YURT İÇİ PİYASALAR
YURT DIŞI PİYASALAR
UZMAN GÖRÜŞÜ
GÜNÜN HİKAYESİ
APOSTO PREMİUM

💰 Dört aylık açık: 885 milyar

Dün gündemimiz yine bir hayli kalabalıktı. Yurt içinde Hazine tarafından açıklanan merkezî yönetim bütçe dengesi, TCMB tarafından açıklanan rezerv verileri ve TÜİK tarafından açıklanan ücretli çalışan istatistiklerini takip ettik.
AA

AA

16 Mayıs Cuma sabahından herkese günaydın.

Exante bu sayıdan itibaren bir süreliğine daha düşük bir yayın temposuna geçiş yapıyor. Yeni yayın temposuyla birlikte haftanın ekonomik ajandasını Exante'nin Pazartesi günü sayısından, haftanın ekonomik özetini ise Cuma sayısından takip edebileceksiniz. Ekonomi ve piyasalardaki son gelişmelere dair geniş özete Aposto Gündem içerisinden günlük olarak da erişebilirsiniz.

Dün gündemimiz yine bir hayli kalabalıktı. Yurt içinde Hazine tarafından açıklanan merkezî yönetim bütçe dengesi, TCMB tarafından açıklanan rezerv verileri ve TÜİK tarafından açıklanan ücretli çalışan istatistiklerini takip ettik. Yurt dışı tarafında ise yine Trump temelli bir haber akışı mevcuttu. ABD Başkanı Trump, Ortadoğu gezisinin son ayağı olan BAE'den de en az 200 milyar dolarlık bir anlaşmayla dönmeyi başardı.

Bugün ayrıca bültende:
💰 KKM stoku
⚡️ Şimşek'in Londra temasları
⚙️ Negatif üretici enflasyonu

Günlük ruh gıdası dozunuz ise burada: Push It to the Limit

İyi okumalar.

Emircan

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

YURT İÇİ PİYASALAR

Küresel piyasalarda son durum ve günlük değişimler.
Değerler piyasa kapanışının ardından Investing üzerinden sağlanmıştır.

•  BIST 100 endeksi günü 85,6 milyar TL hacim ve %1,65 kayıpla 9.541 puan seviyesinden tamamladı. 

  • Güne pozitif başlayan ve sabahın erken saatlerinde gelen alım dalgasıyla 9.750 düzeyine kadar yükselen endeks, bu noktadan sonra başlayan satışlarla kademeli bir biçimde negatif bölgeye geri çekildi. Kapanışa doğru gelen sert satışlarla daha da aşağıya gelen endeks, hafta başındaki kazançlarının önemli bir kısmını da geri vermiş oldu. Endeksteki satışların kâr realizasyonu nedeniyle yapılmış olabileceği değerlendiriliyor.
  • Analistler endekste 9.420 ve 9.500 puan seviyelerini destek, 9.770, 9.865 ve 10.000 puan seviyelerini ise direnç olarak izliyor. 
  • Endekste haftalık kazanç %2,82 seviyesinde olmakla birlikte, aylık kazanç %1,57, yılbaşından bu yana kayıp ise %2,94 seviyesinde.
  • BIST 100'e dahil olan şirket payları arasından günün en çok kazananları sırasıyla %5,44 kazanç yaşayan Enerya Enerji (ENERY), %4,46 kazanç yaşayan Işıklar Enerji ve Yatırım Holding (IEYHO) ve %3,31 kazanç yaşayan Katılımevim (KTLEV) payları oldu. 
  • Günün en çok öne çıkan sektörel endeksi %0,81 artış gösteren BIST Finansal Kiralama ve Faktöring Endeksi (XFINK) oldu. BIST Sanayi Endeksi’nin (XUSIN) %1,51 kayıp yaşadığı günde, BIST Mali Endeksi (XUMAL) ise %1,30 kayıp yaşadı.

•  Nisan'de bütçe yine açık verdi: Hazine ve Maliye Bakanlığı, Nisan ayında merkezî yönetim bütçe dengesinin 174,7 milyar TL açık verdiğini duyurdu.

  • Ayrıntılar: Söz konusu dönemde bütçe gelirleri yıllık bazda %60,7 artışla 957,4 milyar TL'ye yükselirken, bütçe giderleri ise %46,3 artışla 1 trilyon 132 milyar TL'ye çıktı. Aynı dönemde faiz harcamaları %128,6 artışla 260,6 milyar TL'ye çıkarken, faiz harcamalarının bütçe içindeki payı %24,1'e yükseldi. Faiz dışı fazla ise 85,9 milyar TL olarak kaydedildi. 
  • Ayrıca: Böylece Ocak-Nisan döneminde toplam açık 885,5 milyar TL'ye yükselmiş oldu.

•  Rezervlerde erime durdu: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) rezervleri 9 Mayıs ile sona eren haftada 5,8 milyar USD artışla 144,3 milyar USD düzeyine yükseldi.

  • Ayrıntılar: Söz konusu dönemde net uluslararası rezervler 4,8 milyar USD artışla 37,6 milyar USD düzeyine yükselirken, swap hariç net rezervler ise 4,3 milyar USD artışla 18,1 milyar USD'ye çıktı. 

•  Ücretli çalışan sayısı düşmeye başladı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Mart ayında sanayi, inşaat ve ticaret-hizmet sektörleri toplamında ücretli çalışan sayısının aylık bazda %0,2 azaldığını, yıllık bazda ise %0,6 arttığını açıkladı.

  • Ayrıntılar: TÜİK verilerine göre Mart ayında sanayi ve inşaat sektörlerinde ücretli çalışan sayısı aylık bazda %0,7 azalırken, ticaret ve hizmetler sektöründe %0,1 azalış kaydetti. Alt sektörlere bakıldığında en hızlı çalışan azalışı yaşayan sektör %1,5 ile madencilik ve taşocakçılığı, en hızlı çalışan artışı yaşayan sektör ise %0,8 ile mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler oldu. 

•  Hizmet üretim endeksi: TÜİK, hizmet üretim endeksinin Mart ayında aylık bazda %0,1; yıllık bazda %0,4 arttığını açıkladı.

  • Ayrıntılar: TÜİK verilerine göre Mart ayında yıllık bazda ulaştırma ve depolama hizmetleri %1,3, konaklama ve yiyecek hizmetleri %2,5, gayrimenkul hizmetleri ise %3,3 daraldı. Aynı dönemde bilimsel ve teknik hizmetlerde %3,7, bilgi ve iletişim hizmetlerinde %6,3 artış kaydedildi. 

•  KKM'de düşüş devam ediyor: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), 9 Mayıs haftasında kur korumalı mevduat (KKM) stokunun 33,8 milyar TL azalışla 625,8 milyar TL'ye gerilediğini açıkladı.

  • Ayrıntılar: Söz konusu haftada KKM'nin toplam mevduatlar içindeki payı %2,9'a gerilerken, KKM hariç TL mevduatların payı ise %57,7 düzeyinde kaldı. 
  • Öte yandan: TCMB tarafından yayımlanan verilere göre aynı haftada yurt içi yerleşiklerin döviz mevduatı 711 milyon USD azaldı. Söz konusu haftada gerçek kişilerin mevduatı 497 milyon USD azalırken, tüzel kişilerin mevduatı ise 214 milyon USD azaldı. 

•  Yabancı hissede net alıcı: TCMB tarafından yayımlanan haftalık menkul kıymet verilerine göre yabancı yatırımcılar 9 Mayıs ile sona eren haftada 933,7 milyon USD'lik net DİBS, 100,2 milyon USD'lik net hisse alımı yaptı. 

  • Ayrıca: Böylece yabancı yatırımcılar son 4 haftada düzenli olarak net hisse senedi alımı yapmış ve bu süre zarfında net hisse alım tutarı 637 milyon USD'ye ulaşmış oldu. 

•  İstanbul'da suya zam: İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Meclisi'nde düzenlenen İSKİ Genel Kurulu'nda İstanbul'da suya %10 oranında zam yapılması kararı alındı. 

  • Ayrıntılar: Böylece konut abonelerinde 0-15 metreküp arasında 1. kademede bir metreküpü 42,37 TL olan mevcut fiyatın 46,62 TL'ye, 2. kademede 30 metreküpe kadar 64,58 TL olan fiyatın 71,04 TL'ye, 3. kademede ise 31 ve üzeri metreküpe kadar 93,40 TL olan fiyatın 102,75TL'ye çıkarılması kararlaştırıldı.

•  Şimşek temaslarına devam ediyor: Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Londra'da Azerbaycan Ekonomi Bakanı Mikayil Jabbarov, Mısır Ekonomik Kalkınma Bakanı Rania Al-Mashat ve Birleşik Krallık Hazine Bakanı Rachel Reeves ile bir araya gelerek ikili ekonomik ilişkilerin güçlendirilmesi, ticaretin derinleştirilmesi ve sektörel işbirliği konularını değerlendirdi. 

•  Gelir vergisi dilimlerine güncelleme teklifi: Bağımsız Milletvekili Burak Dalgın, gelir vergisi matrahları ve bunlara karşılık gelen vergi oranlarının yeniden düzenlenmesi için TBMM'ye bir kanun teklifi sundu.

  • Gerekçe: Dalgın, teklifin gerekçe kısmında "2000 yılından bu yana yeniden değerleme oranı enflasyona ve alım gücüne riayet edilerek uygulansaydı gelir vergisi tarifesinin ilk diliminin 158.000 TL değil 415.000 TL olması gerekirdi. Bu durum yürürlükteki mevzuatın çalışanların aleyhine olduğunu göstermektedir" dedi.
  • Okuma önerisi: Mali sürüklenme: Enflasyon, vergi dilimleri ve çalışanların mağduriyeti | Emircan Yaman, Exante
YURT DIŞI PİYASALAR

•  Trump BAE ile de anlaştı: ABD Başkanı Donald Trump, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile havacılık, yapay zeka, enerji ve savunma gibi stratejik sektörleri kapsayan toplam 200 milyar USD'lik yatırım anlaşması imzaladıklarını duyurdu.

  • Ayrıntılar: Anlaşmada Boeing ve GE Aerospace'in Ethiad Airways'e 14,5 milyar USD'lik uçak ve ekipman satışı yapması, Nvidia'nın BAE'ye her yıl 500 bin adet yapay zeka çipi tedarik etmesi, Qualcomm'un BAE'ye yapay zeka merkezleri kurması, Emirates Global Aluminum şirketinin Oklahoma'da 4 milyar USD'lik büyük bir alüminyum üretim tesisi kurması gibi maddeler yer alıyor. 

•  Negatif üretici enflasyonu: ABD'de üretici fiyat endeksi (ÜFE), Nisan ayında aylık bazda %0,5 gerilerken, yıllık bazda %2,4 artarak piyasa beklentilerinin çok altında kaldı.

  • Ayrıntılar: Beklenti, endeksin aylık bazda %0,2, yıllık bazda ise %2,5 artması yönündeydi. Söz konusu dönemde ÜFE'yi oluşturan alt gruplar arasından hizmet grubu aylık bazda %0,7 ile sert bir düşüş yaşarken, mal fiyatları değişim göstermedi. Ancak aynı dönemde mal grubuna dahil olan enerji fiyatları %0,4, gıda fiyatları ise %1,0 düştü.

•  "Belirsizliği azaltmalıyız": ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Jerome Powell, bir etkinlikte yaptığı konuşmada Fed'in para politikası çerçevesini gözden geçirme sürecinde olduklarını, bu sürecin şeffaflığı artırmayı ve belirsizliği azaltmayı amaçladığını söyleyerek, "Yetkililer eksikliklerle ilgili dili yeniden gözden geçirmenin uygun olacağını düşündüklerini belirttiler. Geçen haftaki toplantımızda da ortalama enflasyon hedeflemesi konusunda benzer bir yaklaşım sergiledik" açıklamasında bulundu.

  • Ayrıca: Powell, mevcut çerçevenin düşük faiz ve enflasyon döneminde tasarlandığını, ancak günümüzün ekonomik koşullarının daha sık ve kalıcı arz şoklarıyla karakterize olduğunu; bu nedenle, Fed'in stratejik çerçevesinin daha geniş ekonomik ortamlara karşı dayanıklı hale getirilmesi gerektiğini ifade etti.

•  ABD-Çin ticareti hızlanıyor: Konteyner takip platformu Vizion verilerine göre, ABD ile Çin arasında yapılan 90 günlük ticaret anlaşmasının ardından Çin'den ABD'ye verilen haftalık konteyner sipariş ortalaması 11 Mayıs ile sona eren haftada 21 bin 530 TEU'ya yükselerek haftalık bazda %277 artış kaydetti. 

  • Ayrıca: Hapag-Lloyd CEO'su Rolf Habben Jansen, Çin'den ABD'ye yapılan konteyner rezervasyonlarının bir hafta içinde %50 arttığını belirtti. Maersk de Çin'den ABD'ye konteyner kapasitesinin %20'sini diğer rotalara kaydırdığını, ancak artan talep nedeniyle bu kapasiteyi geri getirmeyi planladığını açıkladı. 
UZMAN GÖRÜŞÜ

•  Işık Ökte: "Bizim piyasamızın %75'i 13 tane hisse. Bu 13 tane hisseden yalnızca 1 tanesi dolar bazında pozitif, kalan 12'si negatif. Dünya kopup gitmiş; Latin Amerika ortalama %26 yukarıda, Orta Avrupa %30 yukarıda. Senin borsan %9 aşağıda.

Senin ana hisselerin sürekli satış baskısı altında. Bir tek Aselsan %74 getiride sene başından bu yana. Borsanın %75'ini oluşturan 13 hisseden yalnızca 1 hisse doğru düzgün trade ediyorsa, insanları %4 TL mevduat getirisinden hisse senedi fonlarına getirecek katalizör nedir?"

GÜNÜN HİKAYESİ

Dış ticaretin durumu

Dış ticaretin durumuna bakıldığında son 13 yılda yurt dışına daha çok mal satmışız ama bu dönemde birim fiyatlarımız pek değişmemiş. Buna karşılık yurt dışından daha çok mal almışız ve bu dönemde satın aldığımız malların birim fiyatları nispeten daha hızlı artmış.

Dış ticaretin durumu

Yazı: Mahfi Eğilmez

Dış ticaret hesaplamalarında ihracat fob (taşıma aracına teslim edilene kadarki giderler dâhil) olarak, ithalat ise cif (maliyet + sigorta ve taşıma dâhil) olarak alınır. Türkiye dış ticaret açığı veren bir ülkedir. Aşağıdaki grafik Türkiye’nin dış ticaret dengesinin son yıllardaki gelişimini gösteriyor:

Grafik bize sürekli dış ticaret açığı verdiğimizi, bu açığın 2016 – 2021 yılları arasındaki dönemde daraldığını fakat sonrasında tekrar arttığını gösteriyor. 2023 ve 2024 yıllarında büyümenin potansiyel oranın altında kalması sonucu, ithalatın düşmesiyle birlikte dış ticaret dengesinde de daralma görülmesine yol açmış bulunuyor.

Buradan dış ticaret hadlerine geçebiliriz. 

Dış ticaret hadleri: İhracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine (birim değer endeksi, ihracat ya da ithalat  birim değerlerinde meydana gelen değişimin ölçüsüdür) oranlanmasıyla elde edilir. Dış ticaret haddinin 100'ün üzerinde bulunması; dış ticarete konu malların baz yılına göre pahalıya satılıp, ucuza satın alındığı için ihraç eden ülke lehine bir durum söz konusudur. Tersi durumda ülke aleyhinde bir durum vardır. Aşağıdaki grafik Türkiye’nin dış ticaret hadlerindeki değişimi gösteriyor:


Grafik bize Türkiye’nin dış ticaret hadlerinin aleyhimize çalıştığını bir başka deyişle ihracat birim değerlerinin ithalata birim değerlerinin altında kaldığını gösteriyor. Daha açık bir ifadeyle belirtmek gerekirse ihraç mallarımıza aldığımız fiyatlar ithal mallarına ödediğimiz fiyatların altında bulunuyor.

Bunu daha açık görebilmek için birim değer endeksleriyle birlikte miktar endekslerine de bakalım. Miktar endeksi: Dış ticaret miktar endeksleri fiyat sabit olmak koşuluyla dış ticaret miktarlarında meydana gelen değişimi ölçmektedir.

Aşağıdaki tablo bu iki endeksi bir arada gösteriyor:

İhracat miktar endeksi 2013 yılından 2025 Mart ayına kadar %66,4 oranında artış göstermiş. Bir başka ifadeyle bu sürede çok daha fazla mal satar olmuşuz. Buna karşılık ihracat birim değer endeksimiz %1,1 artmış. 

İthalat miktar endeksi 2013 yılından 2025 Mart ayına kadar %21,9 oranında artış göstermiş. Daha fazla mal ithal etmişiz. İthalat birim değer endeksinde bu süre içindeki artış %6,4 olmuş.

İhracat ve ithalat endekslerine birlikte bakarsak şu sonuçlar çıkıyor: Son 13 yılda yurt dışına daha çok mal satmışız ama bu dönemde birim fiyatlarımız pek değişmemiş. Buna karşılık yurt dışından daha çok mal almışız ve bu dönemde satın aldığımız malların birim fiyatları nispeten daha hızlı artmış.

Ortaya çıkan bu durumun nedenlerinin başında ihraç mallarımızın ağırlıklı olarak orta ve düşük teknoloji içerikli olmasına karşılık ithal ettiğimiz malların daha yüksek teknoloji içerikli olması geliyor. Öte yandan ihraç mallarımızın dünyaca tanınan markalara sahip olmamasına karşılık ithal ettiğimiz malların dünyaca tanınan markaları taşıması da bu durumun ortaya çıkmasında etken nedenlerden birisidir

Yazının orijinali Prof. Dr. Mahfi Eğilmez'in Kendime Yazılar isimli blog sitesinde yayımlanmıştır. Yazıya buradan ulaşabilirsiniz. 

Hikâyeyi paylaşmak için:
APOSTO PREMİUM

Daha fazlası Aposto Premium'da

Aposto'nun farklı dikeylerdeki haberleriyle, gündem özetleriyle ve derlemeleriyle gündemi takip eden okurlarımız, Premium üyeliğini başlatarak alanında önde gelen isimlerin köşe yazıları, özel araştırmaları, derinlikli makaleleri, uzman görüşleri ve içgörü yazılarıyla entelektüel dünyalarını besliyor.

Aposto Premium üyeliğinizi %30 indirimle başlatmak için APOSTO2025 kodunu kullanabilirsiniz.

Sevgiler,
Aposto Ekibi


ŞİMDİ ABONE OL


Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

YAZARLAR

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir