GÜNDEM
YASAMA
OTOMOTİV

📬 Güvenlik zaafı, etki ajanı

Türkiye'nin en stratejik kurumlarından TUSAŞ'a taksiyle gelen teröristler güpegündüz saldırı düzenledi. İktidar tepkiler nedeniyle Mayıs'ta geri çektiği etki ajanlığı yasasını başka bir torba yasanın içinde yeniden Meclis'e sundu.
AA

AA

23 Ekim Çarşamba günsonundan herkese merhaba.

Bugün gündemde Türkiye'nin en yüksek stratejik öneme sahip kurumlarından Ankara Kahramankazan'daki TUSAŞ'a taksiyle elini kolunu sallayarak gelen teröristlerin güpegündüz düzenlediği saldırı öne çıktı.

Bültende ayrıca iktidarın tepkiler üzerine Mayıs ayındaki 9'uncu Yargı Paketi taslağından geri çektiği "etki ajanlığı" düzenlemesini yeni bir torba yasa içinde tekrar TBMM'ye sunması ve Avrupalı otomotiv üreticilerinin Çin stratejisine derinlemesine bir bakış da yer alıyor.

İyi okumalar.

GÜNDEM

🔔 TUSAŞ’ın Ankara’daki tesislerine saldırı: İki terörist etkisiz hâle getirildi

Türkiye'nin stratejik kurumlarından Ankara Kahramankazan'daki TUSAŞ'a taksiyle elini kolunu sallayarak gelen teröristler güpegündüz saldırı düzenledi. İçişleri Bakanı Yerlikaya "Saldırıda 5 şehidimiz, 22 yaralımız var" dedi. Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler saldırının faillerinin PKK'lı olduğunu açıkladı.

🔔 TUSAŞ’ın Ankara’daki tesislerine saldırı: İki terörist etkisiz hâle getirildi

TUSAŞ'ın Ankara'nın Kahramankazan ilçesindeki tesislerinde 15.30 civarında patlama ve silah sesleri duyulması üzerine bölgeye güvenlik güçleri, itfaiye ve sağlık ekipleri sevk edildi.

Görüntülerde bir taksiyle tesis yakınlarına gelerek sivillere ateş etmeye başladıkları görülen teröristlerin, tesise vardiya değişimi sırasında saldırdığı bildirildi. TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, tesis içine yüksek miktarda patlayıcı ile geldiği anlaşılanın teröristlerin, Jandarma Özel Harekat'ın operasyonu sırasında kendilerini patlattığını ifade etti.

Saldırıyı düzenleyen biri kadın diğeri erkek 2 teröristin etkisiz hale getirildiğini bildiren İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, "Maalesef şehit sayımız 5 oldu" açıklamasında bulundu. Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu da 1'i ağır 19 yaralının bulunduğunu, 3 kişinin taburcu edildiğini söyledi. Yerlikaya teröristlerin kimlik tespit çalışmalarının sürdüğünü ifade etti.

Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler, saldırının faillerinin PKK'lı olduğunu açıkladı:

"Bu PKK'lı şerefsizlere hak ettikleri cezayı her seferinde veriyoruz, akıllanmıyorlar. Her zaman söylediğimi tekrar ediyorum, en son terörist ortadan kaldırılıncaya kadar bunların peşini bırakmayacağız."

Saldırıya yönelik soruşturmada bir Cumhuriyet Başsavcı Vekili ile 8 savcı görevlendirildi.

  • Erişim kısıtlamaları: RTÜK olaya ilişkin yayın yasağı getirirken saldırının ardından Twitter ve Instagram başta olmak üzere Türkiye'den internete erişimde sorunlar yaşandı.

Tepkiler

TBMM Genel Kurulu'nda konuşan DEM Parti Grup Başkanvekili Sezai Temelli, TUSAŞ saldırısını kınadı. Birkaç haftadır "toplumun beklentilerine yanıt veren önemli bir tartışmanın sürdürüldüğünü" söyleyen Temelli, yaşananlara karşın toplumun barış beklentisine yanıt verilmesi gerektiğini vurguladı:

“Çok üzgünüz. Yine insanlarımız öldü. Türkiye toplumu bu savaş, şiddet, ölümlerden kurtulmak isterken böyle bir olayla karşılaşıyoruz. Zamanlaması manidar. Provokasyon her tarafından belli olmaktadır.”

