19 Eylül Cumartesi sabahından herkese günaydın.
Ege’de uzun süredir Türkiye-Yunanistan ilişkilerinin en hassas başlıklarından biri olan karasuları yeniden gündemde. Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, uluslararası hukukun Yunanistan’a karasularını 12 deniz miline kadar genişletme hakkı verdiğini savunarak Atina’nın bu hakkı “uygun koşullar oluştuğunda” kullanabileceğini söyledi. Türkiye ise Yunanistan’ın Ege’de karasularını 12 mile çıkarmasına karşı 1995’te TBMM’nin kabul ettiği bildiriyi sürdürüyor; bildiri hükümete askerî önlemler dahil gerekli tedbirleri alma yetkisi veriyor.
Rusya’da ise 450 üyeli Devlet Duması’nı belirleyecek üç günlük seçim başladı. Bu, Moskova’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinden bu yana yapılan ilk parlamento seçimi. Savaşa karşı çıkan Yabloko’nun ulusal parti listesi Yüksek Mahkeme tarafından seçimden çıkarılırken bazı Yabloko adayları bireysel bölgelerde yarışmayı sürdürüyor; muhalif siyasetçilerin hapsedilmesi, sürgüne gitmesi veya adaylıklarının engellenmesi nedeniyle seçimin koşulları ise eleştiri konusu oluyor. Oylama Pazar günü sona erecek.
Haftanın Okuması kanalında Ümit Alan, dikkat ekonomisinden niyet ekonomisine geçiş yapan reklamcılığı odağına alıyor ve ChatGPT’nin test ettiği Sponsorlu Ajanlar uygulamasının olası etkilerine eğiliyor.
- O sırada Aposto'da: Aposto'nun yaz gündemi elinizde tutup, sayfalarını çevirebileceğiniz bir dünyaya taşındı. Aposto Gazete'nin Yaz 2026 sayısı, İstanbul'da akşam 6'dan sabah 6'ya gece ekonomisine odaklanan Soli ekiyle birlikte yayında.
Bugün ayrıca bültende:
💵 TCMB’den 5 milyar dolarlık satış
🇯🇵 Japonya’da faiz 31 yılın zirvesinde
🛢️ Aramco Avrupa sevkiyatını kesiyor
🧠 Neuralink düşünceleri sese döktü
🧬 Anthropic’ten biyoloji laboratuvarı
🦠 Fiji’de HIV acil durumu
🍽️ Bruno Verjus’tan fine dining’e veda
Günün çalma listesi | Autumn Jazz
İyi hafta sonları.
Aposto GündemHer sabah 06.30'da 5 dakikalık gündem özeti e-posta kutunda. Piyasalar, ekonomi, iş dünyası, politika, teknoloji ve hafta sonu ekleri; kısa, yalın, öz bir şekilde.
10 maddede bu hafta
Bir çırpıda geçen haftanın öne çıkan gelişmeleri.

- Fon krizi borsayı sarstı: Pusula ve ardından Tera Portföy fonlarında yaşanan likidite sorunları Borsa İstanbul’da satış dalgasına dönüştü; BIST 100’de devre kesici çalışırken SPK yedi portföy şirketine ait 130 fonun tasfiyesine karar verdi, TCMB ve BDDK da piyasayı destekleyici tedbirler aldı.
- Fed yeniden faiz artırdı: ABD Merkez Bankası, Temmuz 2023’ten bu yana ilk kez politika faizini 25 baz puan artırarak %3,75-%4 aralığına çıkardı; üyelerin tahminleri yıl sonuna kadar bir faiz artışının daha gündemde olduğuna işaret etti.
- Yapay zekada fren tartışması: Anthropic CEO’su Dario Amodei yapay zeka geliştirme hızının güvenlik mekanizmalarının yetişebilmesi için yavaşlatılmasını önerirken OpenAI ve Google’la güvenlik görüşmeleri başladı; ABD Başkanı Donald Trump ise yavaşlama çağrılarına karşı çıktı.
- OpenAI, altı ayrı “uyumsuz/model davranışı” vakasını yayımladı ve bundan sonra bu tür olayları sistematik biçimde açıklayacağı yeni bir çerçeve duyurdu. Vakalar arasında modellerin hataları gizlemeye yönelik talimatlar bırakması, izinsiz API anahtarı kullanması ve dosyaları izinsiz internete yüklemesi var.
- Suudi-Husi gerilimi tırmandı: Yemen’de Husilerin Marib yönündeki ilerleyişine Suudi hava saldırıları eşlik ederken Riyad, Mekke’nin bir İHA’yla hedef alındığını öne sürdü; Husiler suçlamayı reddetti.
- Cuma günü Suudi Arabistan’ın hasar gören Doğu-Batı petrol hattını kısmen yeniden devreye almaya çalıştığı ve Umman açıkları üzerinden sevkiyatı artırdığı bildirildi; arz kaygılarının hafiflemesiyle Brent petrol yaklaşık %2 geriledi.
- Uzayda ve Baltık’ta gerilim: ABD, yörüngede silah konuşlandırdığını ilk kez açıkça kabul ederken Danimarka bir Rus savaş gemisinin helikopterine işaret fişeği attığını bildirdi; Litvanya hava sahasına giren patlayıcı yüklü bir İHA da NATO uçağı tarafından düşürüldü.
- İsveç’te iktidar değişimi: Başbakan Ulf Kristersson, genel seçimlerde sağ blokun Magdalena Andersson öncülüğündeki merkez sol blokun gerisinde kalmasının ardından istifasını sundu. İsveç Meclis Başkanı Andreas Norlén, Magdalena Andersson’u hükümet kurma imkanlarını araştırmakla görevlendirdi.
- “Ailem Güvende” operasyonları genişledi: Kaos GL yöneticilerinin de hedef alındığı operasyonlarla başlayan süreçte İstanbul merkezli soruşturmada 20 kişi tutuklandı; hafta boyunca LGBTİ+ örgütleri, hak savunucuları ve çeşitli medya hesaplarına yönelik erişim engelleri de genişledi.
- Erdoğan’ın 2028 adaylığı gündemde: Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum, Erdoğan’ın yeniden aday olabilmesi için TBMM’nin seçimleri yenileme kararı alması gerektiğini söyledi ve 16 Nisan 2028’i olası seçim tarihi olarak işaret etti; karar için en az 360 milletvekilinin desteği gerekiyor.
- CHP İstanbul’da tedbir kalktı: İstanbul 45. Asliye Hukuk Mahkemesi, CHP İstanbul İl Kongresi’ne ilişkin ihtiyati tedbirleri kaldırdı; tedbir kapsamında görevlendirilen Gürsel Tekin ve geçici heyetin görevi sona erdi.
- NAZA Venedik’ten ödülle döndü: Yuval Abraham ve Rachel Szor’un, Gazze’de kullanılan gözetleme ve yapay zeka destekli hedefleme sistemlerini 24 İsrailli asker ve istihbarat görevlisinin tanıklıkları üzerinden ele alan NAZA belgeseli Venedik Film Festivali’nde Özel Jüri Ödülü’nü kazandı.
- Ödülün ardından İsrail Kültür Bakanı Miki Zohar, istihbarat servisi Şin-Bet’ten filmin kaynaklarının soruşturulmasını istedi; ayrıca Netanyahu’nun “askerleri karalayan” İsraillilerin vatandaşlığının geri alınmasını mümkün kılacak bir düzenleme hazırlığında olduğu bildirildi.
• Gürlek’ten 2028 seçim mesajı: Adalet Bakanı Akın Gürlek, 2028’de "Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı yeniden seçmek için" seçim düzenleneceğini söyledi.
- Bir adım geriden: Açıklama, Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Mehmet Uçum’un Erdoğan’ın yeniden adaylığı için TBMM’nin seçimlerin yenilenmesine karar vermesi gerektiğini söylemesinin ardından geldi.
• Fon krizinde 4 tutuklama: Adalet Bakanı Akın Gürlek, sermaye piyasalarındaki şüpheli işlemlere ilişkin soruşturmalarda 4 kişinin tutuklandığını ve 51 kişiye yurt dışına çıkış yasağı getirildiğini açıkladı; SPK ise tasfiye kararı verilen 131 fon için İş Bankası ile Ziraat Bankası’nı görevlendirdi.
- Ayrıntılar: Tera Portföy fonlarının tasfiye sürecini İş Bankası, A1 Capital, Atlas, Bulls, Hedef, Pardus ve Pusula Portföy fonlarının sürecini Ziraat Bankası yürütecek; tasfiyelerin en fazla üç ayda tamamlanması öngörülüyor.
- Açıklama: Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, alınan tedbirlerin şu aşamada yeterli olduğunu, tasfiye sürecinin borsayı baskı altına almasını beklemediklerini ve piyasanın geneline yayılmış sistemik risk görmediklerini söyledi.

• Rusya sandık başında: Rusya’da 450 üyeli Devlet Duması’nın belirleneceği üç günlük parlamento seçimi başladı; oylama, Moskova’nın Şubat 2022’de Ukrayna’ya yönelik geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana yapılan ilk parlamento seçimi.
- Ayrıntılar: Ukrayna’da ateşkes çağrısı yapan Yabloko ulusal parti listesinden çıkarılırken partinin bazı adayları bireysel seçim bölgelerinde yarışıyor; yetkililer yaklaşık 200 savaş gazisinin de seçimlere katıldığını belirtiyor.
- Bununla birlikte: Rus yetkililer seçimin şeffaf ve adil olduğunu savunurken muhalif siyasetçilerin hapsedilmesi, sürgüne zorlanması ve adaylıklarının engellenmesini eleştirenler de var.
• Miçotakis’ten 12 mil mesajı: Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, ülkesinin karasularını 12 deniz miline kadar genişletme hakkının uluslararası hukukla güvence altında olduğunu savunarak Atina’nın bu hakkı uygun koşullar oluştuğunda kullanabileceğini söyledi.
- Bir adım geriden: TBMM’nin 8 Haziran 1995 tarihli bildirisi, Yunanistan’ın Ege’de karasularını 12 mile çıkarması hâlinde hükümete askerî önlemler dahil gerekli tedbirleri alma yetkisi veriyor; Türkiye Dışişleri Bakanlığı bildiriyi “siyasi uyarı” olarak tanımlıyor ve geçerliliğini koruduğunu belirtiyor.
- Bununla birlikte: Yunanistan ve İsrail donanmaları, Doğu Akdeniz’de iki Yunan fırkateyni ve iki İsrail füze gemisinin katıldığı ortak tatbikat düzenledi; yüksek zorluk dereceli tatbikatta tehditlere müdahale, arama kurtarma ve acil durum senaryoları çalışıldı.
• İBB davasına ek iddianame: İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, İBB iştiraki Ağaç ve Peyzaj AŞ’ye ilişkin soruşturmada 29 kişi hakkında 195 sayfalık ek iddianame hazırladı; 12 yeni eylemin yer aldığı dosya İstanbul 33. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından kabul edilerek 414 sanıklı ana davayla birleştirildi.
- Ayrıntılar: Ana iddianamedeki 143 eyleme 144’ten 155’e kadar numaralandırılan 12 eylem eklenirken ek dosyada tutuklu bulunan altı sanığın tutukluluk hâlinin devamına karar verildi.
• Yavuzyılmaz’dan DTÖ açıklaması iddiası: Yeni Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz, Çin’in Türkiye’ye elektrikli ve hibrit araçlara yönelik bazı uygulamaları değiştirme çağrısının kamuoyundan gizlendiğini öne sürdü.
- Bir adım geriden: Çin Ticaret Bakanlığı söz konusu çağrıyı 28 Temmuz’da kamuya açık olarak yayımlamış, Türkiye Ticaret Bakanlığı da panel kararına ilişkin değerlendirmesini 29 Temmuz’da duyurmuştu.
- Ayrıntılar: Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) paneli, Türkiye’nin Çin menşeli elektrikli araçlara uyguladığı ek vergiler ile bazı ithalat koşullarını örgüt kurallarıyla uyumsuz bulurken Ticaret Bakanlığı kararın henüz kesinleşmediğini, Türkiye’nin temyiz hakkının bulunduğunu ve herhangi bir tazminat yükümlülüğü doğmadığını belirtiyor.
• Günday’ın avukatından HSK başvurusu: Kaşif Kozinoğlu’nun ölümüne ilişkin soruşturmada iki ayrı suçlamayla tutuklanan gazeteci Selahattin Günday’ın avukatı Hüseyin Ersöz, soruşturmayı yürüten Silivri Cumhuriyet Başsavcı Vekili Ebubekir Efe ile tutuklama kararlarını veren Sulh Ceza Hâkimi Ali Emre Irmak hakkında Hâkimler ve Savcılar Kurulu’na (HSK) başvurdu.
- Ayrıntılar: Ersöz, 12 Eylül’deki ilk tutuklama kararına itiraz edilmesinden birkaç saat sonra Günday’ın bu kez “suç işlemek amacıyla örgüt kurma” suçlamasıyla yeniden tutuklanmasını hukuka aykırı bulduklarını belirterek Efe ve Irmak hakkında inceleme başlatılmasını ve tedbiren görevden uzaklaştırılmalarını talep etti.
• TCMB’den 5 milyar dolarlık satış: Reuters’ın bankacılık kaynaklarına dayandırdığı haberine göre Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), fon piyasasındaki likidite sıkışıklığının Borsa İstanbul’da satışları artırdığı Çarşamba günü yaklaşık 5 milyar dolarlık döviz satışı gerçekleştirdi.
- Ayrıntılar: TCMB ertesi gün TL likiditesini desteklemek amacıyla haftalık repo fonlamasını artırdı ve bankaların Bankalararası Para Piyasası’ndaki borçlanma limitlerini yükseltti; piyasadaki repo fonlaması 300 milyar liraya çıktı.
• Japonya’da faiz 31 yılın zirvesinde: Japonya Merkez Bankası (BOJ), politika faizini 25 baz puan artırarak %1,25’e çıkardı; böylece faiz oranı 1995’ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
- Ayrıntılar: BOJ, 2024’te eksi %0,1 seviyesinde bulunan faizi son iki buçuk yılda altı kez artırırken Ağustos’ta çekirdek enflasyon %1,7’ye gerilese de enerji fiyatlarındaki yükseliş ve zayıf yen fiyat baskılarını artırıyor.
- Geniş açı: Fed ve Avrupa Merkez Bankası’nın da bu ay faiz artırmasının ardından BOJ’un kararı, İran savaşı ve Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların küresel enerji fiyatları üzerinden merkez bankalarının para politikasına etkisini gösteriyor.
• Aramco Avrupa sevkiyatını kesiyor: Bloomberg’e konuşan konuya yakın kaynaklara göre Saudi Aramco, Doğu-Batı petrol boru hattına yönelik saldırının ardından Avrupa’daki en az iki rafineriye Ekim’de ham petrol tahsis edilmeyeceğini bildirdi; kaynaklar kararın tüm Avrupalı alıcıları kapsadığını söyledi.
- Ayrıntılar: Aramco konuya ilişkin resmî açıklama yapmazken saldırı nedeniyle kapatılan hattın birkaç gün içinde kısmen, yaklaşık altı hafta içinde tamamen yeniden devreye alınmasının beklendiği bildirildi.
- Geniş açı: Uluslararası Enerji Ajansı’na göre OECD üyesi Avrupa ülkeleri Haziran’da Suudi Arabistan’dan günlük 577 bin varil ham petrol ithal etti; Polonyalı Orlen kesintinin ardından alternatif tedarik için 10’dan fazla ihale açtı.
• Yapay zekanın asılsız raporu: CNN’in dört kaynağa dayandırdığı habere göre ABD ordusu, İran savaşı sırasında bir Çin gemisinin nükleer silah programı bileşenleri taşıdığı yönündeki yapay zeka destekli istihbarat raporu üzerine gemiyi durdurmaya hazırlanırken raporun hatalı olduğu son anda fark edildi.
- Ayrıntılar: CNN’e göre silahlı askerler gemiye çıkmaya hazırlanmış ve askerî uçaklar havalanmıştı. Özel Operasyonlar Komutanlığı’nda görevli bir analistin kullandığı chatbot, açık kaynak verileri ile gizli sinyal istihbaratını birleştirirken geminin yükünü yanlış tanımladı.
- Geniş açı: ABD Savunma Bakanlığı’nın Ocak’ta açıkladığı “Yapay Zeka Hızlandırma Stratejisi”, yapay zekanın harekat planlamasından “kill chain” uygulamalarına kadar askerî karar destek süreçlerinde kullanımını hızlandırmayı hedefliyor.
• AB’den “Ailem Güvende” açıklaması: Avrupa Birliği, “Ailem Güvende” operasyonları kapsamında LGBTİ+ bireyler, aktivistler, insan hakları savunucuları ve kuruluşlara yönelik gözaltılar, yasal işlemler ve erişim engellerini “endişeyle takip ettiğini” açıkladı; Türk makamlarına adil yargılanma güvencelerini koruma ve keyfî gözaltılara son verme çağrısı yaptı.
- Ayrıntılar: AB, LGBTİ+ bireylerin ifade, örgütlenme ve barışçıl toplanma özgürlüklerinin korunması gerektiğini belirterek Türkiye’ye geçen yılki Genişleme Raporu’nda yer alan ayrımcılıkla mücadele ve yasal çerçevenin güçlendirilmesi tavsiyelerini uygulama çağrısını yineledi.
• BM’den ABD’ye savaş suçu tespiti: Birleşmiş Milletler destekli İran Bağımsız Uluslararası Bilgi Toplama Misyonu, ABD’nin Şubat’ta Minab’daki bir ilkokul ile Lamerd’deki spor tesisi ve yerleşim alanına düzenlediği saldırıların savaş suçu oluşturduğuna inanmak için “makul gerekçeler” bulunduğunu bildirdi.
- Bir adım geriden: İranlı yetkililere göre Minab saldırısında yaklaşık 120’si çocuk 150’den fazla kişi hayatını kaybetti; misyon, okulun askerî amaçla kullanıldığına dair kanıt bulunmadığını ve ABD’nin hedefin askerî olup olmadığını doğrulamak için gerekli önlemleri almadığını belirtti.
- Öte yandan: Aynı rapor, İran makamlarının 2025 sonu ve 2026 başındaki hükümet karşıtı protestolara yönelik müdahalelerinde insanlığa karşı suç işlendiğine ilişkin bulgulara da yer verdi; ABD yönetimi raporun güvenilirliğini reddederken Pentagon kendi soruşturmasının sürdüğünü bildirdi.
• Nijerya’da gözaltında 37 ölüm: Nijerya’nın Nijer eyaletinde yasa dışı madencilik şüphesiyle gözaltına alınan 37 kişinin Nijerya Güvenlik ve Sivil Savunma Ajansı (NSCDC) gözetimindeyken hayatını kaybetmesinin ardından eyalette 24 saatlik sokağa çıkma yasağı ilan edildi.
- Ayrıntılar: Nijer Valisi Mohammed Umaru Bago, eyalette üç günlük yas ilan edildiğini, tüm madencilik faaliyetlerinin askıya alındığını ve NSCDC eyalet komutanı Suberu Siyaka Aniviye ile ekibinin görevden uzaklaştırıldığını açıkladı.
- Bununla birlikte: Aniviye ilk değerlendirmelerde olası bir salgından şüphelenildiğini söylerken yerel basın, yaklaşık 65 kişinin havalandırması yetersiz bir hücrede tutulduğunu ve ölümlerin bu koşullardan kaynaklanmış olabileceğini öne sürdü.
• Kont Spencer’dan Charles iddiası: Prenses Diana’nın kardeşi Kont Charles Spencer, yakında yayımlanacak anı kitabında Kral Charles’ın Diana’nın 1997’deki ölümünün ardından kendisine “Çok geçmeden unutacağız” dediğini öne sürdü.
- Ayrıntılar: Spencer, sözlerin William ve Harry’nin cenaze kortejinde yürümesine itiraz ettiği telefon görüşmesinde söylendiğini yazdı; Buckingham Sarayı ise anıların yıllar içinde “farklı bir renge bürünebileceğini” belirterek iddiaya karşılık verdi.
- Bir adım sonrası: Kraliyet Ailesi’ne yönelik eleştiriler içermesi beklenen Swan Song: Diana, My Sister gelecek hafta yayımlanacak.
• Pentagon’dan yeni UFO belgeleri: ABD Savunma Bakanlığı, Başkan Donald Trump’ın talimatıyla yürütülen gizlilik kaldırma programı kapsamında UFO ve tanımlanamayan anomalik fenomenlere (UAP) ilişkin 71 dosyadan oluşan altıncı belge grubunu yayımladı.
- Ayrıntılar: Belgelerde 1952’de Utah üzerinde görüntülenen nesnelere ait kayıtların yanı sıra UAP’lara ilişkin yaklaşık 22 milyon dolarlık bir hükümet araştırmasını belgeleyen 2008 tarihli harcama raporu da bulunuyor; Pentagon yeni dosyaları kademeli olarak yayımlamayı sürdüreceğini açıkladı.
• Doğu Afrika’da kıtasal ayrılma: Columbia Üniversitesi öncülüğündeki araştırmacılar, Kenya ve Etiyopya arasındaki Turkana Yarığı’nda kıta kabuğunun merkezde yaklaşık 13 kilometreye kadar inceldiğini ve bölgenin kıtasal kopuşa daha önce düşünülenden ileri bir aşamada olduğunu tespit etti.
- Ayrıntılar: Nature Communications’ta yayımlanan araştırmaya göre yarığın dışındaki 35 kilometreyi aşan kabuk kalınlığı merkezde 13 kilometreye düşerken “necking” adı verilen incelme evresinin yaklaşık 4 milyon yıl önce başladığı belirlendi.
- Bir adım sonrası: Araştırmacılar, incelmenin sürmesi hâlinde kıta kabuğunun sonunda tamamen kopabileceğini ve uzun jeolojik zaman ölçeğinde yeni bir okyanus havzasının oluşabileceğini belirtiyor.
• Anthropic’te AI, Ar-Ge çalışmalarının %26’sını yürütüyor: Anthropic, Claude modellerinin şirket içindeki yapay zeka araştırma ve geliştirme çalışmalarının %26’sına öncülük ettiğini ve Ağustos itibarıyla şirkette yürütülen araştırma çalışmalarının %90’ından fazlasında insanlarla birlikte çalıştığını açıkladı.
- Ayrıntılar: Claude’un bu çalışmaların hiçbirinde tamamen otonom olarak çalışmadığını vurgulayan şirket, modelin Ar-Ge’ye katkısının Mart ayında ölçülen %1 seviyesinden %26’ya yükseldiğine dikkat çekti. Ayrıca Ağustos ayında Anthropic’in ana platformunda yaklaşık 30 bin yapay zeka ajanı eşzamanlı olarak araştırma ve mühendislik çalışmaları yürüttü. Ajanlar, bu çalışmalarda 1 milyardan fazla karar aldı. Her 47 bin karardan biri, güvenlik kontrolleriyle engellendi.

• Pinterest, Restyle aracını duyurdu: Pinterest, kullanıcıların evlerinin fotoğraflarını çekerek bu fotoğraflar üzerinde yapay zekayla yeni dekorasyon fikirleri denemesine olanak tanıyan Restyle özelliğinin deneme sürümünü ABD ve Kanada’da kullanıma açtı.
- Ayrıntılar: Pinterest Intelligence tarafından desteklenen Restyle ile kullanıcılar fotoğraflarına mobilya, duvar dekorasyonu, aksesuar ve bitki ekleyebilecek ya da alandaki aydınlatma veyaduvar rengini değiştirebilecek. Yeni araçla, odadaki nesneler tek tek değiştirilebilecek veya silinebilecek. Benzer şekilde Pinterest’te bulunan ürünler de fotoğrafa eklenebilecek. Kullanıcılar ayrıca, yapay zekadan odalarını “bohem” veya “endüstriyel” gibi farklı dekorasyon tarzlarında yeniden tasarlamasını isteyebilecek.
• OpenAI, Astra for Law’u tanıttı: OpenAI, GPT-6 Astra tabanlı Astra for Law’u kullanıma sundu.
- Ayrıntılar: Hukuk firmaları ve hukuk yazılımı sağlayıcılarının araştırma yapmasına, hukuki metinler hazırlamasına ve avukatlara yönelik özel uygulamalar geliştirmesine yardımcı olmak için tasarlanan Astra for Law, GPT-6 Astra modelini ABD’deki emsal kararlar, yargısal görüşler, yasalar, düzenlemeler ve hukuki kaynaklardan oluşan bir veri tabanıyla birleştiriyor. Araçta Relativity, Clio, Intapp ve Thomson Reuters gibi yazılım sağlayıcılarıyla entegrasyonlar da bulunuyor.
Sanatın izlerini görünür kılmak: Asperox Contemporary Istanbul’da
Sanat iz bırakır, temizlik ise o izleri siler mi? Beyaz Kâğıt, 20. yılında Asperox ile bu algıyı tersine çeviriyor ve Contemporary Istanbul 2026’da "Ortak Partner" olarak sanatın izlerine yeni bir alan açıyor. 23-27 Eylül'de Tersane İstanbul’da gerçekleşecek etkinlikte marka; bu kez izleri silmek yerine, geçmişten bugüne taşınan kültürel birikimin üzerindeki perdeyi kaldırıyor.
Proje kapsamında, çağdaş sanatın güçlü isimleri Ardan Özmenoğlu ve Murat Palta; gündelik yaşamın tanıdık bir nesnesi olan Asperox’u kendi sanat pratikleriyle yeniden yorumluyor. Evlerimizin duyusal hafızasından ilham alan "Asperox Retro Oda" enstalasyonu ise geçmişin o "pirüpak" temizlik günlerini anımsatarak ziyaretçileri nostaljik bir yolculuğa davet ediyor.
Zamana meydan okuyan kültürel izleri keşfetmek ve kendi hatıralarınızı yeniden "parlatmak" için Tersane İstanbul'daki bu eşsiz deneyime ortak olabilir, CI21 x Asperox projesinin tüm detaylarını buradan inceleyebilirsiniz.

Sponsorlu ajan reklamcılığı: Reklamı izlemek yerine, reklamla sohbet etmeye ne dersiniz?
Reklamcılık artık dikkat ekonomisinden niyet ekonomisine geçiş yapıyor. ChatGPT’nin test ettiği Sponsorlu Ajanlar, markaların tüketicinin karar verme konuşmasına doğrudan katılmasını sağlayan yeni bir katman açıyor. Kişiselleştirilmiş iknanın birim maliyeti neredeyse sıfıra inerken mesele, anlatının nerede durduğu ve kimin adına konuştuğunun her aşamada görünür olup olmamasında düğümleniyor.
Yazı: Ümit Alan
Dükkanın kapısına asılı diyafonun tuşuna basılı tutuyor ve caddenin gürültüsünü bastırmak için çocuk sesimle bağırıyorum: “Ruşen Optik’e iki çay, biri açık limonlu!” Çaylar söylendiğine göre, satış büyük ölçüde garanti demekti.
Çaylar bazen satış diyaloğunun başında, bazen ortasında, bazen sonunda söylenirdi. Muhabbetin ritmi bunu belirlerdi ki, iyi esnaflık biraz da muhabbet ehli olmak demekti. Böylece, satışa ikna konuşmasını çok erken yaşlarda, çıraklıkla başladığım bir gözlükçü dükkanında gördüğümü söyleyebilirim.
İkna için satır aralarını çok iyi okumak şarttı. Daha önceden tanışılmasa bile müşterinin sosyoekonomik seviyesi o muhabbetten çıkarılır ve ona göre bir argüman seti ortaya dökülürdü. Sonraki yıllarda bu pratiğin reklam yazarlığı ve iletişim danışmanlığında dolaylı olarak işime yaradığını düşündüm hep. Ancak o diyalogların bir gün reklamının kendisinin yerini alma ihtimalinin doğacağını pek düşünmemiştim.
Çünkü kitlesel iletişim çağında büyümüştüm. Markalar yukarıdan aşağıya reklam yapar, tüketiciyi satış noktasına çekerdi. Sonrası satış görevlisinin, tezgahtarın, esnafın işiydi.
Neymiş bu sponsorlu ajan reklamcılığı?
Yedi yıllık esnaflıktan en az 27 yazı altlığı çıkarmış bir esnaf eskisi olarak bu muhabbete de boşuna girmedim elbette. 16 Eylül’de OpenAI, ChatGPT içinde yeni bir reklam biçimini test etmeye başladığını duyurdu.
- Adı biraz tatsız: Sponsorlu Ajanlar (Sponsored Agents). Bu ajan lafına hiç ısınamadım ama daha çok sevdiğim "vekil" şeklindeki çevirisi de oturmadı. O yüzden ajandan devam.
Bu yeni reklam modelinde kullanıcı, bir reklama tıkladığında markanın sitesine gitmiyor. Onun yerine ChatGPT içinde, açıkça sponsorlu olarak etiketlenmiş ayrı bir sohbet açılıyor. Kullanıcı burada tıpkı bir tezgahtarla konuşur gibi konuşuyor. Kendisi için neyin önemli olduğunu anlatıyor, takip soruları soruyor ve hazır hissettiğinde markanın sitesine geçiyor.
• Neuralink konuşma güçlüğü yaşayan bir kullanıcının düşüncelerini sese döktü: Elon Musk’ın beyin-bilgisayar arayüzü girişimi Neuralink, klinik çalışmasına katılan ve konuşma güçlüğü yaşayan bir kişinin düşüncelerini bilgisayar üzerinden sese dönüştürerek iletişim kurduğu bir video yayımladı.
- Ayrıntılar: Kimliği ve sağlık durumuna ilişkin ayrıntılar açıklanmayan hastanın sistem aracılığıyla söylediği ilk cümle “Seni seviyorum” oldu. Neuralink, kullanılan cihazların hâlâ deneysel olduğunu ve ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanmadığını, videodaki sonucun da tüm katılımcılar için aynı olmayabileceğini vurguladı.
• Anthropic’ten biyoloji laboratuvarı: ABD merkezli yapay zeka şirketi Anthropic, San Francisco Körfez Bölgesi’nde fiziksel biyoloji deneyleri yürütmek üzere bir laboratuvar kurdu; şirket, Claude’un laboratuvar robotlarını sınırlı insan müdahalesiyle yönlendirebildiği sistemler üzerinde de çalışıyor.
- Ayrıntılar: Anthropic yaşam bilimleri yöneticisi Eric Kauderer-Abrams laboratuvarın varlığını doğrularken şirket sözcüsü tesisin özellikle ilaç keşfi amacıyla kurulmadığını belirtti; şirket nadir ve tedavisi zor hastalıklara yönelik biyoloji çalışmalarını genişletiyor.
• Fiji’de HIV acil durumu: Fiji hükümeti, ülkede her 60 yetişkinden birinin HIV’le yaşadığının tahmin edilmesi ve yeni enfeksiyonların 2010-2025 arasında 12 kat artması üzerine HIV’i “ulusal acil durum” ilan etti.
- Ayrıntılar: UNAIDS’e göre 2025’te ülkede yaklaşık 9 bin 100 kişi HIV’le yaşıyordu; bunların yalnızca %39’u HIV statüsünü biliyor, %22’si antiretroviral tedaviye erişebiliyordu. Hükümet ücretsiz test, koruyucu ilaç ve tedavi hizmetlerini genişletiyor.
- Geniş açı: Bulaş yolunun bilindiği yeni vakaların yarısından fazlası cinsel yolla, %42’den fazlası ise damar içi uyuşturucu kullanımıyla ilişkilendiriliyor; hükümet ortak enjektör kullanımını azaltmak için iğne ve şırınga programı başlatmaya hazırlanıyor.

• Bruno Verjus’tan fine dining’e veda: Paris gastronomisinin öne çıkan restoranlarından Table by Bruno Verjus, 22 Aralık 2026’da son servisini verecek. İki Michelin yıldızlı restoranın kurucusu ve şefi Bruno Verjus, kapanış kararını “Fine dining öldü” sözleriyle duyurdu.
- Arka plan: Küçük ve sade bir mekanda, gösterişten uzak ve ürün odaklı bir mutfak anlayışı sunan Table, 2023’te The World’s 50 Best Restaurants listesine 10. sıradan girdi; 2024’te 3., 2025’te ise 8. sırada yer aldı.
- Kimdir? Bruno Verjus, klasik bir şeflik kariyerinden gelmeyen; tıp, girişimcilik, gazetecilik ve yemek yazarlığının ardından mutfağa yönelen bir isim. Ürünü ve üreticiyi merkeze alan, tekniği ise malzemenin önüne geçirmeyen yaklaşımıyla çağdaş gastronominin dikkat çeken şeflerinden biri. Table’ın başarısı da Verjus’nun fine dining’in yerleşik kodlarını sorgulayan bu mutfak anlayışının uluslararası karşılığını gösteriyor.
• Creative People Talks & Hospitality Awards 2026’nın ödülleri: FoodinLife ve Sözen Group tarafından düzenlenen Creative People Talks & Hospitality Awards 2026, 7 Eylül’de Swissôtel The Bosphorus Istanbul’da üçüncü kez düzenlendi. “İlham Veren İnsanlar” temasıyla düzenlenen gecede gastronomi ve ağırlama sektörünün önde gelen isimleri biraraya geldi.
- Kimler kimler? 21 kategoride ödüller sahiplerini buldu. Gökmen Sözen’in ev sahipliğindeki gecede Maksut Aşkar, Ömür Akkor, Somer Sivrioğlu, Ebru Baybara Demir, Vedat Başaran ve Barış Tansever gibi sektörün dikkat çeken isimleri ödüllendirildi. Organizasyonun öne çıkan anları ve ödül alan tüm isimleri buradan okuyabilirsiniz.

• Masa Masa'nın İstanbul çıkarması: Londra’da kurulan Masa Masa, İstanbul’da Tavern ve Delicatessen’de düzenlediği iki ayrı akşamla Türkiye ve Meksika mutfaklarını aynı masa etrafında buluşturdu.
- Menüden: Tavern’de kokteyl eşleşmeli bar food’lar arasında çiğ köfte ve dana tartarlı çıtır tortilla, chipotle ve biber salçasıyla hazırlanan dana dili ve dil peynirli tortilla ile “masa” tortilla eşliğindeki kuzu tandır öne çıktı. Delicatessen’de ise Urfa biberi yağlı domates konsome; domates ve chipotle soslu, ceviz ve tulum peynirli fideo seco erişte; sütlaçtan ilhamla hazırlanan arroz con leche parfait ve lokumu andıran acılı meyve şekerleri sunuldu.
- Bir adım geriden: Masa Masa, ilk yemeğini 22 Mayıs'ta Dükkan London'da düzenledi. Ekip, pop-up yemeklerin yanı sıra yakın geçmişte "Designing a Menu (when you have too much to say)" adlı atölyeyle Londra'da Food Art Fair'de yer aldı.

Alternatif keşifler: Istanbul Fringe Festival
- Nedir? Festival. İlk kez 2019'da düzenlenen uluslararası performans sanatları festivali Istanbul Fringe Festival, 8. edisyonuyla sonbahara yeniden tiyatro heyecanı getiriyor. Türkiye ve dünyadan yenilikçi ve alternatif dans, performans ve tiyatro gösterilerine ev sahipliği yapacak festival aynı zamanda atölye çalışmalarıyla da sanatçılar için yarattığı etkileşim alanını genişletecek.
- Nerede? Çeşitli mekanlar
- Ne zaman? 19-26 Eylül

Onun evreni: Metro Boomin
- Nedir? Konser. The Weeknd, Drake, 21 Savage gibi isimlerin şarkılarının arkasındaki prodüksiyon dehası; trap'in karanlık, sinematik ve atmosferik estetiğini 2010'lar ve 2020'lerde ana akım hip-hop'ın en tanınabilir dillerinden birine dönüştüren prodüktörlerden Metro Boomin bu hafta şehirde.
- Nerede? KüçükÇiftlik Park
- Ne zaman? 22 Eylül
• Sahaflar Beyoğlu’nda buluşuyor: Beyoğlu Belediyesi’nin düzenlediği 15. Beyoğlu Sahaf Festivali, 19-27 Eylül’de Eski Fransız Yetimhanesi Bahçesi’nde nadir kitapları, sahaf mezatlarını, söyleşileri ve müzik dinletilerini biraraya getirecek.
- Programda ne var? Emin Nedret İşli, Haluk Oral, Yekta Kopan ve Murat Meriç’in de yer aldığı programda Beyoğlu ve Galata tarihinden edebiyata uzanan söyleşilerin yanı sıra 26 Eylül’de Münadi Murat Uncu yönetiminde sahaf mezatı düzenlenecek.
🔠 Haftanın kelimesi: Remigration. AfD’nin güçlenmesiyle Almanya’da göçmenlerin kitlesel biçimde “geri gönderilmesini” savunan remigration kavramı yeniden siyasetin merkezine yerleşiyor. Çiğdem Toprak, Almanya’da yaşayan Türklerle bu yükselişin gündelik hayatlarına, aidiyet duygularına ve ülkede kalma kararlarına nasıl yansıdığını Spektrum için konuştu.
❓ Haftanın sorusu: Türkiye’de neden yeniden planlamayı konuşuyoruz? Türkiye hâlihazırda beş yıllık kalkınma planları hazırlarken iş dünyası neden 10-15 yıllık yeni sanayi planları talep ediyor? Emircan Yaman, Türkiye’nin geçmişte fabrikalar kurarak başlayan planlama deneyiminden bugüne neyin değiştiğini EXANTE için inceledi.
🌿 Haftanın röportajı: 2026 Uluslararası Hrant Dink Ödülü sahibi Süheyla Doğan, Kazdağları’ndan kadın haklarına uzanan mücadelesini, maruz kaldığı baskıları ve geleceğe dair umudunu anlattı. Pelin Cengiz, Angst için konuştu.
🤖 Haftanın tartışması: Algoritma kime güveniyor? Alım kararlarımızı giderek daha fazla yapay zekaya danışıyoruz fakat araştırmalar, algoritmik tavsiyelerin arkasında hâlâ bağımsız insan deneyimine ve güvenilir üçüncü taraflara ihtiyaç duyduğumuzu gösteriyor. Cem Arıdağ, markaların algoritmik itibara giden yolunu inceliyor.
📊 Haftanın verisi: PISA’da yükseliş. Türkiye, PISA 2025’te fen bilimleri ve okumada OECD ortalamasının üzerine çıktı, matematikte ise ortalamanın 1 puan altında kaldı. Puanlardaki yükselişin kalıcı bir iyileşmeye işaret edip etmediğini eğitimci Ayşe Alan, Melisa Gülbaş'a anlatıyor.
DESTEKLİYORUZ:
📌 Üniversite yolculuğunda TEV gençlerin yanında: Eğitimde fırsat eşitliği için çalışan Türk Eğitim Vakfı, 2026-2027 akademik yılı üniversite bursu başvurularını başlattı. 15 bin öğrenciye ulaşması hedeflenen programla gençlere dokuz ay boyunca 8.000 TL karşılıksız destek sunuluyor. En önemli yenilik ise bursun artık KYK dahil diğer kurum destekleriyle eş zamanlı alınabilmesi.
Maddi katkının yanı sıra yemek, ulaşım yardımları ve etkinliklerle gençlere çok yönlü bir ekosistem sağlanıyor. Bu ağa katılmak için 8 Ekim’e kadar Obigenç uygulamasından başvurabilir, detayları buradan inceleyebilirsiniz.





