Kızıldeniz'de neler oluyor?

15 Aralık Cuma günü Kızıldeniz’in güneyindeki Babülmendep Boğazı’nda Husiler'in kontrolündeki Yemen'den düzenlenen saldırılarda, Süveyş Kanalı'na doğru yol alan Liberya bandıralı iki gemi vuruldu. 

Almanya merkezli Hapag-Lloyd şirketine ait Al Jasrah isimli gemiye insansız hava aracı isabet ettiği, ikinci saldırıdaysa ismi belirtilmeyen bir gemiye balistik füze fırlatıldığı ve gemide yangın çıktığı aktarıldı. 

ABD donanması da ertesi gün Kızıldeniz'de 14 insansız hava aracını düşürdüğünü açıkladı.

• Bölge neden önemli? Babülmendep Boğazı, Afrika kıtası ile Arap yarımadası arasında, hacim olarak küresel ticaretin tahminen %12'sinin yapıldığı ve küresel konteyner trafiğinin yaklaşık %30'unun aktığı dar bir boğaz ve önemli bir geçiş noktası.

Kimdir? Yemen’de faaliyet gösteren Ensarullah Hareketi ya da Husiler, ismini kurucusu olan Hüseyin el-Husi’den aldı. Husiler, ülke nüfusunun yaklaşık üçte birini oluşturduğu tahmin edilen Şiiliğin Zeydilik koluna mensup. 2004'te Hüseyin el-Husi’nin Yemen ordusu tarafından öldürülmesinin ardından başlayan Husi isyanı 2011’e kadar sürdü, "Arap Baharı"nın da etkisiyle geniş katılımlı bir halk isyanına dönüştü ve 21 Şubat 2012’de Ali Abdullah Salih’in başkanlığı bırakmasıyla sonuçlandı. Husiler gittikçe güçlenerek nihayetinde 21 Eylül 2014'te Başkent Sanaa'yı ele geçirdi. Husiler'in yürüttükleri isyanda, İran'ın desteğini aldıkları biliniyor.

• Perspektif: İran'ın dinî lideri Ali Hamaney'e yakınlığı bilinen İran milletvekili Ali Rıza Zakai, Husilerin Sanaa'ya girmesi sonrası "Üç Arap ülkesi bugün İran'ın elinde ve İslam devrimine bağlı. Sanaa, İran devrimine katılma yolundaki dördüncü Arap başkenti oldu" demişti. Lübnan, Irak ve Suriye'deki yönetimler ve ülkede en etkili silahlı gruplar da İran'a yakınlığıyla ve Devrim Muhafızları'ndan aldığı destekle biliniyor.

Neler oldu? İran'ın desteklediği Husiler, Gazze'deki İsrail-Hamas çatışmalarının başlamasından bu yana Kızıldeniz'deki ticari gemilere insansız hava araçları ve füzelerle saldırıyor. Saldırılar uzun süredir aralıklarla yapılıyor. 19 Kasım'da Husiler, Galaxy Leader isimli kargo gemisine helikopterle indirme yaparak el koydu. Husilerin bu gemiye el koymalarının nedeniyse İsrailli bir iş insanına ait olmasıydı. Olaydan yaklaşık 1 hafta sonra, yine İsrailli bir iş insanına ait kimyasal madde yüklü bir gemi Yemen açıklarında kaçırıldı. Mürettebattan iki kişinin Türk vatandaşı olduğu gemi, ABD donanmasının bölgedeki yardımıyla birkaç gün sonra kurtarıldı. 

Bir adım sonrası: Saldırıların ardından mürettebatın hayatını kaybetme veya gemilerin hasar alma riski nedeniyle Maersk ve Hapag-Lloyd isimli deniz taşımacılığı şirketleri, bir sonraki bildirime kadar Kızıldeniz üzerindeki tüm faaliyetlerini askıya alacaklarını açıkladı. Ardından Fransa merkezli CMA CGM ve İsviçre merkezli MSC de faaliyetlerini durdurduklarını açıkladı. Bu dört şirket küresel konteyner ticaretinin %53'ünü yürütüyor.

• Öte yandan: Bloomberg, 25 Kasım'da yayımladığı haberde, Babülmendep Boğazı'ndaki güvenlikle ilgili gelişmelerin Kızıldeniz ve dolayısıyla Süveyş Kanalı'ndaki nakliye trafiğini etkilediğini yazdı. AA'da yer alan haberde ise Süveyş Kanalı İdaresi'nin paylaştığı verilere göre, iddiaların aksine kanaldaki deniz trafiğine ilişkin rakamlarda artış gözlemlendi. İdarenin açıklamasına göre, geçen yıl Kasım ayında her iki yönde 2.171 geminin geçiş yaptığı Süveyş Kanalı'nı bu yıl aynı dönemde 2.264 gemi kullandı ve %4,3'lük bir artış görüldü. Kanalın bu yılki gelirlerinde de %20,3 artış kaydedildi.

Husiler neden saldırıyor? Husiler, bu saldırıların Filistinliler'e destek amacı taşıdığını iddia ediyor. Yemen'deki Husilerin lideri Abdulmelik el-Husi, 14 Kasım'daki açıklamasında, Kızıldeniz'de İsrail gemilerini hedef alabilecekleri tehdidinde bulunmuştu. Husilerin Askerî Sözcüsü Yahya Seri de 19 Kasım'da İsrail'in abluka altındaki Gazze Şeridi'ne yönelik saldırılarına tepki olarak İsrail bandıralı her türlü gemiyi hedef alacaklarını duyurmuştu. Husiler, Gazze'de İsrail'in askerî harekatı sona erene kadar saldırılara devam edeceklerini belirtmişti.

Etkileri ne olacak? The Economist'te konuya ilişkin yayımlanan yazıda, Babülmendep Boğazı’nda yaşanan krizin iki önemli etkisinin olacağı söyleniyor. 

• Ekonomik etkisi: Süveyş Kanalı'ndan elde edilen gelir, hâlihazırda mali krizin ortasında olan Mısır için kritik önem taşıyor. Bunun yanında, İsrail ticaretinin ise yalnızca %5'inin etkileneceği belirtiliyor. Dünya ekonomisi açısındansa, Süveyş'te yaşanan krizin devam etmesi, küresel nakliyenin Afrika çevresine yönlendirilmesiyle ticaret maliyetlerini artırabilir. 
• Askerî etkisi: Kriz, Ortadoğu'daki askerî gerilimi daha da yükseltme riski yaratıyor. İsrail-Hamas çatışmasına Lübnan Hizbullahı'nın adım adım dahil olması, hâlihazırda savaşın geniş bir coğrafyaya yayılması tehdidini artırırken, Yemen'deki Husilerin tavrının bu tehdidi yükselttiği değerlendirmesi yapılıyor. The Economist, bu nedenle "ABD'nin Husilere yönelik askerî bir tepki verme olasılığının yüksek" olduğu belirtiliyor.