Takas tamamlandı: Şimdi ne olacak?

İsrail ile Hamas arasında varılan anlaşmada yer alan 4 günlük ateşkes dün tamamlandı. İsrail ve Hamas'ın ateşkesi uzatacağı ifade ediliyor, bölgedeki atmosferin ateşkesin devamına uygun olduğu konuşuluyordu. İsrail serbest kalacak her 10 rehineye karşılık, çatışmalara verilen aranın bir gün uzatılabileceğini ifade ediyor, Hamas da uzatmayı kabul edebileceğini belirtiyordu. 

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Majed el-Ansari, arabuluculuk çalışmaları kapsamında Gazze Şeridi’ndeki insani aranın 2 gün daha uzatılması konusunda anlaşmaya varıldığını duyurdu. Ancak asıl soru, kalıcı ateşkesin nasıl sağlanacağı. Yetkililerin açıklamaları ve uzmanların değerlendirmesi de bunun pek de kolay olmayacağını gösteriyor.

Yetkililer ne diyor? 

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, Hamas'ın serbest bırakacağı her 10 İsrailli esire karşılık, geçici ateşkesin bir gün uzatılmasına ilişkin çerçeveyi olumlu bulduğunu belirttiği açıklamasında şunları söyledi: 

"Bu çerçevenin sona ermesinin ardından Hamas'ı yok etmek ve Gazze'nin eski hâline dönmeyeceğinden emin olmak için tüm gücümüzle geri döneceğiz."

Netanyahu ayrıca Gazze'nin kuzeyinde askerlere seslenişinde "Sonuna kadar devam edeceğiz, 'zafere' kadar. Bizi kimse durduramayacak" dedi.

İsrail Genelkurmay Başkanı Herzi Halevi'nin de çatışmalara verilen 4 günlük "insani ara"nın ardından Gazze Şeridi'ne yönelik saldırı planını onayladığı belirtildi. Anlaşma uzatılsa bile İsrail, Gazze'ye yönelik kuşatma ve saldırılarını sürdürmekte kararlı. 

Öte yandan Hamas da İsrail'den farklı bir tutum sergilemiyor. 4 günlük ateşkes ilk sağlandığında açıklamada bulunan Hamas, Katar ve Mısır'ın arabuluculuğuyla varılan anlaşmaya ilişkin "Ateşkes anlaşmasını duyururken, parmaklarımızın tetikte kalacağını ve muzaffer savaşçılarımızın halkımızı savunmak ve işgali yenilgiye uğratmak için görevde olacağını teyit ederiz" demişti.

Taraflar, geçici ateşkesin ardından savaşa devam etmeye kararlı yaklaşıyor. İki taraf da savunma ve saldırılara devam edeceğini vurguluyor. NATO ve Birleşmiş Milletler gibi kuruluşlar ateşkes çağrılarını tekrarlıyor ve kalıcı çözüm bulunana dek ateşkesin sürmesi gerektiğini söylüyor. İsrail'i destekleyen başta ABD ve Avrupa ülkeleri olmak üzere birçok ülke de yine ateşkesten yana olduğunu ifade ediyor; ancak bu beyanların ne kadar samimi olduğu tartışılıyor.

İnsani aranın başladığı gün video yayınlayan ABD Ulusal Güvenlik Konseyi Stratejik İletişim Direktörü John Kirby, Gazze'ye yönelik insani yardımın sürmesi yönünde adım atmaya devam edeceklerini belirtirken İsrail'in Hamas'ı yok etmesi için gereken tüm desteği vermeye devam edeceklerinin de altını çizdi.

Nasıl değerlendiriliyor? 

Almanya merkezli Neue Zürcher Zeitung (NZZ) yazarı Jonas Roth "İsrail, Hamas'ı taviz vermeye zorlamak için askerî güç kullandı. Ateşkes sonrasında da savaş devam edecek. Artık yeni yaklaşımlara ihtiyaç var" ifadelerini kullanıyor. Roth, "Artık saldırı Hamas'ın yetkililerinin ve rehinelerin bulunduğu Gazze'nin güneyine kayacak. Aynı zamanda strateji değişikliğinin de kaçınılmaz olduğu açık. Kitlesel imha taktiğinin son kullanma tarihi geldi. Bunun birkaç nedeni var. Sivil kayıpların artması İsrail'e fayda sağlamayacak" diyor. 

