Spektrum'un yeni sayısından herkese merhaba,
Bu hafta hikâyelerimizde Doğu Akdeniz meselesinin detaylarına, Tayland'da öğrencilerin liderliğinde hükümete ve monarşiye karşı devam eden protestolara ve muhalefetin “Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun Teklifi'nin" sivil toplum üzerinde baskı yaratacağına dair endişesine odaklanıyoruz.
Öneri ve eleştirilerinizi bekliyoruz.
Önümüzdeki hafta görüşmek dileğiyle,
Bartu
• Türkiye Raporu, son zamanlarda sıkça dile getirilen reform söylemi konusunda toplumun ne düşündüğünü merak etti ve katılımcılara Türkiye'nin ekonomi ve adalet alanlarında reforma ihtiyacı olup olmadığını sordu. Katılımcıların büyük bir çoğunluğunun hem ekonomi hem de adalet alanında reforma ihtiyaç olduğunu düşündükleri görüldü. Katılımcıların %87-%88’i her iki alanda da reform ihtiyacı olduğunu belirtti. Adalet ve ekonomi alanlarında reform ihtiyacı olmadığını düşünenlerin oranı ise %12-%13 olarak belirlendi.

SPONSORLU
- Bireysel üyelik paketini satın alarak İstanbul Ekonomi Araştırma şirketinin ayda iki kez hazırladığı Türkiye Raporu'nun tüm ayrıntılarına erişmek için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz.
• Birleşik Krallık merkezli araştırma şirketi YouGov ile gazete The Guardian'ın dokuz Arap ülkesinde gerçekleştirdiği anket, Arap Baharı protestoları sonrasında iç savaş yaşanan ülkeler Libya, Suriye ve Yemen haricinde Arap halklarının çoğunluğunun, üzerinden on yıl geçen Arap Baharı'ndan pişmanlık duymadığını ortaya koydu.

- Öte yandan: Suriye, Yemen, Libya ve Sudan'da halkın çoğunluğu şu anki hayatlarının Arap Baharı öncesine göre daha kötü olduğunu söylerken hiçbir ülkede çoğunluk hayatının daha iyi olduğunu söylemedi. Hayatının önceye göre daha iyi olduğunu söyleyen insanların en çok olduğu ülke ise protesto dalgasının başladığı ve demokrasinin en çok kurumsallaşabildiği Tunus oldu. Değişimden en memnuniyetsiz olan yaş grubunun Arap Baharı öncesine dair az hatırası olan genç yetişkinler olduğu ifade edildi.
• İtalya merkezli düşünce kuruluşu Uluslararası Siyasi Araştırmalar Enstitüsü'nün (ISPI) araştırmasında, "Hangi ülke dünya için en büyük tehdit?” sorusuna İtalya'daki katılımcıların %27’si Çin, %15’i İran, %14’ü Türkiye yanıtını verdi. Ülkede Türkiye'yi en büyük tehdit olarak görenlerin oranı iki yılda neredeyse beş kat arttı.
- Sebepler: “Birkaç yıl öncesine kadar AB üyesi olabilecek bir ülke konumunda bulunan Türkiye’ye yönelik tehdit algısı seviyesi bugün İran’la neredeyse aynı" diyen ISPI Direktörü Paolo Magri, bunun sebeplerini “Doğu Akdeniz gerginliği, göçmenlerle ilgili problemler, Türkiye'nin Suriye, Libya ve Dağlık Karabağ’daki savaşlara müdahaleleri” olarak ifade etti.
• NG araştırma şirketinin yaptığı kamuoyu araştırması, Türkiye'deki insanların %74'ünün bir yakınının Covid-19'a yakalandığını ve %98'in pandemi sebebiyle çeşitli önlemler aldığını ortaya koydu.
- Test sayıları: Araştırmaya göre toplumun %61'i Covid-19 vakalarını tespit etmek için yapılan testlerin sayısının yetersiz olduğunu düşünürken %23 sayıların yeterli olduğunu, %16 fikri olmadığını ifade etti.
