Husi saldırılarının faturası ne olacak?

İsrail-Hamas Savaşı'nın ardından Husiler'in kontrolündeki Yemen'den Kızıldeniz'deki gemilere düzenlenen saldırılar nedeniyle birçok küresel denizcilik şirketi buradaki faaliyetlerini durdurma kararı almıştı. Dün, bu şirketlerden biri olan Danimarka merkezli Maersk, Kızıldeniz'deki faaliyetlerini yeniden başlatma kararı aldı, ancak ABD'nin geçen hafta başlattığı çok uluslu deniz görev gücüne dahil olan Fransa, İtalya ile İspanya girişimden ayrıldıklarını duyurdu.

Bölgede gerilim sürüyor. Kızıldeniz'deki gerilimin faturası şimdiden kesilmeye başladı. Peki neler oldu ve neler olacak? 

Neler oldu? Husiler, Gazze'deki İsrail-Hamas çatışmalarının başlamasından bu yana Kızıldeniz'deki ticari gemilere insansız hava araçları ve füzelerle saldırıyor. Saldırılar uzun süredir aralıklarla yapılıyor. 19 Kasım'da Husiler, Galaxy Leader isimli kargo gemisine helikopterle indirme yaparak el koydu. Husilerin bu gemiye el koymalarının nedeniyse İsrailli bir iş insanına ait olmasıydı. 

• Kaçırma: Olaydan yaklaşık 1 hafta sonra, yine İsrailli bir iş insanına ait kimyasal madde yüklü bir gemi Yemen açıklarında kaçırıldı. Mürettebattan iki kişinin Türk vatandaşı olduğu gemi, ABD donanmasının bölgedeki yardımıyla birkaç gün sonra kurtarıldı. 15 Aralık'ta ise Kızıldeniz’in güneyindeki Babülmendep Boğazı’nda düzenlenen saldırılarda, Süveyş Kanalı'na doğru yol alan Liberya bandıralı iki gemi vuruldu. 
• Durdurma: Saldırıların ardından mürettebatın hayatını kaybetme veya gemilerin hasar alma riski nedeniyle çok sayıda deniz taşımacılığı şirketi bir sonraki bildirime kadar Kızıldeniz üzerindeki tüm faaliyetlerini askıya alacaklarını açıkladı. 
• Ancak: Rusya medyası Husilerin herhangi bir Rus tankerine saldırmadığını iddia ediyor. Söz konusu haberlerde Husilerin, Rus tankerlerinin Süveyş Kanalı'ndan sorunsuz geçişine izin verdiği ifade ediliyor.

Neden? Husiler, bu saldırıların Filistinliler'e destek amacı taşıdığını iddia ediyor. Yemen'deki Husilerin lideri Abdulmelik el-Husi, 14 Kasım'daki açıklamasında, Kızıldeniz'de İsrail gemilerini hedef alabilecekleri tehdidinde bulunmuştu. Husiler, Gazze'de İsrail'in askerî harekatı sona erene kadar saldırılara devam edeceklerini belirtmişti. 

Ya sonra? ABD, beklendiği üzere geçen hafta "ticaretin serbest akışını tehdit eden, masum denizcileri tehlikeye atan ve uluslararası hukuku ihlal eden" bu "devlet dışı aktörün yarattığı zorlukla mücadele etmek" amacıyla Birleşik Krallık, Bahreyn, Kanada, Fransa, İtalya, Hollanda, Norveç, Seyşeller ve İspanya'dan oluşan yeni bir çok uluslu deniz görev gücü kurduğunu açıkladı. Girişimin ismi "Refah Muhafızı Operasyonu" olarak duyuruldu. Husiler ise buna karşılık ABD'nin kurduğu herhangi bir girişime karşı saldırı düzenleyeceklerini bildirdi. 

• Perspektif: The Guardian'ın haberine göre, bazı analistler Husilerin amacının ABD'yi doğrudan bir çatışmaya sokmak olduğunu ifade ediyor. Bu gerilimin artmasının, Husiler ile Suudi Arabistan arasında yürütülen barış görüşmelerini de tehlikeye atabileceği vurgulanıyor. 

Gerilim operasyonla durabilir mi? Al Jazeera'de konuya ilişkin bir değerlendirme kaleme alan Zoran Kusovac, ABD'nin bu gerilimdeki yerine vurgu yapıyor. Saldırıların başladığı günden bu yana ABD'nin Husilerin girişimlerini kırmaya çalıştığını vurgulayan Kusovac, oluşturulan girişimin çok uluslu olmasını ise iki nedenle açıklıyor. Birincisi ABD'nin bu saldırılara müdahale edecek sayıda gemiye sahip olmaması ikincisi ise Yemen'e saldıran tek ülke olma konusundaki isteksizliği, çünkü bu "Ortadoğu'da, İsrail'e yardım amacıyla yapılan doğrudan bir askerî müdahale" olarak yorumlanabilir.

ABD'nin girişimi duyurmasının ardından Fransa, İtalya ve İspanya'nın ABD komutası altındaki bir misyona yalnızca Avrupa Birliği veya NATO gücü söz konusu olduğunda katılacağını açıklayarak girişimden çekilmesinin ABD'yi az sayıda ülkeyle yalnız bıraktığının anlatıldığı yazı şu değerlendirmeyle bitiyor:

"Katılımcı ülke sayısı ne olursa olsun, Refah Muhafızı Operasyonu, sadece Kızıldeniz boyunca gemilere eşlik etmek gibi basit bir eylem olmayacak. Son birkaç günde yaşanan gelişmeler, büyük bölgesel aktörlerin dahil olduğu yeni bir cephenin kolayca açılabileceğini gösterdi ve büyük bir gerilimin işaretlerini veriyor."

Ya bu gerilimin faturası? 

Kızıldeniz'deki saldırıların, siyasi gerilimin ve istikrarsızlığın yanı sıra büyük ekonomik faturaları da bulunuyor. Bu fatura, şimdiden kesilmeye başladı.

Nakliye masrafları: Deniz taşımacılığı şirketleri, rota değişikliği yaparak gemilerini Afrika'nın güney ucundaki Ümit Burnu'na yönlendirdi ve bu, yolculuk sürelerini iki haftaya kadar uzattı; nakliye maliyetlerine ise 1 milyon dolardan fazla ekledi. Al Jazeera, şirketlerin daha uzun rotada seyreden her konteyner için 700 dolarlık ek ücret uygulamaya başladığını yazdı. Maliyet artışı, müşterilere de yansıdı, bu durum ise enflasyona yol açtı. Yolculuk süresinin uzamasının dağıtım gecikmelerine, kıtlığa ve ekonominin daha da bozulmasına yol açabileceği değerlendirilmeleri de yapılıyor.

• Ek olarak: Şirketlerin aynı rotayı izlemeye devam etmesi durumunda ise yüksek riskli bölgelerden geçişle ilgili sigorta risk primleri artıyor. Denizcilik şirketlerinin ödediği bu risk primi, Aralık ayı başında bir geminin değerinin sadece %0,07'si iken, son günlerde yaklaşık %0,5-0,7'ye yükseldi.

Petrol: BP'nin Kızıldeniz üzerinden sevkiyatı durdurduğu haberi üzerine petrol ve fosil gaz fiyatları yükseldi. Analistler, gemilere yönelik saldırıların devam etmesi ve daha fazla petrol şirketinin Kızıldeniz üzerinden sevkiyatı durdurması durumunda enerji maliyetlerinin daha da artabileceğini söylüyor.