TÜRKİYE'DEN BAŞLIKLAR
DÜNYADAN KISA KISA
ETİK MESELELER
ÖNERİ - TAVSİYE

Çağımıza uygun bir göz boyama: Yeşil Aklama

Etik ve Uyum Gündemi #59
Çağımıza uygun bir göz boyama: Yeşil Aklama

JUNSHU'nun geçtiğimiz dönemdeki gelişmeleri derlediğimiz son sayısına hoş geldiniz. Şubat ayında çıkardığımız bir önceki sayımıza ise şu bağlantıdan erişebilirsiniz: JUNSHU Etik ve Uyum Gündemi #58

Çalışmalarımızı desteklemek için bülteni çevrenizle paylaşabilir; Facebook, Twitter, LinkedIn ve Youtube üzerinden sayfalarımızı takip edebilirsiniz. Zira, son defa sizlere Aposto aracılığıyla ulaşıyoruz. Bundan böyle LinkedIn üzerinden yayınlarımıza devam edeceğimizden, hemen aşağıdaki bağlantıdan kaydolmanızı rica ederiz.

JUNSHU Etik ve Uyum Gündemi için kaydol

Şirketinizin gelecek sayılarımıza sponsor olması için [email protected] üzerinden iletişime geçebilir veya hemen aşağıdaki bağlantıdan, dilediğiniz tutarda ve güvenli bir şekilde bizzat bağış yapabilirsiniz: Patreon | JUNSHU

Çıkarların değil, etik ilkelerin yaşama egemen olması için...

Sevgi ve saygılarımla,

Ersin Şenel | JUNSHU küratörü

TÜRKİYE'DEN BAŞLIKLAR

• 6 Şubat'ta Kahramanmaraş'ta yaşanan ikiz depremler, çok büyük ölçekli bir felakete sebep oldu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, on bir ilin etkilendiği bu gelişmeyi "yüzyılın felaketi" şeklinde nitelendirdi. Uzmanlar tarafından "aslında önlenebilir olduğu" dile getirilen bu trajedi; yaklaşık elli ülkenin yardım gönderdiği insani acil durumun ötesinde, cumhurbaşkanının siyasi sorumluluğu ve yaşamın her alanına sirayet eden yolsuzluğu da gündeme getirdi.

  • Detaylar: 11 ili kapsayan OHAL ilan edildi. 13,5 milyon kişinin etkilendiği depremlerde en az 108 bin kişi yaralandı, 115 bin kişi de enkazdan kurtarıldı. 50 bini aşkın insanımız ölürken, binlercesinin kimliği belirsiz durumda. Kamu altyapısı ciddi şekilde hasar gördü. Kimisi günlerce yardım bekleyen iki milyon kişi evsiz kaldı, bütün mahalleler yerle bir oldu. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum "deprem bölgesindeki 830 bin binanın incelendiğini, yaklaşık 106 bininin yıkık, acil yıkılması gereken veya ağır hasarlı olduğunu" belirtti. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yayımlanan 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu, 6 Şubat ve sonrasında yaşanan depremlerin yol açtığı felaketin ekonomiye toplam yükünün yaklaşık 2 trilyon lira olduğunu ortaya koydu.

• Mali Suçları Araştırma Kurulu'na (MASAK) intikal eden şüpheli işlem bildirimi sayısı 2022 yılında yaklaşık 425 bin adet olurken; söz konusu bildirimlerde çoğunlukla vergi kaçakçılığı ve vergi kaçırma ile yasadışı bahis ve kumar oynatma gibi suçlardan şüphelenildiği tespit edildi.

• Ahbap Derneği‘nin kurucusu ve müzisyen Haluk Levent'in "Kızılay'dan çadır ve gıda satın aldıklarını" açıklaması üzerine Kızılay, yardım kuruluşu hüviyetinden uzaklaştığı gerekçesiyle kamuoyunda tepki topladı. Ek olarak, çok sayıda yurttaş Kızılay Derneği ve yöneticileri hakkında suç duyurusunda bulundu. Söz konusu iddialar Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından soruşturuluyor.