- Aşıya güven: Toplumun %27'si aşı geldiğinde yaptıracağını belirtirken %27 yaptırmayacağını, %46 ise kararsız olduğunu söyledi. En çok güvenilen aşı %27 ile ABD - Almanya ortaklığı olan Pfizer - BioNTech olurken Çin yapımı Sinovac aşısına güvendiğini söyleyenlerin oranı %8'de kaldı.
Doğu Akdeniz: Dün, bugün, yarın
Doğu Akdeniz meselesine geniş perspektiften bir bakış: Mavi Vatan, Doğu Akdeniz Gaz Forumu ve EastMed.

2020 yılında Türkiye’nin bir numaralı dış politika gündemi, Doğu Akdeniz’de Mavi Vatan Doktrini çerçevesinde yürütülen enerji kaynakları arama çalışmalarıydı. Ancak bilinenin aksine, Doğu Akdeniz’deki enerji araştırmaları konusunun 20 yıllık bir geçmişi var. Zira, bölgedeki ilk doğal gaz yatağı 1999 yılında İsrail tarafından keşfedildi. Güney Kıbrıs Rum Kesimi’nin 2011’de yeni bir gaz yatağı keşfetmesi ve ardından Mısır’ın 2015’te başka bir keşfe imza atması, Doğu Akdeniz’i yakın tarihin en önemli enerji kaynakları çekişme alanına dönüştürdü.
- Doğu Akdeniz sorunu: Bölgede oluşan rekabet, sadece enerji kaynaklarının nasıl paylaşılacağı sorunundan kaynaklanmıyor. Bu yalnızca buz dağının görünen bir kısmı. Genel resme bakıldığı zaman, geçmişten günümüze bölge devletleri arasında yaşanan geleneksel anlaşmazlıklar, Arap Baharı ayaklanmalarından sonra yaşanan kamplaşma ve güvenlik sorunları, enerji kaynakları başlığı altında toplanmış durumda. Bu da uluslararası kamuoyunun karşısına çok katmanlı bir “Doğu Akdeniz Sorunu” çıkartıyor.
- Mavi Vatan: Türkiye’nin günümüzdeki bölge siyasetini belirleyen Mavi Vatan kavramı ilk kez 2006 yılında Tümamiral Cem Gürdeniz tarafından oluşturuldu. 2010 yılında ise Tümamiral Cihat Yaycı’nın Temel Deniz Hukuku adlı kitabında detaylı olarak ele alındı. Bu süreçte en dikkat çekici gelişme Mavi Vatan’ı kavramlaştıran Gürdeniz’in 2011’de Balyoz Davası kapsamında tutuklanması ve 18 yıl hüküm giymesi oldu. Ne var ki Türkiye’nin Mavi Vatan doktrinini uygulaması, 15 Temmuz FETÖ Darbe Girişimi’nin bastırılması sonrasına denk geliyor.
- Doğu Akdeniz Gaz Forumu: Ocak 2020’de kurulan Doğu Akdeniz Gaz Forumu krizde tarafları ve güç dengesini belirleyen önemli bir oluşum. Organizasyonun kurulma amacı bölge aktörlerini bir araya getirerek, bulunan gaz rezervlerinin çıkartılması, kullanılması ve ticareti hakkında bir diyalog ortamı oluşturmak. Foruma üye ülkeler arasında Yunanistan, GKRY, Mısır, İsrail, Ürdün, Suriye ve İtalya bulunuyor. Fransa’nın 2021 yılında üye olması beklenen forumda Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Arap Emirlikleri de gözlemci statüsünde bulunuyor.
- Türkiye ise bu foruma davet edilmedi. Oysa, yıllardır iç savaş ile tahrip olmuş ve meşruiyeti tartışılan Esad yönetimindeki Suriye bile forumda yer alıyor. Böylesi bir çelişkiyi açıklamak zor olsa da Türkiye’nin bölge ülkeleriyle sorunlu ilişkilerinin burada belirleyici olduğu yadsınamaz. Nitekim, Türkiye’nin 2013’te Mısır’da yaşanan darbeden bu yana Kahire’de büyükelçisi bulunmuyor. 2009’dan bu yana inişli çıkışlı olan İsrail-Türkiye ilişkileri ise, 2018’de Kudüs’ün başkent olarak ilan edilmesi ardından gerildi ve diplomatik ilişki tamamen koptu. Kıbrıs sorunu ise herkesin malumu. Bu manzarada Ankara, karşı hamle olarak Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti ile Kasım 2019’da bir “münhasır ekonomik bölge antlaşması” imzaladı.
- EastMed Projesi: Ocak 2020’de resmîleşen ve bölgedeki en önemli yatırım olan EastMed boru hattı projesi, Doğu Akdeniz’den çıkarılan İsrail doğal gazını, GKRY ve Yunanistan aracılığıyla Avrupa’ya taşıyacak. Eğer hayata geçerse, 2000 kilometrelik uzunluğuyla denizin altından geçen en uzun boru hattı projesi olacak. Bu hat, Türkiye’nin bölgede vazgeçilmez bir enerji geçiş merkezi olma konumunu tehdit ediyor. Aynı zamanda EastMed, Libya ile imzalanan deniz yetki alanı sınırlarından geçmesi dolayısıyla Ankara tarafından hükümsüz kabul ediliyor. Brüksel ve Vaşington ise bu projeyi Rusya doğal gazına alternatif olduğu gerekçesiyle destekliyor. Ancak, finansal sorunlar sebebiyle, hattın inşasına ne zaman başlanacağı konusunda belirsizlik mevcut.
- Sonuç: Bütün bu süreçte, belki de en önemli gelişme 15 Temmuz darbe girişiminin bastırılmış olması. Nitekim, 2019’da Mavi Vatan Tatbikatı'yla resmîleşen doktrin sayesinde Türkiye bölgede aktif askerî ve siyasi bir strateji yürütmeye başladı. Son aylarda Mısır ve İsrail ile gerçekleşen arka kapı diplomasisinin ardından Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu 7 Aralık tarihinde “Bir zenginlik varsa paylaşalım. Sorunları diplomasiyle, siyasi yöntemlerle çözelim.” diyerek Türkiye’nin bölge ülkelerinin yer aldığı bir Doğu Akdeniz Konferansı düzenlenmesi çağrısını yineledi.
- Doğu Akdeniz enerji paylaşımı konusunda 2021 kritik bir viraj olacak. Peki gelecek yıl bölge ülkelerinin, gerilimin azaltılarak diplomasi ve diyalogla bir çözüme varabileceği bir dönem olacak mı? Bunu kestirmek zor olsa da Doğu Akdeniz meselesinin yeni yılda Türkiye’nin en önemli dış politika başlığı olmaya devam edeceği kesin. Nitekim, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de doğal kaynaklar arama çalışması yapan Oruç Reis sismik araştırma gemisinin görev süresini 15 Haziran 2021’e kadar uzatması, bunun en önemli göstergesi.
• Birleşik Krallık merkezli sivil toplum kuruluşu Uluslararası Af Örgütü'nün Covid-19 Crackdowns - Police Abuse and the Global Pandemic başlıklı raporu, pandemi önlemlerinin uygulanma sürecinde pek çok ülkede polisin toplu gözaltılar, hukuka aykırı sınır dışı uygulamaları, baskınlar ve barışçıl gösterilere saldırgan müdahaleler gibi orantısız güç kullanımına tanık olunduğunu ortaya koydu. Rapora göre polis şiddeti yalnızca insan hakları ihlallerine neden olmadı, aynı zamanda yer yer sağlık koşullarını daha da kötüleştirdi.

- Ayrıntılar: Raporda, Türkiye'de pandemiye yönelik sosyal medya paylaşımları “provokatif” bulunarak gözaltına alınan insanların “ifade özgürlüğünün engellendiği” belirtildi. İran, Kenya, Angola gibi ülkelerde pandemi kaynaklı toplumsal gösterilerde polis şiddeti sebebiyle hayatını kaybeden insanlar olduğu ifade edildi.
• ABD merkezli düşünce kuruluşu Amerikan İlerleme Merkezi'nin Almanya, Avusturya, Fransa ve Hollanda’da yürüttüğü Avrupa'daki Türk Diasporası araştırması, bu ülkelerdeki Türkiye kökenli insanların %72'sinin hayatlarını yaşadıkları ülkede sürdürmek istediğini ortaya koydu. 1'den 10'a kadarlık bir skalada etnik kimliğin önemi 8,7 çıkarken gelenekleri korumanın ve çocuklara aktarmanın önemi 8,6, dinin önemi 7,8, bulunulan Avrupa ülkesinin kimliğinin önemi 5,9 olarak bulundu.
- Ayrıntılar: Katılımcıların büyük kısmı yaşadıkları ülkenin Türkiye'ye göre daha demokratik, özgür, istikrarlı ve zengin olduğunu düşünüyor. Katılımcılar, haber okuma ve izlemede öncelikli olarak Türkçe kaynakları kullanıyor, iş yaşamında yaşadıkları ülkenin dilini, evde ise Türkçeyi kullanıyor. Almanya haricindeki ülkelerde merkez sol siyasetçiler sevilirken Almanya'daki Türkiye kökenli insanlar arasındaki en popüler siyasetçinin Hristiyan Demokrat Parti'nin lideri Angela Merkel olması dikkat çekiyor.
• Uluslararası sivil toplum örgütü Organize Suç ve Yolsuzluk Raporlama Projesi'nin (OCCRP) raporu, Çin'in farklı bölgelerinde zorla çalıştırılan Uygur Türklerinin ürettiği tıbbi maskelerin ve koruyucu ekipmanların en az iki distribütör aracılığıyla Avrupa'da satıldığını ortaya çıkardı. Maskelerin Hubei Haixin markası altında internet üzerinden de satıldığı belirtildi.
- Arka plan: Birleşik Krallık merkezli haber kanalı BBC, Çin'in yüz binlerce Uygur Türkü'nü zorla pamuk tarlasında çalıştırdığını ortaya çıkarmıştı.
SPONSORLU
- Bireysel üyelik paketini satın alarak İstanbul Ekonomi Araştırma şirketinin ayda iki kez hazırladığı Türkiye Raporu'nun tüm ayrıntılarına erişmek için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz.
Tayland'da protestolar
Tayland'da öğrenciler önderliğinde şeffaflık ve demokrasi talebiyle hükümet ve kraliyet protesto ediliyor

1930’lu yıllardan bu yana zaten sükûnet içinde yaşayamayan Tayland, şimdilerde protestolarla başa çıkmaya çalışıyor. Öğrencilerin “Özgür Gençlik Grubu” öncülüğünde, hükümet ve monarşi karşıtı protestolarıyla karşı karşıya kalan ülke, Covid-19 salgınının yarattığı serbest düşüşteki ekonomiye karşı alınan olağanüstü hâl kararnameleriyle daha da huzursuz durumda.

- 1957’de yürürlüğe girdiği hâlde, 2018’den bu yana ilk kez bu kadar sık kullanılan Tayland Ceza Kanunu'nun 112'nci maddesi Lese-Majeste yasası, “Kral’ı saygıdeğer bir biat konumuna yerleştirip, hiç kimsenin Kral’ı herhangi bir suçlama veya eyleme maruz bırakamayacağını” belirtiyor.
- Protestocular, kendilerini temsil amacıyla Açlık Oyunları film serisindeki “üç-parmaklı ihtilalci el işareti” yapıyor ve Harry Potter karakterleri gibi giyinip Kral’ı “Adı Anılmaması Gereken Kişi” olarak tanımlayarak monarşiye yönelik açık eleştirileri yasaklayan katı sansür yasalarını eleştiriyor.
- Protestolar hakkında: Protestocuların 14 Ağustos 2020’de okuduğu on maddelik manifestonun içeriği; hesap veren bir monarşi, kamu fonlarının makul kullanılması ve ordu unsurları üzerinde hiçbir kontrol olmamasını kapsıyordu. Öğrenciler son beş ay boyunca düzenli eylemler gerçekleştirerek Başbakan Prayut Çan-oça’nın istifasını, Kral Maha Vajiralongkorn’un yetkilerinin azaltılmasını istedi ve ordunun gücünün sağlanacağı, sivil hak ve özgürlüklere vurgu yapan bir anayasa değişikliği talep etti.
- Halk neden memnun değil? Protesto liderleri meşruti düzeni değiştirmek istemiyor; bunun yerine reform, karşılıksız ifade özgürlüğü ve Kral’ın gücünün hesap verilebilir olmasını istiyor. Öğrencileri artık Lese-Majeste yasası ve OHAL tehditleri korkutmuyor. Ülke, Covid-19 salgınının yarattığı ekonomik zorluklarla mücadele ederken Kral milyarlarca dolarlık kraliyet varlığını üzerine transfer edip dünyanın en zengin kraliyet mensubu olmuş durumda.
- Hükümetin adımları: Ardı kesilmeyen protestolar sonucunda hükümet olağanüstü hâl ilan ederek eylemleri ve “hassas” haberlerin yayımlanmasını yasaklarken Başbakan da istifa etmeyeceğini bildirdi.

- Geçtiğimiz ay, Tayland parlamentosunda anayasayı değiştirmeye yönelik adımlar atıldı. Senato ve Temsilciler Meclisi üyeleri anayasa reformu dâhil olmak üzere yedi tasarıyı oyladı ve monarşik düzeni etkilemeden anayasa değişikliğine izin verecek iki teklif yürürlüğe girdi. Bunun üzerine protestocular, meclis binasının önünde ayaklanıp polis ve “Sarı Gömlekliler” olarak da bilinen monarşi yanlılarıyla çatışmaya girdi. Polis müdahalelerine rağmen iki gün devam eden protestolar sonucunda Başbakan göstericileri Lese-Majeste yasasını tamamen uygulamakla tehdit etti. Bu ay başında yapılan siyasi krizi yumuşatmak için olağanüstü meclis toplantısında ulusal uzlaşı komitesinin kurulması teklif edildi. Başbakan; “Protestocular seslerini ve görüşlerini duyurdular, ülkenin geçiminden sorumlu bir lider olarak bu durumu yumuşatmak için ilk adımı atacağım.” dedi. Buna rağmen, beş demokrasi yanlısı liderin polis tarafından Lese-Majeste suçlamasıyla geçtiğimiz pazartesi tutuklandığı bildirildi. Kral’ın CNN ve Channel 4’a Tayland’ın “bir uzlaşı ülkesi” olduğunu belirten açıklamasına rağmen yetkililer tarafından henüz bir adım atılmadı.
- Uluslararası yansımalar: İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) okullar ve yetkililer arasında iş birliği yapıldığını ve protestocuların, Covid-19’a karşı değil, tespit edilip yargılanmamak için maske taktığını iddia etti. Protestoların artması ve hükümetin sert çıkışlarına karşı uluslararası kamuoyu, öğrencilere destek verdi. Tayland’ın askerî müttefiki olan ABD, demokrasi hareketini destekleyen ve hükümeti öğrencilerin haklarını korumaya teşvik eden bir önerge tanıttı. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi (UNHR) cuma günü Lese-Majeste yasasıyla bu gibi eylemleri suç hâline getirmenin ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini belirterek Tayland’ı anılan yasayı kullanmaktan vazgeçmeye çağırdı.
- Ne olacak? Destekleri artan protestocular, hükümeti taleplerini yerine getirmesi konusunda henüz ikna edebilmiş değiller ki zaten bu çok küçük bir olasılık gibi görünüyor. Geçtiğimiz ay anayasal reforma yönelik adım atacaklarını söylemelerine rağmen, mecliste yeterli oy alınamadı ve erteleme önerisinde bulunuldu. Ardı ardına yapılan protestoların hükümeti büyük bir çıkmaza soktuğu aşikâr. Şu an için tek çare erken seçim gibi duruyor ancak mevcut meclis düzenlemesiyle güncel vaziyette ihtimaller mevcut yöneticilerin lehinde toplanmış durumda.
Ece Uğuz, Hacettepe Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü mezunu. Dış politika ve uluslararası hukuk alanlarında çalışmalar yapıyor.
• Köşe yazarı Bobby Ghosh, ABD merkezli haber kanalı Bloomberg'de yayımlanan Erdogan's Political Challengers Are Getting Tougher başlıklı yazıda, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın dış politikadaki sert çizgisinin yerel seçimlerdeki yenilgiyi ve ekonomik kötü gidişatı kapatmaya yetmediğini savunuyor. Yazara göre Türkiye'de muhalefet, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın kariyerinde hiç olmadığı kadar güçlü ve şehirlilerle genç muhafazakârların oyunu kaybeden Erdoğan'ın temel stratejisi artık bir açmazda olabilir. Ekrem İmamoğlu ve Mansur Yavaş gibi “kamuoyunun takdir ettiği", Canan Kaftancıoğlu gibi AK Parti açısından tehdit oluşturan siyasetçilere sahip olan CHP ve Meral Akşener önderliğindeki İYİ Parti, Erdoğan'a büyük siyasi baskı yapabilir.
• Prof. Dr. Daron Acemoğlu, Çekya merkezli Project Syndicate sitesinde yayımlanan The Case for a Quadripolar World başlıklı yazısında, ABD liderliğinde tek kutuplu dünya düzeninin sonuna gelindiğini, ABD ve Çin arasındaki rekabetin arttığı çift kutuplu bir dünyanın “kaçınılmaz ve istenmeyen” olduğunu savunuyor. İki kutuplu düzenin istikrarsızlık, insan haklarında, demokraside ve iklim krizinde gerileme getireceğini ifade eden yazar; Avrupa Birliği ile E10 adını verdiği Meksika, Brezilya, Hindistan, Endonezya, Malezya, Türkiye, Güney Afrika gibi gelişmekte olan ülkelerin de dünya düzeninde birer kutup olarak belirmesini istiyor. Acemoğlu, dört kutuplu bir dünya düzeninin kendine has zorlukları olacağını kabul etse de iki kutuplu dünyadan daha demokratik, barışçıl ve faydalı olacağını savunuyor.
• ABD merkezli The Wall Street Journal gazetesi, Trump’s Bad Exit başlıklı başyazısında, ABD Başkanı Donald Trump'ın görev süresinin sonunda pozitif gündeme odaklanmak yerine hâlen seçim sonuçlarını gayrimeşru kılmaya çalıştığını ifade ediyor. Gazete, Dışişleri Bakanı Mike Pompeo'nun resmî kurumlar için ciddi tehdit oluşturan hack'lemeden Rusya'yı sorumlu tutmasına rağmen sonradan konuya giren ve Çin'i sorumlu tutarak “seçimi kazandığının şimdi daha da kesin hâle geldiğini” savunan Trump'ın bu tutumunun Cumhuriyetçi Partilileri utandırdığını iddia ediyor.
Sivil topluma baskı endişesi
Muhalefet, Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun Teklifi'nin Anayasa'yla çeliştiğini ve sivil toplum üzerinde baskı yaratacağını iddia ediyor.

Bütçe görüşmelerinin tamamlanmasının ardından TBMM’de gündemdeki kanun tekliflerinin görüşmelerine devam ediliyor. Geçtiğimiz haftalarda incelediğimiz Çevre Ajansı teklifi olarak bilinen torba yasanın bu hafta kabul edilmesinden sonra bir başka kritik torba yasa teklifinin genel kurula gelmesi bekleniyor. Bu haftaki yazımızda bu teklifin kritik maddelerini inceliyoruz.
- Teklif, “Kitle İmha Silahlarının Yayılmasının Finansmanının Önlenmesine İlişkin Kanun Teklifi” olarak yazılsa da Türkiye’de sivil toplumla ilgili önemli düzenlemeler içeren bir torba yasa teklifi. Teklifin üçüncü maddesi Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kitle imha silahlarına yönelik kararlarına konu kişi, kuruluş veya bunların ad ve hesabına hareket edenlerin Türkiye’de bulunan mal varlığının dondurulmasının Cumhurbaşkanı'nın resmî gazetede yayımlanan kararı ile uygulanmasını öngörüyor.
- Muhalefet şerhinde bu maddeye herhangi bir mahkeme kararı olmadan mal varlıklarına el konulmasının masumiyet karinesine aykırılık teşkil etmesi ve yetkinin Cumhurbaşkanı'nda olmasının mülkiyet hakkının keyfiyetle ihlaline sebep olabilmesi sebebiyle karşı çıkılıyor.
- 7'nci maddede ise internet ortamında izinsiz yardım toplanırsa içerik ve yer sağlayıcıya içeriğin kaldırılması için bildirimde bulunulmasını takip eden 24 saat içinde içeriğin kaldırılmaması durumda valilik veya bakanlık, içeriğin erişiminin engellenmesi için sulh ceza hakimine başvurabiliyor.
- Muhalefet şerhinde bu madde için erişimin engellenmesi kararının sadece talep edenin sunduğu evraklar üzerinden, duruşmasız ve en geç 24 saat içinde verilmesi sebebiyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği belirtiliyor.
- Teklifin en önemli ve kritik maddelerinden biri ise 12'nci madde. Bu madde, Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yer alan suçlar ile Türk Ceza Kanunu’nda yer alan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti veya suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama suçlarından mahkûm olanların; derneklerin denetim, yönetim kurulunda yer almasının yasaklanmasını getiriyor. Ayrıca bu kurullarda yer aldıktan sonra sayılan suçlardan mahkûm olanların görevlerini sona erdiriyor.
- Bir kişinin mahkumiyeti sonrası hakkında kısıtlama kararı olmaksızın ömür boyu bir yaptırıma tabi tutulmasının Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin maddesine, özellikle ölçülülük ilkesine aykırı olduğunu belirten muhalefet ayrıca maddenin içindeki tutarsızlığa dikkat çekiyor. Derneğe üye olabilen ve en üst organ olan genel kurulda görev yapabilen üyenin başkaca organlarda görev alamamasının çelişkili olduğuna dikkat çekiliyor.
- Bir diğer kritik madde ise derneğin yönetim veya denetim kurulu üyeleri hakkında terör veya uyuşturucu maddeyle ilgili suçlardan dolayı soruşturma başlatılması durumunda, bu kişilerin veya kurulun tamamının İçişleri Bakanlığınca görevden uzaklaştırılabilmesini öngören 15'inci madde. Düzenleme ayrıca görevden uzaklaştırma kararı yeterli olmazsa İçişleri Bakanı'nın derneği faaliyetten alıkoyabilmesine imkân sağlıyor. Mahkemenin 48 saat içinde geçici alıkoyma hakkında karar vermesi ve görevden alınan organ yerine kayyum ataması öngörülüyor.
- Görevden uzaklaştırma için kovuşturma safhası veya yargı kararının aranmaması endişe uyandırıyor. Muhalefet bir soruşturmanın bu karar için yeterli sayılmasının Anayasa'nın masumiyet karinesini öngören 38'inci maddesinin dördüncü fıkrasına aykırı olduğunu belirtiyor.
- Kayyum atama yetkisinin derneklerin örgütlenme özgürlüğünün keyfî şekilde sınırlanmasına yol açacağı ifade ediliyor.
- Son olarak 19'uncu maddeye baktığımızda Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında yer alan suçların bir tüzel kişi yararına işlenmesi durumunda tüzel kişiye önceden üst sınır 2 milyon lira iken düzenlemeyle 50 milyon liraya kadar ceza kesilmesi öngörülüyor. Düzenlemenin en önemli noktalarından birisi ise bu cezanın verilmesi için soruşturmanın açılmasının yeterli olduğu ifadesi. Soruşturma veya kovuşturmanın tamamlanması beklenmeden, bir yargı kararı olmadan idari para cezası verilebiliyor.
- Bu maddenin de “Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılmaz.” diyen Anayasa'nın 38'inci maddesine ters düştüğünü belirten muhalefet, yasa koyucunun masumiyet karinesini olağanüstü durumlarda dahi sınırlandırılamayacak mutlak bir ilke olarak kabul ettiğini belirterek yargı kararı olmaksızın ceza verilmesinin bu duruma ters düştüğünü ifade ediyor.




