4 Temmuz Cuma gününden herkese merhaba.
Türkiye'de ve dünyada siyaset, birçok farklı eksen ve aktör arasında salınmaya devam ediyor. Bir taraftan uluslararası siyaset son yıllarda hiç olmadığı kadar hararetliylen diğer taraftan da siyasetin gündelik hayattaki yansımaları da bir o kadar hareketli.
Son dönemdeki yoğun gündemlerde beklentiler, kopuşlar ve yeniden yapılanmaların ortaya çıkması yönünde olsa da aslında baskın örüntünün muğlak bir süreklilik olduğunu söyleyebiliriz. Bu haftanın Spektrum'undaki hikayeler de bu örüntünün etrafında ilerliyor.
Usta gazeteci Faik Bulut, Suriye’deki yeni yönetimin şeriat temelli uygulamalarının kadınlar üzerinde yarattığı tedirginliği giyim-kuşamı kısıtlayan talimatlar üzerinden ele alıyor.
Gazeteci ve yazar Gökçer Tahincioğlu, CHP ile yargı arasındaki gerilimin yeni cephesini oluşturan ve şimdilik Eylül'e ertelenen kurultay davasının iç yüzüne ışık tutuyor.
Ayça Örer, çocuk işçiliğini anlamak için Türkiye'de Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM) programı kapsamında çalışan çocuklarla konuşuyor.
Son olarak Emircan Yaman, Türkiye'nin coğrafi avantajını kullanarak ve stratejik ortaklıklar kurarak yeni ticaret yolu projelerine dahil olduğunu belirtiyor ve bu projeler üzerinden Kalkınma Yolu ve Orta Koridor'u inceliyor.
İyi okumalar.
Yeni Suriye'nin yeni yasakları: Kadınlar örtünme baskısı altında neler yaşıyor?
Suriye’deki yeni yönetimin şeriat temelli uygulamaları kadınları tedirgin edip korkutuyor. Korkular boşuna da değil. Daha önce diledikleri gibi giyinen kadınlar, son dönemlerde örtünmeye zorlanıyor. 10 Haziran tarihli genelgede sahillerde ve yüzme havuzlarındaki giyim-kuşamı kısıtlayan talimatlar da bunun son örneği.
Yazı: Faik Bulut
Suriye’deki yeni yönetimin şeriat temelli uygulamaları kadınları tedirgin edip korkutuyor. Korkular boşuna da değil. Daha önce başı açık ve modern giyinen kadınlar, son dönemlerde örtünmeye zorlanıyor. Giyinme özgürlüğü giderek ortadan kalkarken kısa etek, şort, kısa kollu tişört giyenler taciz ediliyor. Daha beterini ise küçük kız çocukları yaşıyor; henüz ergenlik yaşına girmemiş kızlar için evlilik pazarı kurulduğu haberleri geliyor.
Nitekim Diyanet İşleri Başkanlığı, başkent Şam’daki cami imamlarına gönderdiği Mayıs 2025 tarihli genelgesinde haftalık hutbelerde adap, ahlak ve iffet açısından kadınların İslam şeriatına uygun giyinmeleri konusuna ağırlık verilmesini emretti.
Şam’daki İslamcı yönetim ise 10 Haziran tarihli genelgesinde sahillerde ve yüzme havuzlarındaki giyim kuşam hakkında talimatlar verdi. Buna göre halka açık sahillerde kadınlar çıplak omuz, göğüs ve bacakla dolaşamayacak yani mayo, şort ve askılı bluz benzeri şeyler giyemeyecek. Bikini yerine İslami tarza uygun yapılmış burkini (Türkiye’de haşema olarak bilinen genelde siyah renkli kapalı giysi) giyerek yüzmeye gidilecek.
Şam gibi dış dünyaya açık, turistlerin yoğun olduğu bir şehirde tesettür mecburiyetine ilaveten eğlence yerleri, lüks ve modern restoranlar, gece kulüplerinin de kapatılması isteniyor. Kadınlarla erkeklerin birlikte yemek yemelerine, eğlenmelerine, oyun oynamalarına ciddi kısıtlamalar getiriliyor.
Seküler dünya görüşünü benimseyen başkent ahalisi (Sünni, Alevi, Hıristiyan, İsmaili vs.) ile sahildeki Alevi ve Hıristiyan kesimler, bu tür kısıtlamaları insan hakları ve özgürlüklerin ihlali olarak görüyor.
Devlet İslamlaştırılıyor mu?
Diyanetin yukarıda zikredilen genelgesi, kamuoyunda “Yeni devlet İslamlaştırılıyor mu?” tartışmalarına yol açmaya başladı. Zira tesettür giyim, neredeyse 100 yıldır bilhassa Şam gibi metropollerde halkın örf, âdet ve geleneklerine aykırı bir hâle gelmişti. Suriye halkı Osmanlı döneminden bu yana “ılımlı İslam” yahut “geleneksel İslam” diye tanımlanan bir inancı hayat tarzı hâline getirmişti. Radikal İslam’ın Suriye’ye girişi ise son 30-40 yılın ürünü.
- Diyanet ve cihatçıların davranışları, geçimlerini turizm gelirleri üzerine kuranları da ciddi biçimde ürkütüp tedirgin ediyor. Nitekim Mayıs başında bazı selefiler, Şam’daki iki lüks ve karma yemek yenilen restoranı bastılar.
CHP’de olası kriz sonbahara ertelendi: Taraflar beklemeye geçti
Yargının gündeminde CHP var, CHP’nin gündeminde de yargı. Bu gündemden kurultay ile ilgili davayı çekip çıkarmak çok kolay olmayacak. Üstelik de bu operasyonlara paralel olarak kurultay davasını hedef alır biçimde yeni yeni tanıklar piyasaya sürülürken…
Yazı: Gökçer Tahincioğlu
CHP, uzun bir süredir yargıyla yatıp yargıyla kalkmak zorunda kalıyor. İstanbul Büyükşehir Belediyesi odaklı operasyonlar, bu operasyonların sonraki gözaltı dalgaları, itirafçı ifadeleri, açılan yeni soruşturmalar… Daha bunlarla ilgili iddianameler hazırlanmadan şimdi de İzmir’den operasyon haberi geldi.
Ceza davalarıyla, tutuklamalarla, cezaevi ziyaretleriyle, bu konuyu anlatmak üzere yapılan mitinglerle, tutulan nöbetlerle geçirilen aylar var. Parti bir yandan dinamik bir görüntü kazanmış durumda ancak önemli bir yorgunluk yarattığına da kuşku yok.
Ama bütün bunların içinde belki de en yorucusu, bir yandan ceza soruşturmalarıyla ilgili bu mücadeleler verilirken bir yandan da kaleyi, yani genel merkezi korumak.
Mutlak butlan tartışması
“Mutlak butlan” kavramı, CHP kurultay davası tartışılana kadar hukukçular dışında kimse tarafından bilinmiyordu. Neden bilinsin ki zaten?
Şimdiyse gündemi biraz olsun takip eden hemen herkes kavramı biliyor ve tartışıyor. Sıradan sohbetlerde bile “Kurultayda mutlak butlana yol açabilecek bir şey yaşandı mı?” sorusuna yanıt aranabiliyor.
CHP’nin Kılıçdaroğlu’nun koltuğunu kaybettiği, Özgür Özel’in genel başkanlığa seçildiği 38. Kurultay’ın ve sonrasında düzenlenen olağanüstü kurultayın iptali istemiyle açılan dava gündemi bu kadar işgal etmiş durumda.
İki taraf da mutsuz
Bu nedenle CHP başta olmak üzere bütün siyaset gündemi, 30 Haziran tarihine kilitlenmişti. Ankara 42. Asliye Hukuk Mahkemesi, kurultayın iptali istemiyle açılan davada, 30 Haziran’daki duruşmada sözlü açıklamalara geçileceğini önceden duyurmuştu. Bu da davanın söz konusu duruşmada karara bağlanabileceği şeklinde yorumlanıyordu.
Ankara’da iddiaya girenler bile vardı. Kimi, duruşmada Kılıçdaroğlu’nun genel başkanlığa dönmesine karar verileceğini savunuyor, kimi de çağrı heyetinin görevlendirileceğini, yeniden kurultay yapılacağını söylüyordu. Hemen herkes 30 Haziran’a göre hazırlığını yapmıştı.
Ancak beklenen olmadı.
Çocuk işçi bulma kurumu: MESEM’li çocuklar ‘yaz tatili’nde ne yapıyor?
Çalışan çocuklar için yaz ayları, yaşıtlarının aksine tatil değil; sıcak, yorgunluk, uykusuzluk, esnek mesai, alınamayan ücretler ve çalışma koşullarının maddi-manevi ağırlığı sadece. Okulun kapanmasından önce çalışmaya başlayanlar okulun açılmasından sonraki ay boyunca da çalışmaya devam edebiliyor. Üstelik bu, çoğu için okula devam etmelerinin yegane yolu.
Yazı: Ayça Örer
Çocuk emeği ya da çocuk işçiliği, dünyanın en derin meseleleri arasında. Üretim tarihini yeniden şekillendiren Sanayi Devrimi yıllarında, 5 yaşındaki çocukları dahi emek çarkının içinde birer özne olarak konumlandıran günlerden bu yana değişen tek şey, çocuk işçiliğini “normal” kabul etmenin zorluğu.
Ahlaken ne kadar sorunlu olduğu biliniyor, bu konuda önlemler alınıyor ve çalışmalar yapılıyor. Buna rağmen bugün dünyada çalışan çocuk sayısı 138 milyon.
1812-1870 yılları arasında yaşayan ve Sanayi Devrimi yıllarında hayatı fabrikalarda geçen çocukları anlatan metinler yazan Charles Dickens da bir çocuk işçiydi. O günlerini şöyle anlatıyor:
“Hayatımın bu dönemlerine perde çektim ve bu zamana kadar bu perdeyi kimse için, eşim için bile kaldırmadım. Civardaki bütün sokaklar yeniden inşa edilene kadar, zavallı bir işçi olarak çalıştığım yerleri görmeye cesaret edemedim. Yıllar sonra, Warren’ın ayakkabı boyası dükkanının önünden geçmem gerektiğinde, geçmişimi hatırlatan o kokuyu duymamak için caddenin diğer tarafından yürüdüm. Büyük oğlum konuşacak yaşa gelmişti ve ben hâlâ çalıştığım depodan eve giden yolda yürürken gözyaşlarıma hâkim olamıyordum.”
Çocuk işçiliği, sömürüye açık alanlardan biri. Çocuklara ödenen ücret, mesai saatlerinin esnekliği ve çalışma koşullarının maddi-manevi ağırlığı, 19. yüzyılda adil değildi. Madenlerde, tarlalarda, tekstil atölyelerinde ve ağır döküm işlerinde çalıştırılan çocuklar, küçük oldukları ve yetişkinlerden daha fazla yere girebildikleri için, yaşları dikkate alınmaksızın zor koşullara katlanıyordu. 2025 yılında, bu koşulların adil bir yöne doğru ilerlediğini iddia etmek zor.
Önü alınamayan rakamlar
Yaz ayları, milyonlarca çocuk için "tatil" anlamına gelirken milyonlarca çocuk için ise anlamını unuttuğu bir kavram bu. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) tarafından Haziran ayında yayımlanan rapora göre 2024 yılında dünyada yaklaşık 138 milyon da çocuk işçi bulunuyordu. Bunların yaklaşık 54 milyonu, sağlıklarını, güvenliklerini veya gelişimlerini tehlikeye atabilecek işlerde çalışıyor. 2020 yılından bu yana 22 milyondan fazla çocuk çalışmayı bıraksa da ideal rakamlara ulaşmak için daha çok çaba gösterilmesi gerektiği ortada.
Türkiye, çocuk işçiliği konusunda karnesi iyi olmayan ülkeler arasında. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, 15-17 yaş grubundaki çocukların işgücüne katılma oranı 2020’de yüzde 16,2 iken 2024’te yüzde 24,9’a yükseldi. 4 yılda yüzde 8’lik artışla 377 bin çocuk daha işçi olarak kayıtlara eklendi. Yine TÜİK verilerine göre, bu yaş grubunda 3 milyon 894 bin çocuk bulunurken, 2024’te bunların 970 bini kayıtlı işçi olarak çalışıyor.
Kalkınma Yolu ve Orta Koridor: Türkiye’nin yeni ticaret güzergahları
Türkiye, coğrafi avantajını kullanarak ve stratejik ortaklıklar kurarak yeni ticaret yolu projelerine dahil oluyor ve bu alanda yatırımlarını çeşitlendiriyor. Bunların en çok öne çıkanları ise son zamanlarda sıkça dile getirilen Kalkınma Yolu ve Orta Koridor.
Yazı: Emircan Yaman
Son birkaç yıldır, Asya’nın bazı kritik ticaret yollarında ortaya çıkan jeopolitik riskler ve bunların yol açtığı küresel arz tehlikeleri, global tedarikçileri farklı yollar veya alternatifler aramaya yöneltti. Özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı ve Hürmüz Krizi gibi gelişmelerin ardından tedarik zincirleri tehlikeye giren ülkeler, büyük lojistik projelerine dair yatırımlarına hız vermeye başladı.
Türkiye de coğrafi avantajını kullanarak ve diğer ülkelerle stratejik ortaklıklar kurarak bu projelere dahil oluyor ve bu alanda yatırımlarını çeşitlendiriyor. Bunların en çok öne çıkanları ise son zamanlarda sıkça dile getirilen Kalkınma Yolu ve Orta Koridor.
Basra’dan Avrupa’ya: Kalkınma Yolu
Kalkınma Yolu, Basra Körfezi’nden başlayarak Irak toprakları üzerinden Türkiye’ye ve Türkiye’den de Avrupa’ya ulaşan çok modlu dev bir lojistik ve ticaret koridoru projesi. Projenin amacı Ortadoğu’dan Avrupa’ya uzanan yeni bir ticaret hattı oluşturmak ve Süveyş Kanalı, Hürmüz Boğazı gibi yollara karşı bir alternatif sunmak olarak öne çıkıyor.
Proje, Basra Körfezi’nde yer alması planlanan Büyük Fav Limanı’ndan başlıyor. Liman, Körfez’den gelen gemilerin taşıdığı yükün karayoluna aktarıldığı ana giriş noktası olacak. Limandan indirilen yükün demiryolu veya karayolu aracılığıyla önce Irak üzerinden Türkiye sınırına ulaştırılması, ardından Türkiye üzerinden Avrupa’ya gönderilmesi amaçlanıyor.
Kalkınma Yolu Güzergahı
Geride bıraktığımız haftalarda ortaya çıkan Hürmüz Krizi, 2024 yılında ortaya atılan projenin önemini daha da artırmış durumda. Çünkü Körfez'in büyük petrol ve LNG ihracatçıları da petrol tankerlerini veya yük gemilerini Hürmüz Boğazı’ndan geçirmeden, Kalkınma Yolu üzerinden Avrupa’ya nakledebilecek.
Hürmüz Boğazı ve Körfez Ülkeleri
Bu yüzden projede Türkiye, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar ortak. Dört ülke, Nisan 2024’te projenin yapılması konusunda mutabakat zaptı imzalarken projenin detayları ve finansman meselesinin görüşülmesi için ilerleyen aylarda yeniden biraraya gelinecek.
Daha fazlası Aposto Premium'da
Aposto'nun farklı dikeylerdeki haberleriyle, gündem özetleriyle ve derlemeleriyle gündemi takip eden okurlarımız, Premium üyeliğini başlatarak alanında önde gelen isimlerin köşe yazıları, özel araştırmaları, derinlikli makaleleri, uzman görüşleri ve içgörü yazılarıyla entelektüel dünyalarını besliyor.
Aposto Premium üyeliğinizi %30 indirimle başlatmak için APOSTO2025 kodunu kullanabilirsiniz.
Sevgiler,
Aposto Ekibi
