Spektrum'un bu haftaki sayısından herkese merhaba. Bu hafta dünya ve Türkiye'deki gelişmelerin yanı sıra bitmek bilmeyen bir gerilimi anlattık: Dağlık Karabağ.
- Azerbaycan ve Ermenistan arasında son bulmayan gerilimde son dönemde yaşananlara odaklandık.
- Teyit'in hazırladığı, 2023'ün ilk 5 ayındaki genel seçim öncesi sürecinde yanıltıcı bilgilerin ve sahte haberlerin derlenip incelendiği Sahte Haber Karnesi isimli raporu sizlerle paylaştık.
Bir sonraki sayıda görüşünceye dek;
İyi bültenler,
-İlkim
Dağlık Karabağ'a operasyonun ardından
Azerbaycan'ın düzenlediği operasyondan sonra Dağlık Karabağ'ın akıbeti merak ediliyor.
Azerbaycan geçtiğimiz ay Dağlık Karabağ'a operasyon düzenledi. Azerbaycan'dan konuya ilişkin yapılan açıklamada ülke sınırları içinde "anayasal düzeni yeniden sağlamak amacıyla" Karabağ'da bir "terörle mücadele" operasyonu düzenlediğini ifade edildi.
Bir adım geriden
Azerbaycan ve Ermenistan arasında Dağlık Karabağ nedeniyle gerginlik, aylardır devam ediyordu. 2020'de 44 gün süren Dağlık Karabağ Savaşı'nın ardından iki ülkenin en gergin dönemini geçirdiği vurgulanıyordu. Bunun temel nedeni olarak ise Azerbaycan ve Ermenistan arasında kapsamlı bir barış anlaşmasının hâlâ imzalanamamış olması gösteriliyordu.
- Dağlık Karabağ: 4 bin 400 kilometrekarelik tartışmalı bölgede nüfusun 120 bine yakını etnik Ermenilerden oluşuyor. Ermenistan’ı bölgeye bağlayan tek karayolu, Laçin Koridoru. Burası Rus barış güçlerinin kontrolünde. Laçin Koridoru, 2022 Aralık ayında BM tarafından “insani koridor” olarak tanımlanmış ve Dağlık Karabağ’daki Ermeni nüfusun gerekli gıda, ilaç ve diğer gereksinimlerinin kesintisiz olarak sağlanması amaçlanmıştı.
- 2020 Savaşı: 2020 yılında yaşanan ve 44 gün süren savaşta 6 bin 500'ten fazla insan hayatını kaybetti. Azerbaycan'ın Türkiye'den de askerî destek aldığı savaş, Rusya'nın arabuluculuğunda sağlanan ateşkesle son buldu. Bu ateşkesle Azerbaycan, Dağlık Karabağ'da Ermenistan'ın kontrolündeki toprakların önemli bir bölümünü geri alırken Rusya da bölgeye barış gücü konuşlandırdı. Bölgedeki gerilim ise yükselmeye devam etti.
Tabii bu gerilimin birden fazla nedeni bulunuyor. Ermenistan'ı Dağlık Karabağ'a bağlayan Laçin Koridoru'nun Azerbaycan tarafından kapatılması, kapatılması nedeniyle Dağlık Karabağ’da 30 bine yakın çocuğun yetersiz beslenmesi, "Dağlık Karabağ Cumhuriyeti" isimli siyasi yapının parlamentosunda yapılan seçimlerde, bölgenin yeni cumhurbaşkanınını seçmesi ve hâlâ çatışmaların aralıklarla devam ediyor olması gerilimin nedenleri olarak gösteriliyor.
Rusya'nın Ukrayna'yı işgali nedeniyle bölgedeki hâkimiyetini azaltmış olmasının da yaşanan gerilimi tetiklediği düşünülüyor.
Operasyon kararı
Aylarca süren gerilimin ardından 19 Eylül'de Azerbaycan, bölgeye bir terörle mücadele operasyonu düzenlediğini duyurdu. Azerbaycan yönetimi "müdahalenin" bölgedeki ayrılıkçılar teslim olana dek süreceğini duyurdu. Ermenistan'dan yetkililer, Azerbaycan'ı "etnik temizlik yapmak"la suçladı.
Operasyonun ikinci gününde Karabağ'daki Ermeni silahlı güçlerin silah bırakma kararı aldığı duyuruldu.
Silah bırakma kararının ardından Azerbaycan Savunma Bakanlığı, Azerbaycan ordusunun antiterör operasyonunun durdurulduğunu duyurdu.
Dağlık Karabağ yetkililerine göre, çatışmalarda 25 kişi hayatını kaybetti, 80'den fazla kişi de yaralandı.
Azerbaycan'ın düzenlediği operasyon sonrası ateşkesi kabul eden Dağlık Karabağ'daki ayrılıkçı Ermeni güçlerin; Rus Barış Gücü’nün gözetiminde yürütülen süreçte şu ana kadar 6 zırhlı araç ve 800'den fazla hafif silah, el bombası, havan topu ve çeşitli silahı teslim ettiği duyuruldu.
Feshedildi
Öte yandan 28 Eylül'de Dağlık Karabağ’daki Ermeni ayrılıkçıların lideri Samvel Şahramanyan, bağımsızlık mücadelesine resmen son verdiklerini açıkladı. Şahramanyan, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin 1 Ocak 2024'te feshedilmesini öngören kararnameyi de aynı gün imzaladı.
Operasyondan sonra
Azerbaycan'ın Ermeni halkın haklarının garanti altında olduğunu duyurmasına karşın; ayrılıkçı grubun liderleri 120 bin Ermeni'nin Azerbaycan'ın bir parçası olarak yaşamak istemediğini ve "etnik temizlikten korktukları için" Ermenistan'a gideceklerini söyledi. Ermenistan Başbakanı Paşinyan da onları kabul etmeye hazır olduklarını belirtti.
Bunun ardından Dağlık Karabağ bölgesinde yaşayan 120 bin kişilik Ermeni vatandaştan 100 bin 617'si bölgeyi terk etti ve Ermenistan'a sığındı.
- Gözaltı: Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin eski liderlerinden Ruben Vardanyan ise bu hafta bölgeden ayrılmaya çalışırken Azerbaycan güvenlik güçlerince gözaltına alındı. Milyarder iş insanı Vardanyan, "terörizmi finanse etmekle" suçlanıyor. Kasım 2022'den Şubat ayına kadar Dağlık Karabağ Cumhuriyeti'nin lideri olan Vardanyan, yargılacağı davada suçlu bulunursa 14 yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilir.
Görüşler
BBC Türkçe’nin görüştüğü, Ermenistan’ın başkenti Erivan’daki düşünce kuruluşu Bölgesel Çalışmalar Merkezi’nin (RSC) direktörü Richard Giragosian, "2020’den sonra savaşın aslında tam olarak bitmediğini, Azerbaycan’ın son operasyonunun da Azerbaycan açısından Dağlık Karabağ’ı kontrol altına almak amacıyla sürdürdüğü operasyonların bir devamı olduğunu" belirtiyor.
Operasyonun ardından Rusya'nın konumu
BBC Türkçe'de yer alan haberde, operasyonun ardından Ermenistan kamuoyunda Rusya’ya yönelik eleştirilerin arttığı belirtildi. Bazı uzmanlar Rusya’nın yeni dönemde bu bölgedeki ağırlığının azalabileceği görüşünü savunuyor.
Oxford Üniversitesi’nden Dr. Leyla Aliyeva, "Rusya’nın hem Ermenistan hem de Azerbaycan’da, azınlıklar konusunu kendi etki ve genişleme anlayışı için kullanan 'kötücül bir aktör' olarak görüldüğünü" söylüyor.
Richard Giragosian ise Rusya’nın son süreçte etkili bir tavır almamasının sürpriz olmadığını belirtip, bu durumu iki sebeple açıklıyor:
“Birincisi Rusya, Ukrayna’daki başarısız işgali nedeniyle bunalmış ve dikkati dağılmış durumda. İkincisi ise Rusya'nın gücü, 2 bin barış gücüyle bölgedeki 2020'deki barış anlaşmasını korumaya ve şartlarını uygulamaya yetmedi ve bunda isteksizdi. Ermenistan, Rusya’nın meselenin çözümünün değil, sorunun parçası hâline geldiğini fark etti.”
Zengezur Koridoru projesi etkilenecek mi?
Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki önemli gündem başlıklarından biri de Azerbaycan’ın batısını Ermenistan’ın topraklarının güneyinden geçerek Nahçıvan’a ve Türkiye’ye bağlayacak ulaşım yolları projesi.