The Telegraph'tan Hamish De Bretton-Gordon da "Hamas'ın yok edilmesi gerektiği" görüşünde. "Rehinelerin Hamas tarafından serbest bırakılması son derece memnuniyet verici bir manzara. Neredeyse 7 hafta boyunca akla gelebilecek en kötü şeylere katlanmış olmalılar. Ateşkes ihtimali başka avantajlar da getirecek" ifadelerine yer veren Bretton-Gordon, "Ancak Ortadoğu'da kalıcı bir barışın sağlanması için sadece 240 rehinenin kurtarılmasının değil, aynı zamanda Hamas'ın etkisiz hâle getirilmesinin de gerekli olduğunu unutmamak gerekiyor" diyor. 

Almanya merkezli Süddeutsche Zeitung yazarı Tomas Avenarius ise İsrail'in büyük bir baskı altında olduğunu ifade ediyor. Avenarius, "Mümkün olan en uzun süreli ateşkes İsrail'den ziyade Hamas'ın çıkarına çünkü ne kadar uzun sürerse, savaş ölümcüllüğünü o denli yitirir. Pek çok İsrailli bütün rehinelerin evlerine sağ salim döndüğünü görmek istiyor" ifadelerini kullanıyor. Avenarius, şunları söylüyor: 

"Ölümlerin sona erdirilmesi baskısı artıyor. 'Müzakereyle varılan çözüm' ne olursa olsun. Detaylı görüşmelerin mucizesine ve iki devletli çözüme inanmayanları zor bir tercih bekliyor: Hamas bitirilene kadar savaşı tolere etmek ya da Hamas’ın yaşamasına izin verip bir sonraki saldırısını beklemek. Kimse bu kararı vereceklerin yerinde olmak istemez."

Independent Türkçe'de "4 günlük 'insani ara' kalıcı ateşkese döner mi?" başlıklı bir yazı kaleme alan Gülru Gezer, "Kendisini İsrail toplumunun koruyucusu olarak gördüğünü iddia eden Netanyahu, İsrail toplumunda şok etkisi yaratan ve bir kırılma noktası teşkil eden 7 Ekim saldırılarının bir daha yaşanmaması için savaşı bir 'zafer' elde edene kadar sürdürmek isteyecektir." diyor. Gezer yazısının devamında şunları söylüyor: 

"Tabii burada 'zafer'den kastın ne olduğu önemlidir. İsrailli yetkililer amaçlarının Hamas'ı Gazze şeridinden silmek olduğunu açıklasalar da 8 Ekim günü İsrail İstihbarat Bakanlığı'nın Gazze'deki Filistinlilerin Sina'ya sürülmesini içeren bir önerisinin basına sızdırıldığı, uydu görüntülerinden Gazze'nin kuzeyinin neredeyse tamamen yerle bir edildiği düşünüldüğünde amacın ve 'zaferin' Hamas'ın yok edilmesinin ötesinde Gazze'nin Filistinlilerden arındırılması olduğu tezi ön plana çıkıyor."

24 Kasım günü İspanya ve Belçika liderlerinin Refah Sınır Kapısı'nda ortak açıklama yaptığını hatırlatan Gezer, Arap veya Müslüman ülkelerin temsilcilerinin bu açıklamada yer almamasını eleştirirken farklı bloklarda İsrail'in durdurulması ve kalıcı ateşkes ilan edilmesi yönündeki süregelen irade eksikliğinin de Netanyahu'nun elini rahatlattığını savunuyor: 

"Netanyahu iktidardan indirilmediği müddetçe, Gazze'den sadece Hamas'ın değil aynı zamanda tüm Filistinlilerin temizlenmesi için belirlediği anlaşılan hedefini gerçekleştirmek için katliamları sürdürecektir."