Bu haftanın konusu, Silikon Vadisi'nin sonraki büyük şeyi: NFT'ler, yani değişmeyen jetonlar.
Çoğu yeni teknoloji ismi gibi Türkçeleştirmekte zorlandığımız bu "non fungible token"lar, blok zincirindeki bir token'ı bir tür dijital eserle ilişkilendirmenin yeni bir yolu diyebiliriz. Bu dijital eser ise bir resim, video ya da diğer insanlar için koleksiyon veya sanatsal değeri olan başka bir dosya türü olabilmekte.
Son haftalarda "dijital sanat" NFT'lerinin ticaretinde büyük bir hareketlilik oldu. İnsanlar beyzbol kartlarını, fotoğrafları ve karikatürleri platformlarda takas ediyor.
Peki bunlar spekülasyon yaratmanın yeni ve başka bir yolu mu?
Bize yazın lütfen.
Sevgiler,
Handegül
QuandoHer salı ve cuma girişimcilik ve teknoloji ekosistemlerinden öne çıkan gelişmeler, paradigma değişimleri, inovasyon trendleri ve dijital dönüşüm e-posta kutunda.
Önüne çıkan değil, senin seçtiğin

2000’li yılların ikinci yarısından itibaren sosyal medya ve içerik akışı hayatımızda. Geride bıraktığımız bu 13-14 yılda kullanıcılar olarak tek bir akışı kullandık; algoritmanın seçtiği ve önümüzde koyduğu, bizim de sonsuzca aşağı doğru kaydırdığımız bir yapı.
Bu akışı temel alarak oluşan platformların mantığı, ölçeğe ve otomasyona dayanıyor. Kullanıcının önüne, daha önceki kullanımından yola çıkarak daimî yeni içerikler getiriyor. Böylece kullanıcının içerde daha çok vakit geçirmesi, daha fazla “aşağı kaydırması” ve daha sık platforma geri dönmesi sağlanıyor. Her ne kadar alışkanlık yapsa da, aynı zamanda mental olarak yorucu bir süreç.
Son dönemde ortaya çıkan Patreon, OnlyFans, podcast kültürü, bülten kültürü ve bunlara ek olarak Twitter’ın geçtiğimiz hafta tanıttığı Super Follows özelliği ve Clubhouse dünyası, dijital ve sosyal platformların geleceği hakkında bazı önemli detaylar taşıyor. Bütün bu platform veya özellikler, bağlılığa ve yönelimselliğe dayanıyor. Örneğin Twitter, Super Follows özelliğiyle kullanıcıların özel tweet, içerik veya bülten gibi araçları karşısında takipçilerinden ödeme alabileceği, takipçilerin de gerçekten kendilerinin seçtiği ve değerli bulduğu kullanıcıların içeriklerine karşılık ödeme yapabileceği bir altyapı sunuyor.
Benzer bir “değer verme” ve “tercih” sürecini Clubhouse’ta da görmek mümkün. Bir Clubhouse kullanıcısı, bir odaya girmeyi seçtiğinde aslında içeriği ve zaman geçireceği kişileri bilinçli ve yönelimsel bir şekilde kendi seçmiş oluyor. Belki uygulamanın son dönemde popülerliğinin bu kadar hızla artmasının nedenlerinden biri de bu.
Bu gelişmeler henüz geleceğe dair kesin şeyler söylemek için yeterli değil. Fakat kullanıcının kendisi için iyi olanın seçimini bir algoritmaya bıraktığı dijital ortamlar yerine neyle ve nasıl iletişime geçeceğini kendisinin belirlediği dijital ortamların gittikçe daha fazla alıcı bulması daha kapsamlı bir dönüşümün habercisi olabilir.
Minik elektrikliler

Bir Tesla sahibi olmak da, bir Tesla hissesi sahibi olmak da son dönemde oldukça popüler ve havalı, farkındayız. Kendileri dünyanın en çok tanınan ve elektrikli araç dönüşümünün öncüsü konumunda bile diyebileceğimiz bir marka. Ancak elektrikli araçların geleceği Tesla’nın büyük, dört kapılı, geniş hacimli sedan veya SUV’larında değildir belki de.
Çin, 2019’da sattığı yaklaşık 1,2 milyon elektrikli araçla, küresel elektrikli araç piyasasının yarısını oluşturuyor. Aynı yıl Çin’de satılan Tesla sayısı ise 42 bin. Bu sayılar, satılan her bin elektrikli araçtan yalnızca 35 tanesinin Tesla olduğunu söylüyor. Kalan miktarı ise küçük, bazen dört, bazen üç veya iki tekerlekli elektrikli araçlar oluşturuyor.
Elbette tek bir ülkedeki yönelimi baz alarak küresel bir gelecek öngörüsü yapmak çok sağlıklı olmaz ama benzer elektrikli araç eğilimlerinin dünyanın farklı bölgelerinde de ortaya çıkabileceğine yönelik bazı detaylar da var. Bu araçlar ağırlıklı olarak büyük bir araba almak veya arabanın düzenli masrafları için finansal imkânı olmayan kişiler tarafından tercih ediliyor. Kullanıcılar; çocuklarını okuldan almak, arkadaşlarıyla bir kafede buluşmaya gitmek veya market alışverişlerini halletmek için kullanıyor. Evlerin önünde şarj olabilen, yer olarak çok yer kaplamayan bu araçlar, hayatının çok büyük kısmı şehirde geçen kullanıcılar tarafından tercih ediliyor.
Gelecekte, dünyanın farklı yerlerinde daha sürdürülebilir, yeşil ve mobil şehirler inşa ettikçe bireysel olarak ufak elektrikli araçlara sahip olmamız pek çok açıdan şehir hayatının gündelik rutinleri için bizlere avantaj sağlayabilir.
Yeni Bauhaus

Avrupa Birliği, 2050 yılında karbon nötr olmayı hedefliyor. Karbon nötr olma hedefi, endüstriden ulaşıma neredeyse bütün alanlarda köklü değişiklikler ve yeni yaklaşımlar gerektiriyor, bu alanlardan biri de mimari.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, mimarideki bu dönüşüm için “Yeni bir Bauhaus” talep ediyor. Bauhaus, çok kısaca tanımlamak gerekirse 1920 ve 1930’larda ortaya çıkan, biçimden önce işlevselliği koyan ve herhangi bir atıktan kaçınan bir mimari akım. Ursula von der Leyen’in Yeni Bauhaus’u ise bu karakteristikleri 21. yüzyıla taşıyan bir akım ve ilk olarak Almanya’da karşılığını buldu.
Berlin’in sürdürülebilir gelişim ekibi UTB; şehirde 29 katlı, yani yaklaşık 98 metrelik, tamamen tahtadan oluşacak bir gökdelen inşa etmeyi hedeflediğini açıkladı. WoHo ismindeki bu proje, Bloomberg yazarı Andreas Kluth için şehirlerimizin ve mimari yaklaşımımızın geleceği açısından oldukça önemli çünkü Kluth’a göre yakın dönemdeki herhangi bir jenerasyon sanayisizleşmeye (de-industrilization) veya kentsel niteliklerden arınma (de-urbanization) sürecine tanıklık etmeyecek, yani şehirlerde yaşamaya devam edeceğiz. Hâl böyle olunca daha yenilikçi ve uzun vadeli mimari adımlar atmamız gerekiyor.
WoHo, mühendislik süreçleri sonucu sağlamlaştırılmış ve beton kadar güçlendirilmiş tahtadan yapılıyor. Can alıcı noktası ise binanın üretim sürecinin karbon ayak izinin beton veya çeliğe göre çok daha az olması çünkü beton ve çelik üretimi çevresel olarak oldukça zararlı süreçler olarak tanımlanıyor. WoHo gibi tamamen tahtadan yapılacak projelerin karbon ayak izi konusunda herhangi bir negatif noktasının bulunmamasının yanı sıra, benzer yapıların ham maddesini elde etmek için geliştirilecek ormanlaşma projeleri, ağaçlar havadaki karbonu gövdelerine hapsettiği için karbon salımının etkilerini de iyileştirecek potansiyele sahip. Yani tahtadan yapılmış binalar, gövdelerine karbondioksiti sonsuza kadar hapsetmiş yapılar anlamına geliyor.
Kripto dünyasına Avrupa’da regüle kripto para borsası Bitpanda’yla adım atın
Aralık ayında eski ABD Hazine Bakanı Steven Mnuchin, kripto para hizmeti sunan finansal işletmeleri kripto para birimi cüzdanlarının sahibinin kimliği doğrulamaya ve bu müşteriler hakkında bazı bilgiler toplamaya mecbur kılan birtakım düzenlemeler önerdi. Şubat ayının başında Avrupa Merkez Bankası Başkanı Christine Lagarde, Bitcoin gibi kripto varlıklara dair yeni bir düzenleme planladıklarını açıkladı. Geçtiğimiz haftalarda da Hazine ve Maliye Bakanlığı kripto paralara ilişkin gelişmelerin bakanlık tarafından yakından takip edildiğine ve Merkez Bankası, BDDK, SPK gibi ilgili kurumlarla iş birliği hâlinde olduğunu paylaştı. Geride bıraktığımız 10 yılda bir yatırım aracı olarak giderek yükselen ve son dönemde kurumsal şirketlerin gösterdiği ilgiyle daha da önem kazanan kripto paralar birçok ülkede yeni düzenlemelerin gereksinimine dair önerilere sebep oldu. Bazı kripto para borsaları, bu öneriler sonucu hayata geçen düzenlemelere uyum sağlayarak kullanıcı güvenini en üst düzeye çıkardı. Avrupa’nın önde gelen kripto para borsalarından Bitpanda da bu platformlar içinde öne çıkanlardan biri olarak konumlanıyor.
- "Avrupa'da regüle" ne anlama geliyor? Viyana merkezli Bitpanda, karmaşık yatırım dünyasını demokratikleştirme misyonuyla faaliyet gösterdiği tüm pazarlarda ilgili mevzuatlara ve düzenleyici önlemlere uymaya her zaman özen gösteriyor. Bitpanda, düzenleyici önlemleri finansal özgürleşme önünde bir engel olarak görmüyor; tam aksine yenilikçi finans teknolojisi şirketlerinin önünü açmak için hükümetlerin bağlığını ve ilgisini gösterdiğine inanıyor. Bu kapsamda faaliyetlerini Avusturya Finansal Piyasa Otoritesi (FMA) ve PACTE yasası uyarınca Fransa Finansal Piyasa Otoritesi'ne (AMF) kayıtlı biçimde sürdüren Bitpanda, bir ödeme hizmeti sağlayıcısı olarak sahip olduğu PSD2 lisansıyla Avrupa Birliği tarafından regüle ediliyor. Öte yandan Bitpanda, danışmanlık vergi ve denetim hizmetleri şirketi KPMG ile kararlaştırılan ilk prosedürlerde soğuk cüzdan fonlarının kullanıcı fonları miktarını aştığını kanıtlıyor. Tüm bunlar; Bitpanda'nın kullanıcılar için oldukça güvenli bir platform olmasını mümkün kılıyor.
- “Regülasyonları destekliyoruz: Bitpanda olarak kurulduğumuz 2014 yılından bu yana kullanıcılarımızın dijital varlıklarının ve yatırımlarının güvenliği ile faaliyet gösterdiğimiz ülkelerdeki yasalara uyumluluk Bitpanda için öncelik olmuştur. Avrupa’daki regülasyonlara uyumlu süreçlerimizle hem sektöre öncülük ediyor hem de Türkiye pazarındaki paydaşlarımız ve diğer kripto para sektörü oyuncularıyla iş birliği yaparak Türkiye’de de kripto varlık piyasasındaki regülasyon çalışmalarına katkı sağlamayı hedefliyoruz. Bitpanda olarak Avrupa piyasalarında edindiğimiz tecrübelerimizi Türkiye’de kripto para sektöründe yapılacak düzenlemelere aktarmaya hazır durumdayız. Bitpanda’nın finansal otoritelerce denetlenen yatırım ekosisteminde kripto para dünyasıyla tanışmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.”