2020'deki 2. Dağlık Karabağ Savaşı sonrası imzalanan anlaşmada Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile Azerbaycan arasında ulaşım yollarının açılması öngörülmüştü ancak henüz bu konuda bir ilerleme kaydedilmedi. Azerbaycan ve Ermenistan, anlaşmadaki bu maddeye farklı yaklaşıyor.
- Ne deniyor? İlgili maddede, “Bölgedeki tüm ekonomi ve ulaşım bağlantıları açılacaktır. Ermenistan Cumhuriyeti; insanların, araçların ve malların her iki yönde engelsiz hareketini organize etmek için Azerbaycan Cumhuriyeti'nin batı bölgeleri ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki ulaşım bağlantılarının güvenliğini garanti eder” ifadelerine yer veriliyor. Ayrıca, “Tarafların mutabakatı ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ni Azerbaycan'ın Batı bölgelerine bağlayan yeni ulaşım bağlantılarının inşası gerçekleştirilecektir” deniyor.
Azerbaycan bu metin ile iki ülkenin Zengezur koridoru konusunda anlaşmış olduğunu öne sürüyor. Ermenistan ise ulaşım yollarının açılmasını desteklediğini ancak bu maddede Zengezur adının kullanılmadığı gibi Azerbaycan'ın talep ettiği şekliyle bir koridor projesinden de bahsedilmediğini belirtiyor.
Projenin akıbetinin ne olacağı ise meçhul. Zira İran da projeye ilişkin kaygılar taşıyan diğer bir taraf. Bunun nedeni ise Azerbaycan ve Nahçıvan arasındaki ticaretin 30 yıldır İran üzerinden yapılması. Tabii İran'ın Azerbaycan'ın bölgede güçlenmesinden çekindiğini savunanlar da mevcut.
Şimdi ne olacak?
Ermenistan'dan ve Azerbaycan'dan yetkiler geçtiğimiz hafta Brüksel'de bir araya gelmişti. Yarın da Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in İspanya’nın Granada kentinde bir araya gelmesi bekleniyor.
Seçim dönemindeki sahte haberler ve yanıltıcı demeçler
2023 yılında Türkiye'de gerçekleşen en önemli olaylardan biri, genel seçimlerdi. Seçim öncesinde birçok basın yayın kuruluşunda yayımlanan "sahte haberleri" Teyit ekibi derledi.
Türkiye, 2023 yılının Mayıs ayında genel seçime gitti. Hem Türkiye'de hem de dünyada seçim dönemlerinde siyasilerin mitingleri kadar yapılan haberler de önem taşıyor. Medyaya yansıyan bilgiler, haberleştirilen durum ve olaylar, seçmenin siyasi tavrını etkilemese de güveni özerinde önemli ölçüde etki oluşturuyor.
2024 yılında bu kez yerel seçime gidecek Türkiye'de, genel seçim öncesindeki dönemde maruz kaldığı sahte haberlere ilişkin Teyit bir rapor hazırladı. "Sahte Haber Karnesi" isimli raporda, seçimin yapıldığı Mayıs 2023'ten önceki 5 ayda seçim gündemine ilişkin Teyit ekibi tarafından ele alınan yanıltıcı içerikleri mercek altına alındı.
Raporun amacı; yanıltıcı siyasetçi demeçleri ve sosyal medya paylaşımlarında göze çarpan trendleri sunmak. "Demeç Kontrolü" çalışmaları kapsamında siyasetçilerin çoğunlukla “çarpıtma”, “abartma” ve “doğru, ama...” türünden yanıltıcı demeçler verdiklerinin görüldüğü ifade edilen raporda, sosyal medyada paylaşılan yanıltıcı bilgilerin incelenmesinde ise en yaygın yanıltıcı bilgi türleri olarak “hatalı ilişkilendirme”, “manipülasyon” ve “çarpıtma” ile karşılaşıldığı vurgulanıyor.
Teyitçilik çalışmalarında seçimlere ilişkin ele alınan bazı yanıltıcı iddiaların belirli siyasi oluşumları hedef aldığı, bazılarının ise siyasi oluşumları destekler nitelikte olduğunun görüldüğü vurgulanıyor ve raporda "Millet İttifakı’nı hedef alan, Cumhur İttifakı’nı ise destekler nitelikteki yanıltıcı iddialar göze çarpıyor" ifadeleri yer alıyor.