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, "TUSAŞ tesislerine yapılan hunhar terör saldırısını nefretle lanetliyor, aziz şehitlerimize rahmet, yaralı kardeşlerimize acil şifalar diliyorum" dedi.

TBMM Başkanvekili Celal Adan, "Devletimiz bugün, dünden daha güçlüdür. Her türlü terör eylemini, terör örgütlerini ezmeye muktedirdir" dedi.

Saldırıyı lanetleyerek başsağlığı ve geçmiş olsun mesajı iletenler arasında NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ve BM Genel Sekreteri Antonio, Guterres ile Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Ticaret Bakanı Ömer Bolat ile Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı da yer aldı. MİT Başkanı İbrahim Kalın'dan ise henüz bir açıklama gelmedi.

İlk kareler

İhlas Haber Ajansı, saldırıya ilişkin ilk görüntüleri paylaştı:

Teröristlerin yerleşkeye giriş anı güvenlik kameralarına yansıdı:

İHA

Hikâyeyi paylaşmak için:
YASAMA

‘Etki ajanlığı’ düzenlemesi: Ne hedefleniyor, neden eleştiriliyor?

“Etki ajanlığı" suçlamasıyla ilgili yasal düzenleme hazırlığı, sivil toplum kuruluşları ve gazetecileri hedef alacağı gerekçesiyle eleştiriliyor. Yasayla basın ve sivil toplumun daha çok yargılamayla karşılaşacağını söyleyen muhalefet, düzenlemenin demokrasiyi ve ifade özgürlüğünü olumsuz etkileyeceğine vurgu yapıyor.

‘Etki ajanlığı’ düzenlemesi: Ne hedefleniyor, neden eleştiriliyor?

TBMM Adalet Komisyonu'nda, AK Parti’nin “etki ajanlığı” düzenlemesinin de yer aldığı Noterlik Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi kabul edildi. Teklif, boşanma sürelerinin kısaltılması, “casusluk” suçlarına yapılan düzenlemeler, devlet üniversitelerinin Çocuk İzlem Merkezi kurabilmesi gibi maddeler içeriyor.

Bir adım geriden: AK Parti, tepkiler üzerine Mayıs ayındaki 9. Yargı Paketi taslağından geri çekilen "etki ajanlığı" düzenlemesini "Noterlik Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi" torba yasası içine yeniden dahil ederek geçen Cuma günü Meclis Başkanlığı'na sunmuştu.

Bir adım sonrası: İki gün süren görüşmelerde toplam 23 maddeden oluşan kanun teklifi komisyonda kabul edildi. Kanun teklifi önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulu'nda görüşülecek.

Neden eleştiriliyor? Türkiye’de gündeme gelen “etki ajanlığı" suçlamasıyla ilgili olası yasal düzenleme hazırlığı, sivil toplum kuruluşları ve gazetecileri hedef alacağı gerekçesiyle eleştiriliyor. Yasanın Meclis’ten geçmesiyle basın ve sivil toplumun daha çok yargılamayla karşılaşacağını söyleyen muhalefet, yasanın demokrasiyi ve ifade özgürlüğünü olumsuz etkileyeceğine vurgu yapıyor.

Tepkiler

Tasarıya tepki gösteren CHP Grup Başkanvekili Murat Emir, "Bir tartışma var; düne kadar kimse Abdullah Öcalan gelsin Meclis'te konuşsun diyemezdi. Bunu söyleyen bir başka ülkenin ajanı olmakla suçlanırdı ve altı saat içerisinde cezaevine konulurdu. Bugün bambaşka bir iklim var. Dün suç diye tanımladığınız bir şeyi bugün devletin bekası diye tanımlarsanız o zaman yargı ne yapacak” dedi.