  • Detaylar: Söz konusu satışları "ahlakidir, yasaldır, rasyoneldir" sözleriyle savunan Kızılay başkanı Kerem Kınık, gelen tepkiler üzerine "benim haberim yoktu" dedi. Kınık ayrıca, yükselen istifa çağrılarına karşılık olarak "goygoycuların lafı ile hareket etmem" şeklinde kendisini savundu ancak 14 Mayıs'taki seçimlerin hemen öncesinde istifa etti.

• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) deprem bölgelerine gönderilmek üzere mesleki ve teknik liselerde çadır ve uyku tulumu üretimi yapıldığı iddialarına ilişkin soruşturma başlattı. Bakanlık ayrıca, çeşitli usulsüzlükler yapıldığı iddialarına yönelik eski Bursa İl Millî Eğitim Müdürü Serkan Gür ve kurumda görevli diğer personel hakkında da soruşturma başlatıldığını duyurdu.

  • Bir adım geriden: Serkan Gür, "Gaziantep’ten çadır satın alınarak Bursa’ya götürüldüğü ve çadırların üzerine MEB logosu basıldığı ve deprem bölgesine geri yollandığı" iddiaları sonrası görevden alınmıştı.

• Çanakkale Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında yolsuzluk ve rüşvet iddiasıyla düzenlenen operasyonda gözaltına alınan Gökçeada Belediye Başkanı Ünal Çetin, çıkarıldığı mahkemece tutuklandı.

• Doç. Dr. Ülgen Aytan ve araştırma ekibi, İzmit Körfezi'ndeki balıklar üzerine yaptıkları araştırmada "her on balıktan dördünde mikroplastik tespit ettiklerini, numunelerde en çok sentetik tekstil ürünlerinden kaynaklanan fiber malzemelere rastladıklarını" kamuoyuyla paylaştı.

• Sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda çöplerin evde ayrıştırılmasını teşvik etmek adına pek çok ülke kendine has yöntemler uygularken; Türkiye’de geri dönüşüm oranının sadece yüzde otuz olduğu belirtildi. Ülkemizdeki nüfus artışı ve aşırı tüketimin de etkisiyle, ortaya çıkan katı atık miktarı yıllık bazda yaklaşık 32 milyon tonu aşıyor.

• Kişisel Verileri Koruma Kurulu (KVKK), Veri Sorumluları Sicili'ne kayıt yükümlülüklerini yerine getirmeyen WhatsApp ve Meta hakkında 2 milyon 665'er bin lira idari para cezası verildi.

  • Bir adım geriden: KVKK yaptığı re'sen inceleme sonucunda; (i) 13 yaş altı çocukların kişisel verilerinin uygun ebeveyn izni olmadan toplandığı, (ii) 13-15 yaş aralığındaki kullanıcı hesapları için varsayılan gizlilik ayarının 2021 öncesinde herkese açık şekilde görüntülenmesine izin verildiği, (iii) Kişisel verilerin hangi amaçla işlendiği hakkında net bilgi verilmediği, (iv) Açık rıza alma ve aydınlatma yükümlülüğünün doğru şekilde yerine getirilmediği, (v) Türkçe’ye çevrilmemiş üyelik sözleşmeleri nedeniyle söz konusu içeriğin kolay ve anlaşılır biçimde kullanıcılara sunulmadığı ifade edilerek TikTok’a 1 milyon 750 bin lira idari para cezası uygulandı.

• Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörizmin Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik kapsamında, yükümlüler ile müşteriler arasında uzaktan kimlik tespitine imkan veren ilgili maddeye “ticaret siciline kayıtlı tüzel kişiler” ifadesi eklendi. Söz konusu değişiklik ile ticaret siciline kayıtlı tüzel kişiler de bankalarda, ödeme ve elektronik para kuruluşlarında, aracı kurumlarda veya diğer finansal kuruluşlarda uzaktan kimlik tespiti yoluyla müşteri olma imkanına sahip oldular.

• Anayasa Mahkemesi tarafından alından bir kararda, "pandemi sürecinde ilan edilen sokağa çıkma yasaklarına aykırı hareket edildiği gerekçesiyle idari para cezası kesilmesinin kanunilik ilkesine aykırı olduğu" ilan edildi. Bu süreçte toplam 1 milyon 388 bin 865 kişiye para cezası kesilirken; yaklaşık 321 bin kişinin ödediği 309 milyon lira tutarındaki cezalar ise muhataplarına geri ödenecek.

  • Bir adım geriden: Türkiye’de koronavirüs salgınına karşı alınan bazı önlemlerin Anayasanın temel hak ve özgürlüklerini düzenleyen ilkelere neden aykırılık gösterdiğini, bültenin geçmiş sayılarında yer alan Pandemi kısıtlamalarının hukuki zemini başlıklı yazıda bulabilirsiniz.
DÜNYADAN KISA KISA

• Avrupa Parlamentosu (AP), üye ülkelerin iş yerlerindeki ortalama ücretlerin şeffaflaştırılmasına yönelik düzenlemeyi kabul etti. Verilere göre kadın ve erkek çalışanlar arasında yüzde 13 civarında ücret farkı bulunan Avrupa'da, maaşların karşılaştırılmasını kolaylaştırmak; olası zamlar için objektif ve cinsiyet ayrımı gözetmeyen kriterlerin belirlenmesini sağlamak; uygulanmadığı takdirde caydırıcı cezalar sunmak gibi birçok konuyu içinde barındıran düzenleme, üye devletlerin onayının ardından AB Resmi Gazetesi'nde yayımlanarak yürürlüğe girecek.

• Fransa Ulusal Mali Savcılık Ofisi (PNF) temettü vergisi ödemelerinden kaçınmaya yönelik bir soruşturma kapsamında beş büyük bankanın genel merkezlerinde arama yaptı. Söz konusu bankalar arasında Societe Generale, BNP Paribas ve HSBC ile varlık yönetim şirketi Exane ve yatırım bankası Natixis bulunuyor. PNF sözcüleri, soruşturmanın Cum-Ex olarak da bilinen "temettü arbitrajı soruşturması" ile bağlantılı olduğunu, aramaların vergi kaçakçılığı ve karapara aklama şüpheleri doğrultusunda yapıldığını belirttiler.

• Uluslararası İşçi Sendikaları Konfederasyonu (ITUC) Genel Konseyi, hakkında yolsuzluk iddiaları olan Genel Sekreter Luca Visentini’ye güvensizlik oyu vererek görevden aldı. “Katar veya Fas’tan yapılan bağışların ITUC’un politikalarını veya programını etkilediğine dair hiçbir kanıt bulunamadığı” belirtilirken; “Luca Visentini’nin Genel Konsey’in güvenine artık sahip olmadığı” ifade edildi.

  • Detaylar: Medyada yaygın olarak Katargate olarak anılan Katar yolsuzluk skandalı; Avrupa Parlamentosu yetkililerinin, lobicilerin ve ailelerinin Katar, Fas ve Moritanya hükümetlerinden çıkar sağlamak maksadıyla dahil oldukları yolsuzluk, karapara aklama ve organize suça katılma iddialarını içeriyor.

• Fransa eski cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy, yolsuzluk ile yargılandığı telekulak davasında iki yılı tecilli olmak üzere üç yıllık hapis cezasına mahkum edildi. Mahkeme, Sarkozy'nin hapis cezasını evde elektronik kelepçe ile çekmesine hükmetti. Sarkozy, ayrıca üç yıl boyunca medeni haklarından men edildi ve bu süre zarfında herhangi bir seçime katılamayacak.

  • Bir adım geriden: Sarkozy hakkında kendisi ile ilgili başlatılan başka bir adli soruşturmaya ilişkin bilgi alabilmek için "nüfuz ticareti yaptığı ve duruşmaların gizliliği ilkesini ihlal ettiği" gerekçesiyle 2014'te dava açılmıştı.

