31 Ağustos Pazartesi sabahından herkese günaydın.
İş dünyası, bir süredir oldukça büyük bir hobi ekonomisinin yükselişine tanıklık ediyor. Ortalama bir tüketici, artık bir koşucu olmaya karar verdiğinde daha tek bir kilometre bile koşmadan bir Tracksmith tayt, Garmin Fenix akıllı saat, Bandit çorap, Satisfy MothTech tişört ve Nike AlphaFly ayakkabı alıyor. Bu eğilim, markalar için devasa bir gelir kapısı yaratıyor.
Pareto’nun bu sayısında, müzisyenlerin yıllardır “Ekipman Edinme Sendromu” olarak adlandırdığı, fakat artık hemen hemen her hobiye yaklaşımı belirleyen bir eğilimi mercek altına aldık. Bu sendromun ardındaki psikolojik motivasyonları aktardığımız Günün Hikayesi’nde, markaların bu zaafları nasıl kullandığını da anlattık.
Bu sayıda şunlar da var:
📊 NVIDIA’nın ikinci çeyrek bilançosu
🛂 ABD’de H-1B vizesine yeni ücret önerisi
🛍️ Markaların AVM ihtilafı
🍔 Sodexo’da işten çıkarma
🤝 Meta’nın bağımlılık davasında uzlaşma
💰 Xpeng’in robotik birimine yatırım
- O sırada Aposto'da: Aposto'nun yaz gündemi elinizde tutup, sayfalarını çevirebileceğiniz bir dünyaya taşındı. Aposto Gazete'nin Yaz 2026 sayısı, İstanbul'un gece ekonomisine odaklanan Soli ekiyle birlikte yayında.
İyi okumalar.
Doğa
Paretoİş dünyasından içgörü, sektör analizleri ve gelecek öngörüleri her pazartesi ve perşembe e-posta kutunuzda.
• Girişimlerin yarısı hizmet sektöründe: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Türkiye'de geçen yıl aktif girişim sayısının 4 milyon 16 bini, bu girişimlerin elde ettiği toplam cironun ise 124,8 trilyon lirayı aştığını açıkladı.
- Ayrıntılar: 2025’te faaliyet gösteren girişimlerin %48,4’ü hizmet sektöründeydi. Bu sektörü %31,6 ile ticaret ve %12,4 ile sanayi takip etti. Girişim ve istihdam sayısında hizmet sektörü başı çekse de ciroda en büyük pay ticaret sektörünün oldu. Ticaret, 2025 yılındaki toplam cironun %46,8'ini oluşturdu.
• Markaların %77’si AVM’lerle karşı karşıya: 516 markayı çatısı altında buluşturan Birleşmiş Markalar Derneği (BMM) tarafından Temmuz ayında yapılan bir anket çalışması, markaların %77’sinin alışveriş merkezi (AVM) yönetimleriyle ortak alan giderleri konusunda ihtilaf yaşadığını ortaya koydu.
- Öte yandan: Sorunu yargıya taşıyanların oranı %6’da kaldı.
• H-1B vizesine yeni ücret önerisi: ABD’de Donald Trump hükümeti, teknoloji şirketlerinin yabancı çalışanları istihdam etmek amacıyla yaygın olarak kullandığı H-1B vizesi için 103 bin 265 dolarlık başvuru ücreti önerdi.
- Arka plan: H-1B vizesi, ABD’deki işverenlerin yabancı çalışanları uzmanlık gerektiren mesleklerde istihdam etmelerine olanak tanıyor. Göçmen statüsünde olmayan vizenin, daha önce yalnızca birkaç bin dolarlık bir başvuru ücreti bulunuyordu. Geçen yıl Trump, işverenlerin H-1B vize başvuruları için 100 bin dolarlık bir ücret ödemesini gerektiren bir bildiri imzalamış, ancak Haziran ayında federal mahkeme uygulamayı hukuka aykırı bularak iptal etmişti. Hükümet, yeni önerinin yılda yaklaşık 8,8 milyar dolar gelir sağlayacağını belirtti. Düzenleme önerisi için 30 gün boyunca kamuoyundan görüş toplanacak.
• Belçika'da kadınlar ücret eşitsizliğine dikkat çekmek için hapse girmeye çalıştı: Belçika merkezli kadın hakları kuruluşu ZIJkant, Eşit Ücret Günü kapsamında kadınların hapishaneye girebilmek için hırsızlık ve banka soygunu gibi absürt suçlar işlediği bir reklam kampanyası hazırladı.
- Ayrıntılar: Kampanya, Belçika'da çalışan mahkumların cinsiyet ayrımı olmadan aynı ücreti almasına karşın hapishane dışındaki kadınların erkeklerden ortalama %20 daha az kazanmasına dikkat çekti. Mortierbrigade tarafından hazırlanan reklam filmi, bu karşıtlığı “Hapishanede cinsiyete dayalı ücret farkı yok. Öyleyse bunu diğer her yerde ortadan kaldıralım” mesajıyla özetledi.
• Halkbank'tan ikincil halka arz adımı: Halkbank, sermayesini %25 artırarak 8,98 milyar liraya çıkarmayı öngören ikincil halka arz için Sermaye Piyasası Kurulu’na (SPK) başvurdu.
- Ayrıntılar: Sermaye artırımında mevcut ortakların rüçhan hakları kullandırılmayacak. İhraç edilecek HALKB paylarının borsada halka arz yöntemiyle satışa sunulması planlanıyor.
• SDT Uzay, 1,4 milyon dolarlık sipariş aldı: Yerli savunma sanayi şirketi SDT Uzay ve Savunma Teknolojileri, yurt içinde faaliyet gösteren bir müşterisinden savunma elektroniği alanında 1,40 milyon dolarlık sipariş aldı.
- Önemli ayrıntı: Ürünlerin teslimatı 2027 yılı içinde tamamlanacak.
• Aroma’nın konkordato davasında kritik gün: 1968 yılında kurulan Bursa merkezli içecek markası Aroma’nın konkordato talebinin 9 Eylül günü Bursa 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde yapılacak bir duruşmada inceleneceği açıklandı.
- Önemli ayrıntı: İsteyen alacaklılar, duruşmaya katılabilecek ve konkordato talebine ilişkin görüş ve itirazlarını mahkemeye sunabilecek.
• Nvidia'da rekor kâr: NVIDIA’nın geliri, yılın ikinci çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre %106 artarak 96,2 milyar dolara, net kârı ise %126’lık bir artışla 59,7 milyar dolara çıktı.
- Ayrıntılar: Şirket böylece Wall Street tahminlerini üst üste 15’inci çeyrek geride bırakmış oldu. Aynı dönemde yapay zeka çiplerine yönelik talebin etkisiyle şirketin veri merkezi gelirleri, %117 artarak 89 milyar dolara ulaştı.
• Meta bağımlılık davasında uzlaşma sağladı: Meta, ABD’de 29 eyaletin Facebook ve Instagram’ı bilinçli olarak gençlerde bağımlılık yapacak şekilde tasarladığı gerekçesiyle kendisine açtığı davayı daha fazla yargılamaya gitmeden çözüme kavuşturmak için uzlaşma anlaşması yaptı ve 18 milyar dolar ceza ödemeyi kabul etti.
- Ayrıntılar: 18 milyar dolarlık tazminat, 10 yıl içinde eyaletlere dağıtılacak. Şirket ayrıca, genç kullanıcıların platformlarına bağımlılığını azaltmaya yönelik bazı önlemler alacak. Bu kapsamda şirket, genç hesaplarında Facebook ve Instagram için günlük 2 saatlik kullanım sınırı getirirken kullanım süresi boyunca düzenli mola bildirimleri gösterecek. Bu hesaplarda gece 00.00-06.00 arasında uygulamalara erişim engellenecek ve okul saatlerinde bildirimler susturulacak. Beğeni sayıları ve makyaj filtreleri, gençlere kapatılırken yaş doğrulama ve ebeveyn denetimi özellikleri güçlendirilecek. Ayrıca yetişkinlerin gençlerle istenmeyen etkileşimleri sınırlandırılacak ve genç hesaplarının zararlı içerik raporlarına daha hızlı yanıt verilecek.
- Editörün önerisi: Big Tobacco’dan Big Tech’e: Meta davası sosyal medyayı değiştirebilir mi? | Quando, Doğa Yurduneri
• Sodexo’da işten çıkarma: Fransa merkezli kurumsal hizmet ve yemek kartı sağlayıcısı Sodexo, büyüme hızını ve küresel rekabet gücünü artırmak amacıyla yaptığı bir yeniden yapılanma planı kapsamında 1097 çalışanının işine son vereceğini açıkladı.
- Ayrıntılar: Şirket, ilk etapta Fransa'da 963 pozisyonu ortadan kaldıracak. İlk işten çıkarma turu, Sodexo’nun ülkedeki işgücünün %4’ünü etkileyecek. Takip eden süreçte grubun genel merkezini ilgilendiren ayrı bir idari yapılanma stratejisi kapsamında 134 pozisyon daha ortadan kaldırılacak.

Hobilerin ekonomisi: Markalar olmak istediğimiz kişiyi bize nasıl satıyor?
Yeni bir hobiye başlamak zaman, emek ve istikrar gerektiriyor; o hobiyi yapan kişiye benzemekse birkaç sipariş kadar yakın. Bir zamanlar müzisyenlerin “ekipman edinme sendromu” adını verdiği dürtü, bugün koşudan fotoğrafçılığa, kahveden kampçılığa uzanan bir iş modeline dönüştü. Markalar, tüketicinin olmak istediği kişiyi ve ait olmak istediği hayatı ürünlerle paketlerken gelecekteki hâlimize dair hayallerimizi de giderek büyüyen bir pazara çeviriyor.
Eskiden hobilerimizi yaşardık; bugün ise onları satın alıyoruz. Ortalama bir tüketici, artık bir koşucu olmaya karar verdiğinde daha tek bir kilometre bile koşmadan bir Tracksmith tayt, Garmin Phoenix akıllı saat, Bandit çorap, Satisfy MothTech tişört ve Nike AlphaFly ayakkabı alıyor. Böylece henüz sıfır kilometre koşan bir “koşucunun” hobisi için yaptığı yatırım, on binlerce lirayı bulabiliyor.
Peki tüm bu harcama, ihtiyaç için mi yapılıyor, yoksa tüketici günün sonunda olmak istediği kimliğe ulaşıp işe koyulmaktan mı kaçınıyor? Müzisyenler, yıllardır bu fenomeni “Ekipman Edinme Sendromu” olarak adlandırıyor. Artık yalnızca müzisyenlere özgü bir sorun olmaktan çıkan bu sendrom, yavaş yavaş markalar için de devasa bir gelir kapısına dönüşüyor.
Nedir? Müzisyenlerin enstrüman ve ekipman satın alma konusundaki karşı konulamaz dürtüsü, literatürde “ekipman edinme sendromu” olarak adlandırılıyor. Bugün ise bu kavram, bireylerin kullanabileceklerinden daha fazla ekipman satın alma ve biriktirme konusunda doyumsuz bir ihtiyaç hissetmesi durumunu ifade etmek için kullanılıyor.
Uzmanlara göre bu dürtü, temelde başka bir ekipman edinmenin kişiyi daha iyi bir oyuncu hâline getireceği inancından kaynaklanıyor. En yeni ve en gelişmiş teknolojik ekipmanların yalnızca bir tık uzakta olduğu günümüz dünyasında ekipman edinme sendromu, hemen hemen her alanda yaşanıyor.
Ekipman edinme sendromunun ardında çok sayıda tetikleyici yatıyor. Nörobilimci Joshua Sariñana'ya göre bu sendrom, önemli ölçüde beynin ödül ve stres sisteminden etkileniyor. Yeni ekipman edinme eylemi, aynı zamanda kaygıyla başa çıkma mekanizması olarak da işlev görüyor. Zira satın alma davranışı, belirsizliği azaltıyor.
Bir tüketici, yeni bir hobiye başladığında bu hobide iyi olup olmayacağı, devam edip edemeyeceği, yeterince yetenekli olup olmadığı ya da ne kadar sürede gelişim göstereceği gibi kontrol edemediği çok sayıda parametre oluyor. Bu soruların hiçbirinin yanıtı hemen alınamıyor.
Fakat fotoğrafçılığa başlamak isteyen birinin hangi kamerayı alacağı, çok daha çözülebilir bir problem olarak öne çıkıyor. Kullanıcı, YouTube'dan 15 karşılaştırma videosu izleyip en iyi başlangıç kamerasını rahatlıkla bulabiliyor. Böylece farkında olmadan performans üzerindeki kontrol eksikliği, ekipman üzerindeki kontrolle telafi ediliyor.
Bununla birlikte: Yeni ekipman edinme beklentisi de beyinde zevk ve ödülle ilişkilendirilen bir nörotransmitter olan dopaminin salınımını tetikliyor. Bu dopamin salınımı, geçici bir coşku ve iyi hissetme hâli yaratıyor. Ancak dopamin seviyeleri düştüğünde iyi hissetme hâli azalıyor ve kullanıcının daha fazlasını istemesine neden oluyor. Bu durum, sürekli bir satın alma döngüsüne yol açabiliyor.
Benzer şekilde ürünü beklemek de kimi zaman ürünün kendisinden daha büyük bir keyif veriyor. Satın alma sürecinin kendisi, tek başına ödüllendirici bir süreç oluyor. Ürünü araştırmak, seçenekleri karşılaştırmak, sipariş vermek ve gelmesini beklemek, bir tür beklenti hazzı yaratıyor.
Ekipman edinme sendromu, bu noktada da döngüsel hâle geliyor. Yeni hobi edinen, araştıran, heyecan duyan ve buna yönelik bir satın alma davranışı gösteren bir kişi, kısa süreli bir tatmin duygusu yaşıyor. Fakat heyecanın azalması, yeni ekipman arayışına yol açıyor.
Bir kimlik hayalini satın almak
Ayrıca tüketicilerin birçoğu, yeni bir hobiye başlarken ihtiyaç duyduğu ekipmandan ziyade, olmak istediği kişiyi satın alıyor. Psikolojide “possible selves” olarak adlandırılan bu fenomen, insanların gelecekte olabilecekleri, olmak istedikleri veya olmaktan korktukları benliklere dair zihinsel tasarımlarını ifade ediyor.
Örneğin: Henüz düzenli koşmayan birisi, kendisini her sabah koşan, sağlıklı ve disiplinli biri olarak hayal edebiliyor. Burada akıllı saat ya da koşu ayakkabısı, mevcut benlikle arzulanan benlik arasındaki köprü görevini de görüyor.
Dolayısıyla tüketici aslında “Bu akıllı saate ihtiyacım var mı?” diye düşünmekten ziyade, olmak istediği insanı temsil eden bir imgeyi satın alıyor. Bu nedenle ekipman edinme sendromu, özellikle bir hobiye yeni başlayan kişilerde çok daha güçlü oluyor. Kişi, henüz o kimliği davranışlarıyla kazanmadığı için satın alma davranışı, o kimliğe ulaşmanın kestirme bir yolu hâline geliyor.
- Bu durum, markaların neden ürünlerinin teknik özelliklerinden çok, yaşam tarzına odaklanan içerikler ürettiğini de açıklıyor. Uzmanlar, spor giyim markalarının koşu kulüpleri kurmasının ya da kahve markalarının belirli bir ev ve yaşam estetiğini, fotoğraf makinesi markalarının seyahat kültürünü, outdoor markalarının ise macera odaklı bir yaşam tarzını pazarlamasının tesadüf olmadığını söylüyor.
- Markalar, bunu yaparak ürünün ait olduğu hayatı ve topluluğu cazip hâle getirmeyi amaçlıyor. Böylece tüketici, bir aidiyet duygusu da satın alabiliyor.
Sembolik tüketim
Bu noktada sembolik tüketim psikolojisi de devreye giriyor. Tüketiciler, ürünleri yalnızca işlevleri için değil, kendileri hakkında bir şey ifade ettikleri için de satın alıyor. Kamera fotoğrafla ilgilenen yaratıcı insan, outdoor mont doğayla iç içe maceracı insan, koşu ayakkabısı ise disiplinli bir koşucu kimliğinin sembolü olabiliyor. Burada tüketim, bir tür kimlik inşası aracına dönüşüyor.
Toplumsal normlar ve ekonomi de davranışları ve arzuları şekillendirmede önemli bir rol oynuyor. Kaynakların bol olduğu toplumlarda ekipman edinme sendromu, çok daha sık görülüyor. Ürünlere kolayca erişilebilmesi ve satın alımın kolaylaşması, en yeni ve en iyi ürünleri edinmeye yönelik toplumsal baskıyla birleştiğinde sendrom eğilimini güçlendiriyor.
Ek olarak: Tüketim odaklı toplumlarda satın almaya teşvik eden reklam ve mesajlara çok daha fazla maruz kalınıyor. En yeni ürünün bir öncekinden daha iyi olduğu vurgulanarak tüketicilerde sürekli yenileme ve daha üst modele geçme isteği yaratılıyor. Buna çevrimiçi alışverişin kolaylığı ve sunduğu anlık tatmin de eklendiğinde ekipman edinme sendromunun temelindeki döngü, daha güçlü bir şekilde besleniyor.
Artık sosyal medya da hobi kültürüne tüketilebilir ve sergilenebilir bir katman ekliyor. Algoritmalar, tüketiciye yalnızca nasıl koşulacağını değil, “İyi bir koşucu nasıl görünür?” sorusunun cevabını da tekrar tekrar gösteriyor.
• NVIDIA, Hugging Face’i satın alıyor: NVIDIA’nın, açık kaynaklı yazılım platformu Hugging Face’i 12,9 milyar dolara satın aldığı bildirildi.
- Önemli ayrıntı: The Information’ın haberine göre anlaşma, NVIDIA’nın bugüne kadar yaptığı en büyük satın alım anlaşmalarından biri oldu.
- Bir adım geriden: Ocak ayında Financial Times, Hugging Face’in NVIDIA’dan gelen ve değerlemesini 7 milyar dolar olarak belirleyen 500 milyon dolarlık bir yatırım teklifini reddettiğini bildirmişti.
• BitGo, NYDIG’nin kurumsal kripto alım-satım birimini satın alıyor: Kripto saklama platformu BitGo, kurumsal yatırımcılara yönelik hizmetlerini genişletmek amacıyla New York Digital Investment Group’un (NYDIG) kurumsal kripto alım-satım hizmeti sunan birimini satın almak üzere anlaşmaya vardı.
- Ayrıntılar: Satın alımın ardından 30’a yakın NYDIG çalışanı, BitGo’ya katılacak. NYDIG’nin sermaye piyasası hizmetleri, BitGo’nun mevcut kripto saklama, ödeme ve cüzdan altyapısına entegre edilecek.
• Xpeng’in robotik birimi yatırım aldı: Çin merkezli elektrikli otomobil üreticisi Xpeng’in robotik birimi, ilk yatırım turunda 900 milyon doların üzerinde finansman topladı.
- Ayrıntılar: IDG Capital liderliğindeki tura Tencent, Alibaba ve Gaorong Ventures da katıldı. Tur, birimin değerlemesini 6,3 milyar dolara çıkardı. Yeni finansman, robotik donanım ve yazılımları geliştirmek, fiziksel yapay zeka modellerini eğitmek, yüksek kalitede veri toplamak, seri üretime yönelik tesisler kurmak ve birimin küresel pazarlara açılmasına yardımcı olmak için kullanılacak.
• Starcloud, 250 milyon dolar ek finansman sağladı: Yörüngede veri merkezi inşa etmeyi hedefleyen ABD merkezli girişim Starcloud, Mart ayında 170 milyon dolar finansman topladığı Seri A yatırım turuna 250 milyon dolarlık ek finansman sağladı.
- Ayrıntılar: Yeni yatırım, şirketin değerlemesini 2,3 milyar dolara çıkardı. Manhattan West Ventures liderliğindeki tura NVIDIA, Cisco, Benchmark, EQT, Soma, NFX, 776, Cedar Capital, Goanna Capital ve Standard Capital da katıldı. Starcloud, yeni finansmanı daha büyük bir üretim tesisi açmak ve bugüne kadarki en büyük yörünge tabanlı veri merkezi aracı Starcloud-3'ü geliştirmek için kullanacağını açıkladı.
• Gatik, 200 milyon dolar yatırım aldı: Otonom kamyon teknolojileri geliştiren ABD merkezli girişim Gatik, 200 milyon dolar finansman topladı.
- Ayrıntılar: Şirketin Qatar Investment Authority ve Koch Disruptive Technologies tarafından ortak yönetilen yatırım turuna Millennium Management, ARK Invest ve Intact Private Capital da katıldı. Tur, şirketin bugüne kadar topladığı yatırım miktarını 500 milyon dolara yaklaştırdı. Yeni finansman, Gatik’in sürücüsüz kamyon filosunu ve ticari operasyonlarını büyütmek, teknoloji ve altyapıya yatırım yapmak, yeni pazarlara açılmak ve ekibi genişletmek için kullanılacak.
• Airbound’a 37 milyon dolar yatırım: Hindistan merkezli otonom drone girişimi Airbound, Greenoaks liderliğindeki yatırım turunda 37 milyon dolar finansman topladı.
- Ayrıntılar: DoorDash, Lachy Groom, Lightspeed ve Humba Ventures’ın da katıldığı tur, şirketin bugüne kadar topladığı yatırım miktarını 50 milyon dolara çıkardı. Yeni finansman, şirketin drone filosunu büyütmek, üretim kapasitesini artırmak ve Hindistan'da daha geniş drone teslimat ağları kurmak için kullanılacak.
getirfinans ile paranaiyibak

Aposto olarak, getirfinans ile birlikte "parana iyi bak" anlayışından yola çıkarak finans dünyasına odaklanan özel bültenimizi keşfedin. İki haftada bir, finansal değerlere ve ekonomi odağına analitik bir perspektifle yaklaşan okurlarımız için özel bir yazısı seri sunuyoruz.
Serinin yeni makalesi “Parayı hayat planıyla eşleştirmek” şimdi yayında. Başarılı bir finansal planlama, sadece para biriktirmekle değil; birikimlerin ne kadar, ne zaman ve hangi amaçla kullanılacağını belirleyip hedeflerle eşleştirilmesiyle mümkündür. Kısıtlı kaynakların öncelik sırasına göre dinamik olarak yönetilmesi ve değişen yaşam koşullarına göre planların güncellenmesi bu sürecin temelini oluşturur.
Yazının tamamına buradan erişebilir, gelecek makaleleri buradan takip edebilirsiniz.
Mutlaka göz atın:
🗞 Quando: Yuval Noah Harari'den AI ve geleceğimiz: Şişedeki cinden ne isteyeceğimizi bilecek kadar bilge olabilecek miyiz? | Çiğdem Öztabak
🗞 Exante: Enflasyonun ötesindeki soru: Gelirimiz temel ihtiyaçları karşılamaya yetiyor mu? | Hakan Bektaş
🗞 Angst: Ara beni lütfen: İletişimin dikenli gül bahçesinden yapay çime nasıl geçtik? | Sinem Dönmez
Bir önceki sayı:
🚘 Volkswagen’de kritik durum, ihracatta rekor
📱 Son olarak: Aposto'nun LinkedIn ve YouTube hesabını takip etmeyi unutmayın!