Raporda dikkat çekilen bir diğer unsur da yapay zeka uygulamaları kullanılarak deepfake videolar oluşturabilme potansiyeli. Ancak yapılan incelemede basit araçlarla üretilen cheapfake içeriklerin daha yaygın olarak kullanıldığı belirtiliyor. Bununla birlikte raporda dikkat çekilen noktalar şu şekilde sıralanıyor:
- Özellikle ulusal güvenliğe dair bu tarz içeriklere eşlik eden yanıltıcı siyasetçi demeçlerinin seçmen davranışlarını etkilemede rolü olmuş olabilir.
- Mülteci ve sığınmacıları hedef alan yanlış bilgi kutuplaşmayı derinleştirmeyi sürdürdü. Bu seçim döneminde LGBTİ+’lar da yanlış bilginin değişmeyen “öteki”leri olarak siyasetçilerin hedef tahtasındaki yerlerini aldı.
- Tespit ettiğimiz trendler arasında Muharrem İnce’nin adaylıktan çekilmesine giden süreçte İnce ve Memleket Partisi yetkililerine dair yayılan yanıltıcı iddialar dikkat çekiciydi.
- İki tur arası kendini belirgin bir şekilde gösteren seçim güvenliğine ilişkin kaygılara yanıltıcı bilgiler eşlik etti. İkinci turun tamamlanmasıyla birlikte yayılmaya başlayan ve hatalı ilişkilendirilen kutlama videolarında ise adres Mescid-i Aksa’ydı.
- Geçmiş seçimlerde olduğu gibi bu seçim döneminde de yanlış bilginin siyasi kutuplaşmayı derinleştirdiği ve siyasetçilerin yanıltıcı demeçlerle daha geniş bir destekçi kitlesine ulaşmayı hedeflediği görüldü. Yanıltıcı iddiaların tekrarı yoluyla vatandaşların hakikat algısı şekillendirilmeye çalışılırken bunda kitle iletişim araçlarının rolü yadsınamayacak düzeydeydi.
- Sosyal medya platformları, genel siyasi propaganda için olduğu kadar zaman zaman siyasi propagandaya eşlik eden yanıltıcı iddiaların yayılması için de elverişli bir zemin yaratıyor. Siyasi oluşumların bu platformlarda verdiği reklamlar seçmen davranışını etkileyebilecek güçte.
Raporda yer alan örnekler
Raporda "belirtilen dönemde açılmamış olan bazı yapıların yapımının üstlenilmesinin siyasetçilerin zaman zaman başvurduğu taktiklerden." olduğu belirtiliyor.
Ayrıca miting alanlarındaki katılımcı sayılarına ilişkin siyasetçilerin abartılı rakamlar açıldığı da rapora yansıyor.
1 Ocak ile 31 Mayıs arasında yapılan Demeç Kontrolü çalışmalarında Teyit ekibi, ele alınan 50 yanıltıcı demecin 21'inin çarpıtma, 11'inin abartma, 10'unun doğru ama.., 5'inin uydurma, 4'ünün bağlamdan koparma, 3'ünün tartışmalı, 2'sinin dayanıksız olduğunu belirtiyor.
Sosyal medyada dolaşan iddialar ve yanlış bilgilere ilişkin ise Teyit, gerçekleştirdiği teyit çalışmalarında etiketleri şöyle paylaşıyor:
Raporda yer alan çalışmaların örneklerine, Teyit'in gerçekleştirdiği çalışmaların devamına, yanlış bilginin kutuplaşma ve seçmenin oy verme davranışına etkisine ve seçim sürecinde sosyal medyada yanlış bilginin öne çıktığı ana başlıklara raporun devamından ulaşabilirsiniz.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın imzasıyla Resmî Gazete'de yayımlanan Yüksek Seçim Kurulu (YSK) kararına göre; mahalli ve idareler seçimi 31 Mart 2024'te yapılacak.
- Öte yandan: YSK, 1 Ekim’den itibaren adresi değişecek olan seçmenlerin, seçim döneminde muhtarlıklarda askıya çıkacak seçmen listelerinde güncel bilgilerinin yer alması için, nüfus müdürlüğü ve ilçe seçim kurullarına bizzat başvurmak zorunda olduğu kararını aldı.
• Ankara’da pazar günü İçişleri Bakanlığı'nın Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) giriş kapısı önünde bombalı saldırı düzenlendi. İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, 2 saldırgandan birinin bakanlığın EGM giriş kapısı önünde üzerindeki patlayıcıyı infilak ettirdiğini, diğer saldırganın ise polis ekiplerince öldürüldüğünü açıkladı. Olayda 2 polis yaralandı.