• Amerika Birleşik Devletleri (ABD), hakkında yolsuzluk suçlamaları bulunan Peru eski devlet başkanı Alejandro Toledo’yu ülkesine iade etti. Toledo, "Brezilyalı şirket Odebrecht’ten otuz milyon doları aşkın rüşvet aldığı" iddiasıyla açılan davada, yirmi yıl hapis istemiyle yargılanacak.

• British American Tobacco, Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi (OFAC) tarafından "2009-2016 aralığında ABD yaptırımlarını ihlal ettiği" gerekçesiyle yaklaşık 508 milyon dolar para cezası aldı. Söz konusu tutar, şimdiye dek finansal kuruluş olmayan bir firmaya verilen en yüksek para cezasıdır.

  • Bir adım geriden: British American Tobacco ve Imperial Tobacco adlı firmaların, daha önce Mali'de de yolsuzluk yaptığı öne sürülmüştü. Söz konusu iddiaları bültenin geçmiş sayılarında yer alan Sigara firmalarının kirli ticareti başlıklı yazıda bulabilirsiniz.

• ABD hükümeti tarafından Türkiye, Ermenistan, Özbekistan ve Çin üzerinden yapılan ticaret aracılığıyla "uluslararası yaptırımların delindiği" belirtildi. Açıklamada "söz konusu ülkelerin, Rusya veya Belarus’a satılması yasaklanmış ürünlerin yasadışı bir şekilde gönderilmesinde kullanıldığı" yer alırken; "yaptırımlara uyum konusunda dikkatli olunması, aksi takdirde sorumluların yargılanacakları" ifade edildi.

• Hollanda Kamu Savcılığı Servisi (DPPS) tarafından yürütülen soruşturmada ABN Amro'nun "karapara aklama ve yolsuzluk uygulamalarının önlenmesine ilişkin yasal gereklilikleri yerine getirmemesi" nedeniyle 480 milyon avro ceza ödeyeceği ilan edildi.

  • Detaylar: Açıklamada, "bankanın 2014-2020 yılları arasında müşteri özenli inceleme (customer due diligence) politikalarının uygulanmasına dair ciddi eksiklikler olduğunu kabul ettiği" aktarıldı.

• İsveçli telekom devi Ericsson, Irak Şam İslam Devleti (IŞİD) ile bağlantılı bir yolsuzluk davasını çözmek üzere ABD'ye yaklaşık 206 milyon dolar ceza ödeyecek.

  • Bir adım geriden: Şirket, IŞİD tarafından kontrol edilen bölgelerde karayolu taşımacılığı için yapılan ve örgüte ödendiğinden şüphelenilen para transferlerini mercek altına alan soruşturma karşısında rüşvet iddialarını kabul etmiş ve yolsuzlukla mücadele için çaba sarf ettiğini duyurmuştu.

• Oligark Alişer Usmanov'un kazandığı emsal nitelikli davada; Rusya'ya uygulanan yaptırımlar doğrultusunda Alman Federal Polisi tarafından el konulan "yaklaşık 700 milyon dolar değerindeki mega yat Dilbar'a yapılan baskının yasadışı olduğuna" karar verildi. Usmanov'un avukatları, ayrıca Alman hükümetinden tazminat talep etti.

  • Detaylar: Cayman Adaları bayraklı ve Malta'daki bir şirketin üzerine kayıtlı 156 metre uzunluğundaki mega yatın, Usmanov'un kardeşi Gulbahar Ismailova'ya ait olduğu tespit edilmişti.
ETİK MESELELER

Greenwashing: Yeşil Aklama

Greenwashing yani yeşil aklama, bir ürün veya hizmetin çevresel faydaları hakkında yanlış veya yanıltıcı iddialarda bulunarak pazarlanmasını ifade eder.