- “Regülasyonları destekliyoruz: Bitpanda olarak kurulduğumuz 2014 yılından bu yana kullanıcılarımızın dijital varlıklarının ve yatırımlarının güvenliği ile faaliyet gösterdiğimiz ülkelerdeki yasalara uyumluluk Bitpanda için öncelik olmuştur. Avrupa’daki regülasyonlara uyumlu süreçlerimizle hem sektöre öncülük ediyor hem de Türkiye pazarındaki paydaşlarımız ve diğer kripto para sektörü oyuncularıyla iş birliği yaparak Türkiye’de de kripto varlık piyasasındaki regülasyon çalışmalarına katkı sağlamayı hedefliyoruz. Bitpanda olarak Avrupa piyasalarında edindiğimiz tecrübelerimizi Türkiye’de kripto para sektöründe yapılacak düzenlemelere aktarmaya hazır durumdayız. Bitpanda’nın finansal otoritelerce denetlenen yatırım ekosisteminde kripto para dünyasıyla tanışmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.”
- Bitpanda: 2014 yılından bu yana faaliyet gösteren ve Türkiye'deki faaliyetlerine de 2020'nin sonlarında başlatan Bitpanda; bugün 330'u aşkın ekip üyesiyle 2 milyonu aşkın kullanıcıya güvenli bir kripto para borsası ve yenilikçi finansal ürünler sunuyor. Listelediği 50'yi aşkın kripto para birimi, sunduğu çok sayıda para yatırma/çekme sağlayıcısı ve TRY, EUR, CHF, GBP veya USD gibi para birimiyle sektörü daha ileriye taşıma vizyonuyla hareket eden Bitpanda; Bitpanda Swap, Bitpanda Crypto Index, Bitpanda Pro, Bitpanda Savings gibi ürünleriyle deneyimli yatırımcılardan yeni başlayanlara, herkese hitap etmeyi başarıyor. Bitpanda ekosistemiyle tanışmak ve kripto para yatırımlarınıza hemen başlamak için bu adresi kullanarak saniyeler içinde hesap açabilirsiniz.
İnternette sahiplik dönemi: NFT
NFT'ler, dijital sanata yatırım yapmak ve sahip olmak için bir yol sağlıyor...

Kripto sanatını alıp satabileceğiniz önemli pazar yerlerinden biri olan SuperRare'de geçen ay 1900 adet dijital sanat eseri satıldı ve bu bir rekoru temsil ediyor:

Neydi?
Her şey CryptoKitties ile başladı. Aralık 2017'de, Kanada merkezli şirket Dapper Labs tarafından yaratılan eğlenceli görünümlü karikatür kediler, “Bitcoin döneminin Pokémon kartları” diyebileceğimiz şekilde takas edilebilir koleksiyonlar olarak piyasaya çıktı.

Her bir karikatür Ethereum blok zinciri platformunda takas edilebilir şekilde, belli bir kedi karikatürüne sahip olma hakkı veren bir tapu olarak alınıp satılabilen benzersiz bir rakam dizisiyle ilişkilendirildi.
Bu kripto kedi alım satımı kullanıcılar arasında öyle hızla büyüdü ki, CryptoKitties ile ilgili işlemler Ethereum'u blokladı ve yavaşlattı. Sorun sonunda çözüldü ve çoğumuz için CryptoKitties heyecanı burada son buldu. Ancak, koca gözlü kedilerin sebep olduğu bu ilginç süreç burada bitmedi.
Şimdi?
Günümüzde NFT'ler peynir ekmek gibi satılıyor ve 2017'den beri güçlendirilen Ethereum ağı, bitmek bilmeyen çalkantılarla başa çıkmak için artık daha donanımlı.
NFT'lerle ilgili pazar öngörüleri yayımlayan bir şirket olan NonFungible.com'un yakın tarihli bir raporu, 2020'de NFT ticaretinin bir önceki yıla göre neredeyse yüzde 300 artışla 250 milyon doların üzerinde olduğunu söylüyor.
Rarible, OpenSea ve Nifty Gateway gibi çevrim içi platformlarda insanlar, dijital nesnelerin sahipliğini temsil eden tokenlar satın almak için büyük miktarlarda kripto para birimi veya geleneksel para birimi harcıyor. Bunlar sonrasında genellikle daha yüksek fiyatlarla yeniden satılıyor.
Ama neden?
Tüm bunların kulağa tuhaf gelmesinin sebebi tüm bunların gerçekten tuhaf oluşu...
İnternetin bunca zamandır yarattığı en değerli şey, her şeyi kolay ulaşılabilir yapmış olmasıydı. İnternette her görüntü ya da bilgi kolay ulaşılabilir, sağ tıkla kopyalanabilir veya indirilebilir hâldeydi. Bu kadar kolaylıkla ulaşılabilen ve bir sağ tık hareketiyle indirilebilen bir dijital görüntünün sembolik mülkiyeti için binlerce dolar ödenmesi fikri tuhaf değil de neydi peki?
Ama NFT'nin çözmeye çalıştığı şeyin tam da bu olduğunu biliyoruz:
İnternetle yaratılmış olan bolluğun tekrar az bulunurluğa evrilmesini sağlamak ve bu nadirliğin yarattığı değerden para kazanmak...
İnsanlar sadece onlarda olabilecek, eşsiz olan bu kripto sanatları değerli buluyor ve onların sahibi olmak için binlerce dolar para ödüyor...
Farkı ne?
- Para birimleri ve kripto para birimleri (ABD doları veya bitcoin gibi) doğaları gereği değiştirilebilir birimlerden oluşur. Benim iki bitcoin'im (ki böyle bir şey yok), sizin iki bitcoin'iniz (umarım yüksekken sattınız ve şu an bu yazıyı Malibu'daki yazlığınızdan okuyorsunuz) ile aynı değerde ve bunları değiştirirsek zenginliğimizden bir şey kaybetmeyiz.
- Para birimi ve kripto para birimleri de genellikle daha küçük birimlere bölünebilir; dolarlar sentlere, bitcoinler satoshis adı verilen parçacıklara bölünebilir ve bunlar ayrı ayrı harcanabilir. Ancak NFT'ler, özel Ethereum standartları ERC-721 ve ERC-1155'e göre geliştirilen kripto para varlıklarıdır ve benzersizdirler, bölünemezler.
- Bir bitcoin bir dolarlık banknotla karşılaştırılabilirken bir NFT bir kediye, bir heykele veya bir resme benzetilebilir; bütününü bozmadan onun bir kısmını satamazsınız ve değeri oldukça kişiye özeldir.
Tüm bu özellikler, NFT'leri sanat için iyi bir araç hâline getiriyor. Bir NFT satın alarak bir sanatçının kendisiyle ilişkilendirdiği sanat eserinin sahibi gibi hissedebiliyoruz. Ve bu orijinallik bazılarımız için çok değerli.
Evinizde asılı olan Mona Lisa tablosunun Leonardo da Vinci'nin elinden çıkmış olan orijinal hâli olduğunu düşünmek bile muazzam haz vermiyor mu? Tamam belki herkese vermiyor...
Ama bazılarımıza verdiği aşikar, son 30 günde 300 milyon doların üzerinde NFT satışı oldu:

Bugüne kadarki en yüksek gelirli NFT projesi olan NBA Top Shot (NBA oyuncularının en iyi hareketlerinden oluşan minik videolar) pazarlama için çok az harcama yaparken sadece geçen ay 200 milyon dolar brüt satış elde etti. Bunu sadece kullanıcılar kendilerini bu eşsiz videoların sahibi gibi hissettiği için başarabildi.

Ne olur?
NFT'ler için zaman hâlâ erken ve pazarı gelişmeye açık gibi görünüyor. Pazar yerleri, sosyal ağlar, vitrinler, oyunlar ve sanal dünyalar dâhil olmak üzere diğer tüm dijital deneyimler etrafında inşa edildikçe faydası da artacak gibi duruyor.
Ayrıca, NFT'ler gibi tüketicinin başka ihtiyaçlarını karşılayabilecek diğer kripto ürünlerinin ortaya çıkması da muhtemel. Fortnite gibi modern video oyunları içinde karakterlerin kıyafetlerini ya da kullandıkları silahları NFT'ler gibi ürünlerle karşılayabildiğimiz sofistike ekonomiler yaratılabilir.
Daha da önemlisi belki bir gün her internet topluluğunun kendi mikro ekonomisi olabilir...
Bizim yakın zamanda NFT satın almak gibi bir planımız yok ancak eğer siz düşünürseniz Quando bültenlerini sadece size özel cüzi miktarlar karşılığında token'laştırabiliriz.
Yazın bize :)




