26 Şubat Pazartesi akşamından herkese merhaba.
"Müzik dünyayı birleştirebilir" tatlı bir klişe olarak hâlâ sığındığımız hayallerden. Ancak doğruyu söylemek gerekirse, uzun süredir bunun gerçek bir örneğine rastlamadık. 1984'te ise dönemin en büyük yıldızlarının bir stüdyoda biraraya gelerek "We Are the World"ü her bir ağızdan söylemesi ve topladıkları parayla Afrika'nın 7 ülkesinde 70'in üzerinde iyileştirme projesini hayata geçirmeleri, bambaşka bir dönemin uzak bir anısı olarak duruyor.
Netflix'te yayınlanan The Greatest Night in Pop bu açıdan nostaljik ama umutlu bir tat bırakıyor ağızda. Aynı Andrew VanWyngarden ve Benjamin Goldwasser’dan oluşan MGMT’nin beşinci stüdyo albümü "Loss Of Life" gibi. Çok daha yeni bir dönem, çok daha tanıdık sesler... Ama nostalji, melankoli ve romantizm albümün her notasında kendini hissettiriyor.
Bugün Odak kanalında The Greatest Night in Pop'un hikayesi, Haftanın Albümü'nde ise Loss of Life var.
İyi haftalar.
Duende ekibi
DuendeHer hafta müzik, sinema, eğlence ve sanat dünyasından söyleşiler, incelemeler, öneriler, podcast’ler ve keşif notları e-posta kutunda.
Tek bir şarkı dünyayı değiştirir mi?
Netflix’te yayınlanan "Pop Müziğin En Muhteşem Gecesi" belgeselinde 1984’ün en önemli müzisyenlerinin "We Are the World" şarkısıyla Afrika’daki açlık için biraraya gelmesini izliyoruz. Egolarını kayıt stüdyosunun kapısında bırakan bu 46 müzisyenin kayıt esnasındaki hâlleri, bizi pop müziğin en şaşaalı dönemlerinden birine götürüp şu soruyu sorduruyor: “Tek bir şarkı dünyayı değiştirir mi?”

2024 yılında müzik hâlâ dünyayı değiştirebilme gücüne sahip mi? Tek bir şarkı ile açlıkla savaşan ülkelere yardım toplanabilir mi? Pop yıldızları birlik olup şarkılar söyleyerek dünya barışını sağlayabilir mi? Bu sorular günümüzde fazlasıyla ütopik gelirken 80’li yıllarda hepsinin cevabı “evet”ti.
Netflix’te yayınlanan Pop Müziğin En Muhteşem Gecesi belgeseli, 1984’ün en önemli müzisyenlerinin Afrika’daki açlıkla savaşmak için We Are the World şarkısında biraraya gelmesini anlatıyor. Günümüzde sanatsal işbirlikleri artık farklı ülkelerin ayrı kayıt stüdyolarında yapılıyorken belgeselde dünyanın en büyük pop yıldızlarını aynı stüdyoda şarkı söylerken izliyoruz. Bu belgeseldeki bazı anlar, pop müzik tarihinin dönüm noktaları olarak görülüyor. Tek bir yıldızın kendi koşullarını ve tercihlerini diğerlerine dayatmadığı nadir anlardan… Tamamen fedakarane bir amaç için biraradalar. Günümüzde ise böyle bir olaya şahit olmak imkansız gibi...
Lionel Richie belgeselin idari yapımcılığını ve anlatıcılığını üstleniyor. Kayda ilhamını ise Bob Geldof’un Etiyopya’daki kıtlığa karşı para toplamak amacıyla Britanya pop dünyasından bir başka ışıltılı yıldız grubunu biraraya getirdiği Do They Know It’s Christmas single’ı veriyor. Şarkı, 1984 Noel’inde en çok satan single oluyor ve bu sayede yüksek miktarlarda yardım toplanıyor. Harry Belafonte, bu başarıyı gördükten sonra “Siyahları kurtaran beyazlarımız var ama siyahları kurtaran siyahlarımız yok” diyerek Amerikan kayıt endüstrisinin en güçlü figürlerinden biri olan Ken Kragen ile temasa geçiyor. İlk adımları, dönemin en önemli siyah müzisyenleriyle görüşmek oluyor. Belafonte ile Kragen, Michael Jackson, Stevie Wonder, Lionel Richie’nin yanı sıra Thriller’ı tarihin en çok satan albümü yapan star yapımcı Quincy Jones ile biraraya geliyor.
Belgeseli izleyen herkesin hemfikir olduğu bir konu var ki Quincy Jones’un dünyanın gelmiş geçmiş en iyi yapımcısı olduğu. Lionel Richie ve Michael Jackson şarkının söz ve müziğini yazıyor ama kayıt esnasında tüm yıldız isimleri bir raya getiren Quincy. Ray Charles, Tina Turner ve Diana Ross'un projede yer aldığı söylenince Bruce Springsteen, Bob Dylan ve Paul Simon da listeye dahil oluyor… Soul, pop ve rock dünyasından siyah ve beyaz yıldızların yer aldığı proje, böylelikle kapsayıcılığıyla bir kırılma anı yaratıyor.
Egonuzu kapının dışına bırakın
Belgeselde Quincy’i en parlak döneminde izlemek büyük bir zevk. Gerçek bir müzik dehası olan Quincy, 46 yıldız ismi stüdyoda tek başına istiyor. Hiçbirinin yanında ne asistanı ne de menajeri var. Tek başlarına adeta bir kreş çocuğunu andıran bu isimler, belgeselde utangaç tavırlarıyla dikkat çekiyor. Quincy, onların şarkıyı en iyi şekilde söylemelerini sağlamak için elinden geleni ardına koymuyor. Hatta kayıt odasının girişine “Egonuzu kapının dışında bırakın” yazarak kolektif bir birliktelik sağlamayı amaçlıyor.
10 saatlik kayıt sırasında vokal düzenlemelerinde yapılması gereken çok sayıda ince ayar yapılıyor. Her sanatçının odadaki konumu, kimin hangi dizeyi ve kiminle söylediğinin yanı sıra ses aralıkları ile nasıl söyleneceği de dikkatle değerlendiriliyor. Sesler, duygusal potansiyeli en üst düzeye çıkaracak şekilde sıralanıyor. Moralleri hep yüksek tutmaya çalışmak ise gerçek bir işkence gibi…

Prince, MJ kapışması ve istenmeyen Madonna
Peki, o sırada ünlü olan Amerikan pop yıldızlarından odada olmayan yok muydu? Prince ve Madonna dışında hayır. Aslında prodüktörler Prince için bir yer ayırıyor. Fakat Prince katılmak istemiyor. Bunun o sıralar Michael Jackson ile aralarındaki büyük rekabetten kaynaklandığına dair spekülasyonlar yapılıyor. Ancak başka bir teori de Prince’in aşırı utangaç olduğu ve kalabalıkta şarkı söyleyemeyeceği gerçeği. O dönem sanatçının hem sahne ekibinde yer alan hem de kız arkadaşı olan Sheila E de kayda davet ediliyor. Kayıt sırasında Sheila’nın Prince’in oteline telefon etmesi isteniyor ve sanatçı başka bir odada solo gitar çalabileceğini söyleyince Quincy bunu kabul etmiyor. Sheila E de Prince’i ikna etmek için kullanılan bir yem olduğunu düşünüp kayıt stüdyosunu terk ediyor.
Madonna’nın yokluğu ise belgeselde çok derinlemesine işlenmiyor. Sadece Ken Kragen’ın Madonna yerine Cyndi Lauper’ı istediği söyleniyor. Lionel Richie ise geçen hafta katıldığı Jimmy Kimmel Live’da Madonna'nın neden olmadığına dair soruya şu yanıtı veriyor: “Çünkü söyleyecek sadece yarım dizemiz vardı. Bu yüzden insanların hemen tanıdığı seslere sahip olmamız gerekiyordu... Her ne sebeple olursa olsun Cyndi’de tanınabilir bir ses vardı. Ancak Madonna’nın orada olmamasının bir hata olduğu konusunda haklısın.” Bir bakıma yıllar sonra günah çıkarıyor.

Açlara değil parası olanlara şarkı söylüyoruz
Lionel Richie, birçok müzisyenin ilk kez orada tanıştığını hatta birbirlerine şarkının söz ve notalarının olduğu kağıtları imzaladıklarını belirtiyor. Belgeseli izlerken sanatçıların koro hâlinde şarkının nakaratını söylerken asla birbirleriyle uyum sağlayamamaları ve utangaç hâlleri dikkat çekiyor. Bu gerginliği Stevie Wonder ve Ray Charles gibi müzisyenler kırıyor. Kayıtta bir nevi danışmanlık görevi üstlenen Band Aid organizatörü Bob Geldof da cesaret verici sözler söylüyor ve hepsinin neden orada olduğuna dair çarpıcı bir hatırlatma yapıyor: “Aç olanlar için şarkı söylemiyoruz, parası olanlar için şarkı söylüyoruz.” Kayıt sırasında özellikle Bob Dylan’ın gergin hâli her hareketinde kendini gösteriyor. Dylan’ın rahat şarkı söylemesini sağlayan ise tüm neşesiyle Wonder oluyor.
We Are The World, 7 Mart 1985’te piyasaya sürüldüğünde küresel bir süper hit hâline geliyor. ABD’nin dünyanın kurtarıcısı olduğuna dair emperyalist vizyonuna dair eleştiriler de alıyor. Açlık sorununun kökenine inmeye ya da Batılı hükümetlerin bu konudaki sorumluluğunu sorgulamaya cesaret edemeden bir avuç pop yıldızının sadece vicdanlarını rahatlatmak için biraraya geldiği de yazılıyor. Patron Bruce Springsteen ise eleştirilere şu yanıtı veriyor: “İnsanlar şarkıyı estetik olarak değerlendirdi ama bu sadece bir şeyleri başlatmak için bir araçtı.”

Tek şarkı ile 80 milyon dolar toplandı
Single sayesinde 7 Afrika ülkesinde tarım, balıkçılık, su yönetimi, imalat ve yeniden ağaçlandırma alanlarındaki yardımların da dahil olduğu 70’ten fazla iyileştirme ve kalkınma projesi başlatılıyor. Eğitim ve doğum kontrolü programları da geliştiriliyor. Şarkının başarısı o dönem sadece tek bir insanın dünyayı değiştirebileceği inancına odaklanmaya neden oluyor. Bu aynı zamanda 80’lerin bireyselcilik odaklı politik düzleminde kariyerlerinin zirvesindeki müzisyenlerin alçakgönüllü davranarak gönüllü bir şekilde, hükümetlerden destek almadan, tarafsız bir şekilde ortaya koyduğu en önemli etkinlik olarak da tarihe geçti. Aynı zamanda hâlâ pop müzik tarihinin en güçlü dönemi olarak anılıyor.
We Are the World, “yılın şarkısı” da dahil olmak üzere 4 Grammy ödülü kazandı. Belgeselde ayrıca 1980’lerin ortasında oldukça popüler olmaya başlayan sanatçı-aktivist kavramına dair göndermeler de yer alıyordu. Şarkı bugün içi boş bir anlatıma sahipmiş gibi geliyor fakat sanatçıların birarada olması, gözyaşları içinde bir çabanın içinde yer alıyor olmalarının anlatılması oldukça etkileyici. Doğal olarak belgeselde hepsi birer süper kahraman gibi yansıtılıyor. Fakat kaydın 40. yıldönümüne yaklaşırken Afrika’da insani amaçlarla bugüne kadar 80 milyon dolar toplamış olduğu gerçeğini de geri plana atamayız. Bugünün yıldızları ise birlik olmak yerine kişisel yardım fonları oluşturmayı tercih ediyor. Artık dünya yıldızlarının biraraya gelip şarkı söylemesi ancak komedi skeçlerinde mümkün ve şarkılar artık dünyayı değiştirmiyor!
Dipnot: Ünlü prodüktör Quincy Jones’un kızı Rashida Jones ve Alan Hicks’in yönettiği Netflix’te yer alan Quincy belgeselini de hemen ardından izlemenizi öneririm…
OMM – Odunpazarı Modern Müze’de “Paribu ile Her Çarşamba Öğrencinin Günü”

Paribu’nun OMM – Odunpazarı Modern Müze ile iş birliği kapsamında “Paribu ile Her Çarşamba Öğrencinin Günü”.
- Nedir? UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan Odunpazarı’nda konumlanan OMM – Odunpazarı Modern Müze; süreli sergileri, Türkiye’den ve dünyadan çağdaş sanat eserlerini sanatseverlerle buluşturuyor. Paribu ve OMM iş birliğiyle her çarşamba öğrenciler, müzeyi ücretsiz ziyaret edebilecek.
- Nasıl? “Paribu ile Her Çarşamba Öğrencinin Günü” uygulaması, Türkiye’de öğrenim gören tüm öğrenciler için geçerli olacak. Öğrenciler kimlik kartlarıyla çarşamba günleri müzeyi ücretsiz ziyaret edebilecek. Paribu'nun bu iş birliğine özel “Evden okula, okuldan OMM’a” sloganıyla hazırladığı reklam filmi Paribu YouTube kanalında; OMM – Odunpazarı Modern Müze’nin güncel takvimi ise web sitesinde.
- Gelecekte: İstanbul dışında yer alan bir kültür sanat kurumuyla, OMM - Odunpazarı Modern Müze’yle, ilk defa iş birliği kuran Paribu, var olan iş birliklerine yenilerini ekleyerek kültür sanat alanındaki desteklerini sürdürmeyi hedefliyor.
Albüm incelemesi: MGMT - Loss of Life
Andrew VanWyngarden ve Benjamin Goldwasser’dan oluşan MGMT’nin beşinci stüdyo albümü "Loss of Life" tarihlerinin en olgun çalışması.

MGMT, pandemide TikTok’ta milyonlarca videoya fon müzik olan Little Dark Age şarkısıyla çok başka bir kitlenin radarına girdi. Geçen hafta da yazdığım gibi Z jenerasyonun ilgisini çektiler. Bu şarkı, grubun ilk popüler çalışması değildi. 2007’de yayınlanan ilk albümleri Oracular Spectacular rekor kıran şarkılara sahipti: Kids, Electric Feel, Time To Pretend... MGMT, ana akıma dahil olmamak için her albümde başka bir türe, başka bir müzikal dile tutundu. Değişmeyen tek şey ise gerek klipleri gerekse şarkı sözleri olsun sanatsal dokunuşlarından ödün vermemeleriydi.
Andrew VanWyngarden ve Benjamin Goldwasser’dan oluşan MGMT’nin beşinci stüdyo albümü Loss Of Life tarihlerinin en olgun çalışması olma özelliğine sahip.
MGMT’nin bu yeni albümü, vurmalı melodilerle dolu 6. yüzyıldan kalma Galli bir şairin eserini okuyan monoton bir ses ile başlıyor. “Süt neden beyaz?”, “Bira neden acıdır?” gibi sorulara sahip bir intro ile açılıyor uzunçalar ve hemen ardından Mother Nature başlıyor. Bu şarkı, albümün genel nostaljik ruh hâlini yansıtıyor. Hatta grup, parçanın bir kısmının Oasis etkisine sahip olduğunu da açıklıyor. Indie folk bir yanı da olan eser, baskın gitarlarla son buluyor.
Christine And The Queens ile düet yaptıkları Dancing In Babylon, Kiki Dee ile Elton John’un ünlü düeti Don’t Go Breaking My Heart’ı anımsatıyor. Hatta bu şarkı, 80’lerin romantik komedilerinin bitiş jeneriğine mükemmel bir eşlikçi bile olabilir. Şarkının, kusursuz bir vokal ve müzikal bütünlüğe sahip olduğunu da belirtmem gerek. Grup, Christine ile biraraya gelişini şöyle anlatıyor: “Birkaç yıl önce onunla e-posta yoluyla iletişim kurduk. Bu eser, henüz bir şarkı olmadan önce de pek çok farklı yöne savruldu. En sonunda 80’lerin güçlü bir pop şarkısı hissine sahip olduğunu anladığımızda bir düet yapmamız gerektiğini düşündük. Christine hayranı olduğumuzdan hemen onunla yeniden görüştük. Onunla çalışmak harikaydı. Sesi olağanüstü.”
Aynı şekilde People In The Streets de 80’lerden günümüze gelmiş bir Amerikan romantik pop bir şarkısı edasında. Melankolik yapıdaki şarkı sözlerinde bir anlam arayışını işitiyoruz. MGMT için yetişkinliği temsil eden şarkılardan biri de Bubblegum Dog. Glam rock tavrını barındıran şarkıda John Lennon ve Yoko Ono’nun oğlu Sean Lennon klavyelerde gruba eşlik ediyor. Şarkının klibinde ise bir zamanlar MTV’de hit olan 90’lar gruplarına selam çakan komik anlar var. Her ne kadar ikiliden Goldwasser, 90’larda klip çok izlemediğini ve bu benzetmeleri çekimler sırasında öğrendiğini söylese de...
Klipte Milo Venüsü’ne yapılan yolculuk
Bence albümün en dikkat çekici ve en iyisi Nothing To Declare... Bu şarkı bir önceki albümlerinden izler taşıyor. VanWyngarden vokali, girişteki akustik gitarla başlarken hüzün ile umudu harmanlıyor. Sözler, büyürken değişmek ve biraz da kaybolmakla ilgili. En sonunda da tüm olanları kabullenmekle alakalı. Şarkının klibi ise son dönemde izlediğim en duygusal ve en iyi kliplerden biri. Joey Frank’in yönettiği bu dokunaklı kısa bir indie filmi andıran klipte Inga Petry rol alıyor. Petry, klipte ABD’den yola çıkıp Paris sokaklarına varıyor. Yolculuğunu da yıllarca kendiyle yakın bulduğu Louvre’daki ikonik Milo Venüsü heykelinde tamamlıyor. Frank, Petry’i TikTok aracılığıyla keşfettiğini, klipte onun deneyimlerini samimi bir şekilde paylaşmak ve engellere dikkat çekmek istediğini söylüyor. Yönetmen ayrıca insanın hayatta yön bulma deneyimini vurguladığını da belirtiyor. Inga Petry ise şarkının güzellik ve melankoliyi yan yana getirdiğinin altını çiziyor. Milo Venüsü’nün de kendi hayatı için uygun bir metafor hâline geldiğinden bahsediyor. Bu arada Petry’e klip çekimlerinden kısa bir süre önce üçüncü aşama meme kanseri teşhisi konuluyor ve hislerini şöyle anlatıyor:
“Bireysel olarak şarkının ve filmin benim için farklı bir yankısı vardı. İlk çekimler sırasında bana 3. evre meme kanseri teşhisi konmuştu. Bu durum filme dair kişisel algımı değiştirdi. Bu çekimi bireysel bir deneyim hâline getirmye karar verdik. O an benim için bu şarkı, artık kişinin durumunu açıklamaması gerektiği anlamına gelmiyordu, daha ziyade yaşam alışkanlıklarına dair gerçek bir ifadeydi.”
Klibi mutlaka izleminizi öneririm.
Ağlayarak okuduğu kapanış şarkısı
Albümdeki Nothing Changes de giriş bölümü olarak The Cure esintilerini hissettiriyor. Davullar ve korolar bu şarkıda çok baskın. Phradie’s Song ise aşkla ilgili yürek parçalayıcı sözlere sahip. Albümle aynı adı taşıyan Loss of Life ise ürkütücü ve yoğun elektronik sesli bir final şarkısı. Uzunçaların umut dolu tonunun ardındaki gizemi çözüyor gibi... VanWyngarden, stüdyoda bu şarkıyı okurken gözyaşlarına boğulduğundan bahsediyor. Trompet sesleri ve synth'lerle bir atari müziği işitmemizi de sağlıyorlar. Bununla da puslu karanlığı aydınlatmaya çalışıyorlar:
“When thе world is born and life is ending
Then you lеarn to love your loss of life
When the morning comes and life is over
Anyone can love, anyone can love”
DNA’larına işleyen muzip sözler
Loss Of Life’ın prodüksiyonunu MGMT ile Patrick Wimberly üstleniyor. Ayrıca elektronik altyapısı ise David Fridmann ile çalışıyor olmalarından kaynaklanıyor. Danger Mouse ve Wilco gitaristi Nels Cline ve Oneohtrix Point Never, Mother Nature şarkısında gruba eşlik ediyor. MGMT ise bu albümün ruhunu şöyle anlatıyor:
“Kapsamlı bir kayıt. Bunu kayıttan hissettik. Şarkıların başlangıcı genellikle piyano veya akustik gitarla oluyordu. Dolayısıyla bu aynı zamanda duygusal açıdan daha doğrudan ve ham bir şey yapma isteğimizle de uyumluydu.”

Albümün kapak resmi, John Baldessari’nin 2006'da yaptığı bir sanat eserine ait. Ayrıca grup, bu albüm için konser vermeyeceklerini de açıkladılar. Bir süre hayranların bu albümü sadece evlerinde dinleyeceğini ve canlı duyamayacaklarını da belirttiler.
10 şarkıdan oluşan Loss Of Life’ta karanlığın ortasında anlam arayışındalar. Ama tüm bu varoluşsal krizin yanında her albümlerinde yer alan ve DNA’larına işleyen muzip şarkı sözlerini de eksik etmiyorlar. MGMT, popülerden uzak kalmaya çalıştıkça çok daha sanatsal işler yapmaya devam ediyor, tıpkı bu albüm gibi…