Greenwashing: Yeşil Aklama

(Görsel: Bon Pote)

Karapara aklama nosyonundan aşina olduğumuz bu kavram, ürün ve hizmetlerin çevre dostuymuşçasına toplum gözünde meşrulaştırılması ve tüketim zincirinin bir parçası haline getirilmesi maksadıyla kullanılıyor. Yeşil aklama, bir ürün veya hizmetin çevresel faydaları hakkında yanlış veya yanıltıcı iddialarda bulunarak pazarlanmasını ifade eder. Son yıllarda pek çok şirket, hayatımızda giderek büyük bir yer edinen sürdürülebilirlik ve çevresel uyum, sosyal uyum, kurumsal yönetişim (ESG) gibi kavramları, rekabet avantajı elde etmek ve tüketicilerin çevre konusunda artan endişelerine hitap ederek karlarını artırmak üzere, ürün ve hizmetleri hakkında çeşitli aldatıcı iddialarda bulunmakta. Yeşil aklama, başta kozmetik, tekstil, endüstriyel ürünler, gıda sektörü olmak üzere; otomotivden enerjiye kadar pek çok sektörde karşımıza çıkmaktadır. En yaygın örneklerden biri olarak doğal, organik, sürdürülebilir, çevre dostu ya da geri dönüştürülebilir gibi iddialarla pazara sürülen ürünlerin ancak üretiminde veya paketlenmesinde çevre dostu olmayan malzemeler ya da yöntemler içermesi; geri dönüştürülebilir materyallerin iddia edilen sonuç adına yeterli olmayacak kadar düşük miktarda kullanılması gibi örnekler verilebilir.

Yeşil aklama ile tüketici seviyesinde mücadele edilebilmesindeki en büyük zorluklardan biri, söz konusu iddialar nezdinde tüketicilerin doğrudan bilgi sahibi olabileceği global ölçekte düzenleyici standartların ve tanımların mevcut olmamasıdır. Bu durum, pazarda kafa karışıklığına ve şeffaflık eksikliğine yol açarak, tüketicilerin ayrım yapmasını zorlaştırmaktadır. Avrupa Birliği (AB) ölçeğinde yeşil aklamayı önlemeye yönelik hazırlanan Yeşil Etiket Yönetmeliği ise 2011 yılında yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik, şirketlerin çevre iddialarına yönelik kriterleri belirlemektedir; yine şirketlerin bu iddialarını kanıtlamaları ve tüketicileri yanıltmaktan kaçınmaları gerekmektedir.

Bu doğrultuda AB, çevreyle ilgili etiketlerin ve iddiaların inandırıcı ve güvenilir olmasını sağlamak, tüketicilerin daha bilinçli satın alma kararları vermesi, ürün ve faaliyetlerinin çevresel sürdürülebilirliğini artırmaya yönelik çalışan işletmelerin rekabet gücünü artırmak amacıyla yeni bir yasa teklifi hazırlığına girdi. Geçtiğimiz ay kabul edilen ve Yeşil Talepler adıyla bilinen mevzuatın yakın zamanda yürürlüğe girmesi bekleniyor. Zira AB’nin verilerine göre, yeşil iddiaların yüzde 53'ü belirsiz, yanıltıcı veya asılsız bilgiler verirken; iddiaların yüzde 40'ının ise destekleyici bir kanıtı yok. Yine piyasadaki ürün veya hizmetlerdeki yeşil etiketlerin en az yarısının teyit edilebilirliği zayıf durumda ya da mümkün değil.

Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın bir parçası olarak sunulan mevzuat kapsamındaki başlıca hususlar;

  • tüketicilerin ürünler hakkında güvenilir, karşılaştırılabilir ve doğrulanabilir çevresel bilgi edinmesini sağlamak amacıyla standartlar belirlenmesi,
  • şirketlerin hem çevresel iddialarını hem de etiketlerini nasıl kanıtlamaları gerektiğine dair net kriterler belirlenmesi,
  • söz konusu iddiaların ve etiketlerin bağımsız ve akredite bir kuruluş tarafından kontrol edilmesi,
  • iddiaların gerçek, şeffaf ve güvenilir olmalarını sağlamak üzere yeni kurallar getirilmesi şeklinde özetlenebilir.

Şirketler neden yeşil aklama yapar?

Pazar talebi: Yeşil aklama, şirketlerin, çevreye duyarlı tüketicilerden oluşan ve gittikçe büyüyen bir pazar kitlesine hitap etmelerine yardımcı oluyor.

Düzenleme eksikliği: Halihazırda çevre mevzuatı nezdinde bir standardizasyon veya kapsamlı düzenlemeler bulunmuyor. Bu durum ise şirketlerin yanıltıcı, dayanaksız veya sahte iddialarda bulunmasını kolaylaştırıyor.

Rekabet: Çok sayıda oyuncunun olduğu bir pazarda şirketler, rakiplerini geride bırakmak amacıyla çevresel iddialarda bulunma eğilimi gösterebiliyor.

Finansal getiri: Şirketler, yeşil iddiasıyla piyasaya sundukları ürün ve hizmetler için genellikle daha yüksek fiyat biçiyor.

Oysaki yeşil aklama, uzun vadede hem çevreye hem de ekonomiye ciddi zararlar verebilir; dolayısıyla tüketiciler de bu durumdan olumsuz etkilenecektir. Yeşil aklamayı bir pazarlama tekniği olarak kullanan şirketler, tüketicilerin güveninin sarsılmasına sebep olurken; kurumsal itibar kaybına da maruz kalabiliyorlar. Öte yandan, çevrenin korunması ve sürdürülebilirlik yönündeki duygu ve beklentilerin suistimal edilmesi; yanıltıcı bir pazarlama faaliyeti olarak haksız rekabet avantajı da sağlayabiliyor.

Burcu Seven

Hikâyeyi paylaşmak için:
ÖNERİ - TAVSİYE

Sabancı Üniversitesi Kurumsal Yönetim Forumu tarafından 2012'den beri her yıl düzenli şekilde hazırlanan Yönetim Kurulunda Kadın Türkiye Raporu 2022 yılı sonuçları açıklandı. Borsa İstanbul’a (BIST) kayıtlı olan 475 şirketin yönetim kurullarında yaşanan değişimin ele alındığı rapora göre, 2021 yılında yüzde 16,7 olan oran, 2022 yılında yüzde 17,5’e çıktı ve düşük de olsa bir iyileşme kaydedildi.

Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) önerdiği asgari yüzde 25 kadın üye oranına rağmen; BIST'e kayıtlı toplam 158 şirket, tamamı erkeklerden oluşan kurullar tarafından yönetiliyor. Ek olarak, BIST şirketlerinin sadece 41’inde yönetim kurulu başkanı kadın iken, yalnızca 25 şirketin icra kurulu başkanı (CEO) ise kadın oldu. SPK'nin önerdiği asgari kadın üye oranını yakalayan 137 şirket ise tüm şirketlerin sadece yüzde 28,8'ini oluşturuyor.

Toplumsal cinsiyet çeşitliliğinin sağlanması adına kadınların yönetim kurullarındaki temsilinin artırılmasını gündeme alan rapora aşağıdaki bağlantıdan erişebilirsiniz.

Yönetim Kurulunda Kadın Türkiye Raporu

***

Çalışmalarımızı desteklemek için bülteni çevrenizle paylaşabilir; Facebook, Twitter, LinkedIn ve Youtube üzerinden sayfalarımızı takip edebilirsiniz. Zira, son defa sizlere Aposto aracılığıyla ulaşıyoruz. Bundan böyle LinkedIn üzerinden yayınlarımıza devam edeceğimizden, hemen aşağıdaki bağlantıdan kaydolmanızı rica ederiz.

JUNSHU Etik ve Uyum Gündemi için kaydol

Hepinize iyi günler diliyorum, gelecek sayıda görüşmek üzere!

Ersin Şenel

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir