görüyor. Eşim de sağ olsun, çok çalışıyor seçimler için. Algo toplantılara geldiğinde, adaylık açıklamasına geldiğinde, bizle zaman geçirdiğinde mutlu; ama diğer zamanlarında sağ olsun işte anneannesi ilgileniyor. Bir bakıcı ablamız var. Ama bu durumlar onu biraz rahatsız ediyor, çünkü annesiyle babasını göremiyor. Onu her sabah okula ben götürürdüm ama bu son 35-40 günlük süreçte sadece iki defa götürebildim. Yani düzenimizin bozulmasından kendi adına mutsuz ama eminim babasının kendisi için düşündüğü bütün güzellikleri Ataşehir'deki diğer bütün çocuklar için düşünüyor olmasından dolayı da çok gururlu olacak önümüzdeki süreçte.

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

Türkiye'yi yakala, dünyayı anla.

Spektrum

CHP Ataşehir Belediyesi Başkan adayı Onursal Adıgüzel ile 14 Mayıs 2023 gecesi, CHP'nin seçimi kaybetme nedenleri ve Ataşehir planları üzerine...

Onursal Adıgüzel: 14 Mayıs 2023 gecesi CHP’de neler oldu? 

Seçim güvenliği artık sadece oylar, sandıklar, tutanaklardan ibaret değil. Seçime hazırlık süreci, partilerin kampanyaları ve kamuoyunun eğilimleri, günümüzde farklı metotlarla manipüle edilebiliyor. Gazeteci ve Stratejik İletişim Danışmanı Utku Başar ile yapay zeka sonrası seçim güvenliğini konuştuk. 

Yapay zeka çağında seçim güvenliği, sandıktan ibaret değil

23 Ocak Salı günü, TBMM’de İsveç’in NATO’ya üyeliği oylandı. 4 saatten uzun süren oturumda, İsveç’in NATO’ya üye olması teklifi kabul edildi. Ülkenin, NATO’nun 32. ülkesi olması için Macaristan’ın da onayını alması gerekiyor. Türkiye’den çıkan onayın ardından Macaristan Başbakanı Viktor Orban, parlamentonun İsveç'in üyeliğini "ilk fırsatta" onaylayacağını söyledi.Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ardından, Rusya ile komşu olan Finlandiya ve yanı başındaki İsveç, aynı dönemlerde NATO’ya katılmak istediklerini açıkladı. Onlarca yıl "askerî olarak tarafsızlık ve bağlantısızlık doktrinini" izleyen iki ülkenin askerî birliğe üye olma talebi, Ukrayna’nın işgalinden kaynaklanıyor.&nbsp;İstanbul Bilgi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Mehmet Ali Tuğtan hem Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin geleceğini hem de NATO’nun genişleme adımlarını değerlendiriyor.- Öncelikle hem NATO çerçevesinde hem de Ukrayna çerçevesinde gelecekte bizi neler bekliyor?&nbsp;Rusya, Ukrayna'da kimsenin gizleyemeyeceği bir biçimde kaybetmiş olmayı göze alamaz. Bu savaşın başından beri temel açmaz noktalarından biri bu. Rusya büyük bir güç. Sorun ne? Ukrayna değil. Ukrayna bir orta boy güç ve orta boy güçler kategorisinde de ortanın altında bir yerlerde. Bu şuna benziyor, orta hafif siklet bir boksörle ağır siklet bir boksörü aynı ringe çıkarmak. Bu bir mismatch (uyumsuz eşleşme). Ukrayna’nın Rusya’ya karşı bu savaşı sürdürebilmesinin tek yolu dolayısıyla Rusya ile muadil kapasiteleri olan başka büyük güçlerin kendisini askerî ve ekonomik olarak desteklemesi. Nitekim Batı’nın desteği sayesinde Ukrayna bu zamana kadar bu savaşı sürdürdü. Ancak bu destekle dahi, Ukrayna elindeki tüm kabiliyetleri bu savaşı sürdürmek için güce tahvil etme iradesini sürdürse dahi, Rusya’yı yenmeye yetmez.&nbsp;Ukrayna savaşı bir "vekalet savaşı" olarak devam ediyor. Ana amacı Batı ülkeleri açısından öncelikle Rusya'nın varolan askerî konvansiyonel kapasitesini mümkün olduğu kadar eritmek. İkincisi, Rusya'nın eski Sovyet coğrafyasındaki siyasi, ekonomik ve askerî nüfuzunu kırmak. Üçüncüsüyse, mümkünse savaşın olumsuz sonuçlarının Rusya içindeki siyasi yansımalarını kullanarak Rusya’daki rejimi değiştirmek.&nbsp;Rusya yönetimi de doğal olarak bunu bir "beka sorunu" olarak görüyor. Bu nedenle de Ukrayna’ya karşı bu savaşı kazanmak için elindeki kabiliyetleri teker teker güce tahvil ediyor. Henüz güce tahvil etmediği kabiliyetleri var hâlâ.&nbsp;Basit bir örnek verelim: 2022 sonbaharında Rusya, barış zamanı ordusuyla savaşıyordu. Seferberlik ilan ettiler. Bu kısmi seferberlikte üç kademe hâlinde askere alabilecekleri insanların ilk kademesinin yarısını askere aldılar. Bunun anlamı ne? İlk kademenin yarısını askere alabilirler, ikinci kademeyi alabilirler, üçüncü bir kademe de var. Ukrayna'nın böyle bir insan kaynağı yok. Sebebi de basit: Rusya'nın nüfusu Ukrayna'nın 3 katı. Rusya şu anda askerî endüstrisini, savaş çabasını destekleyecek şekilde üretimini artırmaya yönlendiriyor. Ukrayna’nın böyle bir endüstrisi yok. Dolayısıyla kullandığı en temel malzemeleri yurt dışından getiriyor.&nbsp;Özellikle Gazze Savaşı’nın çıkmasıyla birlikte ABD başta olmak üzere temel tedarikçilerinin dikkati Ukrayna’dan uzaklaşmış vaziyette. Bu da Ukrayna’nın savaşı sürdürmek ve başarılı olmak için ihtiyaç duyduğu silah ve cephaneyi alamamasına yol açıyor.&nbsp;Yani Rusya, Napolyon’dan bu yana Batılı düşmanlarına karşı her seferinde yaptığı şeyi aslında tekrar ediyor. Zamanı kullanıyor, derinliğini kullanıyor, dayanıklılığını kullanıyor. Bunu bir boks metaforuyla anlatırsak: Orta siklet ağır siklete vurdu, vurdu, vurdu. Artık tükenme emareleri gösteriyor. Şimdi ağır siklet vuracak ve bunun sonuçlarının karşı taraf için çok olumlu olmayacağını düşünüyorum.&nbsp;Rusya, önümüzdeki bahar ayları içinde kapsamlı bir harekata girişmeden önce, başlangıçta geçici, ardından kalıcı ateşkese ilerlenmesinin her iki tarafın da hayrına olacağını düşünüyorum. Ancak Rusya, Ukrayna’yı işgal etti; uluslararası olarak gayriresmî bir savaş yürütüyor. Bu savaş sırasında çok sayıda savaş suçu işledi. Ukrayna hükümeti “Haklı olan benim. Batı da halkım da arkamda, ben bu savaşı sürdürmek istiyorum” dediği zaman ahlaken doğru olan şey Ukrayna’yı desteklemek. Desteklediğimiz takdirde Ukrayna’nın savaşı kazanmasını sağlayabilir miyiz? Görülen o ki sağlayamıyoruz. Çünkü bu Batı’nın vermeye razı olduğundan çok daha fazlasını gerektiriyor.&nbsp;Bunu yapmak mümkün mü? Mümkün. Ama Batı’nın bunu yapmaya hazır olmadığını da görüyoruz. Bu durumda biz Ukrayna’yı destekleyerek ne yapıyoruz? Hâlihazırda son derece kanlı ve çok büyük acılara yol açmış bir savaşın uzamasına onay ve destek vermiş oluyoruz. O yüzden uluslararası ilişkilerde bu tür kararlar basit değil.&nbsp;- NATO İttifakı genişliyor. Bu sırada birlik, "Sarsılmaz Savunucu 2024" adını verdiği bir tatbikata başladı. Bu tatbikatın Soğuk Savaş sonrası en büyük askerî tatbikat olduğu vurgulanıyor. Tatbikatların Ukrayna savaşının çıkmaza girdiği, kış koşullarının savaş alanlarını dondurduğu ve Rusya'nın NATO'nun doğu kanadını tehdit etmesinden korkulduğu bir dönemde yapıldığına dikkat çekiliyor. Siz bu yorumlara katılır mısınız? Tatbikatı nasıl değerlendiriyorsunuz?&nbsp;Yorumlara katılıyorum elbet. Bunun yönelebileceği Rusya dışında farklı bir ülke yok. Soğuk Savaş'ın sona ermesini sağlayan temel anlaşmaların artık hemen hemen hiçbiri fiilen yürürlükte değil. Bu şuna benziyor: Bir sandalyenin üstünde oturuyorsunuz. Normalde ağırlığınız sayesinde oturak yerine oturuyor, kollar yerinde duruyor, ama sandalyelerin buna rağmen vidaları, geçme yerleri vardır. Onları kaldırırsanız ne olur? Siz hareket etmediğiniz sürece sandalyenin üzerinde oturmaya devam ederseniz, ancak en ufak bir sarsıntıda kartondan bir ev gibi çöker. Şu anda en büyük problemimiz bu. Soğuk Savaş sonrasında oluşmuş dünya düzeninin vidaları çıkmış vaziyette. Avrupa’da özellikle o düzeni yerinde tutan Avrupa Konvansiyonel Kuvvetler Antlaşması (AKKA) başta olmak üzere bütün temel uzuvlar yürürlükten kalktı. Bu düzen bu kadar değişikliği kaldıramayacak ve çökecek.NATO neden bu büyük tatbikatı yapıyor? Çünkü Soğuk Savaş sona erdikten sonra NATO’ya yeni bir rol arandı. Bu rol bir kolektif savunma örgütü olan NATO’yu, kolektif güvenlik örgütüne dönüştürmekti. NATO’nun genişlemesinin ardındaki rasyonel de buydu. Fakat şu anda gözlemlediğimiz şey, AB’deki siyasi ve ekonomik bölünmenin artık askerî çatışmaya da yol açan bir bölünme hattına girmesiyle birlikte NATO'nun tekrar kolektif savunma örgütü kimliğini önplana çıkarmaya başlaması. Yani üyeleri içinde kendi aralarında güvenlik sağlayan bir kolektif güvenlik örgütü olmaktan ziyade NATO tekrar Soğuk Savaş sırasında olduğu gibi üyelerini dışarıdan bir tehdide karşı savunan kolektif savunma örgütü kimliğini önplana çıkarıyor. Bu da tabii kaçınılmaz bir biçimde rollerin, kullanılan teçhizatın, doktrinlerin yenilenmesi anlamına geliyor. Çünkü tehdit ne? Tehdit Rusya. Tehdidin tabiatı ne? Hibrit savaş. Üyeler de kendini buna göre savunacak şekilde, askerî yapılarını, birbirleri ile işbirliklerini dönüştürmeye girişmiş vaziyetteler. Şu anda olan bu ve öngörülebilir gelecekte de bu eylemin devam edeceğini varsayabiliriz. Ukrayna’da neler olacağından bağımsız.&nbsp;Ukrayna’da ateşkes yoluyla bir donmuş çatışma fazına girilirse Rusya, Ukrayna’yı askerî güç kullanarak kendi lehine bir anlaşmaya zorlasa da Ukrayna bir karşı saldırıyla Rus birliklerini güç duruma düşürüp Rus birliklerini anlaşmaya zorlasa da, buradan Soğuk Savaş’ın sonundaki gibi kurumsal ve yazılı dayanakları olan yeni bir barış dönemine girilme ihtimali çok düşük. Çünkü taraflar arasındaki güvensizlik varoluşsal artık. Ruslar, Avrupalılar ve Amerikalılar’a güvenmiyor; Amerikalılar ve Avrupalılar da Rusya’ya güvenmiyor. Ve öngörülebilir gelecekte Rusya’daki siyasi ve ekonomik yapı böyle olduğu sürece, bunun değişme ihtimali yok. Ve Rusya’daki siyasi ve ekonomik yapının bu öngörülebilir gelecekte değişeceğine dair bir emare de yok. Buradan da dolayısıyla NATO’nun giderek daha fazla bir kolektif savunma örgütü olarak hareket etmeye başlayacağını varsaymak mümkün.&nbsp;- Bu noktada, ABD ve Rusya’daki iktidarların da yönetimi sürdürmek için karşılıklı düşmanlaştırmayı sürdürdüğü çıkarımını yapmak mümkün mü?ABD açısından Rus tehdidi, Avrupalı müttefiklerinin kendisinden bağımsızlaşmasını engellemenin önemli bir aracı. Çünkü, ABD keki hem tutmak hem yemek istiyor. Almanya silahlansın ama Avrupa bağımsızlaşmasın istiyor. Bunu sağlamanın tek bir yolu var. Almanya kendi iradesi ile silahlanırsa, doğal olarak Alman halkı ve siyasiler şunu söylerler: Bu askerî gücü biz neden Washington’un talepleri doğrultusunda kullanalım? Ancak Almanya’nın tek başına başa çıkamayacağına inandığı bir tehdit dışarıda olacak ki Almanya silahlanacak ama NATO’nun çizgisine uymaya da devam edecek.&nbsp;Rusya için bu çatışma niçin önemli? Çünkü Putin de hâlâ büyük bir güç olduğu ve bir nüfuz alanı olduğu iddiasını ancak bu şekilde kanıtlayabilir. Putin halka 24 yıllık iktidarının sonunda ne vadedebilir? İşleyen bir piyasa ekonomisi vadedemiyor onu biliyoruz. Demokrasi vadedemiyor bunu da biliyoruz. Artan bir refah ve özgürlük ortamı vadedemiyor. Ne vadedecek? Bunu... Bu kadarıyla insanların yetinmesini sağlamanın yolu ne? Dışarıda kendisinden çok daha büyük düşmanlara karşı, kahramanca savaşan Rusya figürü. Bunu yaratması gerekiyor ki Rusya halkı, içinde bulunduğu genel ekonomik, siyasi duruma razı olsun. Rusya açısından da bu savaşların önemi burada.&nbsp;- Az önce vurguladığımız üzere, NATO genişliyor. Bu genişlemenin, İsveç ve Finlandiya’nın birliğe üyeliğinin Rusya için anlamı nedir?&nbsp;Rusya, NATO’ya bir tehdit unsuru olarak görüldüğü için NATO bu genişlemeyi yapıyor. NATO’nun genişlemesi ve daha fazla üyenin kolektif savunma yükümlülüğünü paylaşması, bizim de onay verdiğimiz bir şey. Bizim itiraz ettiğimiz husus, NATO genişlemesinin Rusya’yı provoke etmesi. Biz burada itiraz ediyoruz. Ve itirazımız İsveç veya Finlandiya’ya değil. Bizim itirazımız Ukrayna’nın veya Gürcistan’ın NATO’ya alınmasına, çünkü bu iki ülke açıkça Rusya ile itilaf hâlindeler. Hâlihazırda kendi sınırları içinde ayrılıkçılık ve sınır bütünlüklerini korumakla ilgili problemler var. Devam eden çatışmalar var ve NATO’ya bu statüdeki ülkelerin alınması, güvenliği dışarıya ihraç etmekle değil, onların içindeki çatışmayı içeriye ithal etmekle sonuçlanacak.&nbsp;Rusya açısından bakarsanız, Rusya en başından beri, neredeyse son 20 yıldır NATO genişlemesini kendisine yönelik, düşmanca bir hareket olarak gördüğünü en üst düzeyde ve çeşitli şekillerde söyledi. Bunların en meşhuru biliyorsunuz Putin’in 2007 Münih Güvenlik Konferansı konuşmasıdır. NATO’nun buna her seferinde verdiği cevap da “NATO’nun genişlemesi ile ilgili kararları üyeler alır. Ama biz genişlemeyi herhangi bir dış aktöre karşı gerçekleştirmiyoruz.” Bu tabii çok da samimi bir tutum değil. NATO doğuya doğru genişliyor. Ne var NATO’nun doğusunda? Çin’e karşı genişlemiyor belli ki, çünkü Rusya’yı içine almak gibi bir planı olmadığını da söylüyor. Geriye bir tek Rusya kalıyor. Rusya sınırlarına kadar genişleyecek, bu da Rusya'nın 90’lı yıllardan beri sürdürdüğü yakın çevre politikasının çiğnenmesi demek olacak, çünkü Rusya kendisini dünya politikanın şekillendirilmesinde eşit bir muhatap olarak, hesaba katılması gereken bir güç olarak görüyor. Sovyetler Birliği'nin bir devamı olarak görüyor.&nbsp;Askerî olarak öyle olsa bile ekonomik ve teknolojik olarak öyle olmadığı ortada. Emperyal bir geçmiş var. Dolayısıyla Rusya, Avrasya’yı kaplayan devasa bir coğrafyanın kontrolünü elinde tutan, eski Sovyet coğrafyası üzerinde kendi önceliğini ve nüfuzunu diğer muhattaplarının verili olarak kabul etmesi gerektiğini öngören bir politika izliyor. Bu çiğnendiği ölçüde tepki veriyor. Elindeki araçlar belli; enerji, askerî güç, eski Sovyet coğrafyasındaki Rus azınlıklar başta olmak üzere çeşitli etnik ve sınırsal çatışmalardan kaynaklanan donmuş çatışmalar. Bunlar üzerinden bu coğrafya üzerinde nüfuzunu yeniden tesis ediyor ve korumaya çalışıyor. Ukrayna savaşı da bu çabaların geldiği son nokta aslında. Fakat Soğuk Savaş döneminden bu yana tarafsız iki ülke olan Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya dahil olması Rusya’yı yakın çevresi olarak tanımladığı, eski Sovyet cumhuriyetlerini, Ukrayna gibi, Gürcistan gibi, Moldova gibi ülkelerin NATO’ya girmesi kadar rahatsız etmiyor.&nbsp;..Rusya’nın Ukrayna’yı işgali şu anda duraklamada gibi görünüyor olsa da Mehmet Ali Tuğtan, olası sonuçlarının Rusya lehine olabileceği değerlendirmesini yapıyor. NATO’nun genişlemesi ise yıllardır devam eden düşmanlaşmanın önümüzdeki günlerde de devam edeceğinin bir göstergesi. Tüm bu gerilimlerin ortasında Türkiye hem bir NATO üyesi hem de Rusya’nın komşusu olarak ikili ilişkilerini aynı denge politikasıyla yürütmek zorunda gibi görünüyor; ancak bunu ne kadar sürdürebilir? Zamanla göreceğiz.<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Bu röportajı dinlemek için linke <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/episode/5v1HMfkINYA6MKHCIxQsuR?si=d691370d70074f8b" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buradan ulaşabilirsiniz.</a> &nbsp;

"Rusya'nın Ukrayna'yı işgali NATO'yu nasıl etkiledi?" sorusunu İstanbul Bilgi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Mehmet Ali Tuğtan, NATO'nun genişleme hamlelerini de değerlendirerek cevaplıyor. 

Rusya-Ukrayna geriliminde dünyayı neler bekliyor?

2022 yılının 24 Şubat’ında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna’ya bir askerî operasyon düzenlediklerini açıkladı. Putin, Ukrayna ordusuna silahları bırakma çağrısı yaptı ve Rusya'nın meşru müdafaa hakkını kullandığını belirtti. Ukrayna'da sıkıyönetim ilan edildi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, isteyen vatandaşların silaha erişebileceğini açıkladı.Rusya’nın söylemi, müdafaa; Ukrayna’nın söylemi ise işgaldi.&nbsp;24 Şubat 2022’de başlayan bu çatışma, ikinci yılını dolduruyor. Bölgede anlık olarak sıcak çatışmalar devam etmese de iki ülke arasındaki gerilim sürüyor. Dünyanın gündemi ise İsrail-Hamas savaşına doğru kaydı. Ancak Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ikinci yılı dolarken bölgede yaşananlara odaklanmak gerekiyor. Bu çatışmanın geçmişi kadar geleceği de önemli.&nbsp;Rusya analisti Kerim Has&nbsp;ile Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinde son durumunu, Putin’in hedeflerini ve gelecekte cephenin görebileceklerini konuştuk.-Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin dünya gündemindeki yeri özellikle İsrail ve Hamas Savaşı’ndan sonra alt sıralara düşmüş gibi görünüyor. Şu anda işgalin gidişatına ilişkin izlenimleriniz neler? Süreci nasıl değerlendiriyorsunuz?&nbsp;Her şeyden önce Rusya beklediği şekilde işgali hızlı bitiremedi. Rusya topyekûn işgale giriştiği zaman 24 Şubat 2022’de kısa bir süre içinde 1 hafta, 10 gün içinde bitirmeyi planlıyordu. Planlandığı gibi gitmedi ve Rusya’nın bir B planı da yok. Dolayısıyla gidişata göre hedeflere ulaşılıp ulaşılamadığı anlaşılacaktır. “Ne oldu?”&nbsp;derseniz, gelinen bu noktada Rusya, Donbass bölgesinde tek yanlı bağımsızlığını ilan eden cumhuriyetlerin bağımsızlığını tanıyıp zaten topyekûn bir işgal başlatmıştı ama sadece Donetsk ve Lugansk bölgesini ilhak ettiğini açıklamadı. Aynı zamanda Zaporijya ve Herson’u da ilhak etti. Ancak bu dört bölgenin %100’ü Rusya’nın kontrolünde değil. Lugansk bölgesinin %98 kadarı Rusya’nın kontrolünde. Donetsk bölgesinin %60 kadarı Rusya’nın kontrolünde. Zaporijya’nın %80 civarı diyebiliriz, şehir merkezi dahi Rusya’nın kontrolünde değil. Herson’un %70-75 kadarı Rusya’nın kontrolünde, yine buranın merkezi de Rusya’nın kontrolünde değil. Dolayısıyla ilhak ettiği toprakların tümünü kontrol altına alamadı.&nbsp;Rusya perspektifinden bakıldığında daha Donbas’ı bile kendi kontrolüne alamamış durumda. Bu açıdan bence bugün itibarıyla bile savaş bitse zannımca Rusya hedeflerine ulaşmış olmaz. Rusya açısından bakıldığında bu meselenin devam etmesi gerekir.&nbsp;-Rusya’nın hedeflerini nasıl açıklarsınız? Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in bu işgaldeki amacından bahsedelim. Putin’in buradaki amacının Ukrayna’yı işgalden ziyade NATO’ya yönelik bir gözdağı olduğu yorumları yapılıyordu. Bu yorumları 2 yılın sonunda nasıl değerlendirirsiniz?Bu mesele çok tartışılıyor. Putin’in Rusya’nın emperyal hedefleri açısından bakıp bir toprak kazanma amacıyla işgali başlattığı söyleniyor. Ben bu fikirde değilim. Rusya’nın emperyal hedeflerinin olduğunu yadsımıyorum. Bütün ülkelerin vardır. Rusya için mesela bu post-Sovyet coğrafya olarak söylenir. Ama ABD’nin de emperyal hedefleri var. NATO keza ABD’nin Avrupa’daki varlığının bir enstrümanıdır. Bir açıdan da gücü yeten bütün ülkelerin emperyal hedefleri var. Ama bunun haricinde Batı’da bu savaşı isteyen ABD- İngiltere gibi bazı güçlerin de olduğunu düşünüyorum. Bu savaş, 2014’ten 2022’ye kadarki süre içinde Ukrayna topraklarının Rusya’ya karşı "koç başı" olarak kullanılmasının, Rusya’nın güvenlik açısından çıkarları düşünüldüğünde uzun süre o bölgenin kaşınmasının sonucudur.&nbsp;Ukrayna’nın tarafsızlık statüsü bir anlamda fiili olarak NATO yanlılığına dönüşmüştü. Bu egemen ülke kararıdır ama Ukrayna’nın Rusya’ya karşı kullanılmak için provoke edildiğini düşünüyorum. İngiltere Savunma Bakanı Ben Wallace açıklamıştı, kendi resmî rakamlarına göre “2014’ten 2022’ye kadar en az 22 bin Ukrayna askerini biz eğittik” demişti. Bu sadece İngiltere açısından bakıldığında 22 bin, buna diğer NATO ülkeleri katıldığında sayı artabilir.&nbsp;Dolayısıyla Rusya birkaç yıl daha bekleseydi, Ukrayna meselesi kendisi için daha büyük bir baş ağrısına dönüşecekti. Çünkü Ukrayna hukuki açıdan bir NATO ülkesi olmasa da fiili açıdan özellikle Anglosakson cenahın, ABD ve İngiltere’nin, Rusya’ya karşı kullandığı "büyük bir uçak gemisine" dönüşmüş olacaktı. Şimdi orada Rus etnik nüfus var, Rusya yanlısı milyonlarca isim var. Finlandiya’nın, İsveç’in NATO üyeliğinden farklı bir meseleden bahsediyoruz burada.Ukrayna, anti-Rusya yapılmaya çalışıldı. Buna Ukrayna'yı yönetenlerin bir kısmı muhtemelen destek çıktı. Bir kısmı muhtemelen Rusya ile ilişkilerini de sonlandırmak istedi. Bunlar devletlerin egemen kararlarıdır ancak ülkenizi başka bir ülkeye zıtlık üzerinden kurgular ve kalkınmanızı başkalarına da kullandıracak şekilde endekslerseniz, bir de karşınızdaki ülke Rusya gibi büyük bir ülkeyse, onun tepki vermesi meşru olmasa da anlaşılabilir.&nbsp;Putin geçen gün şunu söyledi:&nbsp;"Burada üzülecek bir şey varsa bu savaşa daha önce başlamamamızdır." 2022’de değil de 2018-2019’da Rusya topyekûn işgale başlasaydı tahmin ettiği şekilde 1 hafta-10 gün içinde bu işgal bitebilirdi. Çünkü o 3-4 yıllık süre içinde de Ukrayna'ya yardımlar yapıldı. Almanya, Fransa yani kıta Avrupası ülkeleri bu savaşın çıkmaması için yine çabaladı. Neticede en fazla onlar zarar gördü. Birçok sorun var. Ukrayna meselesinden dolayı, kendi endüstrileri zarar gördü. Uzun bir süredir Almanya ekonomisi daraldı, küçülme gösterdi. Kıta Avrupası büyük sıkıntılar çekti ama okyanusun ötesi veya denizin ötesi İngiltere ile ABD, öyle sıkıntılar çekmedi. ABD gaz satmaya başladı, daha fazla LNG, Almanya’daki Rus gazını ikame edebiliyor, belli ölçüde tabii ki.&nbsp;- Rusya’nın planladığı şekilde bu işgalin kısa sürede bitememiş olmamasının nedeni nedir? Rusya nerede hata yaptı?&nbsp;En büyük hesap hatası, Kremlin kuleleri arasında, oradaki güç mücadelesinde oldu. Rusya bir güvenlik devletidir, birçok güvenlik kurumu vardır. Askerî istihbarat, dış istihbarat, Savunma Bakanlığı gibi birçok güvenlik kurumu bulunur. Devlet bir insan organizması gibidir, bir insanın elleri-ayakları orantılı büyür, devlet de kurumlardan oluşuyor ve Rusya’da güvenlik birimini bir kol olarak düşündüğünüzde o kol o kadar büyümüş ki 3,5 milyon güvenlikçi var. Nasıl bir insanın kolu çok fazla büyürse ona yorgunluk verir, kolunu kaldıramaz, kendisine zarar vermeye başlar, bunun gibi düşünmek gerek. Rusya da güvenlik meselesini fazlaca abarttığı için diğer uzman görüşlerini okuyamadı belki de.&nbsp;Savaşın büyüyeceğini tahmin etmemişlerdi. Putin, 25 Şubat’ta Ukrayna ordusuna "Direnmeyin, darbe yapın, gücü elinize alın" demişti. Putin şuna ikna olmuştu öncesinde de: "Ukrayna bize direnmez."&nbsp;Buna inanmış. Bu da şunu gösteriyor, Putin’e giden istihbarat bilgileri yanlış aktarılmış veya kendisi yanlış anlamış. Burada Putin’in kendisine gelen istihbaratta bir problem, sıkıntı var. Bu güç savaşı hâlâ var, ancak bastırıldı. Putin ipleri eline aldı.&nbsp;İkinci olarak burada Batılı ülkelerin yardımları söz konusu. Ancak sadece silah yardımı değil. NATO generalleri 2022'de açıkça söylemişlerdi "Biz ilk kez NATO tarihinde NATO üyesi olmayan bir ülkeyle bu kadar büyük bir istihbarat paylaşımında bulunuyoruz" diye. Çok büyük bir destek söz konusu. Bir NATO üyesi gibi muamele edildiğini görüyoruz. NATO Genel Sekreteri Stoltenberg de savaş başladıktan sonra “Biz Ukrayna'ya destek vermeye yeni başlamadık, 2014’ten beri destek veriyoruz" demişti. Bu savaşın çıkmasını isteyen başka ülkeler de vardı. Çünkü Rusya büyüdükçe Çin ile ilişkileri de güçleniyor. Rusya-Çin ittifakı çok daha büyük bir tehlike Batı için.&nbsp;Buradaki savaşa "Batı iyiliği temsil ediyor, Rusya ve Çin kötülüğü temsil ediyor" diye bakmak, çok büyük yanlış olur. Zaten bunu israil-Hamas çatışmalarında görüyoruz. Burada ölen insan sayısı, Ukrayna Savaşı’nda ölen sivil sayısından en az 3 kat daha fazla ve çok daha kısa sürede. Bunu bütün Batı ülkeleri çok güçlü bir şekilde destekliyor. Batı iyiyse o zaman burada ne diyeceğiz? Bu ideolojik bakış açılarından kurtulmak lazım.&nbsp;- Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik müdahalesinde kış aylarında yeni bir aşamaya geçileceğini söylemişti. Zelenski, bu durumun yalnızca cepheyi değil, aynı zamanda sivilleri ve hatta tahıl ihracatını da etkileyeceğini ifade etmişti. Bu durum gerçekleşti mi?&nbsp;Savaş zaten sivilleri etkiliyor en başından beri. En fazla Ukraynalılar zarar gördü. Milyonlarcası ülkesinden göç etti, ayrıldı. Sınır bölgelerinde yaşayan Ruslar da sıkıntı çektiler. Yine Donbas bölgelerinde 8 yıldır devam eden bir savaş da vardı. Bu insanlar da sıkıntı çekiyorlardı, Rus yanlısıydılar. Rusya'ya uygulanan yaptırımlardan dolayı Ruslar da, tabii ki ölüm değil, ama ambargo etkisinden nasibini alıyorlar.&nbsp;Bu açıdan "Rusya bir atağa geçer mi?" sorusu hâkimdi. Olmadı, kısa vadede olacağını da düşünmüyorum. Rusya taarruza geçebilse geçerdi. Kasım 2022'den beri Rusya'nın Herson'dan çıkmasının ardından sahadaki durum çok değişmedi. Haziran 2023'teki Ukrayna'nın karşı taarruzu çok abartıldı. "2-3 ay içinde Kırım'a erişeceğiz", "Ruslar Kırım'dan kaçacaklar" gibi hem Prigojin isyanının bir etkisi hem de Batı'nın abartısı ile... Ancak bir sonuç çıkmadı. Ukrayna kendi topraklarını geri alamadı, hatta Rusya belirli ölçüde bir ilerleme sağladı.&nbsp;Burada bir "yıpratma savaşı" var. Askerî gücü spesifik yerlere çekip mümkün olduğunca zarar verme ve kırma stratejisi. Burada iki taraf da büyük kayıp veriyor. Günün sonunda şunu biliyoruz: Rusya’nın nüfusu Ukrayna’nın nüfusunun 3 katı. Burada Rusya'nın kapasitesi daha fazla. Bu şekilde bakıldığında Rusya'nın savaşma azmi, 2022 yılına göre artmış olabilir.&nbsp;- Son olarak, Rusya’nın işgalinde önümüzdeki süreçte neler olacağını öngörüyorsunuz? İşgalin son bulacağı değerlendirmesi çok da gerçekçi gibi durmuyor. Sizce gelecek günlerde bu cephede neler göreceğiz?&nbsp;Bence burada yıpratma savaşı devam edecektir. Rusya tarafı, Ukrayna’nın askerî gücünün sayısal anlamda kırılması için çabalayacaktır. Büyük şehirlere girmenin anlamı yok şu aşamada. Çünkü oraları Rus şehri olarak görüyor Rusya, bunun bir anlamı yok.&nbsp;Bir de tabii Rusya, tarih boyunca beklemeye alışkındır. Rus kültüründe, beklemek çok önemlidir. Büyük bir coğrafyadır. Avrupa “al-vere” daha yakındır. Rus coğrafyası öyle değil. Geniş olduğu için genellikle bir toprak parçasını aldıkları zaman insan da nüfus da az olduğu için uzun vadeli savunma taktikleri geliştirmişlerdir. Bu da zamana oynamak demek. Zamana oynayarak Rusya kazanç sağlayacağını görür. Ruslar şöyle düşünüyor: "Zaman bizim lehimize, ABD seçimlerini bekleyebiliriz, Trump gelebilir." Ukrayna yine bir karşı taarruza geçerse ve yine başarısız olursa Batı'nın "masaya otur" baskısı başlayabilir.&nbsp;<hr fr-original-style="" style="height: 0px; overflow: visible; border-bottom: none; clear: both; user-select: none; break-after: page; box-sizing: border-box;">Bu röportajı dinlemek için linke <a fr-original-style="" href="https://open.spotify.com/episode/5v1HMfkINYA6MKHCIxQsuR?si=d691370d70074f8b" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buradan ulaşabilirsiniz.</a>

Rusya Analisti Kerim Has ile Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinde son durumu, Putin’in beklentilerini ve gelecekte cephenin göreceklerini konuştuk.

'Rusya'nın işgali bir yıpratma savaşına dönüştü'

Geçen ay Adalet Bakan Yardımcısı Ramazan Can’ın telefonuna yansıyan bir mesajlaşmanın ardından yeniden alevlenen torpil tartışmalarının üzerine Türkiye'nin liyakat kavramıyla ilişkisini Adıyaman Üniversitesi Öğretim Görevlisi Doktor Mesut Özel ile görüştük. Öğretmenlerin yaşadıklarını ise Eğitim İş Sendikası Genel Başkanı Kadem Özbay anlattı.

Dünden bugüne torpil ve kayırma: Liyakat giderse geriye ne kalır?

Kahramanmaraş merkezli depremlerin üzerinden tam 1 yıl geçti. Resmî verilere göre 53 bin 537 vatandaşın hayatını kaybettiği, milyonlarca insanın evlerini terk ettiği depremlerin ardından müdahaleler ve yeniden inşa süreci kadar tartışma yaratan konulardan biri de enkaza dönüşen yapılar oldu. Yüzbinlerce yapının yıkık veya ağır hasarlı olduğu belirlendi. On binlerce kişi enkaz altında can verdi. Bunun nedeni ise “rant”, “ihmal” ve “denetimsizlik”ti.&nbsp;Depremden bu yana geçen süreçte kimi yıkımların sorumlusunun müteahhitler, kimilerinin dükkan sahipleri, kimilerininse yapı denetim şirketleri olduğu ortaya çıktı. Neredeyse her gün bu sorumluların arasına yeni bir isim eklendi. Bazıları hiç unutulmamak üzere zihnimize kazındı.&nbsp;Kahramanmaraş merkezli depremlerin meydana geldiği 11 ilde, sarsıntılardan günler sonra yıkılan binaların müteahhitleri gözaltına alınmaya başlandı. Kimi yurt dışına çıkarken yakalanan, kimi henüz çıkamadan gözaltına alınan müteahhitlerden bazıları tutuklandı. Müteahhitler suçlamanın ilk halkası olsa da geçtiğimiz 1 yılda soruşturmalarda ciddi ilerlemeler kaydedilmedi.&nbsp;Geçen zamanda depreme ilişkin açılan hiçbir davada hüküm verilmedi. Tutukluların büyük bölümü, projeleri yürütenlerden oluştu. Onayı verenlerin ismi hiç zikredilmedi, ancak müteahhitler de çarkın en önemli aktörlerinden biri, zira ilkokul mezunundan doktoruna kadar çok farklı eğitim seviyelerinde insanların yapabildiği bir meslek. Müteahhitlerin Türkiye'deki siyasi ve sosyal uzantıları da projelerinin izinleri üzerinde önemli etkenlerden biri.&nbsp;Kahramanmaraş merkezli depremler, müteahhitlik mesleğini, Türkiye'de bu mesleğin ne şekilde yapıldığını uzun süre sorgulattı. Depremlerde bazı isimler ve hataları da öfke yarattı.&nbsp;Kimilerinin isimleri basına yansıdı. Kimileri ise sadece yerel gazetelerde kaldı. Peki, kimdi bu isimler?&nbsp;Yaklaşık 1 yıldır, açık kaynakları araştırarak ve gelen ihbarları teyit ederek derlediğimiz müteahhitler dosyasının tamamını sizlerle paylaşıyoruz. Aşağıdaki linklerden il bazında yaptığımız araştırmalara ulaşabilirsiniz.#Adıyaman: <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/zincirin-son-suclamanin-ilk-halkasi-muteahhitler-adiyaman" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Kolej sahibi bir müteahhit, siyasi örgüt üyesi bir müteahhit ve yurt dışına kaçmaya çalışırken yakalanan müteahhit çift.</a>&nbsp;#Adana:&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/zincirin-son-suclamanin-ilk-halkasi-muteahhitler-adana" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Suçunu kabul etmeyen bir oğul, inşaat mühendisi bir müteahhit ve kolonları kesilen bina.</a>#Diyarbakır:&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/zincirin-son-suclamanin-ilk-halkasi-muteahhitler-diyarbakir" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Yapı ruhsatsız binalar, enkazın altında kalan bir müteahhit ve kesilen kolonlar.</a>#Şanlıurfa:&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/zincirin-son-suclamanin-ilk-halkasi-muteahhitler-sanliurfa" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Yıkımın sorumlusu olduğu için tutuklanan ya da gözlatına alınan müteahhitler</a>#Malatya:&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/zincirin-son-suclamanin-ilk-halkasi-muteahhitler-malatya" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">3 yaşında çöken bina, izinsiz tadilat ve eski MÜSİAD Başkanı</a>#Gaziantep: <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/zincirin-son-suclamanin-ilk-halkasi-muteahhitler-gaziantep" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">"Çok az"la yapılan binalar</a>&nbsp;#Hatay: <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/zincirin-son-suclamanin-ilk-halkasi-muteahhitler-hatay" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">En büyük yıkım, en uzun liste</a>#Kahramanmaraş: <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/zincirin-son-suclamanin-ilk-halkasi-muteahhitler-kahramanmaras-1" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Depremin merkez üssünde hatalı binalar, suçunu kabul etmeyen müteahhitler</a>

Depremin ardından sorumlulara ilişkin çalışmalar devam ederken müteahhitlerin bir kısmı gözaltına alındı. Yaklaşık 1 yıldır, açık kaynakları araştırarak ve gelen ihbarları teyit ederek derlediğimiz müteahhitler dosyasının tamamını sizlerle paylaşıyoruz.

Zincirin son, suçlamanın ilk halkası: Müteahhitler

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Hatay Başkanı İnal Büyükaşık ile depremin ardından Hatay'da yapılan çalışmaları konuştuk. Bölgedeki geçici konut ihtiyacını vurgulayan Büyükaşık, imar yönetmeliğinde bir an evvel değişiklik yapılması gerektiğini vurguladı. Büyükaşık ayrıca "Biz sadece 6 Şubat’larda hatırlanmak istemiyoruz" dedi. 

‘2011'de 13 bin binanın yıkılacağını saptamıştık’

Depremin ardından sorumlulara ilişkin çalışmalar devam ederken müteahhitlerin bir kısmı gözaltına alındı; ancak henüz deprem nedeniyle hükümlü tek bir kişi yok. Müteahhitler bu tutuklamaların ilk halkasıydı. Depremin merkez üssü Kahramanmaraş'ta yıkılan binaların sorumlularını, açık kaynaklar ve ihbardan derledik. Müteahhitler dosyamızın son bölümü Kahramanmaraş, sizlerle. 

Zincirin son, suçlamanın ilk halkası: Müteahhitler #Kahramanmaraş

Depremin ardından sorumlulara ilişkin çalışmalar devam ederken müteahhitlerin bir kısmı gözaltına alındı. Kimilerinin isimleri basına yansıdı. Kimileriyse sadece yerel gazetelerde kaldı. Açık kaynakları araştırarak ve gelen ihbarları teyit ederek derlediğimiz müteahhitler dosyamızın Hatay serisi, sizlerle.

Zincirin son, suçlamanın ilk halkası: Müteahhitler #Hatay

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Ürdün-Suriye sınırı yakınındaki "Kule 22" adlı üssün insansız hava aracıyla hedef alındığını, saldırılarda 3 ABD askerinin hayatını kaybettiğini, 25 askerin de yaralandığını duyurdu. ABD Başkanı Joe Biden, saldırının "İran destekli radikal militan gruplar" tarafından yapıldığını öne sürdü. İran ise bu iddiayı reddetti, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, "Bu iddialar bölgedeki gerçekleri tersine çevirmek üzere siyasi amaçlarla dile getiriliyor"&nbsp;dedi.&nbsp;Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi Stratejik İletişim Koordinatörü John Kirby, açıklamaların ardından "İran'la bir savaş peşinde değiliz, rejimle askerî bir çatışma peşinde değiliz"&nbsp;değerlendirmesinde bulundu.İsrail-Hamas Savaşı'nın başladığı günden yana, gerilimin bölgesel bir çatışmaya dönüşmesinden endişe ediliyor. Bölge ülkeleri İsrail-Hamas çatışmalarına doğrudan müdahil olmasa da yetkililerin açıklamaları ve bölgedeki saldırılar özellikle Hamas'a yönelik destekleri de ortaya koyuyor. ABD, 7 Ekim'den bu yana İsrail'e desteğini her fırsatta dile getirmesinin yanı sıra Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de Hamas'a destek için düzenlediği saldırılara da yanıt veriyor. Buradaki etkinliğini yeniden artırmak istemediğini dile getirse de ABD'nin bölgedeki rolü, çatışmalarla dolu bir geçmişi olan İran'ı rahatsız ediyor.&nbsp;Öte yandan bu ilişkide karşılıklı rahatsızlıklar olduğunu söylemek de mümkün. Zira, İran'ın desteklediği bilinen Hamas'ın başlattığı saldırıların ardından devam eden savaşa, yine İran'ın desteklediği Yemen'deki Husilerin, Lübnan'daki Hizbullah'ın destek vermesi de İsrail ve ABD başta olmak üzere Batı ülkelerini rahatsız ediyor.&nbsp;ABD ve İran'ın bir dargın bir barışık ancak uzun süredir dargın ilişkisinin sinir uçları, uzun zamandır hiç olmadığı kadar gerilmiş durumda. Peki bu iki ülke de açık bir savaş ilanı olmadan süreci yönetebilecek mi?&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">ABD ve İran ilişkisinin geçmişi&nbsp;</h2>ABD ve İran ilişkilerinde <a fr-original-style="" href="https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abd-iran-iliskilerinin-67-yillik-tarihcesi/1693820" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">1950'li yıllardan bu yana önemli kırılmalar yaşandı.</a> Bunlardan ilki, 1953 yılında İran petrolünün millîleştirilmesi hareketine önderlik eden Başbakan Muhammed Musaddık'ın ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) tarafından tertip edilen ve "Ajax operasyonu" olarak adlandırılan darbeyle devrilmesi.1957 yılında ise ABD ve İran, sivil nükleer işbirliği anlaşması imzaladı. Anlaşma, İran'a nükleer enerji sektöründe kullanması için, uranyum zenginleştirme taahhüdünü de içeriyordu.Anlaşma kapsamında ABD, 1967'de İran'a nükleer reaktör başlığı verdi. İki ülke, 1 yıl sonra da nükleer silahların yayılmasının önlenmesi anlaşması imzaladı. Bu anlaşmaya göre, İran nükleer silaha dönüşmeyecek, sivil programa sahip olabilecekti.1978'de İran'da muhalif hareketlerin güçlenmesiyle sürgündeki din adamı Humeyni, Şah'a karşı siyasal muhalif grupları biraraya getirdi. İslamcı, solcu ve liberal grupların ortaklaşa yaptığı ayaklanmayla Şah, ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. 1979 yılının 11 Şubat'ında ise Humeyni liderliğinde&nbsp;İran Devrimi&nbsp;yapıldı.&nbsp;Devrim taraftarları, 4 Kasım 1979'da ABD'nin Tahran Büyükelçiliği'ni basıp 52 çalışanını rehin aldı. 1980'de ABD, İran ile diplomatik ilişkilerini kesti. Dönemin ABD Başkanı Jimmy Carter'ın görev süresinde yapılan rehine kurtarma operasyonu başarısız oldu. İran, 1981'de Carter'ın makamını Ronald Reagan'a bırakmasından hemen sonra, 444 gün tuttuğu rehineleri serbest bıraktı.ABD 1984'te İran'ı,&nbsp;terörü finanse eden ülkeler listesine aldı. Reagan, 2 yıl sonra ülkenin ambargo kararını delen ve tarihe İran-Kontra skandalı (Irangate) olarak geçen gizli silah anlaşmasını itiraf etti.Basra Körfezi'nde 1988'de ABD'ye ait Vincennes savaş gemisi, 290 kişiyi taşıyan İran uçağını vurdu. Washington yönetimi, uçağın "yanlışlıkla" vurulduğunu ileri sürdü.2002 yılında ise dönemin ABD Başkanı George W. Bush, bir konuşmasında Irak, İran ve Kuzey Kore'yi&nbsp;"Şeytan Ekseni"&nbsp;olarak tanımladı. ABD'li yetkililer İran'ı, gizli nükleer silah programını hayata geçirmekle suçladı. 6 yıllık duraklamanın ardından Bush, 2008'de ilk defa bir yetkiliyi, İran ile yapılan nükleer müzakereler için Cenevre'deki görüşmelere gönderdi.Birleşik Krallık, Fransa ve ABD, 2009'da İran'ın Kum kentindeki tesiste gizlice uranyum zenginleştirildiğini tespit ettiklerini açıkladı. İran ve ABD'li yetkililerin, 2012'de nükleer program konusunda gizli görüşmeler yaptıkları ve bunun 2013'te de yoğun bir şekilde devam ettiği ortaya çıktı.İran'da 14 Haziran 2013'te cumhurbaşkanı seçilen Hasan Ruhani, ülkesinin ekonomik ilişkilerini küresel ölçekte geliştirmek istediğini belirtti. Ruhani ve Obama, Eylül 2013'te bir telefon görüşmesi yaptı. Bu görüşme, 34 yıl aradan sonra iki ülke liderleri arasındaki ilk temas&nbsp;olarak kayda geçti.Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin (BMGK) 5 daimi üyesi ABD, Birleşik Krallık, Çin, Fransa ve Rusya ve Almanya, Temmuz 2015'te İran ile nükleer anlaşmayı imzaladı.ABD Başkanı Donald Trump, 2018'de İran'ın nükleer çalışmalarının kontrol altına alınmasını öngören anlaşmadan çekildiklerini ve askıya alınan yaptırımların "en güçlü şekilde" yeniden hayata geçirileceğini açıkladı.Trump ayrıca İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun ABD'nin yabancı terör örgütleri listesine eklendiğini duyurdu. İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi de CENTCOM'u terör örgütleri listesine aldığını bildirdi.ABD, İran'ın petrol satışını engellemeye teşebbüs etti, bu sırada Basra Körfezi'nde bazı tankerlere saldırılar düzenlendi. ABD saldırılardan İran'ı sorumlu tutsa da Tahran yönetimi iddiayı kabul etmedi. İran, 2019 yılında ABD'nin İHA'sını düşürdü. Yine 2019'da Suudi Arabistan'ın petrol şirketi Saudi Aramco'ya ait iki tesise saldırı düzenlendi. ABD, saldırıyla ilgili yine İran'ı suçlarken İran suçlamaları reddetti.Misilleme saldırıları devam etti. ABD'nin 2019 yılının son günlerinde yaptığı misillemenin ardından Şii milis güçleri, korunaklı Yeşil Bölge'de yer alan ABD'nin Bağdat Büyükelçiliği'ni bastı. Binaya zarar veren göstericiler, elçilik duvarına "Komutanımız Süleymani"&nbsp;yazdı. Kasım Süleymani&nbsp;bu olaydan 5 gün sonra, Cuma gecesi Bağdat Havalimanı'nda araç konvoyuna yönelik ABD saldırısında hayatını kaybetti.Süleymani'nin ölümünden sonra Kasım 2020'de Joe Biden'ın ABD Başkanılığına gelmesiyle birlikte özellikle nükleer anlaşmasında ilerleme kaydedilmesi bekleniyordu, ancak böyle olmadı. İran'ın uranyumu zenginleştirme çalışmaları ABD-İran ilişkilerinin gerginleşmesine yol açtı. Bu nükleer gerginlik, ABD'nin yine İran'a yaptırım uygulamasına neden oldu ve Biden, İran uranyum çalışmalarına son vermediği sürece yaptırımların devam edeceğini söyledi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ya şimdi?&nbsp;</h2>Yukarıda da bahsettiğimiz gibi, İran-ABD ilişkisinde gerilim yeniden artıyor. İran'ın vekillerinin bölgedeki saldırıları çatışmanın genişlemesi korkusu yaratıyor.&nbsp;Öte yandan ABD'de Kasım'da düzenlenecek Başkanlık seçimlerinden önce, Biden'ın son dönemde bir hayli ilgili olduğu Ortadoğu'da ve İran'da ne gibi stratejilerle ilerleyeceği seçmenleri için de önem taşıyor. Özellikle Cumhuriyetçiler, ABD'nin "bir an evvel İran'a saldırması gerektiğini" savunuyor. Senatör Lindsey Graham, "İran'ı hemen vurun ve İran'a en şiddetli şekilde saldırın" ifadelerini kullanıyor.&nbsp;The Economist konuya <a fr-original-style="" href="https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2024/01/28/violence-spirals-as-irans-proxies-kill-american-soldiers" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ilişkin haberinde</a> "Biden'ın ikilemi, mütevazı misillemelerin yetersiz görünmesine rağmen, ağır misillemelerin başka sorunlara yol açabilmesi" vurgusu yapılıyor. Askerî bir tepkinin kaçınılmaz olduğunu belirten, tek sorunun bu tepkinin ne kadar ileri gideceği olduğunu sorgulayan haberde, İran'ın vekillerinden ziyade direkt İran'a yönelik bir saldırı düzenlenmesi gerektiği, ancak 1980'deki başarısız rehine operasyonunun ardından ABD'nin hâlâ İran'a herhangi bir saldırıda bulunmadığının altı çiziliyor.&nbsp;Öte yandan İran'ın vekillerini kullanarak ABD'ye yönelik saldırılarını artırabileceğinin belirtildiği yazıda şu ifadeler yer alıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(9, 9, 9); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(9, 9, 9); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"İran'la açık bir çatışma Basra Körfezi'nden geçişin kesintiye uğraması veya İran'ın Suudi Arabistan petrol altyapısına saldırı düzenlemesi durumunda, petrol fiyatında artış anlamına geliyor.&nbsp;Son olarak saldırı, ABD ve müttefiklerinin İsrail-Hamas Savaşı'na ara verilmesi ve bir rehine anlaşması için pazarlık yapmaya çalıştıkları bir dönemde yapıldı. ABD ile İran arasında patlak veren şiddet olayları, Mart ayında başlayan Ramazan öncesinde sükunetin yeniden sağlanacağı umutlarını boşa çıkarabilir."</blockquote>

Ürdün'deki ABD üssüne yapılan saldırıyı kendilerinin düzenlediğini reddeden İran, bu açıklamaların siyasi amaçlarla yapıldığını söylüyor. Bölgede gerilim tırmanıyor. Peki, İran ve ABD herhangi bir çatışmaya girer mi?

ABD ve İran'ın misillemeleri savaşa dönüşecek mi?

TBMM, Salı günü yapılan ve 4 saatten uzun süren oturumda İsveç'in NATO'ya katılımını Genel Kurul'da onayladı. Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından İsveç ve Finlandiya, 18 Mayıs 2022'de resmî olarak NATO üyeliğine başvurmuş, Türkiye ise bu talebe, "Türkiye'nin terörle mücadelesine destek vermedikleri ve hatta PKK'nın Suriye uzantısı olan YPG'ye destek verdikleri" gerekçesiyle itiraz etmişti. Finlandiya'nın üyeliğini onaylayan Türkiye, "Kuran yakma eylemleri ve terörist grupları koruması" gerekçesiyle İsveç'in üyeliğini onaylamayı ise askıya almıştı. Ancak bu yıl, ABD'den F-16 satın alımıyla ilgili açıklamalarda İsveç'in NATO üyeliği gündeme gelince Türkiye'nin konuya ilişkin tavrı da değişmeye başladı.&nbsp;Türkiye, hâlihazırda envanterinde var olan F-16 savaş uçaklarını neden istiyor? 2021'den bu yana F-16 konusunda neden ısrar ediliyor? Bu süreçte neler yaşandı ve İsveç'in NATO'ya üyeliğini onaylama vaadini yerine getiren Türkiye'ye bundan sonraki adımlar ne olacak?&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye'nin envanterinde hangi savaş uçakları var?&nbsp;</h2><div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ece Göksedef imzasıyla 2021'de <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-59255768" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">BBC Türkçe'de yayımlanan habere göre</a>, Türkiye'nin şu anki envanterinde F-4E ve F-16&nbsp;savaş uçakları bulunuyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">F-4E:&nbsp;Türkiye, 1970'li yıllarda Vietnam Savaşı sırasında ünlenen ABD yapımı F-4'lerden 40 adet satın aldı. 1980'e kadar avcı bombardıman F-4E uçaklarından 32 adet daha satın alındı. 1980'li yıllarda 70 adet F-4E, 1991-1992 yıllarındaki Körfez Savaşı sırasında da 40 adet F-4E Phantom Türkiye'ye hibe edildi. 1990'lara gelindiğinde Türkiye'nin envanterinde 182 adet F-4E savaş uçağı bulunuyordu. 1997'de İsrail'le yapılan anlaşma kapsamında bu uçaklardan 54'ü, 2003'e kadar modernize edildi ve F-4E Terminatör 2020 adını aldı. Türkiye'nin envanterindeki bir filo kadar, yani 30 civarı F-4E, aktif olarak kullanılıyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 0px; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bununla birlikte: F-35'lerin aktif hizmete başlamasıyla 2020 yılında F-4E'lerin tamamını envanter dışı bırakma planları gündemdeydi, ancak 15 Temmuz 2016'daki darbe girişiminin ardından Gülen cemaatiyle bağlantılı olduğu gerekçesiyle görevden alınan pilotların büyük bir kısmının F-16 pilotu olması, F-35 projesinde de gecikmeler yaşanması dolayısıyla F-4E'lerin aşama aşama emekli edilmesi planı yavaşlatıldı.</li></ul></li></ul><img src="https://images.aposto.com/2024/0/4/1706192050822.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.67" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">F-4E/Vikipedi<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">F-16:&nbsp;Türkiye ilk olarak Blok 30 modeli F-16'lar aldı. 1987-1995 arası 160 adet F-16, bu şekilde Türkiye'nin envanterine girdi. Bunların 8 adedi ABD'den satın alınırken 152'si TUSAŞ tarafından monte edildi. 1999'a kadar 80 adet F-16 daha envantere katıldı. Böylece 2000'li yıllara girerken 12 filoluk F-16 adediyle Türk Hava Kuvvetleri'nin asıl gücünü F-16'lar oluşturmaya başladı. ABD ile anlaşmalı olarak beş ülkenin ortak üretime katıldığı F-16'lar, TUSAŞ tarafından sadece Türk Hava Kuvvetleri için değil; diğer ülkelere satılmak üzere de üretildi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 0px; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ancak: 2000'li yıllarda bu kez F-16'lar da kaza/kırım haberleriyle anılmaya başladı. Teknolojik gelişmeleri yakalayabilmek ve gövde ömrünü uzatabilmek için modernizasyon ihtiyacı öncelik kazandı. Lockheed Martin firmasıyla yapılan anlaşma kapsamında 30 F-16 daha 2012'de Türk Hava Kuvvetleri filosuna katıldı. Bu yıllarda kaza/kırıma uğrayanlar çıkarıldığında yaklaşık 250 kadar F-16 uçağı Türk Hava Kuvvetleri tarafından aktif olarak kullanılıyor.</li></ul></li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">F-16 Modernizasyonu: Lockheed Martin'in "Savaşan Şahinler" adını verdiği F-16'ların en yeni konfigürasyonu, Blok 70/72'ler. Türkiye'deki en gelişmiş varyasyon ise Blok 50+'lar. F-16'ların Blok 40 varyasyonunda birçok özelliği geliştirildi. TSK'nın envanterindeki Blok 30 F-16'ların da 2035'e kadar F-35'lerin eklenmesiyle kademeli olarak emekli edilmesi planları gündeme gelmişti. Ancak F-35'lerin Türkiye'ye satışı yapılmayınca F-16'ların modernizasyon çalışmaları öncelik kazandı. İlk deneme 2010'da 10 adet F-16'da yapıldı. Başarılı olunca 165 uçağa da seri modernizasyon uygulaması yapıldı. F-16'ların yarısından fazlası TUSAŞ ve ASELSAN tarafından modernize edilmiş ve Blok 50+ seviyesine getirilmiş oldu.</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Türkiye neden F-35 alamadı?&nbsp;</h2>Türkiye, Lockheed Martin’in ana yüklenicisi olduğu F-35 programına dahil ülkeler <a fr-original-style="" href="https://sputniknews.com.tr/20210406/gecmisten-bugune-f-35-projesi-ve-turkiye-1044208430.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">arasında yer alıyordu</a>. 1999 yılında ilk adımı atan Türkiye, 2002 yılında Sistem Geliştirme ve Gösterim, 2007 yılında ise Üretim, Destek ve Sürekli İyileştirme safhaları ile programa katılımını artırdı. Türkiye, toplam 100 adet geleneksek iniş-kalkış yeteneğine sahip F-35A tedarik etmeyi planladığını açıkladı. Bunlardan 30’unun siparişini de verdi.Türkiye’nin ilk iki F-35 uçağı için 21 Haziran 2018’de ABD’de Türk yetkililerinin de katılımıyla bir tören yapılmıştı. Bu tarihten itibaren Türkiye’nin uçak sayısı 6’ya ulaştı. Hatta ABD’de Türk pilotların eğitimi de başlamıştı. Ancak ABD, 17 Temmuz 2019’da, Türkiye’nin Rusya menşeli S-400 hava savunma sistemlerini teslim alması nedeniyle F-35 Programı’ndan çıkarılacağını açıkladı. ABD, kararının gerekçesini ise "S-400 hava savunma sistemlerinin NATO sistemleriyle uyumlu olmadığı ve gizli askerî bilgilerin Rusya'nın eline geçebileceği" şeklinde açıkladı.&nbsp;F-35 programında kalabilmek veya o tarihe kadar ödenen 1,4 milyar doları geri alabilmek için Ankara ile Washington arasında bir trafik başladı. Türkiye, 23 Eylül 2021'de programdan resmen çıkarıldı, ancak bunu 27 Ekim'de öğrendi.&nbsp;<div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ekim ayı başında ise Türkiye, Lockheed Martin tarafından üretilen 40 adet F-16 ve 80'e yakın F-16 modernizasyon kiti almak için ABD'ye başvurdu. Ankara'dan bu yeni teklifin daha önce F-35 programı için ödenen 1,4 milyar doların karşılığında yapıldığına dair açıklamalar geldi.</div><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yeniden F-16 talebi&nbsp;</h2></div>Türkiye, 2021 yılında Lockheed Martin tarafından üretilen 40 adet F-16 ve 80'e yakın F-16 modernizasyon kiti almak için ABD'ye başvurdu. ABD ile Türkiye arasında müzakereler devam ediyordu.Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısı sonrasında ABD Başkanı Joe Biden Türkiye'ye uçakların ve modernizasyon kitlerinin satılmasını desteklediğini açıkladı. Takip eden süreç içinde Kongre'den çeşitli itirazların yükselmesi ve satışı belirli şartlara bağlayan yasa tasarılarının geçirilmesi karşısında Başkan Biden satışa olan desteğini yineledi.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İsveç'in üyeliği nasıl ortaya çıktı?&nbsp;</h2>29 senatör,&nbsp;Biden'a yolladıkları mektupta İsveç ve Finlandiya'nın NATO üyelik başvuruları Türkiye tarafından onaylanana kadar uçak ve modernizasyon kitlerinin satışına onay vermeyeceklerini ifade etti.Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan,&nbsp;Eylül ayında Hindistan'da yapılan&nbsp;G20 Liderler Zirvesi'nde, ABD Başkanı Joe Biden'la F-16 konusu hakkında görüştüklerini belirterek "F-16 konusunda maalesef dostlar işi alıyorlar, götürüyorlar, 'İsveç de İsveç' diyorlar. Şimdi bu şekilde yaklaşım bizi ciddi manada üzmektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nden bu tür bir karar geçmediği sürece benim 'evet' demem mümkün değil" açıklamasıyla ABD'nin F-16 satışı&nbsp;ile İsveç'in NATO üyeliği arasında bir bağlantı&nbsp;olduğuna dikkat çekmişti.ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Miller&nbsp;da bir basın toplantısında "F-16 satışıyla İsveç'in NATO üyeliği arasında bağlantı var mı?"&nbsp;sorusuna "Bağlantı olmadığını düşünüyoruz. Ancak Türk hükümetine ifade ettiğimiz üzere, satışın ABD Kongresi tarafından onaylanması gerekiyor"&nbsp;cevabını vermişti.Cumhurbaşkanı Erdoğan,&nbsp;"F-16 alımının İsveç'in NATO üyeliğine bağlanması doğru değil. Polis koruması altında Kur'an-ı Kerim yakılması çok açık bir provokasyondur, nefret suçudur. Hiç kimse bizden buna sessiz kalmamızı bekleyemez" açıklamalarında bulunsa da 23 Ekim 2023'te&nbsp;İsveç’in NATO’ya Katılım Protokolü'nü imzalayarak Meclis'e göndermişti.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bundan sonra ne olacak?</h2>ABD Başkanı Joe Biden&nbsp;yönetimi, Çarşamba günü Kongre üyelerine bir mektup yazarak, Türkiye'ye 20 milyar dolarlık Lockheed Martin F-16 uçağı ve modernizasyon kiti satışının onaylanması çağrısında bulundu.Öte yandan ABD'nin Ankara Büyükelçisi Jeffry Flake; Türkiye'nin İsveç'in NATO'ya üyeliğini resmen onayladığını Washington'a bildirdiği anda, Dışişleri Bakanlığı'nın F-16 satışı için Kongre'ye resmî bildirim yapacağını söyledi.&nbsp;Millî Savunma Bakanlığı&nbsp;(MSB) kaynakları, F-16 satışıyla ilgili "Resmî kongre onay sürecinin ABD tarafından başlatılması beklenmektedir" açıklamasında bulundu.&nbsp;Biden yönetimi F-16 savaş uçağının satışını desteklese de Kongre'nin bu süreçte önemi bir rolü bulunuyor. ABD’nin ülke dışına silah satışları için Kongre’nin iki kanadını oluşturan Senato ve Temsilciler Meclisi’nin onayı gerekiyor.&nbsp;Eylül ayında ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesi Başkanlığı'nı Robert Menendez'den devralan Demokrat Senatör Ben Cardin, "Türkiye sorumlu bir NATO müttefiki gibi davranmaya karar verirse F-16 yolunun açık olmasını bekliyorum" ifadelerini kullanmıştı.&nbsp;Menendez, Cardin'in aksine Türkiye'ye F-16 satışına karşıydı. Bu nedenle Türkiye Cardin'in gelişini olumlu karşılamıştı.Ancak yine de 2 yılı aşkın süredir devam eden F-16 satış sürecinin yine hızlı şekilde <a href="https://www.bbc.com/turkce/articles/ck79ryr7m4yo" rel="noopener noreferrer" target="_blank" fr-original-style="" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;"></a>sonuçlanmayacağı görüşü de <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/articles/ck79ryr7m4yo.amp" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Senato'da hâkim</a>.

Her sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.

5 dakikada gündeme hakim ol.

Aposto Gündem

ABD ile ortak üretim sürecine girdiği F-35 programından çıkarılan Türkiye, F-16 savaş uçakları almak ve var olanları yenilemek için ABD'ye başvurmuştu. Sürüncemeyle giden 2 yılın ardından İsveç'in NATO üyeliği ile ABD, F-16 satışına ilişkin açıklamalarda bulundu. Dünden bugüne neler yaşandı, şimdi neler olacak?

İstikbal nerededir: F-35’ten F-16’nın modernizasyonuna

TCMB çalışanı Büşra Bozkurt’un geçen hafta, Başkan Hafize Gaye Erkan’ın babası Erol Erkan tarafından işten çıkarıldığı iddiasıyla CİMER'e yaptığı şikayet, manşetlere taşındı. Bozkurt, ayrıca Erol Erkan’ın Merkez Bankası’nda bir odası olduğunu, bankaya bir mutfak yaptırdığını, sadece Erkan ailesinin ve yöneticilerin bu mutfaktan yemek yediğini, Erol Erkan’ın bir çalışana da tokat attıktan sonra işten kovduğunu anlattı.Hafize Gaye Erkan’ın açıklaması: İddialar tartışılırken Hafize Gaye Erkan’dan açıklama geldi. TCMB Başkanı Erkan, son günlerde kendisini ve ailesini hedef almak suretiyle TCMB'ye yönelik "güven bozucu, kasıtlı ve gerçeklerle bağdaşmayan" haberlerin dolaşıma sokulduğunu belirtti. Erkan, "Şahsımı ve bankamızı itham eden asılsız haberler asla kabul edilemez niteliktedir. Sorumlular hakkında gerekli yasal haklarımı kullanacağım"&nbsp;dedi.Erol Erkan’ın açıklaması:&nbsp;Patronlar Dünyası’ndan Toygun Atilla’ya konuşan Erol Erkan ise şu <a fr-original-style="" href="https://www.patronlardunyasi.com/haber/elestirilerin-odagindaki-merkez-bankasi-baskani-hafize-gaye-erkan-in-babasi-erol-erkan-ilk-kez-pd-ye-konustu/303992" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ifadeleri kullandı:</a><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Birileri düğmeye bastı ne yazık ki. Yalan haberleri, sistematik olarak devreye aldılar. Bu süreç 5 Ocak ve öncesinde başladı. Güya ben Kübra hanımı tokatlamışım. Güya ben bir kadın çalışanı tokatlamışım diyerek bankada dedikodu çıkarılacak ve haber yapılacakmış. Böyle bir şey mümkün mü? Benim de bir kızım var. O da benim kızım sayılır. Bu tür bir komploya nasıl alet oldu, şaşırdım doğrusu?”</blockquote>Türkiye neler olduğunu konuşurken gazeteciler de iddiaların arkasındaki olası nedenler üzerine akıl yürütmeye başladı. Kimi, iddialar için “Doğru ve ifşa ediliyor” dedi kimi ise “İddialar yalan, Erkan’a operasyon yapılıyor”&nbsp;fikrini savundu.<img src="https://images.aposto.com/2024/0/2/1706002042204.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="0.75" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">‘Düğmeye kim bastı?’&nbsp;</h2>Erol Erkan’ın açıklamasının ardından, önce Hafize Gaye Erkan ile Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in arasının açıldığı&nbsp;iddia edildi. Ardından basına servis edilen haberlerin, Mehmet Şimşek grubu tarafından yayıldığı&nbsp;öne sürüldü.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir adım geriden:&nbsp;Tüm bu tartışmaların öncesinde Hürriyet Genel Yayın Yönetmeni Ahmet Hakan’a röportaj veren Hafize Gaye Erkan’ın bu görüşmeyi Şimşek’e bildirmediği iddia edilmiş; Erkan’ın İstanbul’daki kiraların çok yüksek olduğuna ilişkin tepki toplayan sözlerinin Bakan Şimşek tarafından da eleştirildiği ileri sürülmüştü.&nbsp;</li></ul>“Yaptırıldığı” iddia edilen haberler:&nbsp;10haber yazarı Erdal Sağlam, TCMB Başkanı Hafize Gaye Erkan’ın Noel tatili sırasında ABD’ye gittiğini ve yaklaşık 25 gün süren bu seyahatini ne Merkez Bankası’ndan ne de hükümetten kimsenin bilmediğini yazdı. Sağlam, Mayıs ayındaki Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden önce Erkan’ın İYİ Parti’ye CV’sini gönderdiğine, ancak yapılan araştırmanın ardından kabul edilmediğine dair de bir <a fr-original-style="" href="https://www.odatv4.com/guncel/mehmet-simsek-gaye-erkan-krizi-servis-haberler-yarisi-arkasinda-kim-var-cevdet-akcay-kimdir-merkez-bankasi-kavgasi-nedir-merkez-bankasi-baskani-kimdir-120022889" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haber yaptı.</a> Sağlam ayrıca, Erkan’ın bankada kendisine yakın birkaç isim dışında hiçbir yöneticiyle doğrudan bir bağının kalmadığını yazdı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Şimşek’ten yanıt:&nbsp;Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından iddialara ilişkin "Yalanlama" başlıklı bir açıklama yayımlandı. Açıklamada "Mehmet Şimşek-Gaye Erkan krizi üst başlığı ile 'Haberleri Mehmet Şimşek grubu servis ediyor' şeklindeki iki iddia son derece akıl dışı, mesnetsiz ve masa başı uydurmadır. Kurumları bu tarz ithamlar ile töhmet altında bırakan dedikoduları şiddetle kınıyoruz”&nbsp;ifadelerine yer verildi.&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">“Bilal Erdoğan” detayı:&nbsp;<a fr-original-style="" href="https://www.politikyol.com/merkez-bankasinda-yasananlarin-perde-arkasi/" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Politik Yol’dan Altan Sancar ise haberinde,</a> TCMB’deki tartışmaların büyüyeceğine işaret ederken Erol Erkan’ın tokat attığı kişinin bir garson olduğunu yazdı. Ayrıca tokat olayından kısa süre önce bankanın Veri Yönetişimi ve İstatistik Genel Müdürü Dr. Yusuf Kenan Bağır’ın görevden alındığını aktaran Sancar, Bağır'ın Bilal Erdoğan'ın Kartal Anadolu İmam Hatip Lisesi'nden arkadaşı olduğunu ve göreve iadesinde Erdoğan’ın isminin etkili olduğunu anlattı. Bankada gerilim yaratan meselelerden birinin de bu olduğunu vurguladı.</li></ul>Erdoğan “rahatsız”:&nbsp;Hem Erol Erkan’a yönelik hem Hafize Gaye Erkan’a yönelik iddiaların ardından Erdal Sağlam, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da Erkan’la ilgili rahatsızlıkları olduğunu yazdı.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kim, ne dedi?</h2>Gazeteci Uğur Dündar da mesajlaşmayı paylaşarak&nbsp;“Gaye Erkan ABD'de Türkiye'ye kaynak bulmaya çalışırken iftira servis ediliyor. Birilerinin Gaye Erkan'ın bu çabalarından fena hâlde rahatsız oldukları anlaşılıyor”&nbsp;ifadelerini kullandı. Haberler henüz yalnızca iddialardan oluşuyor, ancak tüm bu iddialar başka iddiaları da tetikliyor.&nbsp;Konuyu Karar Gazetesi’ndeki köşesine taşıyan Can Ataklı,&nbsp;"Gaye Erkan macerası çabuk bitiyor" başlıklı yazısında Erkan ailesine gönderilen mesajların doğru olması hâlinde “iddiaların bir kumpas” olabileceği değerlendirmesinde bulunuyor. Ataklı, "Gaye Erkan’ın suyunun iyice ısındığı anlaşılıyor" diyor.&nbsp;Ziraat Bankası’nın eski Genel Müdür Yardımcısı, ekonomist Prof. Dr. Şenol Babuşcu da <a fr-original-style="" href="https://www.cumhuriyet.com.tr/ekonomi/-2165439?utm_medium=HaberKaynagi&utm_source=HaberKaynagi" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Cumhuriyet’ten İrem Karataş’a</a> yaptığı değerlendirmede “Gaye hanım görevden alınacak gibi görünüyor. Seçim öncesi görevden alınabileceğini düşünüyorum”&nbsp;ifadelerini kullanıyor. Erkan’ın görevden alınmasının ekonomide veya piyasalarda bir etkisi olmayacağını savunan Babuşcu “Önemli olan yerine atanacak isimdir. Bu konuya dair de söylentiler başladı. Başkan yardımcılarından Cevdet Akçay ve Hatice Karahan konuşuluyor”&nbsp;diyor. Babuşcu göreve iki isim arasından Karahan’ın atanacağını düşündüğünü belirtiyor.&nbsp;Dünya gazetesi yazarı Burcu Kösem "TCMB’ye bu defa da özel hayat üzerinden algı operasyonu" başlıklı yazısında Gaye Erkan’ın ülkesi konusunda gösterdiği hassasiyet üzerinde durulması gerektiğini savunuyor.&nbsp;Gazete Pencere'den Tolga Balcı&nbsp;ise Erdoğan'ın Erkan'ı görevden alma gibi bir planı olmadığını yazdı. Balcı, Mart ayında yapılacak yerel seçimler nedeniyle herhangi bir görevden alma olmasını beklemediği değerlendirmesini yaptı.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ya sonra?&nbsp;</h2>İddialar gündemi meşgul ederken dün, Ekonomi Koordinasyon Kurulu (EKK), Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında toplandı. Toplantıda Hafize Gaye Erkan da yer aldı. Öte yandan Erdal Sağlam, Erol Erkan’ın da Türkiye’ye dönmesinin beklendiğini yazdı.&nbsp;Perşembe günü, 2024 yılının ilk Para Politikası Kurulu&nbsp;(PPK) toplantısı yapılacak. Bu toplantıda gündemdeki tartışmaların da yer alabileceği dile getiriliyor, ancak bunun olması hâlinde gerilimin hiç olmadığı kadar artacağı da vurgulanıyor.&nbsp;

TCMB Başkanı Hafize Gaye Erkan ve babası Erol Erkan'a ilişkin iddialar gündemi meşgul ederken iddiaların neden ve kim tarafından ortaya atıldığı da merak ediliyor. Kimi, iddialar için “Doğru ve ifşa ediliyor” diyor, kimi ise “İddialar yalan, Erkan’a operasyon yapılıyor” fikrini savunuyor.

Hafize Gaye Erkan iddiaları: Operasyon mu, ifşa mı? 

Avrupa Birliği (AB) Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, İsrail'in Gazze'deki askerî operasyonlarını eleştirirken iki devletli çözüm çağrısını yineledi. Borrell,&nbsp;"Yapmak istediğimiz şey, iki devletli bir çözüm inşa etmek. Bu yüzden bu konu hakkında konuşalım" dedi.&nbsp;Almanya Dışişleri Bakanı Annalena Baerbock da İsraillilerle Filistinlilerin birarada yaşamasına imkan tanıyan iki devletli çözümün "tek çözüm" olduğunu söyledi. İki lider de AB dışişleri bakanlarının Brüksel'de İsrailli ve Filistinli en üst düzey diplomatlarla yapacağı toplantı öncesi konuştu.&nbsp;Birkaç gün önce açıklama yapan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu,&nbsp;hem AB'nin hem de ABD'nin ısrarcı olduğu "iki devletli çözüm"ü açık bir şekilde reddetmişti.&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"30 yıldır tutarlı bir şekilde tek bir şeyi söylüyorum. Bu çatışma bir devletin yokluğuyla değil, bir devletin varlığıyla ilgili. İki devletli çözüme karşıyız.”</blockquote>Netanyahu açıkça reddediyor, ABD ve AB ise ısrarla diretiyor. Yıllardır, farklı zamanlarda yeniden gündeme geliyor. İsrail ve Filistin sorunu için iki devletli çözüm ne anlama geliyor?<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Nedir?&nbsp;</h2>Norveç'in Oslo kentinde yürütülen görüşmelerin ardından 13 Eylül 1993 tarihinde ABD'nin Washington eyaletinde imzalanan Birinci Oslo Anlaşması, iki devletin üst düzeyde ilk doğrudan yüz yüze anlaşma çabasıydı. Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) Başkanı Yaser Arafat ile dönemin İsrail Başbakanı İzak Rabin'in imzaladığı anlaşmada iki devletin karşılıklı olarak birbirini tanıması kabul edildi.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/0/1/1705924996182.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">Foreign Policy"İki devletli çözüm"&nbsp;önerisinin hazırlığı da bu anlaşma sırasında yapılmaya başlandı. En basit hâliyle bu, mevcut İsrail devletinin yanında her iki halkın da kendi topraklarına sahip olacağı bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasını öngörüyor, ancak bu planın önünde bir dizi engel de bulunuyor. &nbsp;&nbsp;Fikir Turu'nda yer alan Sky News'un <a fr-original-style="" href="https://fikirturu.com/jeo-strateji/iki-devletli-cozum-nedir-ne-degildir/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">konuya ilişkin haberinde</a> "İki devletli bir çözümün önündeki en büyük engel, muhtemel bir Filistin devletinin sınırlarının ne olacağına karar vermek" ifadeleri yer alıyor.&nbsp;Birçok kişi, sınırların İsrail'in Doğu Kudüs, Batı Şeria ve Gazze'yi işgal ettiği 1967'deki Altı Gün Savaşı’ndan önceki hâliyle aynı olması gerektiğini savunuyor. Batı Şeria'da artan İsrail yerleşimleri,&nbsp;uluslararası hukuka göre yasa dışı olsa da bu yerleşimler bölgenin Filistin toprağı olarak tanınmasını zorlaştırıyor.&nbsp;Kudüs'e ilişkin sınırlar da tartışmanın en keskin hatlarından birini oluşturuyor. İki ülke de inançlarına göre büyük öneme sahip bu bölgenin, kendi başkenti olduğunu savunuyor. İki devletli çözüm önerisinde, Kudüs'ün iki ülkenin de başkenti olarak tanındığı bir senaryo da mevcut.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İki devletli çözümün engellenen yolları&nbsp;</h2>Haberde, iki tarafın barışçıl bir çözüm üzerinde anlaşmaya varma şansını azaltan faktörler ise şöyle sıralanıyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Batı Şeria’daki Yahudi yerleşimlerinin artması, Donald Trump’ın başkanlığı ve ABD Büyükelçiliği’ni Tel Aviv’den Kudüs’e taşıması, ülke tarihindeki en sağcı İsrail hükümeti, bu ayki Hamas saldırısı ve ardından gelen savaş..."</blockquote>2000 yılında Camp David'de dönemin ABD Başkanı Bill Clinton'ın ev sahipliğinde yeniden yapılan görüşmelerden de herhangi bir sonuç çıkmamıştı.&nbsp;<img src="https://images.aposto.com/2024/0/1/1705931086741.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.52" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">The Times of IsraelÖte yandan BBC Türkçe'de yer alan haberde Hamas'ın müzakerelere yönelik engeli de "1987'de Gazze'de kurulan İslami Direniş Hareketi (Hamas), rakibi El Fetih'in barış konusundaki tavizlerine karşı çıktı ve 1994'ten itibaren görüşmeleri intihar saldırılarıyla sabote etmek için çok sayıda fırsat buldu"&nbsp;ifadeleriyle aktarılıyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Şimdi mümkün mü?</h2>Eski Ürdün Enformasyon Bakanı Faysal eş-Şebul, Independent Türkçe'de yer alan <a fr-original-style="" href="https://www.indyturk.com/node/671551/d%C3%BCnyadan-sesler/i%CC%87ki-devletli-%C3%A7%C3%B6z%C3%BCm-hangi-iki-devlet" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">"İki devletli çözüm: Hangi iki devlet?"</a> başlıklı yazısında ABD'nin bölgede ne zaman bir gerilim çıksa "iki devletli çözüm dosyasını çekmeceden çıkardığını, ortalık yatıştığı anda ise yeniden çekmeceye koyduğunu" söylüyor ve yazısının devamında şu ifadelere yer veriyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Bana göre ABD için iki devletli çözüm şu anlama geliyor: İsrail adında askerî ve ekonomik olarak güçlü ve ahlaki açıdan zayıf bir devlet. Filistin adında sınırları olmayan, egemenliği olmayan, yaşaması mümkün olmayan varsayımsal bir devlet.&nbsp;ABD bölgenin verdiği dersleri öğrenmedi ve bu sefer de öğrenmeyecek. Irak ve Lübnan dahil pek çok ders var.&nbsp;Irak, ABD'nin önce yok ettiği, ardından örgütlerin, İran’ın ve radikalizmin istedikleri gibi at koşturmasına izin verdiği 2003'ten bu yana toparlanamadı. DEAŞ bunun en açık örneğiydi.&nbsp;Afganistan, ABD'nin son hayal kırıklığı ve yanlış hesabıydı, tıpkı Rusya-Ukrayna savaşının Avrupa için bir hayal kırıklığı olacağı gibi.Bu savaş çok sayıda ölüme, yıkıma, adaletsizliğe, acıya ve zulme yol açacak. Yüzler ve akımlar ortadan kaybolacak ve devredilemez haklar kaba kuvvet tarafından silinemeyeceği için zayıflığı veya teslim olmayı kabul etmeyecek başkaları ortaya çıkacak.7 Ekim'den bu yana ABD ve Avrupalı müttefikleri iki devletli çözüm hakkında konuşmaya geri döndüler. Dünyada İsrail dışında bu temeli ihlal eden hiçbir ülke yok, bu durumda söz konusu çözümü uygulamaktan alıkoyan ne?"</blockquote>AB ülkelerinin liderleri, ABD ve Birleşik Krallık yetkilileri, iki devletli çözümün savunucularının başında geliyor. The Guardian'ın konuya ilişkin haberinde Chatham House düşünce kuruluşunda yardımcı araştırmacı olan Yossi Mekelberg,&nbsp;"Başka uygulanabilir alternatif yok. İki devletli çözüm, hem İsraillilerin hem de Filistinlilerin siyasi, medeni ve insani haklarını yerine getirmelerini sağlayacak en az kötü seçenek" değerlendirmesinde bulunuyor.&nbsp;Bölgede bir barış sağlanması gerekiyor, ancak bunun çözümü 30 yıl önce, üzerine herhangi detaylı bir çalışma yapılmayan bir anlaşma mı? Bu nokta tartışmaya açık. Mevcut hâliyle iki devletli çözüm önerisinde doldurulması gereken pek çok boşluk bulunuyor ve devletlerin bu öneriyi gündeme getirmeden önce boşlukları tamamlaması ve gerçekten bir seçenek yaratması gerekiyor.&nbsp;Öte yandan, 30 yıl öncesi ile bugün arasında başta siyasi olmak üzere büyük değişiklikler mevcut. Filistin her ne kadar Mahmud Abbas'ın yönetiminde olsa da Hamas'ın ülkedeki kontrolü azımsanamayacak ölçüde. Netanyahu ise aşırı sağ politikalarıyla kendi ülkesinde dahi eleştirilen bir lider. Ülkelerdeki siyasi değişimlerin ve geçen 30 yılda yaşanan gelişmelerin de ortaya konacak barış anlaşmasında yer alması gerekiyor.&nbsp;

İsrail üzerindeki iki devletli çözüm baskısı giderek artıyor. Peki, iki devletli çözüm nedir? 

İki devletli çözüm, savaşı bitirebilir mi? 

Ortadoğu'da gerilim tırmanıyor. Bölge ülkelerinin açıklamaları ve Batı ülkelerinin İsrail'e desteği ile yükselmeye başlayan gerilim, İran destekli Husilerin Kızıldeniz'deki saldırılarına ABD'nin yanıt vermesiyle sözden eyleme dönüştü. Geçen hafta İran da bölgesel gerilime dahil oldu. Pakistan, Irak ve Suriye'ye saldıran İran, bunun "misilleme" olduğunu söyledi. "Bu gelişmeler, İsrail-Hamas Savaşı'nın bölgeye yansıması" olarak yorumlanıyor. Peki bu yorumlar doğru mu? Savaş genişliyor mu?&nbsp;Arka plan:&nbsp;İsrail-Hamas Savaşı'nın ardından Hamas'a destek veren Yemen'deki Husiler'in, Kızıldeniz'deki gemilere yönelik saldırıları önce İsrail gemilerini hedef almayla başlamış, ardından Batı menşeli gemilerle genişlemişti. ABD ve Birleşik Krallık'ın Husi saldırılarına "Refah Muhafızı Operasyonu" ile karşılık vermesi bölgedeki çatışmaları yükseltti. Lübnan Hizbullahı'nın İsrail'e yönelik saldırıları da gerilimin bir ayrı uzantısı olarak takip ediliyordu. Tüm bu gelişmeler, "Savaş bölgesel bir çatışmaya dönüşecek mi?"&nbsp;sorusunu doğuruyordu.&nbsp;Son gelişmeler:&nbsp;Geçen hafta İran Devrim Muhafızları, Kuzey Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nin başkenti Erbil'de "bir casus karargahı" ve "İran karşıtı terörist grupların toplandığı bir yer" tespit edildiğini ve düzenlenen saldırıyla bu noktaların imha edildiğini duyurdu. Irak'ın Enbar vilayetindeki ABD askerlerinin de bulunduğu Ayn el-Esed Askeri Üssü’ne, İran destekli "Irak İslami Direniş" adlı grup tarafından füze saldırısı düzenlendi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), "çok sayıda balistik füze ve roket fırlatıldığını, Irak kuvvetleri mensubu en az bir kişinin yaralandığını, çok sayıda ABD askerinin de 'travmatik beyin hasarı' ihtimali nedeniyle muayene edildiğini" bildirdi.Hemen ardından Suriye'deki hedeflerin de balistik füzelerle vurulduğu, bunlar arasında "komutanların toplanma yerleri ve başta IŞİD olmak üzere son terörist operasyonlarla ilgili ana unsurların" da bulunduğu belirtildi. Salı günü ise İran'daki Beluç grubu, Pakistan'da Ceyl al-Adl (Adalet Ordusu) isimli grubun "militan üs" olarak kullandığı noktalara saldırı düzenlediğini açıkladı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir adım geriden:&nbsp;3 Ocak'ta Kerman'da Kasım Süleymani'nin türbesi yakınlarında toplanan kalabalığa saldıran intihar bombacıları yaklaşık 90 kişinin ölümüne neden olmuştu. Saldırıyı IŞİD üstlenmişti. Aralık ayında Rask'ta bir polis karakoluna düzenlenen saldırıda da en az 11 İran polis memuru öldürülmüş, bu saldırıyı da 2012 yılında kurulan ve İran tarafından "terörist" grup olarak kara listeye alınan cihatçı Ceyş al-Adl (Adalet Ordusu) üstlenmişti.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir adım sonrası:&nbsp;Pakistan, İran'ın saldırısından 2 gün sonra, İran'ın Sistan-Balucistan eyaletinde militanlara ait olduğundan şüphelenilen sığınakları hedef alan hava saldırıları düzenlediğini duyurdu. Ayrıca Cumartesi günü de Suriye'nin başkenti Şam'da en az 10 kişinin öldüğü saldırıda hayatını kaybedenlerden beşi, üst düzey İranlı güvenlik yetkilisiydi. İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, saldırıyı İsrail'in düzenlediğini savundu, İsrail ise konuya ilişkin açıklamada bulunmadı.</li></ul>Neden saldırıyor?&nbsp;İsrail-Hamas Savaşı'ndan bu yana Ortadoğu'da gerilim tırmanıyor. Ancak İran, uzun süredir bu savaşa kendi askeri ile dahil olmuyor. İran'ın misillemelerinin hem iç hem de dış dinamiklerle açıklanabilecek nedenleri bulunuyor. Pakistan ile İran arasında uzun süredir istikrarsız bir ilişki var, ancak bu saldırılar muhtemelen iç dinamiklerden kaynaklanıyor. İran, bu ayın başlarında IŞİD'in üstlendiği saldırının yanı sıra İsrail'in Hamas'a açtığı savaş ve iç kamuoyundaki huzursuzluklar nedeniyle de eyleme geçmesi için giderek artan bir baskı altında.&nbsp;Öte yandan son dönemde IŞİD ve Ceyş al-Adl gibi grupların İran'da düzenlediği saldırılar da Tahran hükümetinin ülkenin iç güvenliğini sağlayıp sağlayamayacağının sorgulanmasına yol açtı.&nbsp;<div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bölgeyle ilgili derinlemesine analizler yapan Amwaj medya editörü Mohammad Ali Shabani,&nbsp;"İran, Lübnan'da üst düzey Hamas ve Hizbullah komutanlarının öldürülmesi de dahil olmak üzere tepki göstermesi için baskı altında, ancak İsrail ya da ABD'yi vurarak herhangi bir gerilime doğrudan karışmak istemiyor"&nbsp;diyor.BBC’ye konuşan analist Syed Muhammed Ali de İran'ın şu anda hem kendi içinde hem de "proxy"leri (vekilleri) Hamas, Hizbullah ve Husiler üzerinden operasyonlar düzenlemesi için baskı altında olduğunu söylüyor. Ali, İran’ın dikkatleri iç meselelerden ve Ortadoğu'daki durumdan başka yöne çekmek için Irak, Suriye ve ardından Pakistan'a saldırdığını düşünüyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İran'ın proxy'leri:&nbsp;Kasım Süleymani’nin yönetimi altında İran, ABD'nin 2003’te Irak’ı işgalinden sonraki yıllarda büyüyen bir güçler ağı kurdu. İran, İsrail ve ABD karşıtı eylemlerinde proxy’lerini destekliyor. Bu proxy'ler Gazze'de Hamas ve İslami Cihad, Irak'ta Şii milisler, Halk Seferberlik Güçleri, Suriye'de Esad'ın grubu, Lübnan'da Hizbullah, Yemen'de Husiler olarak sıralanabilir. Proxy'lerin bulundukları ülke ve bölgeye göre farklı amaçları bulunuyor. İran, bu grupları destekleyerek bölgedeki gücünü de artırıyor. Özellikle son dönemde Hamas, Husiler ve Hizbullah'a bölgelerinde destekler arttı. Bu, İran'ın da bölgesel ağırlığını artıran bir unsur oldu.&nbsp;</li></ul></div>Şimdi neler olacak? Uzmanlar, İran’ın ABD ya da İsrail ile doğrudan bir askerî çatışmaya girmeyeceğini ancak proxy’lerini kullanarak hem İsrail hem de ABD askerlerini Ortadoğu’da meşgul edeceği kanaatinde. Fakat saldırılarda yanlış bir hamle yapılırsa, gerilimin daha da tırmanması olası.Öte yandan, İran ve Pakistan'ı yakından izleyen gözlemciler, iki ülke arasında son dönemde yaşanan gerginliğin tüm bölgeyi olumsuz etkileyeceği görüşünde. Uzmanlar iki ülkenin de saldırılarını azaltacağını, bölgede bir soğuma görüleceğini düşünse de herkes aynı fikirde değil.&nbsp;BBC'nin konuştuğu Pakistanlı gazeteci ve analist Baqir Sajjad, aksine Pakistan ve İran arasındaki gerilimin artacağını savunuyor. Sajjad, "İran'daki sertlik yanlıları Pakistan'a misilleme yapmakta ısrar edecektir. İki ülke arasında artan güvensizlik, Belucistan bölgesinde İran ve Pakistan arasında yeni bir militanlık dalgasını körükleyebilir ve bölgedeki zaten karmaşık güvenlik durumunu daha da karmaşık hâle getirebilir" diyor.

İsrail-Hamas Savaşı devam ederken Ortadoğu'da Husilerin saldırılarının ardından İran'ın bölgedeki ülkelere yönelik saldırıları da gerilimi artırdı. Pakistan, İran'ın saldırılarına Suriye'deki beş üst düzey İranlı güvenlik yetkilisini öldürerek yanıt verdi.

İran'ın misillemeleri, bölgesel çatışma riskini artırıyor mu?

ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken,&nbsp;bu hafta Ortadoğu'yu ziyaret etti. Blinken, ziyaretinin ilk durağı olan Türkiye'de Cumhurbaşkanı Erdoğan ve mevkidaşı Hakan Fidan ile biraraya geldi. Son durakları ise Batı Şeria ve Mısır oldu. Ziyaretlerin amacının "İsrail-Hamas Savaşı'nın bölgesel bir çatışmaya dönüşmesini engellemek" olduğu değerlendirmeleri yapıldı. Peki bu mümkün mü? Yoksa İsrail-Hamas Savaşı bölgesel bir çatışmaya dönüşecek mi?ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Ortadoğu ziyareti kapsamında Türkiye, Ürdün, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, İsrail ve Bahreyn'i ziyaret etti, Mısır'ı ise bugün ziyaret etmesi bekleniyor. Bu, Blinken'ın 7 Ekim'den bu yana bölgeye dördüncü ziyareti.Ne konuşuldu? Dışişleri Bakanı Blinken, görüşmelerinde İsrail-Hamas Savaşı'nın bölgeye yayılmasının kimsenin çıkarına olmadığını vurguladı. Katar ziyaretinde "Bölgede gerginliğin çok yüksek olduğu bir andayız"&nbsp;diyen Blinken, bunun kolaylıkla "metastaz" yapabilecek, güvenlik sorununu ve "acıları" artırabilecek bir çatışma olduğunu söyledi. Ayrıca Filistinli vatandaşların evlerine geri dönüşlerinin sağlanması gerektiğini belirten Blinken, bazı İsrailli bakanların, Filistinlilerin Gazze dışına yerleştirilmesine yönelik açıklamalarını da kınadı.Katar ziyaretinde Blinken, ABD'nin artan istikrarsızlığa çözüm bulmak için bir planı olduğunu ve bu planın İsrail'in Gazze'deki askerî harekatını sona erdirmek ve Filistinliler için "kalıcı" barış sağlamak için Arap ülkelerinin ve İsrail'in birlikte çalışmasına bağlı olduğunu söyledi.&nbsp;Blinken, İsrail ile yapacağı görüşmede Gazze’deki sivilleri koruması ve insani yardımın girişine izin vermesi için baskı yapacağını söylemesine rağmen İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'u ziyaretinde "Hamas'ın İsrail'e karşı düzenlediği saldırıların 'tekrarlanmaması için' İsrail'in kendini savunma hakkını desteklediğini" de yineledi.Geniş açı:&nbsp;ABD yönetiminin savaşın başladığı ilk günden bu yana İsrail'i desteklediği biliniyor. Ne ABD Başkanı Biden ne de yönetimde yer alan farklı bakanlar bu desteği kapalı kapılar arasından veriyor. Biden tüm açıklamalarında İsrail'in kendini savunma hakkına vurgu yapsa da şu anda bu savaşın genişlemesi ve bölgesel çatışma alanlarının doğması Biden hükümetinin isteyeceği son durumlardan biri.&nbsp;Neden? ABD'nin İsrail desteğinin kamuoyundaki karşılığı tartışılır durumda. Biden'ın İsrail 'e yönelik desteğinin kamuoyunda karşılık bulmadığı görev onayının düşüşü üzerinden de <a fr-original-style="" href="https://foreignpolicy.com/2024/01/08/biden-middle-east-diplomacy-israel-hamas/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">anlaşılıyor</a>. ABD'de vatandaşların büyük bölümü Gazze'ye yönelik saldırılara tepki gösteriyor. Kasım ayında başkanlık seçimleri için yeniden aday olan Biden'ın popülaritesinde düşüş yaşaması şu anda en son ihtiyacı olan şey. Bu nedenle İsrail'e yönelik tam desteğini pratikte sürdüren Biden, söylemde ise barış vurgusunu öne çıkarmaya başladı. Amacını "savaşı körükleyen" değil, "barışı üreten" ülke olarak yeniden belirleyen ABD, bu kapsamda bölgedeki güçlerin bu çatışmaya dahil olmasını da önlemeye çalışıyor. Aksi takdirde savaş genişlerse bu konuda "sorumlu" tutulacak ülkelerden biri olacağı kuşkusuz.&nbsp;Peki bölgedeki tansiyon düşecek mi? Bu pek mümkün görünmüyor. Geçen hafta Lübnan’ın başkenti Beyrut’ta düzenlenen saldırıda Hamas'ın siyasi kanadının en üst düzey isimlerinden Salih Aruri'nin öldürülmesi sonrası bölgede tansiyon daha da yükseldi. Saldırının şüphelisi olarak İsrail görünüyor olsa da ülkeden herhangi bir açıklama yapılmadı.Lübnan'daki Hizbullah, savaşın başladığı günden bu yana İsrail'e aralıklarla ateş açıyor. İsrail'in de karşılık verdiği bu saldırılar, son günlerde ateşlendi. İsrail ordusu, ülkenin kuzeyindeki hassas bir askerî hava trafik kontrol üssünün geçen Cumartesi günü Lübnan Hizbullahı tarafından vurulduğunu duyurdu. Ordu, İsrail hava savunma sistemlerinin saldırıdan etkilenmediğini açıkladı. İsrail ordusunun Lübnan'ın güneyinde düzenlediği bir insansız hava aracı saldırısında, üst düzey bir Hizbullah komutanının öldürüldüğü bildirildi. Hizbullah, üst düzey komutan Wissam Tawil'in öldürüldüğünü doğruladı. Bu gelişmenin Hizbullah ile İsrail arasındaki çatışmayı alevlendireceği değerlendiriliyor.Kızıldeniz'de Yemen'deki İran destekli&nbsp;Husilerin&nbsp;de Batı ülkelerinin ve İsrail'in gemilerine yönelik saldırıları sürüyor. İsrail'in Gazze'ye saldırılarına karşılık başlatılan saldırılardan sonra çok sayıda gemicilik şirketi Kızıldeniz'deki seferlerini durdurma kararı almıştı. ABD Savunma Bakanlığı, bu saldırılara karşı uluslararası "Deniz Görev Gücü" kurulması için görüşmeler yaptıklarını bildirmiş ve "Refah Muhafızı Operasyonu" adında çok uluslu misyon oluşturulduğunu duyurmuştu. Geçen hafta ABD'nin Husilere ait 3 gemiyi vurmasının ardından İran da Kızıldeniz'e bir savaş gemisi yönlendirdi. ABD, İran'ı olaylara "fazlasıyla dahil olmak"la suçladı.&nbsp;İran&nbsp;Hamas'ın Siyasi Büro Başkan Yardımcısı Salih El Aruri ve beraberindeki altı kişinin Lübnan'ın başkenti Beyrut'ta düzenlenen hava saldırısı ile öldürülmesinin ardından yaptığı açıklamada "Bölgenin dengesini bozmanın sonuçları kesin olarak kendilerine dönecektir" ifadelerini kullandı.&nbsp;Bölgesel bir çatışmaya olabilir mi?&nbsp;Olması kadar olmaması da mümkün. Başta Avrupa olmak üzere birçok ülke şu anda bunun yaşanmasını engellemeye çalışıyor. Ancak bölgedeki gerilim hem Hamas destekçileri hem de İsrail destekçileri açısından sıklıkla tırmandırılıyor. Söylemlerden çok pratiğe yansıyan bu kıvılcımların Ortadoğu'da büyük bir ateş yakması mümkün. O zaman o çok duyduğumuz "Ortadoğu'da kartlar yeniden dağıtılıyor" ifadesini yeniden tartışabiliriz.&nbsp;

ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken bu hafta, 3 ay içinde dördüncü kez Ortadoğu'yu ziyaret etti. Blinken'ın ziyareti İsrail-Hamas Savaşı'nın bölgesel bir çatışmaya dönmesini engellemeyi amaçlıyor, ancak bölgede gerilim gitgide tırmanıyor.

İsrail-Hamas Savaşı, bölgesel bir çatışmaya dönüşecek mi?

Özyeğin Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Başkanı Profesör Dr. Evren Balta ile iç politika-dış politika dengesini, dünyadaki örnekleri ve Türkiye'nin tavrını konuştuk. 

İç politika, dış politikayı belirlerse ne olur? 

6 Şubat 2023'te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerin etkisi hâlâ sürüyor. Bölgede yaşayan vatandaşların birçoğunun çadır ve konteynerlerde yaşamaya devam etmesi, bölgede yıkıntıların hâlâ duruyor olması, Hatay başta olmak üzere birçok kentte su ve elektriğe erişim konusunda sıkıntılar yaşanıyor olması sıklıkla gündeme geliyor ve tartışılıyor.Resmî rakamlara göre 50 bin 783 kişinin yaşamını yitirdiği depremde, birçok kişi hâlâ yakınlarına ulaşamadığını, kayıp olduklarını da anlatıyor. Yani depremin acısı ilk günkü gibi taze.&nbsp;Depremden en çok etkilenen illerden biri olan Adıyaman'da, en büyük yıkımlardan birinin yaşandığı yapılardan biri de Grand İsias Otel. KKTC'den voleybol turnuvası için gelen ve aralarında sporcu, öğretmen, antrenör ve Türkiye Turist Rehberleri Birliği üyelerinin de bulunduğu 72 kişi, saatlerce enkaz altında kaldıktan sonra yaşamını yitirdi. Olayın ardından başlatılan soruşturma kapsamında 5 kişi tutuklandı, 11 kişi hakkında "bilinçli taksirle birden fazla insanın ölümüne ve yaralanmasına neden olma" suçundan 22 yıla kadar hapis cezası istemiyle dava açıldı. İsias Otel'e ilişkin davanın ilk duruşması dün görüldü.Grand İsias Otel: Adıyaman merkezdeki Hocaömer Mahallesi'nde, Atatürk Bulvarı'nda yer alan İsias Otel, 1990-1991 yıllarında Bozkurt ailesi tarafından aile apartmanı olacak şekilde tasarlandı ve inşaata başlandı. Adıyaman İnşaat Mühendisleri Odası Başkanı Özgür Tunç'a göre inşaat aşamasında binanın yarım kalması nedeniyle yaklaşık 10 yıl kadar kaba inşaat olarak atıl vaziyette durdu, bu süreçte hava koşullarına maruziyetten korozyona uğradı. Otelin sahibi Ahmet Bozkurt'a göre, 1995 yılında yaşanan ölümlü bir iş kazası sonrası inşaata ara verildi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ya sonra? Milliyet'ten <a fr-original-style="" href="https://www.milliyet.com.tr/gundem/isias-faciasi-boyle-geldi-bos-apartmani-otele-cevirdiler-6904947?utm_source=aposto" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Mert İnan'ın haberine göre</a>, konut olarak planlanan yapının işlevi 2001’de İsias Otelcilik Turizm ve Taşımacılık İnşaat Ticaret Sanayi Anonim Şirketi’nin kurulmasıyla değiştirildi. Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan İşletme Belgeli konaklama tesisindeki oda sayısı 2005’te 37’den 66 odaya, otelin kapasitesi ise 132 yatağa yükseltildi. Dört yıldızlı otelin, işletme hizmete girdikten sonra son olarak 2021’de sermaye yapısının değiştiği, hisse devirleriyle otelin büyük ortağının Mehmet Fatih Bozkurt olduğu bilgisine ulaşıldı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bununla birlikte:&nbsp;Otel lobisinde bulunan bazı kolonlar bu süreçte kesildi. Buna ek olarak, binanın çökmesinin ardından yazılan raporlara göre kaçak olarak sekizinci kat çıkıldı.&nbsp;Grand İsias Otel'in enkazına ilişkin inceleme raporunda, "Bina alanında bulunan molozlar yakından incelenmiş ve beton kalitesinin bariz bir şekilde düşük olduğu, dere çakılı ve kumu kullanıldığı tespit edilmiştir" ifadeleri yer aldı.</li></ul>Otelde kalanlar: Deprem anında otelde KKTC'deki Gazimağusa Türk Maarif Koleji'nden Adıyaman'a voleybol turnuvası için gelmiş yıldız kız ve erkek voleybol takımlarıyla beraber veliler ve öğretmenlerden oluşan 39 kişilik bir kafile konaklıyordu. Kafile 3 Şubat Cuma günü Adıyaman'a gelerek otele yerleşmişti, kolejin iki takımı da ilk maçlarını kazandıktan sonra depremden önceki Pazar akşamı kutlama yaparak otele dönmüşlerdi. Öğrenciler otelin ön cephesindeki üç-dört kişilik odalarda, veliler ve öğretmenler ise arka cephesinde kalıyorlardı. Öğrenciler deprem anında otelin ikinci ve dördüncü katları arasında uyuyordu, bu nedenle de tamamen enkazın altında kaldılar. Turist Rehberleri Birliği'nden 43 kişilik bir kafile de Güneydoğu bölgesi için yapılan tur rehberliği uygulamalı eğitimi sırasında İsias Otel'de konaklıyordu.<img src="https://images.aposto.com/2024/0/3/1704287810233.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.69" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">BBC TürkçeDeprem anı ve kurtarma çalışmaları: Otelden kurtulan görgü tanıklarının anlatımına göre bina, depremin ilk anlarında, 15-20 saniye içinde çöktü. Bazı tur rehberleri ve yetişkinler enkazdan kendi imkanlarıyla çıktı. Durum KKTC'de yetkililere aktarılsa da cep telefonu hatlarının kesilmesi nedeniyle iletişim mümkün olmadı. İlk saatlerde enkazda herhangi bir arama kurtarma çalışması yapılmadı. Akşam saat 18.00 sıralarında KKTC'den bölgeye ulaşan bir arama kurtarma ekibi çalışmalara başlasa da asıl kurtarma çalışmaları ertesi gün başladı. Görgü tanıklarının aktarımına göre İsias Otel, Adıyaman'da ilk 48 saatte profesyonel arama kurtarma çalışması yapılabilen tek yer oldu.Tutuklamalar: Soruşturma kapsamında gözaltına alınan, otelin sahipleri ve yöneticileri Ahmet Bozkurt, Mehmet Fatih Bozkurt ve Efe Bozkurt, mahkemece tutuklandı. Bu üç kişinin ardından otelin denetçisi Halil Bağcı da 30 Mart’ta tutuklandı. Otelin statik proje müellifi ve fenni mesulü olan Erdem Yıldız da ertesi gün tutuklandı. Böylece otelle ilişkili tutuklu sayısı 5'e ulaştı.&nbsp;İddianame: 3'üncü Ağır Ceza Mahkemesi'nce kabul edilen iddianamede, yapının 1991 yılında apartman olarak inşa edildiği, daha sonra ruhsatsız ve kaçak kat eklendiği, binanın inşaatında dere kumu kullanıldığına ilişkin bilgiler yer aldı. İddianamede 11 kişi hakkında "bilinçli taksirle birden fazla insanın ölümüne ve yaralanmasına neden olma" suçundan 22 yıla kadar hapis cezası isteniyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ancak: İddianamede, “İlave katın çıkılması hâlinde binanın yıkılacağı hususunun gayet öngörülebilir olduğu ancak şüphelilerin farklı etkenlere güvenerek ve bir nedenle neticenin meydana gelmeyeceğini düşünerek eylemlerini gerçekleştirdikleri” tespiti yapıldı. Savcı, buna karşılık, sanıkların “öldürme” suçu gibi ceza almalarını sağlayacak “olası kast” düzenlemesi yerine en fazla 22,5 yıl ceza almalarına yol açacak “bilinçli taksirle ölüme sebep olma” suçundan dava açtı. Aileler ise sanıkların "olası kast"la yargılanmasını talep ediyor.&nbsp;</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">İlk duruşmada neler yaşandı?&nbsp;</h2>Duruşma öncesi açıklama yapan KKTC Başbakanı Ünal Üstel, "Bugün bakan arkadaşlarımızla, milletvekillerimizle ve şampiyon meleklerimizin aileleriyle davayı izlemek için geldik. Çünkü İsias davası, bizim için çok önemlidir. İsias, bu davalardan bir tanesidir. Dolayısıyla İsias davasında görüşülecek ve çıkacak netice, Türkiye'deki diğer davalar açısından emsal oluşturacaktır. Bizler Türkiye Cumhuriyeti'nin yüce Türk adaletine güveniyoruz" dedi.<img src="https://images.aposto.com/2024/0/3/1704287875523.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.51" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable">T24<div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Duruşma, sanıkların kimlik tespitiyle başladı. Sanıklar duruşmaya, SEGBİS ile bağlandı. Duruşmada otel sahibi tutuklu sanık Ahmet Bozkurt da dinlendi. Ahmet Bozkurt savunmasında çok sağlam bir bina yaptırdığını, malzemeden çalınmadığını, kaçak kat ve kolon kesilmesi gibi iddiaların doğru olmadığını söyledi:"Bana da çocuklarıma da iftira atıldı. 2 oğlumla birlikte tutukluyum, onların hiçbir yetkileri yok. Bu şiddetli bir deprem olmasıydı, benim otelim yine ayakta kalırdı ama depremin şiddeti çok ağır olduğu için yıkıldı. Bütün sorumlu benim. Mimarlarım, mühendislerim doğru olanı yaptı, ben de en doğru şekilde yaptım ama asrın felaketi yaşandı. 850 bin bina nasıl yıkıldıysa, benim otelim de o şekilde yıkıldı."</div><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Okuma önerisi:&nbsp;Adıyaman'da çöken diğer binalara ilişkin yaptığımız araştırmaya <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/zincirin-son-suclamanin-ilk-halkasi-muteahhitler-adiyaman" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buradan ulaşabilirsiniz.</a></li></ul>

Adıyaman'da 6 Şubat'taki depremlerde yıkılan, 72 kişinin hayatını kaybettiği İsias Otel'e ilişkin 5'i tutuklu 11 sanığın yargılandığı davanın ilk duruşması dün yapıldı.

Adıyaman’da bir otel: İsias Otel davası başladı

Yüksek Seçim Kurulu (YSK) Başkanı Ahmet Yener, yerel seçimlere 36 siyasi partinin katılmaya hak kazandığını duyurdu. Açıklamayla birlikte 31 Mart 2024 Pazar günü yapılacak Mahalli İdareler Seçimleri için süreç resmen başlamış oldu. Seçimin başlangıcından oy verme gününe kadar olan süreçteki iş ve işlemler, Yüksek Seçim Kurulu (YSK) tarafından ilan edilen seçim takvimine göre yürütülecek.&nbsp;<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Seçime hangi partiler katılacak?</h2>Seçime katılacak partiler, Adalet Birlik Partisi, Adalet Partisi, Adalet ve Kalkınma Partisi, Anadolu Birliği Partisi, Anavatan Partisi, Aydınlık Demokrasi Partisi, Bağımsız Türkiye Partisi, Büyük Birlik Partisi, Büyük Türkiye Partisi, Cumhuriyet Halk Partisi, Demokrasi ve Atılım Partisi, Demokratik Sol Parti, Demokrat Parti, Emek Partisi, Gelecek Partisi, Genç Parti, Güç Birliği Partisi, Hak ve Özgürlükler Partisi, Halkın Kurtuluşu Partisi, Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi, Hür Dava Partisi, İYİ Parti, Memleket Partisi, Millet Partisi, Milliyetçi Hareket Partisi, Milli Yol Partisi, Saadet Partisi, Sol Parti, Türkiye İşçi Partisi, Türkiye Komünist Hareketi, Türkiye Komünist Partisi, Vatan Partisi, Yeniden Refah Partisi, Yenilik Partisi, Yeni Türkiye Partisi ve Zafer Partisi olarak açıklandı.Bununla birlikte: Dün muhtarlık bölgesi askı listelerinin dökümüne başlandı. Seyyar sandıklarda oy kullanabilmeleri için hastalığı ve engeli sebebiyle yatağa bağımlı seçmenler için başvurular da başladı.&nbsp;Bir adım sonrası: 3 Ocak'ta siyasi partilerden hangi seçim çevrelerinde, hangi usul ve esaslarla aday tespiti yapacaklarını YSK'ya bildirmeleri istenecek. 4 Ocak'ta ise muhtarlık bölgesi askı listeleri ile tutuklular ve taksirli suçlardan hükümlülere ilişkin askı listeleri güncellenmek üzere ilçe seçim kurullarınca askıya çıkarılacak.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Seçim takvimi &nbsp; </h2><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">10 Ocak:&nbsp;Partiler hangi seçim çevrelerinde, hangi usul ve esaslarla aday tespiti yapacaklarını mesai bitimine kadar bildirecek.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">&nbsp;17 Ocak:&nbsp;Muhtarlık bölgesi askı listeleri ve tutuklular ile taksirli suçlardan hükümlülere ilişkin askı listeleri askıdan indirilecek. Buna ilişkin itirazlar sona erecek. Ayrıca bina bazında seçmen kayıtlarının, YSK ve e-Devlet Kapısı'ndan sorgulanmasının ve seyyar sandıklarda oy kullanabilmeleri için, hastalığı veya engeli sebebiyle yatağa bağımlı seçmenlerin başvurularının da son günü.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">27 Ocak:&nbsp;Siyasi partilerin birleşik oy pusulasındaki yerlerinin belirlenmesi için YSK tarafından kura çekilecek ve ilan edilecek.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">31 Ocak:&nbsp;Siyasi partilerin aday adayı listelerini ilgili seçim kurullarına bildirmesinin son günü.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">7 Şubat:&nbsp;Seçmen kütükleri kesinleştirilecek, seçmenlerin oy vereceği yer ve sandıkların belirlenmesine başlanacak.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">11 Şubat:&nbsp;Seçmenlerin oy vereceği yer ve sandıkların belirlenmesi tamamlanacak.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">20 Şubat:&nbsp;Siyasi parti ilçe başkanlıkları, belediye başkanlığı, belediye meclis üyeliği, il genel meclisi üyelikleri listelerini düzenleyerek saat 17.00'ye kadar teslim edecek. Bağımsız aday olacaklar da adaylık için en geç saat 17.00'ye kadar başvuru yapacak.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">22 Şubat:&nbsp;Siyasi partilerin aday listesindeki eksiklikleri tamamlamalarının son günü.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">23 Şubat:&nbsp;Geçici aday listeleri ilan edilecek.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">29 Şubat:&nbsp;Seçmen bilgi kağıtlarının dökümüne ve dağıtımına başlanacak.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">3 Mart:&nbsp;Kesin aday listeleri ilan edilecek.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">4 Mart:&nbsp;Sandık kurullarının oluşum işlemleri tamamlanacak.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">21 Mart:&nbsp;Seçim propagandası ve yasakları başlayacak.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">24 Mart:&nbsp;Seçmen bilgi kağıtlarının seçmenlere dağıtımı tamamlanacak.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">30 Mart:&nbsp;Seçim propagandası bitecek.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">31 Mart:&nbsp;Oy verme günü.</li></ul>5 Ocak iddiası:&nbsp;AK Parti’nin 5 Ocak’ta İstanbul ve Ankara’daki belediye başkan adaylarını açıklayacağı iddia edildi. <a fr-original-style="" href="https://www.sozcu.com.tr/iyi-parti-den-gideni-ak-parti-almayacak-mi-p12482" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Gazeteci İsmail Saymaz'ın haberine göre</a> AK Parti'nin adayı olarak İstanbul’da Ali Yerlikaya, Ankara’da ise Turgut Altınok'un isimleri öne çıktı. Yerlikaya'nın adaylığa soğuk baktığı belirtildi.&nbsp;Yeni adaylar:&nbsp;CHP Parti Meclisi'nde Ankara ve İstanbul büyükşehir belediyeleri için mevcut belediye başkanları Mansur Yavaş ve Ekrem İmamoğlu'nun yeniden aday gösterilmesi kararlaştırılmıştı. CHP, bu zamana kadar 7’si büyükşehir 15 il dahil 351 seçim çevresinde belediye başkan adaylarını açıkladı. CHP'de yeni PM toplantısı, 4 Ocak'ta Genel Başkan Özgür Özel başkanlığında yapılacak. Bu toplantı sonrasında da 150 civarında seçim çevresinin adaylarının açıklanacağı tahmin ediliyor. En çok merak edilenlerden İzmir Büyükşehir Belediye Başkan Adayı'nın ise bu hafta açıklanması <a fr-original-style="" href="https://www.sozcu.com.tr/chp-bu-hafta-150-aday-daha-aciklayacak-p12587" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">beklenmiyor</a>.İYİ Parti'den görüşmeler: İYİ Partili kurmaylar, bütün seçim bölgelerinde yerel seçimlere kendi adaylarıyla girme kararının, İYİ Parti tabanında kanıksandığını ve çalışmaların bu motivasyonla devam edeceğini vurguladı. Medyascope’un edindiği bilgiye göre, İYİ Parti’nin İstanbul’da iddialı isim arayışı sürüyor. İstanbul adayının yeni yılın ilk haftalarında açıklanması planlanıyor. İYİ Parti, eski MHP’li Yavaş’a rakip olacak ismi açıklamayı diğer illerden sonraya bırakacak ancak Ocak ayı bitmeden adayı belirlemeyi hedefliyor. Akşener'in adaylarla bizzat görüşeceği de <a fr-original-style="" href="https://medyascope.tv/2023/12/26/iyi-parti-istanbul-ve-ankara-icin-iddiali-aday-arayisinda-aksener-adaylarla-bizzat-gorusecek/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ifade ediliyor</a>.

Yüksek Seçim Kurulu (YSK), 31 Mart 2024 Pazar günü yapılacak Mahalli İdareler Seçimleri'ne katılabilecek siyasi partileri dün ilan etti. Böylece yerel seçim süreci resmen başlamış oldu. 

YSK açıkladı, yerel seçim süreci başladı

<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Mantık önermesi: p=efendi hazretleri, q=suavi. p=Kapalı kızlar okulda okuyamaz, q=Sadece açık kızlar okulda okuyabilir. p=q Olan hep kızlara oluyor. Ne farkınız var? Aynısınız…"</blockquote>Kızıl Goncalar dizisi, 2. bölümden bir alıntıYukarıdaki mantık önermesi, Kızıl Goncalar&nbsp;isimli dizinin Pazartesi günü yayınlanan 2. bölümünden... Dizideki Zeynep karakterinin bu sözlerine hak veren de oldu, karşı çıkan da. Kızıl Goncalar&nbsp;yayınlanmaya başladığından bu yana devam eden tartışmalar ise hız kesecek gibi görünmüyor.Ülkemizin bir geleneği olarak akşam yemeklerinde haberleri izlemekle başlayan televizyon rutini, her akşam onlarca kanal arasından seçilen bir diziyle sürüyor. Bu diziler öyle etkili oluyor ki kimi zaman karakterler hane halkından birine dönüşüyor kimi zaman da ülkenin gündemine taşınacak tartışmalar yaratıyor.&nbsp;Hele ki kurgusu Türkiye'yi anlatan diziler, gündemin ilk maddelerine bile taşınabiliyor.&nbsp;Kızıl Goncalar da bu dizilerden biri oldu.&nbsp;Öyle ki ilk bölümünün hemen ardından dizinin yayından kaldırılması için çağrılar yapıldı, afişleri karalandı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dizi ne anlatıyor?</h2>Dizide muhafazakar bir aileden gelen Meryem ile doktor Levent’in çocukları üzerinden başlayan hikayeleri konu alınıyor. Faniler&nbsp;adlı hayalî bir tarikatın hikayesinin işlendiği dizi, tarikatların hem kamusal alanda hem de devlet dairelerinde güç kazanmasını konu alıyor. Faniler tarikatına mensup kişiler, devlet dairelerinde her dediklerini yaptırabiliyor; savcılıktan istedikleri belgeyi çıkartabiliyor; randevu almadan doktora gidebiliyor; hatta doktorun kararına da etki edebiliyorlar. İşlenen bir diğer konu ise kız çocuklarının eğitimi. Faniler tarikatında kız çocuklarının okuması istenmiyor. Dergah içindeki Kuran kursuna gönderiliyor ve burada eğitim alıyorlar.&nbsp;Ayrıca tarikate mensup kişiler, çocuklarını erken yaşta evlendiriyor. Kadınların Faniler ile bağlantılı işletmeler dışında çalışması, kocalarından başka bir erkekle konuşmaları, başka bir erkeğin uzattığı suyu alması yasak. Dizide ayrıca sık sık Mustafa Kemal Atatürk’e&nbsp;de gönderme yapılıyor.&nbsp;Kızıl Goncalar, konusu nedeniyle tartışılan ilk dizi değil.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bir adım geriden:&nbsp;Nisan ayında da Kızılcık Şerbeti'ne yönelik durdurma cezasını konuşmuştuk. Geçen yıl Ekim ayında yayınlanmaya başlayan Kızılcık Şerbeti, iki gencin aşk hikayesini anlatıyor ancak ailelerinin farklı yaşam tarzlarının yarattığı gerilimler dizinin odak noktasında yer alıyor. Bunun yanında yapım, Türkiye'deki günlük tartışmalara ve kadına şiddet gibi büyük sorunlara da odaklanınca önce hedef gösterildi, ardından 5 hafta yayın durdurma cezası aldı.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kimi rahatsız etti?&nbsp;</h2>Kızıl Goncalar dizisinin ilk bölümü,&nbsp;İsmailağa Cemaati’nin tepkisini çekti. Sosyal medyadan yapılan açıklamada cemaat, dizinin yayından kaldırılması çağrısında bulundu:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Allah Teala’nın isimlerini, yüce kitabımız Kuran-ı Kerim’i, dini-tasavvufi kavramlarımızı, mezhep ve tarikat gibi manevi kurumlarımızı, hacı ve hoca gibi çeşitli unvanları hedef alarak dinimizi ve dindarlarımızı aşağılamayı gaye edindiği anlaşılan yayın ve yapımların günümüz medyasında görülebilmesi asla kabul edilemez bir durumdur."</blockquote><figure fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; box-sizing: border-box;">Bu açıklamanın ardından RTÜK, dizi hakkında inceleme başlattı.&nbsp;Kızıl Goncalar’a peşi sıra gelen bu eleştirilerin ardından dizinin İstanbul-Şişli’deki afişleri karalandı.</figure><img src="https://images.aposto.com/2023/11/2/1703598942497.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.79" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"><figure fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; box-sizing: border-box;">RTÜK incelemesinin ardından Kültür ve Turizm Bakanlığı Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne bağlı İstanbul Vakıflar 1. Bölge Müdürlüğü, Hanımlar Eğitim ve Kültür Vakfı’nın (HEVKA) bulunduğu Bayrampaşa Medresesi ve İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Mezunları ve Mensupları Vakfı binasındaki çekim izinlerini iptal etti. Gerekçe olarak ise diziyle ilgili oluşan&nbsp;"kamuoyu baskısı" gösterildi.</figure><figure fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; box-sizing: border-box;">Diziye yönelik bir başka engelleme de Pazartesi günü geldi. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın talimatıyla dizide kullanılan mekanlardan biri olan Okmeydanı Darülaceze’deki çekim izinleri iptal edildi. İkinci kez duran çekimler için yeni mekan arayışı başladı.&nbsp;</figure><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Dizilere neden müdahale ediliyor?</h2>Bu soruyu&nbsp;Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Görevlisi ve sosyolog Feyza Akınerdem'e sorduk. Akınerdem bu müdahalelerde RTÜK'ün rolüne dikkat çekti:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Türkiye'de zaten RTÜK, televizyonu 'doğru olanı gösterecek bir yer' olarak hayal etmenin yeri. RTÜK aslında Türkiye'de TRT'nin televizyon üzerindeki tekeli kalktıktan ve özel televizyonlar yayına başladıktan sonra kurulmuş bir kurum. Ondan önce sadece TRT'nin sansürlenen ya da belli biçimlerde üretilen içerikleri vardı. Özel televizyonlar bu noktada çok daha geniş bir yelpazeye hitap etmeye başladı. TRT'nin işlevinin özel yayıncılık üzerinde devam etmesi için de 1994'te RTÜK kuruldu.&nbsp;Özellikle 2000'lerden sonra RTÜK, cezalandırma üzerinden yayınları şekillendirme ve kanalların kendi kendisini sansürlemesine teşvik gibi rollerle televizyonu hizaya çekme görevini üstlendi. Burada RTÜK kendi içinde 'aileyi korumak', 'genel ahlaka aykırı olmamak', 'toplumda barış ve huzuru tehdit etmemek' gibi normlar geliştirdi. Bu aynı zamanda toplumun sorunlarını sorgulamasına engel olacak bir sansür mekanizması."&nbsp;</blockquote>Toplumsal sorunların kurmaca bir dünyada gündeme getirilip tartışılmasını olumlu bulduğunu belirten Feyza Akınerdem, "RTÜK'ün engellemeleri bu faydayı görmemizi de engelliyor. Biz ekranda her zaman siyasi irade ve devlet neyi olumlu buluyorsa onu izlemek zorunda değiliz. Tam tersi hikayeler, zor hikayeler de izlemeliyiz ve aslında izliyoruz da dijitalleşen dünyada. Dünyanın her yerindeki dizileri izliyoruz. Dolayısıyla yerel yapımların da bu içerik özgürlüğüne erişmesini istiyorum ve diliyorum" diye konuşuyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Bu diziler neden ilgi çekiyor?&nbsp;</h2>Kızılcık Şerbeti ve Kızıl Goncalar gibi dizilerin neden ilgi çektiğini sorduğumda Akınerdem "Genelde belli dönemlerde, belli temalar öne çıkıyor, ancak bu biraz da deneysel bir şey. Bir proje tutunca diğer yapımcı ve senaristler de benzer konularla ilgileniyorlar" diyor.&nbsp;Geçmişte de "Doğu dizileri", "mafya dizileri" gibi trendlerin olduğunu hatırlatan Akınerdem, "Şimdi de dindar muhafazakar hayata yönelik diziler gündemde. Bunun tabii Türkiye'nin sosyo-politik ortamıyla da alakası var. Hangi çatışma Türkiye'nin toplumsal hayatında ön plana çıktıysa onunla ilgili diziler çekilmesi şaşırtıcı değil, muhtemelen bu da Türkiye'nin mevcut sosyo-politik ortamının ekrandaki izdüşümü olsa gerek" ifadelerini kullanıyor.Akınerdem, dizilerin mütedeyyin hayatın ekranlarda görünürlük kazanması açısından önemli olduğunu vurguluyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Diyanet'in çerçevelediği bir dindarlığın ötesinde, sosyolojik bir olgu olarak dindarlığın ekranlarda görünür olması önemli. Daha öncesinde STV'de, Kanal 7'de böyle diziler vardı. Ramazan'a özel çekilen birtakım projelerde, dinî içerik ve dinî hayatı daha çok ders vererek öğreten bir pozisyondan izliyorduk. Şimdi ana akım televizyonlarda ve melodramlarda, aile içi krizleri, sorunları çatışmaları gündeme alan ve özel hayata mercek tutan dizilerle gündeme geldi mütedeyyin insanlar. Bu açıdan da yeni bir şey görüyoruz ekranlarda."</blockquote>Bu dizilerin çok geniş ve çeşitli bir izleyici kitlesine ulaştığını ve bunun yankı odasından bir çıkış sunduğunu belirten Akınerdem "Türkiye'nin büyük siyasal kutuplaşmasının spektrumunda en dindarından en sekülerine kadar her hayat tarzından insan, bu dizileri izliyor. Belki kendi görmediği, yabancısı olduğu bir hayatın detaylarına vâkıf oluyor ya da bazı şeyler çok daha tanıdık geliyor, onları izliyor. Daha da ötesi aslında ortak alanda aile, ilişkiler, çocuk olmak, kayınvalide olmak, aldatmak, aldatılmak, erkeklik, kadınlık gibi herkesin gündelik hayatını belirleyen temalara bakılıyor ama burada&nbsp;bir yaşam tarzı çeşitliliği, bu çeşitlilikten doğan çatışmalar da işin içine giriyor" diye konuşuyor.Dizilerin izleyici üzerindeki etkisini sorduğumda ise Feyza Akınerdem şu cevabı veriyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Ben karşılaşmaları çok önemsiyorum. İnsanların kendisi gibi olmayanla karşılaşması ve kendisini sınaması. Aslında bu dizilerde de böyle bir sınama hâli var. 'Ben ne yapıyorum?', 'Ne yaşadım?', 'Ne gördüm?', 'Neye karşı çıktım?', 'Neyle imtihan edildim hayatta?' Ya da bunu hiç görmemiş, hiç yaşamamış, buna benzer hiçbir şey deneyimlememiş kişiler, dizi üzerinden bunu 'Ben olsam ne yapardım?' diye test ediyor. Bu bir 'öteki' ile karşılaşma alanı olarak çok ciddi ve önemli. Bu karşılaşmaların farkında olup onun içinde kendini test etmek önemli."</blockquote>

Önce Kızılcık Şerbeti, ardından Kızıl Goncalar... Türkiye'de diziler artık farklı hikayeler anlatıyor, ancak engellemelerle karşılaşıyorlar. Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Görevlisi ve sosyolog Feyza Akınerdem ile bu engellemeleri ve arkasındaki nedenleri konuştuk.

Kızıl Goncalar: Yankı odasında ötekiyle karşılaşmalar

İsrail-Hamas Savaşı'nın ardından Husiler'in&nbsp;kontrolündeki Yemen'den Kızıldeniz'deki gemilere&nbsp;düzenlenen saldırılar nedeniyle birçok küresel denizcilik şirketi buradaki faaliyetlerini durdurma kararı almıştı. Dün, bu şirketlerden biri olan Danimarka merkezli Maersk, Kızıldeniz'deki faaliyetlerini yeniden başlatma kararı aldı, ancak ABD'nin geçen hafta başlattığı çok uluslu deniz görev gücüne dahil olan Fransa, İtalya ile İspanya girişimden ayrıldıklarını duyurdu.Bölgede gerilim sürüyor. Kızıldeniz'deki gerilimin faturası şimdiden kesilmeye başladı. Peki neler oldu ve neler olacak?&nbsp;Neler oldu? Husiler, Gazze'deki İsrail-Hamas çatışmalarının başlamasından bu yana Kızıldeniz'deki ticari gemilere insansız hava araçları ve füzelerle saldırıyor. Saldırılar uzun süredir aralıklarla yapılıyor. 19 Kasım'da Husiler, Galaxy Leader isimli kargo gemisine helikopterle indirme yaparak el koydu. Husilerin bu gemiye el koymalarının nedeniyse İsrailli bir iş insanına ait olmasıydı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Kaçırma: Olaydan yaklaşık 1 hafta sonra, yine İsrailli bir iş insanına ait kimyasal madde yüklü bir gemi Yemen açıklarında kaçırıldı. Mürettebattan iki kişinin Türk vatandaşı olduğu gemi, ABD donanmasının bölgedeki yardımıyla birkaç gün sonra kurtarıldı. 15 Aralık'ta ise Kızıldeniz’in güneyindeki Babülmendep Boğazı’nda düzenlenen saldırılarda, Süveyş Kanalı'na doğru yol alan Liberya bandıralı iki <a fr-original-style="" href="https://aposto.com/s/kizildenizde-neler-oluyor" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">gemi vuruldu.</a>&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Durdurma:&nbsp;Saldırıların ardından mürettebatın hayatını kaybetme veya gemilerin hasar alma riski nedeniyle çok sayıda deniz taşımacılığı şirketi bir sonraki bildirime kadar Kızıldeniz üzerindeki tüm faaliyetlerini askıya alacaklarını açıkladı.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ancak:&nbsp;Rusya medyası Husilerin herhangi bir Rus tankerine saldırmadığını iddia ediyor. Söz konusu haberlerde Husilerin, Rus tankerlerinin Süveyş Kanalı'ndan sorunsuz geçişine izin verdiği ifade ediliyor.</li></ul>Neden? Husiler, bu saldırıların Filistinliler'e destek amacı taşıdığını iddia ediyor. Yemen'deki Husilerin lideri Abdulmelik el-Husi, 14 Kasım'daki açıklamasında, Kızıldeniz'de İsrail gemilerini hedef alabilecekleri tehdidinde bulunmuştu. Husiler, Gazze'de İsrail'in askerî harekatı sona erene kadar saldırılara devam edeceklerini belirtmişti.&nbsp;Ya sonra?&nbsp;ABD, beklendiği üzere geçen hafta "ticaretin serbest akışını tehdit eden, masum denizcileri tehlikeye atan ve uluslararası hukuku ihlal eden" bu "devlet dışı aktörün yarattığı zorlukla mücadele etmek" amacıyla Birleşik Krallık, Bahreyn, Kanada, Fransa, İtalya, Hollanda, Norveç, Seyşeller ve İspanya'dan oluşan yeni bir çok uluslu deniz görev gücü kurduğunu açıkladı. Girişimin ismi "Refah Muhafızı Operasyonu" olarak duyuruldu. Husiler ise buna karşılık ABD'nin kurduğu herhangi bir girişime karşı saldırı düzenleyeceklerini bildirdi.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Perspektif:&nbsp;The Guardian'ın <a fr-original-style="" href="https://www.theguardian.com/business/2023/dec/19/red-sea-shipping-crisis-bp-oil-explained-what-is-happening-and-what-does-it-mean-for-global-trade" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">haberine göre</a>, bazı analistler Husilerin amacının ABD'yi doğrudan bir çatışmaya sokmak olduğunu ifade ediyor. Bu gerilimin artmasının, Husiler ile Suudi Arabistan arasında yürütülen barış görüşmelerini de tehlikeye atabileceği vurgulanıyor.&nbsp;</li></ul>Gerilim operasyonla durabilir mi? Al Jazeera'de konuya ilişkin <a fr-original-style="" href="https://www.aljazeera.com/news/2023/12/25/analysis-has-the-us-led-red-sea-force-calmed-shippers-amid-houthi-attacks" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bir değerlendirme kaleme alan Zoran Kusovac</a>, ABD'nin bu gerilimdeki yerine vurgu yapıyor. Saldırıların başladığı günden bu yana ABD'nin Husilerin girişimlerini kırmaya çalıştığını vurgulayan Kusovac, oluşturulan girişimin çok uluslu olmasını ise iki nedenle açıklıyor. Birincisi ABD'nin bu saldırılara müdahale edecek sayıda gemiye sahip olmaması ikincisi ise Yemen'e saldıran tek ülke olma konusundaki isteksizliği, çünkü bu "Ortadoğu'da, İsrail'e yardım amacıyla yapılan doğrudan bir askerî müdahale" olarak yorumlanabilir.ABD'nin girişimi duyurmasının ardından Fransa, İtalya ve İspanya'nın ABD komutası altındaki bir misyona yalnızca Avrupa Birliği veya NATO gücü söz konusu olduğunda katılacağını açıklayarak girişimden çekilmesinin ABD'yi az sayıda ülkeyle yalnız bıraktığının anlatıldığı yazı şu değerlendirmeyle bitiyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Katılımcı ülke sayısı ne olursa olsun, Refah Muhafızı Operasyonu, sadece Kızıldeniz boyunca gemilere eşlik etmek gibi basit bir eylem olmayacak. Son birkaç günde yaşanan gelişmeler, büyük bölgesel aktörlerin dahil olduğu yeni bir cephenin kolayca açılabileceğini gösterdi ve büyük bir gerilimin işaretlerini veriyor."</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ya bu gerilimin faturası?&nbsp;</h2>Kızıldeniz'deki saldırıların, siyasi gerilimin ve istikrarsızlığın yanı sıra büyük ekonomik faturaları da bulunuyor. Bu fatura, şimdiden kesilmeye başladı.Nakliye masrafları:&nbsp;Deniz taşımacılığı şirketleri, rota değişikliği yaparak gemilerini Afrika'nın güney ucundaki Ümit Burnu'na yönlendirdi ve bu, yolculuk sürelerini iki haftaya kadar uzattı; nakliye maliyetlerine ise 1 milyon dolardan fazla ekledi. Al Jazeera, şirketlerin daha uzun rotada seyreden her konteyner için 700 dolarlık ek ücret uygulamaya başladığını yazdı. Maliyet artışı, müşterilere de yansıdı, bu durum ise enflasyona yol açtı. Yolculuk süresinin uzamasının dağıtım gecikmelerine, kıtlığa ve ekonominin daha da bozulmasına yol açabileceği değerlendirilmeleri de yapılıyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ek olarak:&nbsp;Şirketlerin aynı rotayı izlemeye devam etmesi durumunda ise yüksek riskli bölgelerden geçişle ilgili sigorta risk primleri artıyor. Denizcilik şirketlerinin ödediği bu risk primi, Aralık ayı başında bir geminin değerinin sadece %0,07'si iken, son günlerde yaklaşık %0,5-0,7'ye yükseldi.</li></ul>Petrol: BP'nin Kızıldeniz üzerinden sevkiyatı durdurduğu haberi üzerine petrol ve fosil gaz fiyatları yükseldi. Analistler, gemilere yönelik saldırıların devam etmesi ve daha fazla petrol şirketinin Kızıldeniz üzerinden sevkiyatı durdurması durumunda enerji maliyetlerinin daha da artabileceğini söylüyor.

İsrail-Hamas Savaşı'nın ardından Husiler'in kontrolündeki Yemen'den Kızıldeniz'e düzenlenen saldırılar devam ediyor. ABD'nin başlattığı operasyonun bölgede gerilimi azaltması beklense de Kızıldeniz'de yaşananların faturası şimdiden kesilmeye başladı. 

Husi saldırılarının faturası ne olacak?

15 Aralık Cuma günü Kızıldeniz’in güneyindeki Babülmendep Boğazı’nda Husiler'in kontrolündeki Yemen'den düzenlenen saldırılarda, Süveyş Kanalı'na doğru yol alan Liberya bandıralı iki gemi vuruldu.&nbsp;Almanya merkezli Hapag-Lloyd şirketine ait Al Jasrah isimli gemiye insansız hava aracı isabet ettiği, ikinci saldırıdaysa ismi belirtilmeyen bir gemiye balistik füze fırlatıldığı ve gemide yangın çıktığı aktarıldı.&nbsp;ABD donanması da ertesi gün Kızıldeniz'de 14 insansız hava aracını düşürdüğünü açıkladı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bölge neden önemli?&nbsp;Babülmendep Boğazı, Afrika kıtası ile Arap yarımadası arasında, hacim olarak küresel ticaretin tahminen %12'sinin yapıldığı ve küresel konteyner trafiğinin yaklaşık %30'unun aktığı dar bir boğaz ve önemli bir geçiş noktası.</li></ul>Kimdir? Yemen’de faaliyet gösteren Ensarullah Hareketi ya da Husiler, ismini kurucusu olan Hüseyin el-Husi’den aldı. Husiler, ülke nüfusunun yaklaşık üçte birini oluşturduğu tahmin edilen Şiiliğin Zeydilik koluna mensup. 2004'te Hüseyin el-Husi’nin Yemen ordusu tarafından öldürülmesinin ardından başlayan Husi isyanı 2011’e kadar sürdü, "Arap Baharı"nın da etkisiyle geniş katılımlı bir halk isyanına dönüştü ve 21 Şubat 2012’de Ali Abdullah Salih’in başkanlığı bırakmasıyla sonuçlandı. Husiler gittikçe güçlenerek nihayetinde 21 Eylül 2014'te Başkent Sanaa'yı ele geçirdi. Husiler'in yürüttükleri isyanda, İran'ın desteğini aldıkları biliniyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Perspektif:&nbsp;İran'ın dinî lideri Ali Hamaney'e yakınlığı bilinen İran milletvekili Ali Rıza Zakai, Husilerin Sanaa'ya girmesi sonrası "Üç Arap ülkesi bugün İran'ın elinde ve İslam devrimine bağlı. Sanaa, İran devrimine katılma yolundaki dördüncü Arap başkenti oldu"&nbsp;demişti. Lübnan, Irak ve Suriye'deki yönetimler ve ülkede en etkili silahlı gruplar da İran'a yakınlığıyla ve Devrim Muhafızları'ndan aldığı destekle <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-55628302" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">biliniyor</a>.</li></ul>Neler oldu? İran'ın desteklediği Husiler, Gazze'deki İsrail-Hamas çatışmalarının başlamasından bu yana Kızıldeniz'deki ticari gemilere insansız hava araçları ve füzelerle saldırıyor. Saldırılar uzun süredir aralıklarla yapılıyor. 19 Kasım'da Husiler, Galaxy Leader isimli kargo gemisine helikopterle indirme yaparak el koydu. Husilerin bu gemiye el koymalarının nedeniyse İsrailli bir iş insanına ait <a fr-original-style="" href="https://tr.euronews.com/2023/11/21/israilli-kargo-gemisi-galaxy-leadere-husilerin-yaptigi-baskinin-goruntuleri-yayimlandi" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">olmasıydı</a>. Olaydan yaklaşık 1 hafta sonra, yine İsrailli bir iş insanına ait kimyasal madde yüklü bir gemi Yemen açıklarında kaçırıldı. Mürettebattan iki kişinin Türk vatandaşı olduğu gemi, ABD donanmasının bölgedeki yardımıyla birkaç gün sonra kurtarıldı.&nbsp;Bir adım sonrası:&nbsp;Saldırıların ardından mürettebatın hayatını kaybetme veya gemilerin hasar alma riski nedeniyle Maersk ve Hapag-Lloyd isimli deniz taşımacılığı şirketleri, bir sonraki bildirime kadar Kızıldeniz üzerindeki tüm faaliyetlerini askıya alacaklarını açıkladı. Ardından Fransa merkezli CMA CGM ve İsviçre merkezli MSC de faaliyetlerini durdurduklarını açıkladı. Bu dört şirket küresel konteyner ticaretinin %53'ünü yürütüyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Öte yandan:&nbsp;Bloomberg, 25 Kasım'da yayımladığı haberde, Babülmendep Boğazı'ndaki güvenlikle ilgili gelişmelerin Kızıldeniz ve dolayısıyla Süveyş Kanalı'ndaki nakliye trafiğini etkilediğini yazdı. AA'da yer alan haberde ise Süveyş Kanalı İdaresi'nin paylaştığı verilere göre, iddiaların aksine kanaldaki deniz trafiğine ilişkin rakamlarda artış gözlemlendi. İdarenin açıklamasına göre, geçen yıl Kasım ayında her iki yönde 2.171 geminin geçiş yaptığı Süveyş Kanalı'nı bu yıl aynı dönemde 2.264 gemi kullandı ve %4,3'lük bir artış görüldü. Kanalın bu yılki gelirlerinde de %20,3 artış <a fr-original-style="" href="https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/suveys-kanali-bolgedeki-gerilime-ragmen-kasim-ayinda-gecen-yila-gore-gelirlerini-artirdi/3074409" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kaydedildi</a>.</li></ul>Husiler neden saldırıyor? Husiler, bu saldırıların Filistinliler'e destek amacı taşıdığını iddia ediyor. Yemen'deki Husilerin lideri Abdulmelik el-Husi, 14 Kasım'daki açıklamasında, Kızıldeniz'de İsrail gemilerini hedef alabilecekleri tehdidinde bulunmuştu. Husilerin Askerî Sözcüsü Yahya Seri de 19 Kasım'da İsrail'in abluka altındaki Gazze Şeridi'ne yönelik saldırılarına tepki olarak İsrail bandıralı her türlü gemiyi hedef alacaklarını duyurmuştu. Husiler, Gazze'de İsrail'in askerî harekatı sona erene kadar saldırılara devam edeceklerini belirtmişti.Etkileri ne olacak?&nbsp;The Economist'te <a fr-original-style="" href="https://www.economist.com/international/2023/12/16/a-new-suez-crisis-threatens-the-world-economy" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">konuya ilişkin yayımlanan yazıda,</a> Babülmendep Boğazı’nda yaşanan krizin iki önemli etkisinin olacağı söyleniyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ekonomik etkisi: Süveyş Kanalı'ndan elde edilen gelir, hâlihazırda mali krizin ortasında olan Mısır için kritik önem taşıyor. Bunun yanında, İsrail ticaretinin ise yalnızca %5'inin etkileneceği belirtiliyor. Dünya ekonomisi açısındansa, Süveyş'te yaşanan krizin devam etmesi, küresel nakliyenin Afrika çevresine yönlendirilmesiyle ticaret maliyetlerini artırabilir.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Askerî etkisi: Kriz, Ortadoğu'daki askerî gerilimi daha da yükseltme riski yaratıyor. İsrail-Hamas çatışmasına Lübnan Hizbullahı'nın adım adım dahil olması, hâlihazırda savaşın geniş bir coğrafyaya yayılması tehdidini artırırken, Yemen'deki Husilerin tavrının bu tehdidi yükselttiği değerlendirmesi yapılıyor. The Economist, bu nedenle "ABD'nin Husilere yönelik askerî bir tepki verme olasılığının yüksek" olduğu belirtiliyor.</li></ul>

Küresel denizcilik firmaları Kızıldeniz'deki seferlerini askıya almaya başladı. Peki neler oldu, neler olacak? 

Kızıldeniz'de neler oluyor? 

Türk Medeni Kanunu’nda değişiklik yapılması, kadınlara erkeğin soyadını alma zorunluluğunu kapsayan maddede düzenlemeye gidilmesi bekleniyor. Ancak söz konusu değişikliğin AYM'nin iptal kararına uymama ihtimali endişe yaratıyor.

Kadının “soyadı” yok

Pazartesi akşamı, Ankaragücü-Çaykur Rizespor karşılaşmasının ardından maçın hakemi Halil Umut Meler yumruklu saldırıya uğradı. Yumruğu atan ise sahadaki takımlardan birinin yöneticisiydi: MKE Ankaragücü’nün Başkanı Faruk Koca.&nbsp;Koca, beraberindeki 5 kişi ile gözaltına alındı. Ardından Koca ve 2 kişi çıkarıldıkları mahkemece “kamu görevlisini yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle spor alanında kırık oluşacak şekilde yaralamak” suçundan tutuklandı. Faruk Koca, ayrıca önce MKYK'da alınan kararla AK Parti'den ihraç edildi ardından da MKE Ankaragücü'ndeki başkanlık görevinden istifa ettiğini açıkladı.Saldırının yapıldığı Pazartesi akşamından bu yana Koca’ya yönelik eleştiriler artarak devam etti. Koca’nın “fair play” ödülü liyakat tartışmalarına, AK Parti Milletvekilliği ise futbol-siyaset ilişkisi tartışmalarına kapı açtı. Biz de yumruğun ardındaki tartışmaları derledik.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kim, ne dedi?&nbsp;</h2>Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) Başkanı Mehmet Büyükekşi, yönetim kurulu toplantısının ardından yaptığı basın açıklamasında, tüm liglerde maçların süresiz olarak ertelendiğini duyurdu. Büyükekşi, ilerleyen günlerde liglerin durumuyla ilgili açıklama yapacaklarını belirtti ve futbolun tüm bileşenlerini sorumluluk almaya çağırdı. Meler'e yapılan saldırı sonrası EURO 2032'nin Türkiye'den alınacağı iddiasına yanıt veren TFF Başkanı Mehmet Büyükekşi, "Böyle bir şey söz konusu değil" dedi.Cumhurbaşkanı Erdoğan saldırıyı kınadı ve Meler'e geçmiş olsun dileklerini iletti. Erdoğan, sporun, barış ve kardeşlik olduğunu söylediği mesajında "Spor şiddetle bağdaşmaz. Şiddetin Türk sporunun içinde barınmasına asla izin vermeyeceğiz" dedi.TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş Meclis Genel Kurulu'nda bütçe görüşmeleri sırasında Meclis adına saldırıyı kınadı. "Böyle bir saygısızlık olmaz" diyen Kurtulmuş, spor sahasında böyle bir saldırının olmasının asla kabul edilemeyeceğini söyledi.Türkiye Faal Futbol Hakemleri ve Gözlemcileri Derneği, tüm hakemlere müsabakalara çıkmama çağrısında bulundu. Hakemler, dün Meler'in yattığı hastanenin önünde yaptıkları açıklamada&nbsp;maçlara çıkmayacaklarını duyurdu.Süper Lig kulüpleri&nbsp;başta olmak üzere birçok futbolcu ve teknik direktör de kınama mesajları yayımladı. Spor kulüplerinden yapılan bazı açıklamalar şöyle:&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Beşiktaş:&nbsp;"Türk futboluna hak ettiği gerçek itibarı yeniden kazandırmak amacıyla, yetkili tüm kurumları gereken tedbirleri almak için göreve çağırıyor, Beşiktaş JK olarak bu yöndeki her çalışmaya sonuna dek destek vereceğimizi ilan ediyoruz."</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Fenerbahçe:"Ülkemize ve Türk futboluna yakışmayan bu olaya dair Türk futbolunun tüm paydaşlarını, sorumluluğu bulunan tüm kişi ve kurumları birlikte hareket etmeye davet ediyoruz."&nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Galatasaray:"Bu gece, Türk futbolunun tüm paydaşları için yaptıklarını gözden geçirme ve düşünme vaktidir. Geçmişte ne yaşanmış olursa olsun, hepimiz bugünden tezi yok biraraya gelmeli ve bir parçası olduğumuz sorunları çözmek için hareket etmeliyiz.”</li></ul>Dünya basını: Koca’nın Halil Umut Meler’e saldırısını dünya basını da haberleştirdi. Olayın dünya basınındaki yansımalarına <a fr-original-style="" href="https://www.bbc.com/turkce/articles/cv2zgnr2l29o" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">buradan ulaşabilirsiniz.</a>Tepkiler ardı ardına devam ederken Faruk Koca’nın kim olduğu da tartışmaların diğer uzantısını oluşturdu.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Faruk Koca kimdir?&nbsp;</h2>59 yaşındaki Faruk Koca, 2021 yılında Ankaragücü Başkanı seçildi. Lise mezunu olan Faruk Koca, ticaretle uğraşıyor. İktidardaki AK Parti’nin kurucu üyeleri arasında yer alan Koca, aynı zamanda Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 22. ve 23. Dönem Ankara Milletvekilliği yaptı. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın başbakanlık yaptığı süreçte 12 yıl boyunca oturduğu Keçiören’deki evin de sahibiydi.Faruk Koca, milletvekili olduğu yıllarda dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ın baygın hâlde kilitli kaldığı zırhlı aracının camını balyoz ile kırarak Erdoğan’ın hastaneye yetişmesini sağlamıştı.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bununla birlikte: Koca’ya ait bir inşaatta 2010 yılında açıkta bırakıldığı için suyla dolan hafriyat çukuruna düşen 10 yaşındaki Sedanur Özdemir hayatını kaybetmiş; savcı, Koca’yı 2004’ten beri açık olan hafriyat çukuru etrafında yeterli emniyet tedbiri almamakla suçlamıştı. Ankara 7. Ağır Ceza Mahkemesi, Kasım 2014’te görülen duruşmada Faruk Koca ile diğer üç sanığı “taksirle öldürmek” suçundan 1 yıl 8 ay hapis cezasına çarptırmıştı. Ancak sanıkların sabıkasız oluşları ve duruşmalardaki iyi hâllerini gerekçe gösteren mahkeme, cezayı 12 bin 100 lira para cezasına çevirmiş, Koca bu parayı taksitle ödemişti.</li></ul>2 yıldır Ankaragücü Başkanı olan Koca, son olarak Ekim 2022'de ayın Fair Play Yönetici Ödülü'nü de almıştı.<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ya Halil Umut Meler?</h2>37 yaşındaki Hakem Halil Umut Meler,&nbsp;FIFA'nın uluslararası maçlarında görev alıyor ve UEFA'nın elit hakemler listesinde bulunuyor.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">İfadesi: Meler’in polis verdiği ifadesinde, "Faruk Koca, tüm hakem arkadaşlarım ile bana 'Sizi bitireceğim' dedi. Bana hitaben, 'Seni öldüreceğim.' dedi. Koca'dan ve diğer şahıslardan davacı, şikayetçiyim. Uzlaşmak istemiyorum” dediği öğrenildi.</li></ul><h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Değerlendirme&nbsp;</h2>Yaşananların ve tepkilerin ardından Evrensel Gazetesi editörü ve spor yazarı&nbsp;Mithat Fabian Sözmen ile konuştuk. Sözmen’e siyaset ve futbol arasındaki ilişkiyi sorduğumuzda şunları anlattı:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9);" style="color: rgb(9, 9, 9); margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Şu anda Türkiye’de futbol ile siyaset tamamen birbirine bağlı durumda. Daha doğrusu siyaset, sporu tamamen kontrol ettiği için siyasetin etrafında iş yapan Faruk Koca gibi iş insanları da söz sahibi olabiliyor. Özellikle büyük kulüplerde söz sahibi olmak istiyorsanız, başkan olmak istiyorsanız, bu tip bağlantılarınız olmak zorunda. Bu durum artık taraftarlara da kabul ettirilmiş: ‘Başkanımız şu isim olsun ki siyasette sorun yaşamayalım ya da ekonomik olarak sorun yaşamayalım.’ Başkanların seçilmesinde yazılı bir kural yok; ancak bakılan birinci kriter bu. Güçlü olmasına bakılıyor ve bu güç de siyasetten geliyor. Bir nevi yazısız kural diyebiliriz. Dünya genelinde de işlerin böyle yürüdüğünü söylemek gerekiyor.”&nbsp;</blockquote>Faruk Koca’nın henüz 1 yıl önce fair play&nbsp;ödülü aldığını hatırlattığımda Sözmen bu durumu “Türk futbolunun içinde bulunduğu durumu çok iyi yansıtan bir örnek” sözleriyle özetliyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Aynı sezon içinde hakemi dövme tehdidinde bulunuyor. Ve 1 yıl sonra da bunu eyleme döküyor. Dolayısıyla bu ödüller ahbap-çavuş ilişkisi içinde kalıyor. Tıpkı başkanların seçilme biçimleri ya da federasyon başkanının seçilme biçiminde gördüğümüz gibi. Sonuçta Mehmet Büyükekşi de siyasetin getirdiği bir isim. Faruk Koca da arasının iyi olduğu isimlerden biri. Yoksa Faruk Koca, şiddete eğilimi bilinmeyen birisi değil. Melekti de bir anda Türk futbolu onu çıldırttı gibi bir durum yok. Aslında Türk futbolunun ta kendisi olan, Türk futbolunu özetleyen figürlerden biri.”&nbsp;</blockquote>Yaşanan olayın ardından sorumluluğun kimde olduğunu sorduğumda Sözmen “Eğer yönetimler böyle açıklamalar yaparsa, Ali Koç böyle bir açıklama yaparsa, tabii ki böyle bir saldırıya meşru bir zemin hazırlar" diyor:<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Ama Koç da bu alanda yalnız değil, sorumluluğu federasyonla birlikte&nbsp;öncelikle bütün büyük kulüplerin yönetimlerine vermek gerekir. Sürekli yaptıkları açıklamalarla ortamı bu kadar gerenler onlar. Böyle bir saldırının gerçekleştirilebileceğini akıllara düşürenler onlar. Bundan birkaç yıl önce Rizespor’un eski başkanı Hasan Kartal 'Yanımda silahım olsaydı vururdum' demişti. Çok komik bir ceza almıştı. Böyle bir cezasızlıkla bu düzeni devam ettirirseniz iş işten geçmiş oluyor. Faruk Koca da bu saatten sonra maalesef sadece günah keçisi olabilecek, çünkü kulüplerin hepsi şu anda kulağa ve göze çok hoş gelen açıklamalar yayımlıyorlar halbuki bugün gelinen ortamda onların payı çok büyük."</blockquote>Futboldaki fanatizmin şiddete yol açtığı yorumlarını sorduğumda Sözmen, bu değerlendirmelerin yanlış olmadığını vurguluyor.&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">"Zaten örneklerini her yıl yaşıyoruz. Sadece büyük kulüpler arasında olanlar da değil, alt liglerde yaşananlar da ortada. Kulüpler arası çekişmenin ötesinde, bugün konuştuğumuz Ankaragücü tribünlerinde birkaç yıl önce Amedsporlu yöneticiler de saldırıya uğruyordu ve bu çok normal karşılanıyordu. Bu kadar düşmanlaştırıyorsanız karşınızdaki yapıyı ona şiddeti de bir yanıyla meşru kılabiliyorsunuz. Bugün ortaya çıkan sonuç da bu oluyor."</blockquote>Yaşananların ardından Türk futbolundaki bu şiddet döngüsünün nasıl kırılacağını sorduğum Mithat Fabian Sözmen şunları aktarıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="" style="margin: 0px 0px 1em; border-left: 2px solid rgb(94, 53, 177); padding-left: 5px; box-sizing: border-box;">“Konuşmaya başladığımız zamandan beri şu anki yöneticilerin ve federasyonun sorumluluğundan bahsediyoruz. Dolayısıyla orada ciddi bir değişiklik olmadan bir şeylerin değişmesini beklemek çok mantıklı değil. Maalesef bunda da bir yanıyla medyaya rol düşüyor. Ortada bir medya yok, olanlarının imkanları çok kısıtlı, onlardan bir şey beklemek çok gerçekçi değil. Taraftarlar da aslında&nbsp;kısırdöngüyü kırabilecek güçteki kesimlerden biri; ama onlar da maalesef tüm bu anlatıya mahkum olmuş durumda. Taraftarların dışarıdan bir baskı oluşturması önemli olur, ancak Türkiye'de şu anda böyle bir bilinç ya da taraftar örgütlenmesi yok. Dolayısıyla biraz umutsuz bir noktadayız.”</blockquote>

Ankaragücü-Çaykur Rizespor karşılaşmasının ardından maçın hakemi Halil Umut Meler, MKE Ankaragücü Başkanı Faruk Koca'nın saldırısına uğradı. Çıkarıldığı mahkemede “kamu görevlisini yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle spor alanında kırık oluşacak şekilde yaralamak” suçundan tutuklanan Koca, AK Parti'den de ihraç edildi.

Türk futbolunun özeti: Faruk Koca

Eski Diyarbakır Barosu Başkanı Tahir Elçi'nin Sur ilçesinde vurularak öldürülmesinin üzerinden 8 yıl geçti. Dün, cinayete ilişkin dava görüldü. Salı günü ise Elçi’nin ölümünün 8. yılıydı. Faillerinin dahi tespit edilemediği 8 yılın ardından Tahir Elçi, öldürülmesi ve dava süreci...<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kimdir?</h2>Tahir Elçi, ilk ve orta öğrenimini Cizre'de tamamladı. 1991’de Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden mezun olarak, 1992’de Diyarbakır'da serbest avukatlığa başladı. Ceza ve insan hakları hukuku alanlarında uzmanlaşan Elçi, İnsan Hakları Derneği (İHD) ve Türkiye Barolar Birliği (TBB) İnsan Hakları Merkezi Bilim Danışma Kurulu üyesi oldu. Türkiye İnsan Hakları Vakfı'nın (TİHV) da kurucularındandı.&nbsp;Diyarbakır Barosu’nda yöneticilik yapan Elçi, 2012'de baronun başkanı seçildi. 2014 yılında yapılan seçimde de yeniden başkan oldu.Elçi, 90’larda yargısız infaz, faili meçhul cinayetler ve köy yakma davalarında mağdurların avukatlığını yaptı. 1994 yılında 26 kişinin ölümüne neden olan Kuşkonar ve Koçağılı köylerinin bombalanması, Lice Davası, Temizöz Davası, Roboski Katliamı&nbsp;gibi pek çok davada da avukatlık yaptı.&nbsp;14 Ekim 2015’te CNN Türk’te Ahmet Hakan'ın sunduğu Tarafsız Bölge programında&nbsp;"PKK terör örgütü değildir. Bazı eylemleri terör niteliğinde olsa bile PKK, silahlı siyasal bir harekettir. Siyasal talepleri olan, çok ciddi bir desteği olan bir siyasal harekettir"&nbsp;demiş, bu sözleri nedeniyle 20 Kasım’da Diyarbakır'da gözaltına alınarak İstanbul'a getirilmişti. Elçi, savcılığın tutuklama talebine rağmen, çıkarıldığı mahkemece adli kontrol şartıyla serbest bırakılmıştı. Ayrıca Elçi hakkında, “terör örgütü propagandası” iddiasıyla 7,5 yıla kadar hapis cezası istemiyle iddianame hazırlanmış ve yurt dışına çıkış yasağı konulmuştu.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neden ve nasıl öldürüldü?&nbsp;</h2>2015 yılı, Türkiye’de büyük olayların meydana geldiği bir yıldı. Yıllardır devam eden "çözüm süreci", 2015’in Temmuz’unda 2 polisin ölümüyle sonuçlanan Ceylanpınar saldırısının ardından sonlandırılmıştı. Çözüm sürecinin sona ermesinin ardından terör örgütü PKK’nın yol kesme, araç yakma, şantiyeleri basma gibi eylemleri devam etmiş; güvenlik güçleri ise bu eylemleri durdurmak için operasyonlar düzenlemeye başlamıştı.&nbsp;Türkiye’de genel seçimlerin yapılmasının ardından PKK’nın eylemlerine başlaması üzerine güvenlik güçleri Sur, Cizre ve Nusaybin merkezli operasyonlar düzenledi. Bu operasyonlara Hendek operasyonları adı verildi. Bu operasyonların düzenlendiği bölgelerin bazılarında sokağa çıkma yasakları uygulanmış ve bazıları geçici süreyle askerî güvenlik bölgesi ilan edilmişti.&nbsp;Hendek operasyonları sürecinde Tahir Elçi, gözaltına alınmasından 8 gün sonra, 28 Kasım 2015’te Diyarbakır'ın Sur ilçesinde tarihî Dört Ayaklı Minare'nin önünde basın açıklaması yaptığı esnada bölgede çatışma çıktı. Güvenlik güçleri ile PKK üyeleri arasında çıkan çatışmada Tahir Elçi başından vurularak öldürüldü. Elçi öldürülmeden dakikalar önce yaptığı açıklamada "Silah, çatışma, operasyon istemiyoruz" demişti.&nbsp;Çatışmada ayrıca, polis memurları Ahmet Çiftasan ve Cengiz Erdur da yaşamını yitirdi. Elçi’nin yaşamını yitirmesinin ardından Sur’da sokağa çıkma yasağı ilan edildi. &nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Belirsizlik ve iddianame&nbsp;</h2>E﻿lçi'nin ölümüne neden olan merminin çekirdeği, olay yeri incelemesi 5 ay sonra yapıldığı için bulunamadı. Merminin bulunamaması nedeniyle kurşunun hangi silahtan çıktığı da tespit edilemedi. Yine de Tahir Elçi’nin vurulduğu anı kaydeden güvenlik kamerası görüntülerinin bulunduğu tespit edildi. 2016’da Adli Tıp’ın Elçi’yi vuran silahı saptayamadığını ve net bulgular elde edemediğini bildirmesi üzerine Diyarbakır Barosu güvenlik kamerası kayıtlarını Londra'daki Forensic Architecture (Adli Mimarlık) isimli kuruluşa gönderdi.&nbsp;Forensic Architecture, Elçi’nin öldürülmesine ilişkin hazırladığı raporda Elçi'nin üç polisten birinin silahından çıkan kurşunla öldürüldüğü sonucuna vardı. Elçi’nin doğrudan üç polisin ateş hattında olduğu ve polislerin silahlarını birden çok kez ateşledikleri kaydedildi. Polislerden birinin Elçi’ye doğru açık ve engelsiz bir ateş hattıyla silahını ateşleyen tek memur olduğu ifade edildi. Raporda, iki PKK militanının Elçi’ye yönelik “öldürücü atış yapmamış göründüğü” bilgisi de yer aldı.İddianame Elçi’nin ölümünden 5 yıl sonra 2020’de tamamlandı. 3 polis memurunun şüpheli olarak yer aldığı iddianamede, raporun aksine bir PKK üyesi de şüpheli olarak belirtildi. Diğer PKK üyesinin sokağa çıkma yasakları sırasındaki silahlı çatışmalarda öldüğü ifade edildi. Üç polis, "bilinçli taksirle ölüme sebebiyet vermekle" suçlanırken PKK üyesi ise "olası kastla ölüme sebebiyet verme" ile suçlandı.&nbsp;<h2 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Duruşmalarda yaşananlar&nbsp;</h2>İlk duruşma 21 Ekim 2020’de yapıldı. Heyetin tarafsız olmadığı gerekçesiyle reddi hakim talep edildi, dosya bir üst mahkemeye gönderildi.&nbsp;3 Mart 2021'deki ikinci duruşmada mahkeme heyeti sanıklar hakkındaki tutuklama taleplerini reddetti ve yurt dışına çıkış yasağının da dahil olduğu adli kontrol tedbirleri uygulanmasına, sanıkların duruşmalara SEGBİS aracılığıyla katılmasına karar verdi.14 Temmuz 2021'deki üçüncü duruşmada, ikisi gizli tanık 5 kişi dinlendi. Gizli tanıklar ilk ifadelerindeki beyanlarını değiştirdi ve olayı görmediklerini söyledi. Mahkeme, TÜBİTAK’a müzekkere yazılarak olay anına ait silinen kamera kayıtları üzerinde inceleme yapılmasına, dijital kayıtların yurt dışında incelenmek üzere katılan tarafa verilmesine, olay anında görevli tüm polislerin isim listesinin istenmesine karar verdi.&nbsp;1﻿2 Ocak 2022'deki dördüncü duruşmada olayın yaşandığı yerin karşısındaki kebapçının kamerasının hard diskinin boş olduğu ortaya çıktı. Sanıkların tutuklanması talepleri yine reddedildi.15 Haziran 2022'deki beşinci duruşmada İçişleri Bakanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü'nün görevlendirdiği iki Mülkiye başmüfettişi ve bir polis başmüfettişinin hazırladığı araştırma raporu 5 yıl sonra dava dosyasına girdi. 59 sayfalık raporda, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı, soruşturmayla ilgili bilgi ve belgeleri idari soruşturmayı yapan müfettişlerle paylaşmadığı için bazı konuların raporun kapsamı dışında bırakıldığı bilgisi yer aldı. Mahkeme heyeti, daha önce Diyarbakır'da yaptığı bir açıklamada&nbsp;"Tahir Elçi cinayeti siyasi bir cinayettir ve mahkeme heyeti çağırırsa ifade veririm"&nbsp;diyen dönemin başbakanı ve Gelecek Partisi Genel Başkanı Ahmet Davutoğlu’nun dinlenmesine karar verdi. Ancak 19 Eylül'de taraflara bildirilmeden verilen bir ara kararla mahkeme, dosyaya yenilik katmayacağı gerekçesiyle Davutoğlu'nu dinleme kararından vazgeçti.&nbsp;23 Kasım 2022'deki duruşmada müdahil avukatı konuşurken mahkeme başkanı heyetle birlikte salonu terk etti. Yaklaşık 1 saat sonra avukatlara heyetin salona gelmeyeceği ve duruşmayı bitirdiği iletildi.&nbsp;8 aylık aranın ardından son duruşma 5 Temmuz’da görüldü. Davutoğlu’nun tanıklığının yeniden gündeme geldiği duruşmada, Elçi'nin avukatları, duruşma sonunda cezasızlık pratiğinin işleyeceğine dair ciddi kaygıları olduğunu söyleyerek bu dosyanın akıbetinin de cezasızlık olmaması gerektiğini söyledi. Daha sonra söz hakkı verilen savcı, eksik evrakların tamamlanmasını istedi. Mahkeme de TÜBİTAK'tan gelecek raporun beklenmesi için duruşmayı 29 Kasım'a erteledi.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">TÜBİTAK raporu: TÜBİTAK, Elçi’nin öldürüldüğü anı görüntüleyecek açıda ve cinayeti aydınlatıcı nitelikte olan dördüncü kameraya ait herhangi bir kayıt bulamadığını bildirdi.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ya bugün?&nbsp;</h2>Dün Tahir Elçi davasına ilişkin bir duruşma daha yapıldı. Diyarbakır 10. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen davanın bugünkü duruşmasında beklenen TÜBİTAK raporu dosyaya girdi. Artı Gerçek'in aktardığına göre cinayet anına ait görüntülerin bulunduğu hard diski inceleyen TÜBİTAK "Görüntüler eski" dedi, avukatlar tepki gösterdi. Avukatların taleplerini reddeden mahkeme, davayı 6 Mart'a erteledi.&nbsp;

Eski Diyarbakır Barosu Başkanı Tahir Elçi, ölümünün 8. yılında anıldı. Elçi'nin öldürülmesine ilişkin dava, faillerinin dahi tespit edilmediği 8 yılın ardından hâlâ sonuçlanmadı. E﻿lçi'nin ölümüne neden olan merminin çekirdeği, olay yeri incelemesi 5 ay sonra yapıldığı için bulunamamış; merminin bulunamaması nedeniyle kurşunun hangi silahtan çıktığı da tespit edilememişti.

İhmaller zincirinin gölgesindeki dava: Tahir Elçi cinayeti

İsrail ile Hamas arasında varılan anlaşmada yer alan 4 günlük ateşkes dün tamamlandı. İsrail ve Hamas'ın ateşkesi uzatacağı ifade ediliyor, bölgedeki atmosferin ateşkesin devamına uygun olduğu konuşuluyordu. İsrail serbest kalacak her 10 rehineye karşılık, çatışmalara verilen aranın bir gün uzatılabileceğini ifade ediyor, Hamas da uzatmayı kabul edebileceğini belirtiyordu.&nbsp;<p data-reactid=".yn7b1nxl1c.0.2.0.0.1.0.1.0.$lx-tabs0.0.$lx-commentary.$lx-commentary.2.0.1.1.1:$post-65649edb6868a4009ac42bf2.0.6.0.0:$post_1" fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; box-sizing: border-box;">Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Majed el-Ansari, arabuluculuk çalışmaları kapsamında Gazze Şeridi’ndeki insani aranın&nbsp;2 gün daha uzatılması konusunda anlaşmaya varıldığını&nbsp;duyurdu. Ancak asıl soru,&nbsp;kalıcı ateşkesin nasıl sağlanacağı. Yetkililerin açıklamaları ve uzmanların değerlendirmesi de bunun pek de kolay olmayacağını gösteriyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Yetkililer ne diyor?&nbsp;</h2>İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu,&nbsp;Hamas'ın serbest bırakacağı her 10 İsrailli esire karşılık, geçici ateşkesin bir gün uzatılmasına ilişkin çerçeveyi olumlu bulduğunu belirttiği açıklamasında şunları söyledi:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(37, 44, 60); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(37, 44, 60); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Bu çerçevenin sona ermesinin ardından Hamas'ı yok etmek ve Gazze'nin eski hâline dönmeyeceğinden emin olmak için tüm gücümüzle geri döneceğiz."</blockquote>Netanyahu ayrıca Gazze'nin kuzeyinde askerlere seslenişinde "Sonuna kadar devam edeceğiz, 'zafere' kadar. Bizi kimse durduramayacak"&nbsp;dedi.İsrail Genelkurmay Başkanı Herzi Halevi'nin de çatışmalara verilen 4 günlük "insani ara"nın ardından Gazze Şeridi'ne yönelik saldırı planını onayladığı belirtildi. Anlaşma uzatılsa bile İsrail, Gazze'ye yönelik kuşatma ve saldırılarını sürdürmekte kararlı.&nbsp;Öte yandan Hamas&nbsp;da İsrail'den farklı bir tutum sergilemiyor. 4 günlük ateşkes ilk sağlandığında açıklamada bulunan Hamas, Katar ve Mısır'ın arabuluculuğuyla varılan anlaşmaya ilişkin "Ateşkes anlaşmasını duyururken, parmaklarımızın tetikte kalacağını ve muzaffer savaşçılarımızın halkımızı savunmak ve işgali yenilgiye uğratmak için görevde olacağını teyit ederiz"&nbsp;demişti.Taraflar, geçici ateşkesin ardından savaşa devam etmeye kararlı yaklaşıyor. İki taraf da savunma ve saldırılara devam edeceğini vurguluyor. NATO ve Birleşmiş Milletler gibi kuruluşlar ateşkes çağrılarını tekrarlıyor ve kalıcı çözüm bulunana dek ateşkesin sürmesi gerektiğini söylüyor. İsrail'i destekleyen başta ABD ve Avrupa ülkeleri olmak üzere birçok ülke de yine ateşkesten yana olduğunu ifade ediyor; ancak bu beyanların ne kadar samimi olduğu tartışılıyor.İnsani aranın başladığı gün video yayınlayan ABD Ulusal Güvenlik Konseyi Stratejik İletişim Direktörü John Kirby, Gazze'ye yönelik insani yardımın sürmesi yönünde adım atmaya devam edeceklerini belirtirken İsrail'in Hamas'ı yok etmesi için gereken tüm desteği vermeye devam edeceklerinin de altını çizdi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Nasıl değerlendiriliyor?&nbsp;</h2>Almanya merkezli Neue Zürcher Zeitung (NZZ) yazarı <a fr-original-style="" href="https://www.nzz.ch/meinung/krieg-im-gazastreifen-ein-strategiewechsel-israels-ist-unausweichlich-ld.1766942" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Jonas Roth</a>&nbsp;"İsrail, Hamas'ı taviz vermeye zorlamak için askerî güç kullandı. Ateşkes sonrasında da savaş devam edecek. Artık yeni yaklaşımlara ihtiyaç var" ifadelerini kullanıyor. Roth, "Artık saldırı Hamas'ın yetkililerinin ve rehinelerin bulunduğu Gazze'nin güneyine kayacak. Aynı zamanda strateji değişikliğinin de kaçınılmaz olduğu açık. Kitlesel imha taktiğinin son kullanma tarihi geldi. Bunun birkaç nedeni var. Sivil kayıpların artması İsrail'e fayda sağlamayacak" diyor.&nbsp;The Telegraph'tan <a fr-original-style="" href="https://www.telegraph.co.uk/news/2023/11/24/this-ceasefire-must-not-give-hamas-a-lifeline/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Hamish De Bretton-Gordon</a> da "Hamas'ın yok edilmesi gerektiği" görüşünde. "Rehinelerin Hamas tarafından serbest bırakılması son derece memnuniyet verici bir manzara. Neredeyse 7 hafta boyunca akla gelebilecek en kötü şeylere katlanmış olmalılar. Ateşkes ihtimali başka avantajlar da getirecek" ifadelerine yer veren Bretton-Gordon, "Ancak Ortadoğu'da kalıcı bir barışın sağlanması için sadece 240 rehinenin kurtarılmasının değil, aynı zamanda Hamas'ın etkisiz hâle getirilmesinin de gerekli olduğunu unutmamak gerekiyor" diyor.&nbsp;Almanya merkezli Süddeutsche Zeitung yazarı <a fr-original-style="" href="https://www.eurotopics.net/tr/311356/israil-ve-hamas-ateskes-uzayacak-mi#" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Tomas Avenarius</a> ise İsrail'in büyük bir baskı altında olduğunu ifade ediyor. Avenarius, "Mümkün olan en uzun süreli ateşkes İsrail'den ziyade Hamas'ın çıkarına çünkü ne kadar uzun sürerse, savaş ölümcüllüğünü o denli yitirir. Pek çok İsrailli bütün rehinelerin evlerine sağ salim döndüğünü görmek istiyor" ifadelerini kullanıyor. Avenarius, şunları söylüyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(37, 44, 60); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(37, 44, 60); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Ölümlerin sona erdirilmesi baskısı artıyor. 'Müzakereyle varılan çözüm' ne olursa olsun. Detaylı görüşmelerin mucizesine ve iki devletli çözüme inanmayanları zor bir tercih bekliyor: Hamas bitirilene kadar savaşı tolere etmek ya da Hamas’ın yaşamasına izin verip bir sonraki saldırısını beklemek. Kimse bu kararı vereceklerin yerinde olmak istemez."</blockquote>Independent Türkçe'de "4 günlük 'insani ara' kalıcı ateşkese döner mi?" başlıklı bir yazı kaleme alan <a fr-original-style="" href="https://www.indyturk.com/node/677136/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler/4-g%C3%BCnl%C3%BCk-insani-ara-kal%C4%B1c%C4%B1-ate%C5%9Fkese-d%C3%B6ner-mi" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Gülru Gezer</a>, "Kendisini İsrail toplumunun koruyucusu olarak gördüğünü iddia eden Netanyahu, İsrail toplumunda şok etkisi yaratan ve bir kırılma noktası teşkil eden 7 Ekim saldırılarının bir daha yaşanmaması için savaşı bir 'zafer' elde edene kadar sürdürmek isteyecektir." diyor. Gezer yazısının devamında şunları söylüyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(37, 44, 60); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(37, 44, 60); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Tabii burada 'zafer'den kastın ne olduğu önemlidir. İsrailli yetkililer amaçlarının Hamas'ı Gazze şeridinden silmek olduğunu açıklasalar da 8 Ekim günü İsrail İstihbarat Bakanlığı'nın Gazze'deki Filistinlilerin Sina'ya sürülmesini içeren bir önerisinin basına sızdırıldığı, uydu görüntülerinden Gazze'nin kuzeyinin neredeyse tamamen yerle bir edildiği düşünüldüğünde amacın ve 'zaferin' Hamas'ın yok edilmesinin ötesinde Gazze'nin Filistinlilerden arındırılması olduğu tezi ön plana çıkıyor."</blockquote>24 Kasım günü İspanya ve Belçika liderlerinin Refah Sınır Kapısı'nda ortak açıklama yaptığını hatırlatan Gezer, Arap veya Müslüman ülkelerin temsilcilerinin bu açıklamada yer almamasını eleştirirken farklı bloklarda İsrail'in durdurulması ve kalıcı ateşkes ilan edilmesi yönündeki süregelen irade eksikliğinin de Netanyahu'nun elini rahatlattığını savunuyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(37, 44, 60); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(37, 44, 60); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Netanyahu iktidardan indirilmediği müddetçe, Gazze'den sadece Hamas'ın değil aynı zamanda tüm Filistinlilerin temizlenmesi için belirlediği anlaşılan hedefini gerçekleştirmek için katliamları sürdürecektir."</blockquote>

İsrail ile Hamas arasında varılan anlaşma kapsamındaki ateşkes dün tamamlandı. Peki, şimdi ne olacak?

Takas tamamlandı: Şimdi ne olacak?

Bugün Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü. En yaygın insan hakları ihlallerinden biri olan kadına yönelik şiddet, Türkiye’nin de kronikleşen sorunlarından. Her ne kadar kadına şiddet üzerine farkındalık yaratılmaya çalışılıyor olsa da İstanbul Sözleşmesi’nin 20 Mart 2021’de Cumhurbaşkanı kararıyla feshedilmesinin ardından kadınların yasal anlamdaki güvencesi ortadan kalktı. İstanbul Sözleşmesi’nin feshedilmesinin ardından—aksi iddia edilse de—kadına yönelik şiddet vakalarında artış söz konusu.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Veriler üzerinden</h2><ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">bianet’ten <a fr-original-style="" href="https://bianet.org/haber/erkekler-10-yilda-3-bin-151-kadini-oldurdu-288295" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Evrim Kepenek’in haberine göre</a> 1 Ocak - 21 Kasım arasındaki 324 günde en az 288 kadın, erkekler tarafından öldürüldü. Erkekler, son 10 yılda en az 3 bin 151 kadını öldürdü.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu’nun verilerine göre 1-31 Ekim 2023 tarihleri arasında Ev İçi Şiddet Acil Yardım Hattı’na toplamda 371 çağrı geldi. 15 Ekim 2007’den bugüne ev içi şiddet hattına gelen toplam çağrı sayısı ise 91 bin 580 oldu. Bunların arasında Türkiye dışındaki ülkelerden gelen çağrıların da bulunduğu vurgulandı.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Ekim ayı boyunca Ev İçi Şiddet Acil Yardım Hattı’nda yeni kayıt açılan 72 şiddet vakasının 53’ünün ev içi şiddet ihbarı olduğu kaydedildi. Bu şiddet ihbarlarının 36’sının eş şiddetiyle ilgili olduğu vurgulanıyor.</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><a fr-original-style="" href="https://turkiyeraporu.com/arastirma/kadina-yonelik-siddette-dunya-liderligi-11275/#:~:text=T%C3%BCrkiye%2C%20%38%20oranla%20kad%C4%B1nlar%C4%B1n%20en,oranla%20Kosta%20Rika%20takip%20ediyor." style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">Türkiye Raporu’nda</a> yer alan verilere göre Türkiye, OECD ülkeleri arasında kadına şiddetin en fazla olduğu ülke.</li></ul>UN Women’ın paylaştığı bilgilere göre veriler, dünya genelinde de Türkiye’dekinden uzak olmayan bir tablo çiziyor. Küresel olarak tahminen 736 milyon kadın—neredeyse her 3 kadından biri—hayatı boyunca en az 1 defa yakın partnerinin fiziksel veya cinsel şiddetine maruz kalıyor. Aynı verilerde yakın partner şiddetinin kadınlara yönelik şiddetin en yaygın biçimi olduğu belirtiliyor ve şiddete maruz bırakılan kadınların %40’ından daha azının yardım aradığı vurgulanıyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Sonuçlar, 2021 yılında 45 bin kadının yakın partneri ya da aile fertlerinden bir erkek tarafından öldürüldüğünü gösteriyor. Bu, her saat başı 5’ten fazla kadın veya kız çocuğunun öldürüldüğü anlamına geliyor.</li></ul>Türkiye’ye ilişkin: UN Women’ın Türkiye özelinde derlediği veriler, her 10 kadından 4’ünün eşi veya partnerinin fiziksel veya cinsel şiddetine maruz kaldığını vurguluyor.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="text-align: left;" style="text-align: left; box-sizing: border-box;">Verilere göre Türkiye’de şiddete maruz bırakılan her 10 kadından sadece 1’i yardım için ilgili kuruluşlara başvuruyor. Her 10 kadından 3’ü 18 yaşına gelmeden evlendiriliyor; evlendirilen kız çocuklarının %48’i fiziksel şiddete maruz bırakılıyor. Kadınların %11’inin çalışması da aile fertleri tarafından engelleniyor.</li></ul>#BahanesiYok kampanyası: UN Women Türkiye, küresel bir kampanyayla paralel olarak #BahanesiYok ile kadına yönelik şiddete hiçbir koşulda, hiçbir yerde ve hiçbir zaman müsamaha gösterilemeyeceğini vurguluyor. 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü’nden başlayarak 10 Aralık İnsan Hakları Günü’ne kadar devam eden 16 Günlük Aktivizm: Kadınlara Yönelik Şiddete Son Kampanyası, kadınlara ve kız çocuklarına yönelik şiddetin önlenmesi ve ortadan kaldırılması çağrısında bulunuyor.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Değerlendirme</h2>Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu Başkanı&nbsp;Canan Güllü, 25 Kasım Kadına Şiddetle Mücadele Günü dolayısıyla paylaştığı mesajda şu ifadelere yer veriyor:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">Bugün 25 Kasım. Ülkemizde kadın cinayetlerinin ve katliamının vahşet boyutunun yükseldiği bir süreç yaşamaktayız. 31 Ekim 2023 itibarıyla bu ülkede 248 kadın katledilmiştir. Bunun yanı sıra kadınların insan hakları konusunda ciddi bir gerileme olduğu gerçeğiyle beraber mücadele içinde dayanağımız olan veri konusunda kamu kurumlarının sivil topluma ve ilgili paydaşlara bilgi sağlamadığı da acı bir gerçektir.Türkiye Kadın Dernekleri Federasyonu yürütmekte olduğu Ev İçi Şiddet Acil Yardım Hattı ile önleyici ve koruyucu uygulamaların hayata geçmesinde şiddete maruz kalanın şiddet gördüğü ortama geri dönmeyeceği şekilde müdahale yöntemlerinin uygulanması konusunda hizmet vermektedir. En önemlisi önleyici politikalar geliştirmek adına “eşitlik yerelden başlar” diyerek yerel yönetimler üzerinden kent yaşamında eşitlik algısını destekleyip büyüttüğü işbirlikleri ile çalışmalarına devam edecektir.Dayanışmayı örgütleyerek farkındalığı yükseltecek ve insan hakları ihlali olan şiddetin olmadığı bir dünya hayalimiz için çalışacağız.</blockquote>

Türkiye’de her 10 kadından 4’ü yakın partner şiddetine maruz kalıyor.

Kadına yönelik şiddetin #BahanesiYok

Hollanda'da dün yapılan erken genel seçimde oyların neredeyse tamamı sayıldı. Kesin olmayan sonuçlara göre aşırı sağcı&nbsp;Geert Wilders'in liderliğindeki Özgürlük Partisi (PVV) büyük bir zafer elde etti. 37 milletvekili çıkaran PVV'nin lideri Wilders hükümet kurmak için çalışmalara başlayacak. Hükümet oluşturmak için 150 üyeli mecliste salt çoğunluğun bir fazlası olan 76 sandalye gerekiyor.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Perspektif: Wilders ve partisinin zaferi tahminleri boşa çıkarsa da Hollanda'da radikal –hatta aşırı sağ– bir partinin iktidara yükselişi dünya genelindeki oy verme trendlerine bakıldığında şaşırtıcı olmadı. Zira birkaç gün önce Arjantin'de de bir başka aşırı sağcı Javier Milei yönetime gelmişti.&nbsp;</li><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Geniş açı:&nbsp;Son dönemde yükselen "aşırı"cılık her ülkede farklı gerekçelere dayanabiliyor. Hollanda'daki en önemli gerekçenin ise (bir önceki hükümetin düşmesinin de ana sebeplerinden olan) göçmen meselesi olduğu yorumu yapılıyor.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Oy oranları&nbsp;</h3>Frans Timmermans liderliğinde seçime giren İşçi Partisi (PvdA) - Yeşil Sol Parti (GL) ittifakı, 25 sandalye ile 2. sırada yer aldı.Seçimin en büyük kaybedenlerinden biri ise bir önceki dönemin hükümet partisi, Dilan Yeşilgöz'ün liderliğindeki&nbsp;Özgürlük ve Demokrasi İçin Halk Partisi&nbsp;(VVD) oldu. Yıllardır Hollanda’nın en büyük partisi olan liberal sağcı VVD, 2021’de elde ettiği 34 sandalyeden 10’unu kaybetti ve 2006’dan bu yana ilk kez birinci sırada yer alamadı.&nbsp;Sol Liberal Demokratlar 66&nbsp;(D66) 24 milletvekilinden 14’ünü kaybetti.Merkez sağ Hıristiyan Demokrat Partisi’nin&nbsp;(CDA) 15 olan sandalye sayısı 5’e indi.Aşırı sağcı Demokrasi Forumu Partisi&nbsp;(FvD) 8 sandalyeden 3’e, Sosyalist Parti 9 sandalyeden 5’e geriledi.Türkiye ve Fas kökenli seçmenlerin desteklediği Denk Partisi ise sahip olduğu 3 milletvekilinden birini kaybetti.<h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Açıklamalar&nbsp;</h3>PVV lideri Geert Wilders,&nbsp;ilk sonuçların ardından yaptığı açıklamada "Hollanda'yı geri alacağız. Hollanda'nın umudu, insanların ülkelerini geri alması, sığınma tsunamisinin sınırlanması ve insanların cüzdanlarına daha fazla para girmesi" dedi. Wilders diğer partilere seslenerek "Birbirimizle iş yapmak zorundayız, bunun için çaba sarf edelim" dedi. Wilders ayrıca Kuran ve camilerin yasaklanması gibi demokratik olmayan tedbirler alınmayacağını vurguladı.<div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">VVD lideri Dilan Yeşilgöz ise rakiplerini tebrik ederek "Bizim için sonuç hayal kırıklığı yarattı. Bundan alacağımız büyük dersler var. Bu bizim için yeni bir sayfa. Bugünden aldığımız derslerle inandığımız bir Hollanda inşa edeceğiz" diye konuştu.<div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">DENK Partisi lideri Stephan van Baarle, Wilders'in seçim galibiyetinin insan haklarına ve hukukun üstünlüğüne yönelik bir tehdit olduğunu savunarak, "Bu durum birçok insanda korkuya yol açıyor; ancak korkmayacağız" dedi. Baarle, Wilders’i seçim zaferinden dolayı tebrik etmek istemediğini belirtti.<h3 dir="ltr" fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Wilders ve partisi ne vadetti?&nbsp;</h3>Wilders, bir anlamda Hollanda'nın Trump'ı ya da Javier Milei'si. Kariyerine eski başbakan Mark Rutte'nin partisinde başlayan Wilders, daha sonra bir süre bağımsız milletvekiliği yaptı. Ardından Özgürlük Partisi'ni kurdu. Wilders özellikle&nbsp;İslam karşıtı görüşleriyle&nbsp;biliniyor.&nbsp;İslam karşıtı söylemleri Hollanda'nın seçmen grubunda karşılık bulmayınca Wilders, ifadelerini yumuşatarak "Hollanda'nın İslam'dan uzaklaştırılması"&nbsp;konusuna daha az odaklandı. Wilders söylemlerinin odağına&nbsp;konut kıtlığı, yaşam maliyeti&nbsp;ve sağlık hizmetlerine erişim&nbsp;gibi konuları aldı.&nbsp;Wilders'ın öne çıkan vaatlerinden biri Avrupa Birliği'nden ayrılmak&nbsp;için referandum yapılması. Göçün büyük ölçüde azaltılmasını ve Ukrayna'ya yardımların kesilmesini&nbsp;de vadeden Wilders, Hollanda'nın uluslararası iklim yükümlülüklerinden de çekilmesi gerektiğini savunuyor. PVV'nin seçim manifestosunda "Hollanda'nın devam eden iltica tsunamisi ve kitlesel göç nedeniyle ciddi şekilde zayıfladığı" belirtiliyor.Kamu yayıncısı NOS'a göre seçimde öne çıkan konuların başında tartışmasız "göçmen meselesi" geliyordu ve Wilders'in partisi büyük ölçüde bundan <a fr-original-style="" href="https://edition.cnn.com/2023/11/22/europe/netherlands-election-intl/index.html" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">yararlandı</a>.<ul fr-original-style="" style="margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Endişe:&nbsp;Hollanda'da yaşayan Müslümanların ise Wilders'ın seçilmesi nedeniyle endişeli olduğu ifade ediliyor. Hollanda Devlet ve Müslümanlar Arası İletişim Organı (CMO) Başkanı Muhsin Köktaş "Bu sonucu gerçekten beklemiyordum. Müslümanları zor günler bekliyor" <a fr-original-style="" href="https://www.dwturkce1.com/tr/hollandada-g%C3%B6%C3%A7men-ve-m%C3%BCsl%C3%BCmanlar-endi%C5%9Feli/a-67530043" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">ifadelerini kullandı</a>.</li></ul><h3 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Şimdi ne olacak?&nbsp;</h3>Wilders'in partisinin de bulunduğu bir koalisyon <a fr-original-style="" href="https://www.diken.com.tr/hollanda-secimleri-dun-gece-ne-yasadik/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">kurulması gerekiyor</a>. Koalisyon görüşmeleri ortalama üç ay sürüyor. Bu nedenle şu an için Wilders'in başbakan olmasına kesin gözüyle bakılamıyor; çünkü diğer partiler PVV ile koalisyon kurmaktan çok da emin değil.&nbsp;Yeşilgöz, seçimden bir gün önce Wilders’in başbakan olduğu bir hükümeti desteklemeyeceğini açıklamıştı. Timmermans da Wilders’i desteklemeyeceğini <a fr-original-style="" href="https://www.politico.eu/article/far-right-leader-geert-wilders-wins-dutch-election-exit-poll/" rel="noopener" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank" title="">kaydetmişti.</a>&nbsp;Partiler bu söylemlerini sürdürse bile Wilders’in hâlâ başbakanlık şansı bulunuyor. Bu üç büyük parti haricinde mecliste (PVV dahil) 81 sandalyeye sahip&nbsp;13 parti&nbsp;bulunuyor. Ancak 13 partili koalisyonun kurulması çok zor. Bu partilerin içinde de Wilders’in görüşüne yakın partiler olduğu gibi uzak partiler de mevcut. Bu da ihtimalleri azaltıyor.Diken'de seçime ilişkin <a fr-original-style="" href="https://www.diken.com.tr/hollanda-secimleri-dun-gece-ne-yasadik/" rel="noopener noreferrer" style="color: rgb(9, 9, 9); text-decoration: none; background-color: transparent; outline: none; cursor: pointer; transition: color 0.3s ease 0s; touch-action: manipulation; user-select: auto; box-sizing: border-box;" target="_blank">bir yazı kaleme alan</a> Mehmet Baran Kılıç, meclisteki tabloya göre en çok oyu olan dört partiden en az üçünün birlikte yer almadığı koalisyon seçeneklerinin teorik olarak mümkün olsa da pratikte oldukça güç olacağını vurguluyor.</div></div></div>

Hollanda’da yapılan erken genel seçimden, Geert Wilders’in lideri olduğu aşırı sağcı Özgürlük Partisi (PVV) ilk sırada çıktı.

Yeniden aşırı sağ: Hollanda'da Wilders kazandı

Geçen hafta Cumhurbaşkanı Erdoğan, cumhurbaşkanlığı seçiminde kullanılan %50+1 sisteminin siyasi partileri yanlış yollara sevk ettiğini savundu. Erdoğan şunları söyledi:<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Çoğunluğu alan adayın seçilmesi usulüne geçilmesi hâlinde cumhurbaşkanlığı seçimi de seri olur, uğraştırmaz ve yanlış yollara da sevk etmez. Mevcutta 50+1 mecburiyeti partileri yanlış yollara sevk ediyor. Kimin eli, kimin cebinde belli değil. Yok altılı, yok on altılı masa… Bundan sonra kim bilir daha neler çıkar? Ama oy sayısı itibarıyla ‘en fazla oyu alan aday seçilir’ denildiği zaman seçim hızlıca tamamlanır."&nbsp;</blockquote>Açıklama üzerine "%50+1 sistemi" hafta boyunca hem siyasiler hem de gazeteciler ve uzmanlar tarafından değerlendirildi. Sistemden ziyade, hükümetin "yeniden bir seçim sistemi değişikliğine gitmek istemesi" tartışıldı.&nbsp;<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">50+1 nedir? Bu sistem, 21 Ekim 2007 tarihindeki referandumla kabul edilen cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi yöntemiyle birlikte uygulanmaya başlandı. 10 Ağustos 2014'teki cumhurbaşkanlığı seçiminde uygulanan sistemle Erdoğan %51,79 oyla ilk turda cumhurbaşkanı seçildi. Özellikle Başkanlık sistemiyle yönetilen ülkelerin seçimlerinde uygulanan bu yöntem, başkan adayının seçmenin yarısının oyundan yüzde 1 fazlasını alarak çoğunluğu sağlaması kuralı olarak açıklanabilir. Başkanlık sisteminin çoğunluğu gerektirmesi nedeniyle uygulanıyor; %50+1’in sağlanamaması durumundaysa 15 gün sonra ikinci tur seçimi yapılıyor. &nbsp;</li><li dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Daha önce ne oldu? 2018'de yapılan seçimlerde Cumhur İttifakı adayı Recep Tayyip Erdoğan %52,59 oy oranıyla çoğunluğu sağlayarak Cumhurbaşkanı olmuştu. 2023'teki genel seçimde ise Erdoğan %49,52 oy, rakibi Millet İttifakı'nın cumhurbaşkanı adayı Kılıçdaroğlu ise %44,88 oy almış; seçim bu nedenle ikinci tura kalmıştı. İkinci turda Erdoğan %52,16 ile yeniden Cumhurbaşkanı seçilmişti.</li></ul><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Siyasiler ne dedi?&nbsp;</h2>CHP lideri Özgür Özel, parti olarak bu tartışmanın içinde olmayacaklarını belirterek "Erdoğan sen ne değiştireceksin bilmiyorum. Sistem mi ittifak mı? Ne değiştireceksen değiştir ama bizimle anayasa değiştiremeyeceksin" dedi.İYİ Parti lideri Meral Akşener&nbsp;"Madem Sayın Erdoğan da 50+1 şartının dayattığı ittifak sisteminden bu kadar rahatsız; o zaman buradan bizzat kendisine sesleniyorum: Gelin, önümüzdeki seçimlere siz de&nbsp;AK Parti olarak İYİ Parti gibi tek başınıza girme cesaretini gösterin" diye konuştu.HEDEP Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları Oruç,&nbsp;"Bizim için 50+1 demek erkek+erkek demektir. Bu 40+1'e de inse erkek+erkek demektir. Demokratik bir sisteme ihtiyacımız var, Erdoğan'ın oyları düştüğü için Anayasa'da oynama meselesine ihtiyacımız yoktur" değerlendirmesinde bulundu.&nbsp;DEVA Partisi lideri Ali Babacan ise "Mevcut Anayasa’yı tanımayanların, uymayanların yeni anayasa laflarına itibar etmemiz mümkün değildir. Bizden bu konuda destek falan da beklemeyin"&nbsp;dedi.Muhalefet partileri bir yanda bu konudaki açıklamalarını sürdürürken kamuoyu Cumhur İttifakı bileşeni MHP'nin lideri Devlet Bahçeli'nin yorumunu merak ediyordu.<ul fr-original-style="padding-inline-start: 20px;" style="padding-inline-start: 20px; margin-top: 0px; margin-bottom: 1em; list-style-position: inside; box-sizing: border-box;"><li fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Arka plan: %50+1'de değişiklik, geçen yıllarda da gündeme gelmiş; bu tartışmalarda da MHP'nin sistemin değiştirilmesini onaylamadığı vurgulanmıştı. MHP lideri Devlet Bahçeli, 2021'de Saadet Partisi lideri Temel Karamollaoğlu'nun başlattığı tartışmalarda da değişikliğe karşı çıkmıştı.</li></ul>Bahçeli, dün ise partisinin grup toplantısında, Erdoğan'ın sisteme yönelik eleştirilerinin ittifaklar çerçevesinden değerlendirildiğinde doğru olduğunu vurgulayarak şunları söyledi:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Fakat bu konuda bizim sözlerimiz yaptığımız açıklamalar, görüşler de bellidir ve değişmemiştir. Bu sistemin demokratik meşruiyet temeli %50+1'dir. Milletvekili, belediye başkanı, muhtar seçmiyoruz. Cumhur'un bütününü temsil edecek cumhurbaşkanı seçiyoruz. MHP olarak dün ne demişsek bugün de aynı görüşteyiz. Ancak Cumhur İttifakı olarak yeni sistemin doğasını zedelemeyecek onarımın uzlaşmayla yapılacağı inancındayım."</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Nasıl değerlendirildi?&nbsp;</h2>Gazeteci Murat Yetkin, Erdoğan'ın ittifaklara yönelik ifadelerinin Altılı Masa vurgusu içerse dahi "Cumhur İttifakı'nın durumunun da pek farklı olmadığını" hatırlatıyor. Yetkin, birçok siyasi yorumcunun bu kararın "AK Parti'nin MHP'den kurtulmak istemesi nedeniyle değerlendirildiğini" söylemesine rağmen asıl nedenin bu olmayabileceğini belirtiyor ve bunu üç gerekçeyle açıklıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Birincisi, koalisyon dönemlerinin artık son bulması olarak gerekçelendirilen %50+1 sisteminin ilk yol açtığı şey koalisyon dönemlerini mumla aratacak derecede pazarlıkların ortaya döküldüğü ittifaklar sistemi oldu.İkincisi, seçim barajı %10’dan %7’ye düştü. Bu durum MHP’nin Meclis’e girmek için AK Parti’ye muhtaç olduğu yolundaki algı ve söylemi geçersiz kıldı. Ancak MHP’nin Cumhur Ortaklığı üzerinden özellikle yargı ile idare ve güvenlik bürokrasisinde mevziler kazandığı, ayrıca AK Parti’nin Kürt seçmen potansiyelini olumsuz etkilediği söylemi hâlâ geçerli.Üçüncüsüyse, Erdoğan’ın anayasa değişikliği isterken en çok güvendiği dal olan Bahçeli’yi küstürmek istemeyeceği varsayımı."&nbsp;</blockquote>Gazete Duvar'dan Nergis Demirkaya ise kulis haberinde bu tartışmanın somut bir karşılığı olmayacağını vurguluyor. Demirkaya kulislerdeki değerlendirmeleri şöyle aktarıyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Erdoğan’ın 50+1 tartışmasını açması ayrıca 'Gündem değiştirme, ekonomik sorunlar karşısında gündemi meşgul etme' olarak da yorumlanıyor. Erdoğan’ın her zaman çoklu senaryo ile siyaset sahnesinde yol aldığını söyleyen bazı siyasetçiler de bu açıklamaları 'yoklama' olarak değerlendiriyor."</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Değişiklik mümkün mü?&nbsp;</h2>Bu sorunun cevabı, evet. Ancak değişiklik sadece Anayasa'da değişik yapılması ile mümkün. Kimi çevrelerce anayasa değişikliğinin bir uzantısı olarak değerlendirilen bu tartışmanın ne kadar devam edeceği ise Cumhurbaşkanı Erdoğan ile MHP lideri Devlet Bahçeli'nin bugünkü görüşmesinin ardından belli olacak.&nbsp;

Hafta başından bu yana siyasiler %50+1 sistemini tartışıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın açıklamasının ardından gündeme gelen tartışmayı gazeteciler de farklı pencerelerden değerlendiriyor.

Yine yeniden %50+1 

Agos Gazetesi'nin Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink’i&nbsp;silahla vurarak öldüren Ogün Samast, önceki gün akşam saatlerinde tahliye edildi. Samast'ın tahliyesi, büyük tepki topladı. Hrant'ın Arkadaşları, tahliye kararının ardından “Biz bitti demeden bu dava bitmez” dedi.&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">"Can Atalay ve Gezi Parkı tutukluları ile gazeteci Barış Pehlivan içeride, gazeteci Hrant Dink’in katili Ogün Samast dışarıda…" –&nbsp;İsmail Saymaz</blockquote><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Neden tahliye edildi?</h2>Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, Samast'ın denetimli serbestlik hakkının 19 Şubat 2022'de doğduğunu ancak bundan yararlandırılmadığını ve 15 Kasım'da tahliye edildiğini açıkladı. Açıklamada şu ifadeler kullanıldı:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;"><div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">"Adı geçen hükümlü hakkında 19 Ocak 2023 ve 13 Temmuz 2023 tarihlerinde yapılan değerlendirmelerde koşullu salıverilmesine uygun olmadığına karar verilmiş, şartlı tahliyesi 15 Kasım 2023 tarihinde gerçekleştirilmiştir.</div><div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Bu süreçte 2015 yılından itibaren hükümlünün 5 kez açık ceza infaz kurumuna ayrılma talebi, 2 kez de denetimli serbestlik talebi uygun görülmemiştir. Bu kapsamda 7456 sayılı Kanun ile yapılan infaza ilişkin düzenlemelerden istifade etmesi söz konusu değildir. 5275 sayılı Kanun'un genel hükümlerine göre cezası infaz edilmiştir."</div></blockquote>Agos Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Yetvart Danzikyan açıklamasında, "Samast, Dink cinayetiyle ilgili iyi hâlden tahliye edilmedi. Gardiyana saldırdığı için ek ceza almıştı, onun iyi hâlinden tahliye edildi. Aslında üç yıl önce tahliye edilecekti" dedi.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Ne olmuştu?&nbsp;</h2>Agos Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink,&nbsp;19 Ocak 2007’de Halaskârgazi Caddesi'ndeki Agos Gazetesi'nin önünde Ogün Samast tarafından başının arkasına üç el ateş edilerek öldürüldü.&nbsp;Dink, öldürülmesinden önce pek çok tehdit alıyordu. Tehditler, 6 Şubat 2004'te "Sabiha Hatun'un Sırrı" başlıklı röportajının ardından başladı, yine aynı röportajdan sonra Dink'e "Türklüğü aşağılamak" suçlamasıyla TCK'nin 301. maddesinden dava açıldı. Bu sırada ülkü ocaklarına mensup bazı gruplar da Dink'e yönelik tehditleri sürdürüyor, hatta gazete önünde pankart açarak gösteriler yapıyordu.&nbsp;Hrant Dink'in suikastla öldürülmeden önce aldığı tehditler devlet kurumları ve güvenlik güçleri tarafından herhangi bir takibe alınmadı. Dink'in şikayetlerine karşılık herhangi bir soruşturma da başlatılmadı.&nbsp;Polis ve devletin&nbsp;Hrant Dink suikastına dair koruyucu bir önlem almamış olması bugün hâlâ bu davaya ilişkin en çok tartışılan noktalardan biri.Dink'in öldürülmesinin ardından polis, görgü tanıklarının ifadelerini topladı; güvenlik kamerası kayıtlarını basınla paylaştı. Katil zanlısının Ogün Samast&nbsp;olduğunu anlayan babasının ihbarı&nbsp;sonucu, Samast Samsun'da yakalandı.&nbsp;Ogün Samast tutuklanırken çekilen ve ilk olarak TGRT'de yayınlanan fotoğraflarında, arkasında Türk bayrağı ve Atatürk'ün "Vatan toprağı kutsaldır, kaderine terk edilemez" sözünün görünmesi tepki topladı. Bunun üzerine tutuklamayı soruşturmak üzere bir mülkiye müfettişi görevlendirildi. Soruşturma sonucunda güvenlik güçlerinin Ogün Samast'la birlikte Türk bayrağı ve Atatürk'ün sözü bulunan fon önünde hatıra fotoğrafı çektirdiği, Ogün Samast'a&nbsp;bir kahraman gibi davranıldığı ortaya çıktı.Samast'ın azmettiricilerinin Yasin Hayal ile Erhan Tuncel olduğu ortaya çıktı. Büyük Birlik Partisi'nin Trabzon İl Örgütü'nde tanışan iki azmettiriciden Erhan Tuncel bir polis muhbiriydi. Hayal ve Tuncel suikastı planlama suçunu birbirlerine atıyor, Tuncel polisi birçok kez bu suikast konusunda uyardığını söylüyordu; ancak ne emniyet ne de kamuoyu bu iddiaya inandı.&nbsp;Emniyet, jandarma gibi birçok kurumda görevli isimlerin suikastla bağlantılı olduğunun ortaya çıkmaya başlamasıyla birlikte "derin devlet"&nbsp;kavramı da o dönemde çok konuşuldu.&nbsp;<div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dink suikastıyla ilgili yargı süreci Nisan 2007'de başladı. İlk duruşma 2 Temmuz 2007'de İstanbul 14'üncü Ağır Ceza Mahkemesi'nde görüldü. İlk etapta 12'si tutuklu 18 kişinin yargılanmasına başlandı. 2008 ve 2009 yıllarında hazırlanan ek iddianamelerle sanık sayısı 20'ye yükseldi. Bu dava, Ocak 2012'de hükme bağlandı.&nbsp;Yasin Hayal, "tasarlayarak öldürmeye azmettirmek" suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Erhan Tuncel de 10 yıl 6 ay hapis cezası aldı ve cezaevinde cezasını doldurduğuna hükmedilerek tahliyesine karar verildi. Tetikçi Ogün Samast ise suçu işlediği sırada 17 yaşında olduğu için çocuk mahkemesinde yargılandı. Samast, Temmuz 2011'de çıkan kararda, "tasarlayarak adam öldürmek" ve "ruhsatsız silah bulundurmak" suçlarından 22 yıl 10 hapis cezası aldı. Mahkemenin kararı, Yargıtay'a taşındı.</div><div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Mayıs 2013'te davayla ilgili kararını veren Yargıtay 9'uncu Ceza Dairesi, "örgüt" yönünden verilen beraat kararını bozarak, sanıkların "silahlı terör örgütü" değil, "suç işlemek amacıyla oluşturulan örgüt" üyesi oldukları gerekçesiyle yeniden yargılanmalarına hükmetti. Bu hükmün ardından davanın görülmesine yeniden başlandı.Erhan Tuncel, Yasin Hayal ve Ogün Samast'ın da aralarında bulunduğu 9 sanık hakkındaki karar Ağustos 2019'da açıklandı. İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi bu davada Erhan Tuncel'e 99 yıl 6 ay, Yasin Hayal'e 7 yıl 6 ay, Ogün Samast'a ise 2 yıl 6 ay hapis cezası verdi. Tuncel hükümle birlikte tutuklanarak cezaevine gönderildi.Yalnızca tetikçi ve azmettiriciler hakkında değil, Dink suikastını bilen ancak önlem almayan kamu görevlileri hakkında da dava açıldı. 76 kişinin yargılandığı bu davada toplam 130 duruşma yapıldı ve hüküm, 26 Mart 2021'de açıklandı.Mahkeme, aralarında dönemin kamu görevlileri tutuklu sanıklar Ramazan Akyürek ve Ali Fuat Yılmazer'in de bulunduğu 26 sanığı 3 yıl 4 ay ila ağırlaştırılmış müebbet arasında değişen hapis cezalarına çarptırırken, aralarında eski İstihbarat Daire Başkanı Sabri Uzun ve dönemin İstanbul Emniyet Müdürü Celalettin Cerrah'ın da bulunduğu 39 sanık hakkında düşme ve beraat ile ret kararı verdi. Yargıtay'ın bozma kararı verdiği Hrant Dink cinayeti davası bu ay yeniden görülmeye başlandı.<h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">"Hepimiz Hrant'ız, Hepimiz Ermeniyiz"</h2>Hrant Dink suikastı yalnızca "derin devlet"i ortaya çıkarması nedeniyle tartışılmadı. Dink'in cenazesi, yüz binlerce kişinin biraraya geldiği ve hep bir ağızdan cinayete tepki göstermek için "Hepimiz Hrant'ız, Hepimiz Ermeniyiz"&nbsp;sloganı attığı büyük bir yürüyüşe dönüştü.<img src="https://images.aposto.com/2023/10/4/1700137593220.jpeg" style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px; border-style: none; position: relative; cursor: pointer; padding: 0px 1px; box-sizing: border-box;" width="550" ratio="1.50" fr-original-style="display: block; vertical-align: top; margin: 5px auto; text-align: center; width: 100%; max-width: 550px;" fr-original-class="fr-draggable"></div><div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Dink'in ölümünün ardından cenazesinde toplanan yüz binler, Dink'in savunduğu barış toplumunun bir yansımasını oluşturmuştu. Türkiye'de barışın bir figürüne dönüşen Dink'in düşünceleri de ölümünün ardından toplumun büyük bir bölümü tarafından benimsendi.</div><div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;"><h2 fr-original-style="" style="margin: 0px; color: rgba(0, 0, 0, 0.85); font-weight: 500; padding: 0px; box-sizing: border-box;">Kararın ardından tepkiler</h2>Dink'in davası unutulmuyor. Bunun nedeni ise "derin devlet"in bıraktığı izler değil, Dink'in fikirlerinin yaşatılıyor olması. 16 yıl sonra hâlâ her 19 Ocak'ta Dink, Agos'un önünde anılıyor. Yüz binlerce kişi hâlâ "Hepimiz Hrant'ız, Hepimiz Ermeniyiz" diyor.</div><div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Samast'ın tahliye edilmesinin ardından açıklama yapan Hrant'ın Arkadaşları, şöyle diyor:</div><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;"><div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">"Hrant Dink cinayeti halen aydınlatılmamış, sorumluları açığa çıkartılmamışken birçok dostumuz, hak savunucuları, gazeteciler, siyasetçiler haksız ve hukuksuz bir şekilde cezaevlerinde tutuluyorken Hrant Dink’in katili Ogün Samast tahliye edildi. Biliyorduk, dile getiriyorduk ama bu son gelişmeyle tescillendi: Adalet yok! Vicdan yok! Hakkaniyet yok!Gözümüzün içine baka baka 'öldür' diyenleri, bir bebekten katil yaratan bu karanlığı güçlendiriyorlar! Peşini bırakmayacağız, unutmayacağız, 'katilleri koruyan cinayete ortaktır' demeye devam edeceğiz.Biz bitti demeden bu dava bitmez."</div></blockquote><div fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">Samast'ın şartlı tahliyesine hangi "uygunluk" koşullarıyla karar verildiği bilinmiyor. Hatta Adalet Bakanlığı'nın konuya ilişkin açıklamasında da buna dair bir detay belirtilmiyor. Hrant Dink'i arkasından vurarak öldüren katil zanlısı, dün itibarıyla sokaklarda dolaşırken Rakel Dink'in eşinin ölümünün ardından söylediklerini de unutmamak gerekiyor:</div><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;"><div dir="ltr" fr-original-style="" style="box-sizing: border-box;">"Yaşı kaç olursa olsun; 17 veya 27, katil kim olursa olsun, bir zamanlar bebek olduklarını biliyorum. Bir bebekten bir katil yaratan karanlığı sorgulamadan hiçbir şey yapılmaz kardeşlerim…"</div></blockquote>

Agos Gazetesi’nin Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink‘in katili Ogün Samast’ın tahliye edilmesine tepki gösteren Hrant’ın Arkadaşları yayımladıkları açıklamada, “Biz bitti demeden bu dava bitmez” dedi.

'Biz bitti demeden bu dava bitmez'

Yargıtay’ın geçen hafta Anayasa Mahkemesi (AYM) hakkında verdiği karar; hukuk çevreleri, siyasiler ve gazeteciler tarafından çok tartışıldı. Anayasa Hukukçusu Sönmez Küçük, konuyu Aposto'ya değerlendirdi.Cumhurbaşkanı Erdoğan konuya ilişkin yorumunda bu tartışmada bir taraf olmadıklarını, ancak “hakem” olabileceklerini söylemiş ve eklemişti:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Gerekirse Anayasa ve yasa değişiklikleri dâhil tüm yöntemleri kullanarak, tekrar böyle bir tartışmanın ortaya çıkmaması için gerekenleri yapacağız.” (10 Kasım 2023)</blockquote><blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Bireysel başvuruyla ilgili yasal düzenlemeye gitmek zor bir olay değil. Bütün iş Cumhur İttifakı'nın alacağı karara bağlı, atacağı adıma bağlı. Fakat bireysel başvuruyu hallettikten sonra iş bitmez. Bundan sonra bu bireysel başvurunun dayandığı kapı neresi olacak? Yine AYM olacak. Önce AYM’nin buna hazır hâle gelmesi lazım. Zira birçok yasal düzenleme AYM’ye gidiyor. AYM’de ters yüz ediliyor. Burada da parlamento böyle bir kararı alır, ama bu karar AYM tarafından tersyüz edilirse bu, zaman kaybından başka bir şeye yaramaz.”&nbsp;(12 Kasım 2023)</blockquote>Tartışmaların ardından Yargıtay’ın yayımladığı açıklamada ise şu ifadeler yer alıyordu:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Anayasamızın 146, 154 ve 155’inci maddelerinde yüksek mahkemeler; AYM, Yargıtay ve Danıştay olarak düzenlenmiş olup, birbirlerine üstünlük sıralaması öngörülmemiştir…Bireysel başvuru incelemelerinde AYM’ye başvurulabilmesi için ‘olağan kanun yollarının tüketilmesi’ şarttır. Yine Anayasa’nın 148/5 hükmüne göre, ‘Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz’ şeklindeki hüküm ile bireysel başvurunun yargısal sınırı çizilmiştir.AYM adli ve idari mahkemelerce verilen kararları bozan bir mahkeme olmadığı gibi istinaf ve temyiz mercii olarak davaları yeniden incelemeye yetkili bir makam da değildir…&nbsp;Temel hak ve özgürlüklerin korunması, yalnızca AYM’nin değil, tüm yargı organlarının görevidir.Hukuki güvenliğin, toplumsal barışın ve hukuki öngörülebilirliğin sağlanması bakımından Anayasa’dan aldığı yetkiyle Yargıtay, […] anayasal ve yasal çalışmalarda gerekli desteği sağlamaya her zaman hazırdır.”</blockquote>Yargıtay’ın ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamalarının ardından, yeni bir tartışma gündeme geldi: Anayasa değişikliğinde AYM’yi etkileyecek düzenlemeler yer alacak mı? Anayasa değişikliğinde bireysel başvuru hakkı ne şekilde revize edilecek?&nbsp;Yargıtay-AYM krizine ilişkin sorularımızı yanıtlayan Sönmez Küçük, hem bundan sonraki süreci hem de anayasa değişikliğine ilişkin öngörüleri değerlendirdi.1- Yargıtay’ın AYM kararına uymamasını ve suç duyurusunda bulunmasını nasıl yorumluyorsunuz? Siyasi çevrelerin sıklıkla vurguladığı “Bu bir darbedir” yorumu için neler söylersiniz?Yargıtay’ın AYM’nin Anayasa’da kendisine tanınan yetkiye dayanarak ve –altını önemle çiziyorum– Anayasa’ya uygun olarak kullandığı yetkiye istinaden suç duyurusunda bulunmasının hiçbir anlamı yoktur. Yargıtay’ın suç duyurusu yok hükmündedir. Bu anlamda herhangi bir bağlayıcılığı da söz konusu değildir. Burada bir suç yoktur. AYM, Anayasa’nın 148’nci maddesine ve AYM kuruluş kanununun 50. maddesine dayanarak bireysel başvuru incelemesi yapmış ve bu inceleme sonucunda hak ihlali kararı vererek yeniden yargılamaya ve milletvekili seçilen Can Atalay’ın tahliyesine karar vermiştir. Bu anayasal ve yasal açıdan AYM’ye tanınmış bir yetkidir. Bu açıdan herhangi bir yetkisiz işlem söz konusu değildir.&nbsp;Diğer yandan AYM kararında şunu diyor: “Anayasanın 83. maddesinde düzenlenen dokunulmazlığın istisnalarından biri olan Anayasa’nın 14. maddesinde belirtilen suçlar ifadesi, belirsizdir, muğlaktır. Dolayısıyla suç ve cezada kanunilik ilkesi gereğince ancak Meclis tarafından çıkarılacak kanun ile düzenlenmesi gerekir.”Yani AYM şunu diyor: Bu konuda kanuni bir düzenleme yapmak gerekir. Yargıtay’ın veya diğer yargı organlarının kararına değil, Meclis’in çıkardığı kanuna göre hareket etmek gerekir. Burada AYM aslında Meclis’in iradesini ön plana çıkarıyor. Yani mahkemeler değil, Meclis karar versin diyor.&nbsp;AYM’nin kararı, hukuken Meclis’in kararını ön plana çıkardığı ve anayasal yetki kullanımı içinde kaldığı için suç duyurusunun bir anlamı yoktur. Bu hukuki açıdan Meclis’in yetkisinin gasp edilmesidir. Bu yetki gaspı da Anayasa’ya aykırıdır.&nbsp;Burada bu yetki gaspını yapan da Yargıtay’dır. AYM’nin kararları, Anayasa’nın 153. maddesi uyarınca herkesi bağlar. Pek tabii Yargıtay 3. Dairesi de AYM tarafından verilen karara uymak zorundadır.2- Ankara Barosu ve İstanbul Barosu, kararın ardından bu kararı veren Yargıtay üyeleri hakkında bir suç duyurusunda bulunacaklarını açıkladı. Bu adımla birlikte Yargıtay’a yönelik ne gibi yaptırımlar görebiliriz?&nbsp;Yargı kararlarını uygulamamak suçtur. AYM kararları için de geçerlidir. Yargı kararını uygulamayan yargıçların TCK’nın 257. maddesinde belirtilen “görevi kötüye kullanma” suçunu işledikleri iddia edilebileceği gibi, bu disiplin hukuku bakımından da suç teşkil eder. Çünkü yargıçlar AYM kararlarına bağlıdır. Diğer bir ifadeyle, yargı kararını uygulamayan, AYM kararını uygulamayan bir yargıç hakkında hem TCK çerçevesinde cezai soruşturma söz konusu olabilir hem de Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nda (HSK) bir disiplin soruşturması süreci işletilebilir.3- Türkiye’de bir ilki yaşadık. Yargıtay’ın öncülü olmayan bu adımının ardından neler yaşanabilir?AYM kararının uygulanmaması meselesi daha önce Enis Berberoğlu davasında karşımıza çıkmıştı. Enis Berberoğlu milletvekili seçilmişti, ancak bu çerçevede dokunulmazlığa sahip olmasına rağmen cezaevinde kalmaya devam ediyordu. AYM’nin verdiği hak ihlali kararını İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi uygulamamıştı; fakat daha sonra bu İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi kararına karşı tekrar AYM’ye hak ihlali başvurusunda bulunulmuş, bu başvuru sonucunda Enis Berberoğlu serbest bırakılmıştı.&nbsp;Can Atalay’ın avukatları da tekrar AYM’ye giderek, AYM kararı uygulanmadığı için Can Atalay’ın adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yeniden bireysel başvuruda bulunabilir. Bu başvuru sonucunda tekrar hak ihlali tespit edilebilir. Bu noktada Can Atalay’la ilgili AYM’nin kararı açık olduğu için bu kararın gereğinin yerine getirilmesi gerekir. Bu hukuk devleti olmanın ve Anayasa üstünlüğünün de bir gereğidir.&nbsp;4- Cumhurbaşkanı Erdoğan, yaşananların ardından “anayasa değişikliği” vurgusunda bulundu. Ayrıca Yargıtay da son açıklamasında üst mahkemelerde bir üstünlük sıralaması olmadığını söyledi. Bu iki açıklamayı değerlendirdiğimizde anayasa değişikliğinde üst mahkemelere ilişkin bir revizyon olmasını öngörüyor musunuz, bu mümkün mü?&nbsp;AYM diğer mahkemelerden farklı olarak kararları herkes için bağlayıcı nitelikte olan bir mahkemedir. AYM zaten davanın esasına girerek bir karar vermez. Olayın esasına ilişkin bir çözümlemede bulunmaz. Sadece hak ve özgürlüklerin bireysel başvuru çerçevesinde ihlal edilip edilmediğine karar verir. Hâl böyle olunca AYM ile diğer yüksek mahkemeler arasında bir hiyerarşi ilişkisi söz konusu değildir.&nbsp;AYM kararları 153. madde gereğince herkes için bağlayıcıdır. Bunu değiştirmek ancak anayasa değişikliği ile mümkün olabilir. Kanun değişikliği yapılırsa bu değişiklik Anayasa’ya aykırı olur. Anayasa değişikliği yapıldığı takdirde de Anayasa’nın üstünlüğü ilkesinden feragat edileceğini ifade etmem gerekiyor.&nbsp;5- Yargıtay’ın açıklamasında “bireysel başvuru” vurgusu yapılmış. Anayasa değişikliğinde bireysel başvuruya ilişkin de bir revizyon bekleyebilir miyiz?Bireysel başvuru ile ilgili bir revizyon söz konusu olabilir evet, bu tartışılıyor; özellikle iktidar cenahında… Fakat, şunun altını özellikle çizmek istiyorum: Bireysel başvuru Anayasa’nın 148. maddesinin 3. fıkrasıyla 6. fıkrası arasında düzenlenen bir başvuru usulüdür. Yani bireysel başvuru konusunda yasada yapılacak değişikliklerin, Anayasa’nın 148. maddesini ihlal etmemesi; bireysel başvuruyu, etkili bir başvuru hakkı olmaktan çıkarmaması gerekir. Dolayısıyla bu konuda kanun koyucunun, yani Meclis’in yapabilecekleri sınırlıdır. Anayasa’ya uygun davranma mecburiyeti vardır. Bireysel başvuru konusunda yapılacak değişiklikler AYM’nin yetkisini daraltıcı olursa ya da bireysel başvurunun işlevini kaybettirirse, Anayasa’ya aykırı olacak bu değişikliğin AYM tarafından iptal edilme ihtimali tekrar gündeme gelebilir.&nbsp;Anayasa Hukukçusu Sönmez Küçük, röportajımızı noktalamadan önce AYM kararında yer alan vurguya değinerek Meclis’te yapılması gereken kanuni düzenlemeyi şu sözlerle hatırlattı: “Şunun da altını çizmek isterim; aslında AYM, Can Atalay kararında şunu söyledi: ‘Anayasa’nın 14. maddesinde belirtilen durumlar belirsiz. Dolayısıyla bu konuda kanuni düzenleme yapılması gerekir.’ Ama Meclis ısrarla bu kanuni düzenlemeyi yapmıyor.”&nbsp;Cumhur İttifakı’nın Meclis’te yeterli çoğunluğa sahip olduğunu vurgulayan Küçük, “Buna rağmen AYM’nin yetkilerini azaltma eğiliminde olması aslında tartışmanın bambaşka bir yöne gitmesine neden oluyor. Çünkü Cumhur İttifakı istese, yeterli çoğunluğa sahip olduğu için ‘Anayasa’nın 14. maddesine şu suçlar girer’ diye bir düzenleme yapabilir. Bu imkanı var. Bunu yapmak yerine AYM’yi tartışmaya açıyor. Kamuoyunda yürütülen tartışmalar da asıl meselenin AYM’nin yetkilerinin azaltılması, etkinliğinin ortadan kaldırılmasına yönelik girişimler olduğu kanısını uyandırıyor” dedi.Sönmez Küçük yapılması gerekenin Can Atalay’ın AYM kararına uygun olarak tahliyesi ve akabinde de Anayasa’nın 14. maddesinde yer alan ‘devletin, ülkesi, milletiyle bölünmez bütünlüğü’ ve ‘demokratik, laik cumhuriyete aykırı durumlar’dan ne kastedildiğinin Türk Ceza Kanunu’nda bir düzenleme yapılarak açıkça belirtilmesi olduğunu söylüyor ve ekliyor:&nbsp;<blockquote fr-original-style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px;" style="color: rgb(9, 9, 9); border-color: rgb(255, 225, 68); border-width: 4px; font-style: italic; padding-left: 10px; margin: 0px 0px 1em; border-left-style: solid; box-sizing: border-box;">“Bu yapılsa, bugün bu tartışmaları hiç yapmıyor olacaktık. Dolayısıyla burada Meclis’te çoğunluğa sahip olan Cumhur İttifakı’nın bu değişikliği yapmak yerine AYM’yi tartışmaya açması, aslında asıl meselenin Milletvekili Can Atalay’ın tahliyesinden ziyade bireysel başvurunun etkinliğini azaltmak, AYM’nin yetkilerini kısıtlamak olduğu izlenimini uyandırıyor.”</blockquote>

Anayasa Hukukçusu Sönmez Küçük: "AYM şunu diyor: Bu konuda kanuni bir düzenleme yapmak gerekir. Yargıtay’ın veya diğer yargı organlarının kararı değil, Meclis’in çıkardığı kanuna göre hareket etmek gerekir. Burada AYM aslında Meclis’in iradesini ön plana çıkarıyor."

İlkim Emirler

Onursal Adıgüzel: 14 Mayıs 2023 gecesi CHP’de neler oldu?