Aposto’da yayımlanan bültenlerden öne çıkan içerikleri bir araya getirerek hazırladığımız Aposto Digest’te bu hafta belgesel, edebiyat ve tarih konuları yer alıyor. Aposto Radyo'dan seçimimiz, haftanın görseli ve önerisi de bültenin devamında sizi bekliyor.
Zihnin için taze bir başlangıç: Medya deneyimini e-posta yayınlarının ötesine taşıdığımız Aposto 2.0 ile yeni mobil uygulamamızı yayına aldık. Yeni uygulamamız sayesinde yayınlarımız e-posta kutunda kaybolmak yerine yayınlara özel tasarladığımız gelen kutusunda bir araya gelerek takip kolaylığı sunuyor. Güvenilir, doyurucu ve kullanışlı bir dijital medya servisi deneyimi sunan Aposto’nun iOS uygulamasını buradan indirebilirsin. Aposto Digest'te yer alan bütün içerikler ve çok daha fazlası Aposto uygulamasında.
Mutlu hafta sonları!
Aposto Editörleri
Ece Çiftçi, Kendi Hikâyesinin Kahramanları'nın yenin bölümünde sporcu Yasemin Ecem Anagöz ile kendi yolunu çizmek hakkında sohbet ediyor. Bölümü, Aposto Radyo'da ve iOS için yenilenen mobil uygulamamızda dinleyebilirsiniz.
Fotoğraf: Seymen Bozaslan
Ruta'da bu hafta gezgin, fotoğrafçı ve yazar Seymen Bozaslan'la söyleşi var. Seymen Bozaslan'ın İzlanda'dan İran'a seyahat hikâyelerini ve renkli insanlarla karşılaşmalarını aktaran Kerimcan Akduman, Seymen'in çektiği fotoğrafları da okurlarıyla paylaşıyor.
Kültür ve sanat söyleşileri yapan Üretim Kaydı,
üreten insanların üretim süreçlerini kayıt altına alıyor.
Düğün kasetleri, yol şarkıları ve arşivler: "Aşk, Mark ve Ölüm"
Yazı: Esra Ece Kuleci
📌 Kayıt demeden önce: 34. İstanbul Film Festivali gibi Documentarist'in de açılış filmi Aşk, Mark ve Ölüm'dü. Salonda filmi kahkahalarla izlemeye başlarken, bir süre sonra yanaklarımız ıslanıyor. Filmin kapanış jeneriğinden sonra Cem'in saz virtüözü İsmet Topçu'ya yaptığı sürprizle gülümseyerek salondan ayrılıyoruz. Ben Cem ile nisan ayında Beyoğlu Sineması'nın önünde film çıkışı tanışmıştım. Filmin bendeki etkilerini anlatırken bu festivalde de seyirci ile kurduğu bağdan etkilendim. Cem, yıllar önce "Motör: Kopya Kültürü ve Popüler Türk Sineması" filmiyle de Documentarist'te seyirci ile buluşmuştu.
O dönemde Almanya'ya işçi olarak giden dedemden dinlediklerimin arşiv görüntülerini bu filmde görmüş olmanın omuzlarıma bindirdiği ağırlıkla, Cem ile podcast kaydı için ekranların başında buluşuyoruz. Cem Covid olduğu için fiziksel olarak bir arada değiliz ama deyim tam yerinde, müziğin etrafında bir kayıt için buluşuyoruz.
Aşk, Mark ve Ölüm Cem’in üçüncü filmi. 2010'da çektiği ilk belgesel film de Arabesk müzik üzerine olunca ilk sorum onun müzikle olan bağını anlamaya yönelik oluyor. Herhangi bir müzik aleti çalmayan ve nota bilgisi olmadığını söyleyen Cem, dinleme eylemi üzerinden kurduğu bağdan bahsetti.
Gurbetçilik ve yol kelimelerini yan yana koyup çokça cümle kurmuşken bu kelimelerin yanına kaset kelimesini de ekliyor. Cem Almanya’da olduğu için biz bir Zoom görüşmesinde buluştuk ve odasında kişisel arşivini oluşturan kasetleri ve DVD'leri ekrandan da olsa görme şansım oldu. Film, hem arşiv görüntülerini hem de sözlü görüşmeleri içeriyor. Cem, çekimlerden önce hazırlık sürecinin yaklaşık 11 ay sürdüğünü söylerken sözlü görüşmeler için ikna sürecinde bir zorluk yaşamadığını dile getirdi. Burada merak ettiğim onlarla uzun zamandır vakit geçirip geçirmediği oluyor. Pek çoğunu çektiği ilk filmden tanıdığını ve o süreçten beri görüştüklerini söylerken, bu film için tanıştığı insanlar da olduğunu söyledi.
"Sözlü görüşme yaptıklarımdan çoğu, 2010'da çektiğim Arabesk filminden tanıdığım insanlardı. Bazı insanlarla da yeniden tanıştım. Orada vakit geçirdim insanlarla. Mesela Berlin'de bir park var. Hasenheide Park. İşte orada buranın gazinolarda çalan eski müzisyenleri artık gazinolar kalmadığı için emekli olmuşlar, yazıları parkta takılıyorlar. Müzik yapıyorlar, sohbet ediyorlar. Üç sene önce onlarla takılmaya başladım. Yani bildiğin onların bir parçası oldum. Oradan bir arkadaşlık doğdu. Böylece o mülakatlara girebildim. Mesela bir iki de böyle tanımadığım insanlar vardı, onları da aradık, anlattık derdimizi. Sağ olsunlar herkes çok yardımcı oldu. İnsanlar geçmişleri ile ilgili konuşmak da istiyor. Yani öyle bir istek de var, onu görüyorsun."
Cem, müziklerin telifleri için Türkiye'den Pelikan Müzik ile ilerlediklerini, onlar sayesinde pek çok engeli de aştıklarını dile getirdi. Teliften bahsedip, telif bedellerinden bahsetmemek olmaz. Ben, yapım masraflarının çoğunun telif ücretlerine gittiğini düşündüm. Cem de bunu doğruladı ve bütçenin yarısının bu kalemlere gittiğini dile getirdi. Sizi filmin soundtrack listesi için buraya alayım.
Bu filmin kurgu sürecinin diğer iki filminden farklı olduğunu söyleyen Cem, şunları kayıtlara geçirdi:
"Daha önceki filmlerimde önce çekimler yapılırdı, sonra kağıtlarla bu çekimleri kurgular, arşiv görüntülerini yerleştirirdim. Bu filmde önce arşivi kurguladım, arşiv görüntülerini nasıl kullanabilirim, ona baktım. Bu konuklara soru hazırlamamı kolaylaştırdı, onları arşiv görüntüleriyle buluşturma imkanı da verdi. 'Bunları nereden buldun?' diye soran, mutlu olan çok insan oldu."
Filmde kamusal kanalların arşivleri, düğün kasetlerinden görüntüler görüyoruz. Arşivlere girmek istediğini söylediklerinde, kanalların bu isteği nasıl karşıladığını, arşiv tarama süreçlerini ve bu taramalarda anahtar kelimeleri nasıl oluşturduklarını merak ediyor ve soruyorum. 👀
"Kanal arşivlerine orada çalışırsan girebiliyorsun, zor yani ama bizim ortak yapımcımız olan iki kanal vardı, Arte ve WDR/RBB bu sayede o arşivlere girebildik. Bize bunu sağladılar. Çok yardımcı oldular, çok tatlıydılar ve biz de arşive girdik. Sonuçta bir oda içinde bilgisayarlar var, bilgisayarlarda arama motorları var, oradan arıyorsun filmleri.
"Ve ararken de tabii Alman arşivleri olduğu için, hani önce bir sistem kurmamız gerektiğini biliyorduk. Hangi kelimelerle arayacağız? Mesela işte Türk müzikleri diye yazdığınızda belki bir iki tane ya da üç tane şey çıkıyor karşınıza ama işte onu daha spesifik hale getirdiğinizde, örneğin folklor yazdığınızda ya da Türk sanat müziği yazdığınızda ya da herhangi bir aradığınız sanatçıyı yazdığınızda o zaman tabii ki başka şeyler ortaya çıkıyor.
Mesela Cem Karaca üzerine bir bölüm var filmde. Cem Karaca'nın Almanya yılları ve Cem Karaca'yı da araştırdık. Çok şey bulduk Cem Karaca ile ilgili. Hatta Almanya'ya göç etmeden önce de hani işte altmışlı yıllarda da konser vermeye gelmiş burada, işte onunla mülakatlar yapılmış. Cem Karaca ararken de mesela Alman arşivi olduğu için "Cem Karaca'yı Alman nasıl yazar?" diye düşündük. Sadece bizim yazış şeklimiz ile değil de Almanların nasıl yazabileceklerini öngörüp Cem Karaca'yı öyle de aradık. Ve yani inanmazsın, böyle şeyler de çıktı. Mesela Aşık Mahzuni Şerif'i hatırlıyorum. Farklı farklı yazılış şekli şekillerinde birden ortaya çıktı.
Bazen tesadüfler de oluyordu, mesela bir belgesel çekmişler. Burada Türkische Bazar yani Türk Pazarı isminde bir Kapalı Çarşı vardı. Akşamları gazino oluyordu mesela. Orada Neşet Ertaş'ın dükkanı varmış bilmiyorduk ve oraya o pazarı çekmeye gitmiş bir Alman ekip 80'lerin başında orayı çekiyorlar ve tesadüf, Neşet Ertaş'ın dükkanına giriyorlar. Ve Neşet Ertaş orada bağlama çalıyor. Böyle görüntüler tesadüfen ortaya çıktı. Mesela bunu o belgeseli yapan insan da bilmiyor. Kim ile karşılaşmış olduğunu yani, onu biz görünce anladık."
Alara Demirel, yeni yayını Piccolo'da Çocuk ve Genç Yetişkin Edebiyatı’ndaki yetişkin tahakkümünü yıkmak istiyor ve janrlarla özdeşleştirilen “ikincil” imaja kritik bir bakış getiriyor. Piccolo artık her pazar 14.00’te Aposto'da.
Piccolo 101: Neden Çocuk ve Genç Yetişkin Edebiyatı?
Yazı: Alara Demirel
Evvel zaman içinde —yani 17. yüzyılın sonu ve 18. yüzyılda modern çocuk edebiyatının ortaya çıkışıyla birlikte— Çocuk Edebiyatı, "çocuğa uygunluk (görelik) kategorisi"yle ilişkilendiriliyordu. 21. yüzyılın en sık başvurulan kaynaklarından biri olan Vikipedi de, pek farkı olmayan şekilde, Çocuk Edebiyatı'nı şöyle tanımlıyor: "Çocuklar için konuları, karakterleri ve kullanılan dil özelleştirilerek hazırlanan edebî eserlerin oluşturduğu edebiyat kolu."
Piccolo, şu yaklaşımı kendine mercek alıyor: Çocukluğun ikincillik veya çocukluk döneminin yetişkinliğin bir uzantısı gibi görmek oldukça kültürel. Algı değişiyor ve dönüşüyor. Akademi, yavaş yavaş bu alana göz kırpıyor. Peki biz, Çocuk ve Genç Yetişkin Edebiyatı'na yaşçı bir perspektiften yaklaşmayanlar ve okur kitlesinin yalnızca belli yaş dönemine sıkıştırılmaması gerektiğini düşünenler ne yapıyor?
Biraz da kişisel telden: Bir editör neden bu alana eğiliyor?
Yazar olmak istediğimi ilk fark ettiğimde 9; edebiyat okumaya karar verdiğimde 16 yaşındaydım—Türkiye’nin pozitif bilimler ve hukuk fakültesi aşığı gerçekliğinin bir meyvesi olarak avukat olmak istediğimi sanıyordum. Ayrıcalığımı fark edeyim: bu yolda en büyük destekçim annemdi. Yine de yazarlık kariyeri planımı diğer yetişkinlere ilk açtığımda aldığım tepkiyi unutmuyorum: “O işte para yok.”
O dönemler şimdilerde transfobik yorumlarıyla öne çıkan J.K. Rowling, bir kitap serisiyle milyoner olan ilk kişiydi. Hâliyle yaratıcı sektörler ve katı kapitalist gerçekliğimiz ağız edinip toplumumuzun yazarlığa yaklaşımını böyle özetliyordu. 17 yaşında üniversite sınavlarına hazırlanan bir adet ben, birazdan açıklamaya niyetlendiğim hadiselerden sonra, Karşılaştırmalı Edebiyat okumaya karar verdim. Bu sefer şöyle sordular: “Klasikleri okumayı bitirdin mi?” Şimdi geri dönünce bakıyorum ki yetişkinlik tahakküm kurma hevesini de beraberinde getiriyordu sanki—koşullar bitmiyordu.
🧷 İllüstrasyon: Irmak Hacımusaoğlu
Piccolo'ya doğru: Çocuk ve Genç Yetişkin Edebiyatı neden önemli?
Bu sürecin ilerleyişinde Çocuk ve Gençlik Edebiyatı’na ilgim, fan fiction yazarlığım ve internetin getirdiği özgürlüğün önemine değinmemem imkânsız. Çocukluğum ve ilk gençliğim, genellikle uyarlama filmlere karşı duyduğum hayranlıkla geçti. Bandom ve fandom’larla tanıştım; benimle benzer ilgi alanlarına sahip kişilerle forumlar aracılığıyla buluştum; hayran kültürüyle gelen aidiyet hissiyle ilk hikâyelerimi ürettim.
Temsil; kendime nesne bellediğim Çocuk ve Gençlik Edebiyatı çıktıları; tahakkümden uzak çalışma alanları derken hayat beni 17 yaşında soktuğu yolculuktan 21 yaşında çıkarttı. Bu sefer şunu yanıtlamak durumunda kaldım: "Araştırma alanın ne olacak?"
Elimdeki doneleri ele alalım: Yakın okuma yöntemini seviyorum; feminist okumalar ilgimi çekiyor; tüketmekten keyif aldığım alan büyüme hikâyeleri. Yıl, 2017. Madem öyle, danışmanıma neden Romantik dönem şairleriyle ilgilenmek yerine Bir Genç Kızın Gizli Defteri'nin eleştirisine düştüğümü anlatmam gerekiyordu. Yaptım da. Zaten o da burada yayımda.
🧷 İllüstrasyon: Quentin Blake
"İstanbul'da Nasıl Eğleniyorduk?" 1920 ve 30'ların İstanbul eğlence hayatını bir gazetecinin röportajlarından takip ediyor.
Kazıklı Bağ Âlemi Nasıl Oluyor?
Yazı: Mehmet Selahattin, 6 Temmuz 1929
Fatih’ten sonra manzara parça parça değişti ve nihayet kendimi birkaç yüz sene evvelki İstanbul’un silüeti ile karşı karşıya buldum. Harabeler buradan itibaren artık birer mahalle değil, âdeta koca bir iklim teşkil ediyorlar. Şurada burada bir ihtiyar çenesindeki çürümüş diş manzarasında birkaç ev görünüyor. Fakat bunlar ilk bakışta insanın üzerinde meskûn değilmiş tesirini bırakıyor.
Tedricen yükseliyoruz. Haliç sırtlarındayız. Eyüp’ün kenar mahalleleri gözüküyor. Rami tepelerinden çakıl taşlarını peşine katıp sürükleyen insafsız bir rüzgâr, ortalığı toza dumana boğuyor. Tramvay cızırtılı sesler çıkararak dar bir kavisi döndükten sonra durdu:
“Edirnekapı!”
Sağımızda yıkık bir sur enkazı uzanıp gidiyor ve ilerisi göz görebildiği yere kadar hep mezarlık. Çarpık burunlu bir adam oturduğu gaz sandığında şöyle bir doğrularak karşısındaki sebzevatçıya seslendi:
“Hasa Ağa! Bana iki domates ver.”
Sebzevatçı uyurla uyanık arası cevap verdi. Bu cevap bir homurdanmaya benziyordu:
“Sabahtan beri bu kaçıncı domates be! Allah yağlı müşterileri eksik etmesin.”
Sanki domates değil de kafasını yarmak için taş atıyordu. Küfrederek iki çürük domates fırlattı. Öteki böyle istiskallere alışık görünüyordu.
“Ne yapalım a kardaş?” dedi. “Domatesi senden sirkesi bizim Rıza’dan, geçinip gideceğiz.”
İki sıralı dükkânların arasından geçerek dört yol ağzı bir meydana çıktım. Bu meydan ölülerle dirilerin birbiriyle kaynaştığı yerdir. Trakya Birahanesi, Edirnekapı Birahanesi ve sonra bu birahanelerin (!) hemen karşısında ucu bucağı bulunmaz bir servi ormanı hışırdıyor. İçimde bir ürperme hissetmeden ilerisine bakamıyorum. Fakat buradakiler hayat ile ölümün sınırında olduklarını hiç düşünmeden sakin, müsterih gülüyor, söylüyor ve hatta eğleniyorlar.
Şivesinden yabancı olduğu anlaşılan dürbünlü bir ihtiyar ‘r’leri ‘ğ’ diye konuşarak çıplak ayaklı bir çocuğa yaklaştı:
“Kağriye Camii siz biliyoğsunuz?”
Adamın lafı ağzında kaldı. Kovuklar arasından 8-10 çocuk birden fırlayarak koştular.
“Efendi amca ben tarif edeyim.”
“Müsyü onlar bilmez, ben anlatayım.”
“Sen sus be! Efendi benden sordu.”
Nihayet içlerinde en aklı başında görüneni güya izahat verdi:
“Şuradan sap, anlıyon mu? Sonra doğru al git. Önüne üç yol gelir, birincisine sapma.”
“Bak gördün mü yanlış anlatıyor. Müsyü sen birincisine sap.”
“Efendi beni dinle. Onlar numara yapıyor. Sen ikinci yola sap. Önüne bir yangın yeri gelir, doğru al git.”
Yabancı adam bu birbirini tutmayan tariflerden bir şey anlamayarak çekti gitti.
Kahvelerin önünde bir sürü ot arabası mola vermişler. Mezarlık içince mandalar güneşe karşı dinleniyor. Arada bir tenteli arabalarda hanımlar geçiyor. Bir tenteli araba da benim önüme çıktı.
“Hadi efendim Kazıklı! Götürelim mi?”
“Kazıklı neresi?”
“Nah şuracıkta! Bir gör de bak. Beğenilecek yer değilse paranı almam.”
“Kazıklı ha?”
“Siz adına bakmayın. Eski bir bağ imiş. Hâlâ da Kazıklı Bağ derler.”
“Kalabalık oluyor mu?”
“Nah böyle kum gibi! Ta Eyüp’ten, Silahtar’dan gelirler.”
Kasacası allem etti kallem etti bizi kandırdı, arabaya bindik. Meğer şuracıkta dediği yer bir çeyrek saatten fazla sürüyormuş. Fakat burası -adı kendinin olsun- sahiden güzel bir mesire imiş. Rüzgâr püfür püfür esiyor. Başınızı sağa çeviriyorsunuz Marmara sahilleri, hatta birer benek hâlinde Adalar… Yalnız az ilerisinin bu dünyada olmayanlarla meskûn olduğunu düşünmek içlere garip bir ezginlik vermiyor değil.
Ne hikmettir bilinmez en hoş manzaralı yerleri kendimize değil ölülerimize tahsis etmişizdir. Rumeli Hisarı, Karacaahmet, Edirnekapı, Eyüp sırtları ölülerden ziyade dirilere layık yerler değil mi?
Argonotlar Güncel Sanat Bülteni en güncel sergileri ve sanat tartışmalarını bir araya getiriyor. Çarşamba akşamüstleri çıkan yayının son sayısı Sergilerimiz klimalıdır: İstanbul yaz sergileri bayramda gezebileceğiniz sergiler öneriyor.
Arter'de Ahmet Doğu İpek / Başımızda Siyahtan Bir Hâle, Pera Müzesi'nde Ve Şimdi İyi Haberler / Koleksiyon sergisi, Pera Müzesi, SALT Galata ve SALT Beyoğlu'nda Bilinmeyene Doğru / Koleksiyon sergisi ve daha fazla sergi önerisi Argonotlar Güncel Sanat Bülteni'nde.