- Bilgi notu: Ankara'da 7 yıl sonra ilk kez bombalı saldırı düzenlendi. Saldırının TBMM'nin yeni yasama yılı için açılışına saatler kala, düzenlenmesi de dikkat çekti.
- PKK tespiti: İçişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, bombalı saldırıyı düzenleyen iki kişiden birinin DNA incelemesi sonucunda, PKK üyesi Hasan Oğuz olduğunun tespit edildiği bildirildi.
- Bununla birlikte: TBMM'nin 28. Dönem 2. Yasama Yılı açılış toplantısı geniş güvenlik önlemleriyle yapıldı.
- Bir adım sonrası: Millî Savunma Bakanlığı, Kuzey Irak'taki hedeflere hava harekatı düzenlendiğini duyurdu. Konuya ilişkin açıklamada "Irak'ın kuzeyindeki Metina, Hakurk, Kandil ve Gara bölgelerinde bulunan terörist hedeflerine hava harekatları icra edilmiştir" ifadelerini kullandı.
• İçişleri Bakanlığı'na yapılan bombalı saldırıya ilişkin sözleri nedeniyle hakkında soruşturma açılan ve gözaltına alınan Ayşenur Arslan, savcılık ifadesinin ardından serbest bırakıldı. Halk TV, Arslan'ın programı Medya Mahallesi'ni yayından kaldırdı.
- Ne demişti? Arslan, Halk TV'deki programında, Ankara'daki saldırıya ilişkin "“Belki kendisini patlattı denilen terörist, üzerinde ya da arabada uzaktan kumandalı patlayıcı olduğunu bilmiyordu. Çünkü o kadar manasız ki gelip hiçbir şey yapamadan ölünmez. Bana sorarsanız durup dururken kendini patlatması her şeye aykırı." ifadelerini kullanmıştı.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan, TBMM açılış töreninde yaptığı konuşmada "tüm parti ve vekillerini; tüm toplumsal kesimleri, bu konuda sözü ve teklifi olan herkesi yapıcı bir anlayışla yeni anayasa çağrımıza katılmaya" davet etti. Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin iyileştirilebileceğine değinen Erdoğan, "Yeni anayasa ile birlikte yönetim sistemi tartışmalarını sona erdirme imkanı bulacağız" dedi.
• Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Gezi Parkı davasında Osman Kavala'ya verilen ağırlaştırılmış müebbet hapis ve TİP Hatay Milletvekili seçilen Can Atalay ile Tayfun Kahraman, Mine Özerden ve Çiğdem Mater Utku'ya verilen 18'er yıllık hapis cezalarını onadı.
- Dahası: Daire, Ali Hakan Altınay, Yiğit Ali Ekmekçi ve Ayşe Mücella Yapıcı hakkında verilen 18'er yıl hapis cezalarını ise bozarak Altınay ile Yapıcı'nın adli kontrol hükümleri uygulanarak tahliyesine karar verdi.
- Bir adım sonrası: Anayasa Mahkemesi Can Atalay'ın başvurusunu yarın görüşecek.
• Türkiye İşçi Partisi (TİP) Genel Başkanı Erkan Baş, Hatay Milletvekili Can Atalay'ın tahliye edilmemesi nedeniyle Hatay'dan Ankara'ya "Özgürlük Yürüyüşü" başlattı. Baş, başlattığı yürüyüşü başta Atalay olmak üzere tüm Gezi davası tutuklularına, kadınlara, gençlere, emekçilere ithaf etti.
• CHP Milletvekili Sezgin Tanrıkulu, Yeşil Sol Parti Milletvekili Sezai Temelli, MHP Milletvekilleri İsmail Faruk Aksu ile Mehmet Taytak’ın dokunulmazlık fezlekeleri TBMM’ye sevk edildi. TBMM, tüm dosyaları Karma Komisyon’a sevk etti.
• DEVA Partisi lideri Ali Babacan, yerel seçimlerde bütün seçim çevrelerinde kendi adaylarıyla yarışacaklarını söyledi. Diğer muhalefet partilerinde de şu anda seçim işbirliğini kaldıracak “iç psikoloji olmadığını” söyleyen Babacan, “Tertemiz adaylar istiyoruz’ dedik il başkanlarımıza. O yüzden 3-5 belediye alacağız diye kimsenin yanlışına ortak olmayız. ‘Kendimiz seçime gireceğiz’ deyip, İstanbul’da, Ankara’da adayımız olmayacak mı?” dedi.
• CHP Genel Başkan adayı Özgür Özel, Grup Başkanlığı görevini fiilen bıraktığını açıkladı. Kılıçdaroğlu ile görüşmesinde, grup başkanlığı seçimini kurultay sonrasına bırakma kararı verdiklerini söyleyen Özel, "Kurultay bittikten sonra sayın genel başkan seçilemezse ben zaten hem genel başkan hem de grup başkanı olarak devam ederim" dedi.
• Yazar Ünal Karahasan, CHP Genel Merkezi'nde düzenlediği toplantıda, genel başkanlığa aday olacağını açıkladı. Karahasan, "38. Kurultay’ımızda genel başkanlık organının kaldırılarak genel sekreterlik yaklaşımına geçilmesini önermeye geldim. Sen, ben, o, biz, siz, onlar; hepimiz, birlikte çok şey başarabiliriz diyen birleşik özne olunmasını önermeye, tartıştırmaya, anlatmaya, anlamaya geldim" dedi.
• İYİ Parti İstanbul İl Başkanı, İYİ Parti Kurucular Kurulu üyesi ve Teşkilat Başkan Yardımcısı Yücel Coşkun oldu.
• Avrupa Birliği (AB) dışişleri bakanları, ilk kez Ukrayna'nın başkenti Kiev'de bir araya geldi. AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell yaptığı açıklama, AB dışişleri bakanlarının ilk kez üye olmayan ülkelerden birinde topladığını bildirdi.
- Varoluşsal tehdit: Bir gazetecinin ABD'deki geçici bütçe tasarısında Ukrayna'ya yapılacak yeni askerî yardım paketinin yer almamasıyla ilgili sorusu üzerine Borrell, "Bu savaş, tüm dünya için derin sonuçlar doğuruyor. Dünyadaki herkes için öyle görülmeyebilir belki ama biz Avrupalılar için bu savaş, varoluşsal bir tehdit" dedi.
- Bu sırada: AB dışişleri bakanlarının ziyareti sırasında Kremlin Sözcüsü Dimitri Peskov "Avrupa, Ukrayna yorgunu" mesajını paylaştı.
• Polonya ve Ukrayna, Litvanya'yı da kapsayan ve Ukrayna tahılının diğer ülkelere geçişini hızlandıran bir karara imza attı. Polonya Tarım Bakanı Robert Telus, anlaşmayı "Yarından itibaren, Litvanya üzerinden transit geçen tahıllar için Ukrayna-Polonya sınırında yapılacak kontroller Litvanya topraklarında, Litvanya limanında gerçekleştirilecek" ifadeleriyle açıkladı.
- Ne olmuştu? Avrupa Birliği'nin Polonya, Macaristan, Romanya, Slovakya ve Bulgaristan'a Ukrayna tahılı ithal etmemelerini sağlayan kararının 15 Eylül'de sona ermesinin ardından Bulgaristan dışındaki ülkeler, kısıtlamanın tek taraflı uzatılabileceğini söylemişti. Zelenski'nin bu duruma ilişkin sert açıklamalarının ardından Polonya, Ukrayna'ya yaptığı silah yardımını durdurduğunu açıklamıştı.
• Ermenistan Parlamentosu, Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Roma Statüsü'nü onayladı. Statünün onaylanması, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ermenistan'ı ziyaret etmesi hâlinde burada tutuklanacağı anlamına geliyor.
- Nedir? Putin için tutuklama ve yakalama kararı yayımlayan UCM; savaş suçları, insanlığa karşı işlenen suçlar, soykırım suçları ve saldırı suçlarına bakan uluslararası bir mahkemedir. Roma Statüsü ise UCM'nin kuruluş statüsüdür.
- Neden? Ermenistan, statünün onaylanmasının nedenini Ermenilere yönelik ihlal iddiaları nedeniyle Azerbaycan'ı UCM'de dava edebilmek olarak açıklıyor.
• ABD'de Demokrat Senato üyesi Bob Menendez geçtiğimiz hafta, yüklü miktarda para karşılığında güçlü pozisyonunu suistimal ederek, gizlice bazı iş insanları ve Mısır hükümeti çıkarına faaliyetlerde bulunmak suçlamalarıyla hâkim karşısına çıktı. Şahsi pasaport ve seyahat evraklarını teslim etmesi istenen Menendez, sadece Kongredeki görevi nedeniyle yurt dışına resmî pasaportu ile seyahat edebilecek.
- Bilgi notu: Masum olduğunu iddia eden Menendez, suçlamaları reddediyor. Menendez, Türkiye karşıtlığıyla da biliniyor, Türkiye’ye F-16 satışı yapılmasına karşı çıkan isimlerden biri.
- Bununla birlikte: ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesi başkanlığını, Demokrat Senatör Ben Cardin devraldı. Cardin, Türkiye'ye F-16 satışıyla ilgili "Bu konuyla ilgili yönetimle görüşmeliyim çünkü bu sadece tek bir konuyu değil, birçok konuyu içeriyor" dedi.
• Eski ABD Başkanı Donald Trump, "emlak sektöründe yıllarca çok sayıda kişi ve kurumu dolandırdığı" suçlamasıyla New York Eyalet Mahkemesi'nde hakkında görülen davanın ilk duruşması için hakim karşısına çıktı.
- Açıklama: Trump duruşma öncesindeki açıklamasında davayı "aldatmaca ve düzmece" olarak nitelendirirken suçlamaları da "Tüm zamanların en büyük cadı avının devamı" diye tanımladı.
- Ne isteniyor? Başsavcı, Trump'ın, servetini 3,6 milyar dolar artırdığını belirttiği iddianamede, Trump ve çocuklarının New York'ta bir daha şirket kurmalarının yasaklanmasını ve 5 yıl boyunca ticari gayrimenkul satın alamamasını talep ediyor. Ayrıca 250 milyon dolar para cezası da isteniyor.
- Ne olacak? Suçlamaların onanması durumunda Trump'ın bazı şirketlerinin kontrolü, mahkemece atanan kayyıma devredilebilecek.
• Suudi Arabistan'ın ilk Filistin Büyükelçisi olarak atanan ve şu anda Ürdün Büyükelçisi olan Nayef el-Sudairi, beraberindeki heyetle, İsrail'in izniyle Batı Şeria'ya geçerek Filistin yönetimi ile görüştü. Ayrıca ilk kez bir İsrailli bakan, Suudi Arabistan'ı ziyaret etti.
• Kuzey Kore lideri Kim Jong Un, ülkesinin nükleer devlet statüsünün Anayasa'ya eklenerek değiştirilemez hâle getirildiğini açıkladı. Kim Jong Un, "Hiç kimsenin devletin temel yasasını çiğnemesine izin verilmeyecek" dedi.
- Ne anlama geliyor? Güney Kore'deki Kuzey Kore Araştırmaları Üniversitesi Başkanı Yang Moon-jin AFP'ye yaptığı açıklamada Kuzey Kore’nin bu adımla ülkede "nükleer gücü kalıcı bir özellik hâline getirdiğini" ve "bunun Kuzey Kore'nin nükleer silahlardan arındırılması ihtimalini daha da uzak hâle getirdiğini" söyledi.
• Kuzey Kore, Temmuz ayında görev yaptığı Güney Kore'den sınırı geçen ABD askeri Travis King'i sınır dışı etti. King ülkesine geri döndü.
• ABD Başkanı Joe Biden, hükümetin kapanmasına saatler kala Senato'nun onayladığı 45 günlük geçici bütçe tasarısını imzaladı. Böylece hükümetin bütçe yetersizliği nedeniyle kapanmasının önüne geçildi.
- Bununla birlikte: Söz konusu tasarı, Kongre'de 2024 mali yılı bütçesi üzerinde anlaşmaya varılması için zaman tanıyacak.
• İtalya’da hükümet, ülkeye herhangi bir refakatçisi olmadan gelen düzensiz çocuk göçmenlerin yaşları hakkında kamu görevlilerine yalan söylemeleri hâlinde sınır dışı edilmelerini öngören bir kararnameyi kabul etti.
• Slovakya’da düzenlenen genel seçimleri Sosyal Demokrat Parti (SMER) Genel Başkanı Robert Fico, önde tamamladı. Fico'nun Rusya destekçisi olduğu biliniyor. Robert Fico'nun Meclis’te çoğunluğu sağlayıp, hükümeti kurabilmesi için başka bir partiyle koalisyona gitmesi gerekiyor ve bunun için 14 günü bulunuyor.
• Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah el Sisi, Aralık ayında yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerinde üçüncü dönem için yeniden aday olacağını açıkladı.