CHP Aydın Milletvekili ve TBMM Adalet Komisyonu CHP Grup Sözcüsü Süleyman Bülbül de “etki ajanlığının” dünyada sadece Rusya iltisaklı ülkelerde olduğuna işaret etti: 

“Daha önce çıkarılan Dezenformasyon Yasası’ndan sonra dünyada sadece demokrasisi olmayan, özgür olmayan ülkelerde var olan, Gürcistan, Macaristan, Rusya, Çin’de var olan ‘etki ajanlığı’ maddesi geldi. Gündem ne? Gündem açık ve net. Yenidoğan çetesi, çocuk ölümleri, kadına yönelik şiddet, Narin dosyası. Gündem, şiddetin artık toplumda kabul edilemez bir noktaya gelmesi.”

Basın meslek örgütlerinden ortak açıklama: Yasa tasarısının belirsiz ve öngörülemez olduğunu söyleyen basın meslek grupları, yasanın amacının iktidar eleştirisini bastırmak ve gazetecilik faaliyetlerini kısıtlamak olduğunu savundu. “Etki ajanlığı” kavramının ceza kanununa eklenmesinin basın özgürlüğünü tehdit edeceği belirtilen bildiride, “Gazetecilik sadece bir meslek değil, aynı zamanda toplumun bilgilenmesini sağlama görevidir. İktidarın bu tür yasalarla toplumu sindirmeye çalışması, gazetecilik mesleğinin onuruna ve varlığına yapılmış açık bir saldırıdır” denildi:

“Bu düzenleme, gazetecilerin mesleklerini icra ederken her an ‘etki ajanı’ olarak damgalanma riskiyle karşı karşıya kalacakları bir ortam yaratacaktır. Ciddi bir şekilde belirsizlik içeren bu düzenleme, Türkiye’de ifade özgürlüğünün daha da kısıtlanmasına yol açacak ve halkın doğru bilgiye ulaşma hakkını ciddi şekilde ihlal edecektir.”

AİHM, Rusya'nın 'yabancı ajan' yasasını sözleşmeye aykırı buldu

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 107 farklı sivil toplum kuruluşunun başvurusu üzerine verdiği kararda, Rusya’nın “yabancı ajan” yasasını ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü ve özel hayatın gizliliği ilkelerine aykırı bularak ihlal kararı verdi.

Bir adım geriden: Rusya’da 2012’de yürürlüğe giren "Ticari Olmayan Kuruluşların Yabancı Ajan Görevlerini Yerine Getiren Faaliyetlerinin Düzenlenmesine İlişkin Rusya Federasyonu Yasama İşlemlerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun", 2022’de Ukrayna Savaşı’nın başlamasıyla çıkarılan sansür yasalarıyla birleşmişti.

Neden önemli? Rusya’da savaş karşıtı, muhalif veya Kremlin’e ters düşecek görüş bildirenler, yargı tehdidiyle karşı karşıya kalıyor.

Örnekler: Nobel Ödüllü Gazeteci Dmitry Muratov ve Sovyetler Birliği döneminden bu yana Rusya'nın en ünlü müzisyenlerinden biri olan Alla Pugaçeva Kremlin’in kararıyla “yabancı ajanlar” listesine eklendi. 74 yaşındaki Pugaçeva, Ukrayna savaşı karşıtı açıklamaları nedeniyle “yabancı ajan” suçlamalarıyla karşı karşıya.

Gürcistan'daki etki ajanlığı yasası: ‘Rusya yasası’

Gürcistan parlamentosunda kabul edilen tasarı, Türkiye'deki "etki ajanlığı" düzenlemesiyle benzerlikler gösteriyor. Düzenleme, Gürcistan kamuoyunda "Rusya yasası" olarak adlandırılıyor.

Düzenleme, fonlarının en az %20'si yurt dışından gelen sivil toplum örgütleriyle medya kuruluşlarının "yabancı bir gücün çıkarlarını gözeten organizasyon" olarak kayıt altına alınmasını şart koşuyor. Hükümet "şeffaflık" adına bu yönde adım attıklarını söylerken, muhalefet ise bağımsız basın ve sivil toplum kuruluşlarının bu yolla ajan olarak nitelendirilmesinden ve susturulmasından endişe duyduğunu ifade ediyor.

Bir adım geriden: Gürcistan’da Mayıs sonunda yürürlüğe giren “yabancı etki ajanlığı” yasası on binlerce kişinin geniş çaplı protesto eylemlerine sebep olmuş, protestolar dünyada da gündem olmuştu. 

  • AB ve ABD'nin kınadığı “yabancı etki ajanlığı” düzenlemesine yönelik protesto eylemleri ülkede şiddetle bastırılmış, bazı muhalefet liderleri gözaltına alınmıştı. AB, "yabancı etki ajanlığı" düzenlemesinin yasalaşması nedeniyle Gürcistan’ın üyelik sürecinin resmen askıya alındığını duyurmuş; Gürcistan’a yapılan mali yardımın da durdurulmasına karar verilmişti.

Dezenformasyon yasası, 18 ay içinde 30’dan fazla gazeteciye karşı kullanıldı

Yasa taslağıyla ilgili bir bildiri yayımlayan Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü (RSF), düzenlemeyi Türkiye’de son on yıldır devam eden otoriterleşme eğiliminin son halkası olarak gördüğünü açıkladı. Taslağı “yasalaştırmama” çağrısında bulunan örgüt, “Gazetecilerin etki ajanlığıyla suçlanması, Türkiye'de özgür, çoğulcu ve bağımsız gazeteciliği daha da zayıflatma riski taşımaktadır” uyarısını paylaştı.

  • Bildiride, Ekim 2022’de yürürlüğe giren “dezenformasyon” suçunun 18 ay içinde 30’dan fazla gazeteciye karşı kullanıldığı hatırlatıldı.
Hikâyeyi paylaşmak için:
OTOMOTİV

Avrupalı otomobil üreticilerinin Çin planı: Savaşma, barış

Çin otomotiv sektörünün Avrupa tehdidi son hızıyla devam ediyor. Paris Motor Show’da konuşulanlar ve yapılan açıklamalar, hep bu yöndeydi. Ancak anlaşılan o ki Avrupalılar, Çin ile savaşmayı bırakıp anlaşma yolunu aramaya başladı bile… 

Fransa merkezli Renault Grubu’nun CEO’su Luca de Meo, fuarda Avrupa’daki üretimi güvence altına almak için Çin merkezli otomobil markalarıyla işbirliği yapılması çağrısında bulundu. Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği’nde de başkanlık görevini üstlenen De Meo, Çin’deki otomobil üreticileriyle karşılıklı yarar sağlayacak bir anlaşma yapılmasının Avrupa’nın elektrikli araçlara geçişini hızlandırmaya ve üretim kapasitesini korumaya yardımcı olabileceğini vurguladı. De Meo ayrıca, Çin merkezli firmaların batarya teknolojisi ve tedarik zinciri üzerindeki hakimiyeti nedeniyle bu işbirliğinin Avrupa’daki otomotiv sektörünün geleceği için önemli olduğunu dile getirdi.  

Stellantis Grubu CEO’su Carlos Tavares ise Avrupa Birliği’nin (AB) Çin’de üretilen elektrikli araçlara getirdiği ek vergilerin Çin’deki üreticileri Avrupa’da tesis kurmaya zorladığını ve bu durumun bölgedeki atıl kapasite sorununu daha da kötüleştireceğini belirtti. Bu durumun yerel üreticilerin fabrika kapatmalarına neden olacağına dikkat çeken Tavares, AB’nin 2025 emisyon hedeflerindeki herhangi bir gecikmenin Avrupa merkezli otomobil üreticilerinin Çin’deki rakiplerinin daha da gerisinde kalmasına neden olacağını söyledi. 

Almanya’nın derdi başka 

Almanya’nın derdiyse başka… Volkswagen, Porsche, BMW ve Mercedes gibi Almanya merkezli dev markalar, dünyanın en büyük pazarı olan Çin’deki hakimiyetleri konusunda son yıllarda ciddi bir gerileme yaşıyor. Bir zamanlar Çin otomotiv pazarında önemli bir paya sahip olan bu markalar, yerli üreticilerin hızla yükselişinin yarattığı tehdit ile karşı karşıya kalıyor. 

Örneğin 2023 yılında Volkswagen, uzun yıllar sonra ilk kez Çin’de liderliği BYD’ye kaptırdı. Almanya’daki markalar, özellikle elektrikli araç endüstrisinde BYD, Nio ve Xpeng gibi Çin merkezli rakiplerine kıyasla çok geri planda kalmış durumdalar. Pandemi öncesi dönemde Almanya merkezli markaların Çin’deki pazar payı %25 civarındayken bu oran, şu anda %15’e kadar düştü ve hızla geriliyor. Elektrikli araç pazarında da bu pazar payı, %10 gibi çok daha düşük bir seviyede… 

Yıllardır Almanya’daki otomobil üreticileri, Çin’de yakaladıkları başarıya dayanarak büyük kârlar elde edip büyümelerini sürdürürken bu avantaj, artık resmen tükenmiş durumda. Çin’de yılın son çeyreğine ait satış rakamları da aslında bu tabloyu daha rasyonel bir biçimde ortaya koyuyor. Veriler, BMW’nin Çin’deki satışlarının %30, Porsche’nin %19, Volkswagen’in %15, Mercedes’in ise %13 oranında düştüğünü gösteriyor. 

Burada asıl önemli konu, Çin merkezli üreticilerin hızla Batılı üreticilerden vazgeçmeye başlaması… Çin’deki şirketler, artık yerli otomobillerin daha iyi yapıda olduğunu ve daha fazla özelliğe sahip olduğunu söylüyor. Ayrıca ülkede yerli araçların, daha uygun fiyatlara Avrupa’da üretilen modellere benzer veya bu modellerden daha üstün performans sunduğu düşünülüyor. 

BYD, Xpeng ve Nio gibi markalarla rekabet etmek neredeyse imkansız hâle geldiği için Almanya merkezli markaların da pek bir seçeneği kalmamış durumda. Bu markalara Avrupa ve Amerika pazarları daha fazla büyüme potansiyeli sunmuyor. Fakat Çin pazarından da çok fazla yatırım yaptıkları için isteseler bile çekilemiyorlar. 

Bu durum karşısında Almanya’daki markalar, stratejilerini yoğunlaştırıyor, elektrikli araçlarını iyileştirmeye yardımcı olacak Çin merkezli şirketlerle işbirliği yapıyor ve daha uygun maliyete yalnızca Çin pazarına yönelik yeni ürünler geliştiriyor. 

Gelecek yılın teması belli oldu: Karbon krizi 

2024’ün son çeyreğinde farklı bir konu daha gündeme geldi. Anlaşılan o ki Türkiye’yi de etkilemesi beklenen bu kriz, uzun bir süre daha gündemden düşmeyecek… 

AB, yeni bir mevzuat kapsamında 2025 yılından itibaren otomobil ve hafif ticari araçlarda her bir araç için kilometre başına atmosfere salınan karbon miktarını 95 gramla sınırlandıracak. Dünyanın en büyük otomotiv grupları de bu mevzuat nedeniyle sonuçları Türkiye’yi de yakından ilgilendiren önemli bir krizle karşı karşıya... Eğer üreticiler, yeterince elektrikli araç satamazsa oldukça yüklü cezalar ödeyecek ve belki de önümüzdeki yıldan itibaren benzinli ve dizel araç üreten fabrikalarında üretimi durdurmak zorunda kalacak. 

Ortaya çıkacak atıl kapasite ve daralan Avrupa pazarı da otomotiv üretiminin %80’ini Avrupa’ya ihraç eden Türkiye için büyük bir tehdit anlamına geliyor.

Para cezaları korkutuyor 

AB’nin 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girecek yeni mevzuatı, elbette Paris Motor Show’da da tartışıldı. Renault Grubu CEO’su Luca De Meo, açıklamasında mevzuat ertelenmezse 15 milyar avroya varan cezalar ödeyeceklerini ve Avrupa’da 2 milyon araçlık üretimin duracağını belirtti. “Herkes 10 sene sonradan, 2035 yılından bahsediyor. Fakat biz 2025’i konuşmak zorundayız; çünkü şimdiden zorlanmaya başladık” diyen De Meo ayrıca, AB’nin koyduğu sıkı kuralların uygulanması konusunda esneklik sağlanması gerektiğine işaret etti. 

Peugeot, Citroen, Opel, Fiat ve Alfa Romeo gibi markaları çatısı altında toplayan Stellantis Grubu’nun CEO’su Carlos Tavares ise karbon hedeflerinin ertelenmesi durumunda otomotiv sektörünün daha büyük sorunlarla karşı karşıya kalabileceğini belirtti. 2025’e ilişkin emisyon hedeflerindeki herhangi bir gecikmenin Avrupa’daki otomobil üreticilerinin Çin’deki rakiplerinin daha da gerisinde kalması anlamına geleceğini söyleyen Tavares, “Acı gerçek şu ki Çin’deki rakiplerimiz elektrikli araçları bizden üçte bir oranında daha ucuza üretiyor. Oyunumuzu geliştirmemiz gerekiyor. Duraksayarak geçirdiğimiz her saniye, gelişmek için kaybettiğimiz zamandır” ifadelerini kullandı.  

Tavares ayrıca, 2025 yılı emisyon hedeflerinin ve AB’nin 2035’te yalnızca sıfır emisyonlu araçların satılabileceği bir pazara dönüşme hedefinin sabit tutulmasının etik bir sorumluluk olduğunu dile getirdi. 

ÖTV gelir artışı ne anlama geliyor? 

Gelelim Türkiye otomotiv sektörü gündemine… Konu Türkiye olunca tabi ki akla ilk ÖTV geliyor. TBMM’ye sunulan 2025 bütçe teklifinde otomotiv sektöründen tahsil edilecek ÖTV gelirinin %64,4 artırılarak 818,8 milyar liraya çıkarılması öngörülüyor. 

Peki bu ne demek? 2024 yılında 497 milyar liralık hedefe ulaşılamadı. Bu yüzden yaklaşık 819 milyar liralık bir hedef, akla hemen ÖTV’de olası bir artışı getiriyor. Açıkçası kimse, “Bu kadarı da olmaz” diyemiyor. 

Kafalardaki bir başka gündem konusu da uzun zamandır güncellenmesi beklenen ÖTV matrahlarının düzenlenip düzenlenmeyeceği... Son 2 yıldır matrahlar güncellenmediği için Türkiye’de en ucuz otomobilin ÖTV’si, %80’den başlıyor. Buna bir de KDV eklendiğinde vergi yükü %116 oluyor. Fiyatlar arttıkça vergi gelirleri de katlanarak artıyor. 

Basit bir hesap yapmak gerekirse otomotiv sektörünün bu yılı 1 milyon 100 bin araçla kapatması bekleniyor. 2024’ün ÖTV hedefi ise 497 milyar liraydı. Yani bu hedef bile tutmayacak gibi gözüküyorken hangi matematik hesabı önümüzdeki yıl pazarda %64,4’lük bir artışı öngörüyor? 

Otomobil satışlarının %50 artması gibi bir ihtimal söz konusu olamayacağına göre muhtemelen ÖTV matrahlarında ciddi bir artış olacak. Ya da tüketiciyi ve otomotiv sektörünü başka bir sürpriz bekliyor…

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Aposto Günsonu

Aposto Günsonu

Hafta içi her gün 18.30’da o gün dünyayı ve Türkiye'yi şekillendiren gelişmeler e-posta kutunda. Kısa, yalın, öz.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir