İspanya’nın gizli hazinesi ve fazlası

Bu haftanın ilk haberinde, Gaudi’den bahsetmeden Katalan Modernizmi’ni anlatmaya çalışıp, sizi belki de daha önce görmediğiniz, Barselona’ya 1.5 saat uzaklıkta gizli bir hazine ile tanıştırmak istiyorum. Herşeye başlamadan önce dip not: Katalonya İspanya’da Barselona, Girona, Lleida ve Tarragona şehirlerini içine alan bölgenin adı ve burada yaşayan halka Katalan deniyor.

Katalan modernizmi veya Katalonya’da denildiği gibi “Modernisme”, 19. yüzyılın sonunda, Sanayi Devrimi sırasında ortaya çıkan kültürel bir hareket. Benzer dönemlerde Avrupa’yı kasıp kavuran Art Nouveau (Yeni Sanat) hareketine çok benzese de, Katalonya’nın İspanya’dan ayrılıp özerlik elde etme çabasında olduğu bir politik düzlemde geçtiği için farklılıkları da var.

Tarihsel olarak, Katalonya, İspanya'nın her zaman endüstriyel güç merkezi olmuş. 20. yüzyılda bolluk ve refaha ulaşmak isteyen Katalanlar, yeni açılan fabrikalarda iş bulma umuduyla kırsal kesimden şehre akın akın gelirken, şehir de hızlı bir dönüşüm içine girmiş. O dönemde şehirde o kadar kişinin yaşayabileceği sayıda ev yok. Halk yerel yetkilileri harekete geçmeye çağırımış ve şehre ek bir mahalle yapılmış. İsmi Eixample. Barselona’yı gezmeye gittiysen Eixample’de birkaç restoran veya gece kulubüne mutlaka gitmişsindir, benim de orada okurken yaşadığım mahalleydi aynı zamanda.

Eixample Katalanca’da “genişlemek” anlamına geliyor. Şehrin geri kalanına örnek olacak, kuş bakışı baktığında büyük, ızgara desenini andıran, mükemmel bir mimarlık harikası diyebileceğin, bir yaşam alanı oluşturulmuş. Bu gelecek vaat eden mahalle, kısa sürede Katalan toplumu için geliştirilen bu yeni vizyonda bir pay sahibi olmak isteyen mimarlar için de bir kanvas gibi olmuş. Modernisme’nin en güzel örnekleri Eixample’de.

Peki Modernisme nedir? Günümüzde Katalan kimliğinin kültürel olarak yeniden ortaya çıkarılmasına dayanan bir hareket olarak tanımlanıyor. 1888 yılında Birinci Barselona Dünya Fuarı esnasında ortaya çıkıyor ve 1911’e kadar devam ediyor. Hareketin özünde, Sanayi Devrimi’nin getirdiği makineleşmeye tepki olarak; sanatta ve özellikle de mimaride asimetrik şekiller ve genellikle doğada görülen kıvrımlı çizgiler tercih ediliyor. Duvar resimleri, pencerler, balkonlar yapıların ilham noktaları; yapraklar, ağaçlar, çiçekler ve hayvanlarla süsleniyor. Aynı zamanda Katalan milliyetçiliğinden, sembollerinden besleniyor; Katalan kültürünün diğer bölgelere göre üstünlüğünü gösterme çabası var.

Hareketin ana ilkelerinden biri burjuvaziyi reddetmek olsa da bu noktada ilginç bir ironi var; çünkü ağırlıkla Eixample mahallesinde gördüğün o şahane mimari yapılar aslında zengin sanayi patronlarının aile evleri. Yani patronlar, komisyon usulü ile Modernisme hareketinin önde gelen mimarlarını işe alıp, evlerinin hem dışarıdan hem de içerden bu yenilikçi hareketin bir parçası haline gelmesi için tonlarca para dökmüşler.

Joaquim Navàs, tekstil tüccarı olarak servet kazanmış patronlardan biri. Tarragona’nın Reus ilçesinde yaşamış. Aile evini ve teksil dükkanını yaratması için mimar Lluís Domènech i Montaner'i işe almış ve ona ne isterse yapabileceğini söylemiş. Limitsiz bütçen var demiş gerçekten ️ Bu sebeple ev Modernisme’nin en iyi örneklerinden, içeri girdiğinde inanılmaz emek harcanan dekorasyonu ve el işçiliği insanı büyülüyor. O cam vitraylar! Rengarenk, masal gibi 🧡 Ev 1908'de bitirilmiş, ancak tüm vitray pencerelerin takılması ile 1911'de final hale getirilmiş. Maalesef Joaquim evinde hiç yaşayamadan 3 yıl sonra vefat etmiş, ve eve eşi taşınmış.

Eve tek büyük hasar İspanya İç Savaşı sırasında verilmiş ve binanın yan tarafındaki kule yok olmuş. Onun dışında evde hiçbir değişiklik yok. 20. yüzyıl boyunca çeşitli kiracılara kiralanmış olmasına rağmen 2018 yılına kadar aynı ailede kalmış. Daha sonra bir işadamı, halka açılmak için mülkü satın almış. Şimdilerde yemek yiyebileceğiniz, içebileceğiniz ve dans edebileceğiniz Modernisme temalı gecelere ev sahipliği yapıyor. Barselona’ya ilk ziyaretimizde, 1.5 saat tren mesafesindeki Casa Navàs’ı ziyarete gitmeyi listeye ekliyorum.

Casa Navas - Manuel CohenCasa Navas - Manuel Cohen

Casa Navas - Manuel Cohen

 

Düşünsene, Kuzey Yarımküre’nin en uzun gökdeleninde, dünyanın en pahalı multimilyon dolarlık dairelerinden birinde kalıyorsun; ama rüzgar estiğinde duvarlarında çatırtı sesi geliyor, sallanıyor ve hatta asansörde kalma tehlikesi yaşıyorsun. Bu hayali durum, kötü bir şaka değil; gerçeğin ta kendisi!

432 Park Avenue, Central Park'ın hemen güneyinde yer alan New York City'nin ultra lüks gökdelenleri ve yeni süper yüksek binalarının bulunduğu meşhur "Milyarderler Sırası"nda yer alıyor. Yanındaki görece daha kısa gökdelenlerin yanında, orantısız uzunluğu ile orta parmak benzetmesi yapılan bir bina. Fakat New York Times'ın haberine göre, 432 Park Avenue sakinlerinden bazıları su tesisatı ve mekanik sorunlardan kaynaklanan milyonlarca dolarlık su hasarı, sık sık yaşanan asansör arızaları, ve bir geminin kadırgası gibi gıcırdayan duvarları yüzünden binayı yapan kişilerle kavgalılar.

 Katlar arasında yaşanan, sakinlerine 500.000$ maliyet çıkaran su baskınları mı dersin, güçlü rüzgar estiğinde 1,5 saat boyunca asansörde kalan insanlar mı, çöp atıldığında çıkan “bomba” gibi sesler mi... İlla ki Dünyanın en yüksek binasında yaşayacağım diye tutturursan hayat da sana böyle kötü şakalar yapıyor işte. Bilyonerler adına üzüldüğümü hiç söyleyemeyeceğim... 🦊

Peter Bellerby babasının 80. yaş günü için dünya küresi arayışına girdiğinde, istediği gibi el yapımı ve kaliteli bir seçenek olmadığını farkedip, kendisi yapmaya kalkıp, 3 ay boyunca uğraşıyor. Bu uğraşını da 2008'de işine çevirip bir şirket kuruyor. Şirketinin ismi Bellerby & Co, Londra merkezli. Dünya çapında Bellerby & Co'nun gösterdiği özende ve detayda dünya küresi yapan başka bir şirket yok. 

Pek çok film, galeri, marka ile birlikte çalışıp onlara özel küreler üretiyorlar. Martin Scorsese'nin 2011 filmi Hugo Cabaret, Royal Opera House, Bankside Gallery bunlardan birkaçı. İnternet sitesinde satışa sundukları belirli modeller dışında komisyon usulü ile dünya küresi siparişi de verebiliyorsun. En küçük küre (22 cm) fiyatı £1,200.00'dan başlıyor  Çok para biriktirip, çok sevdiğin birine çok özel bir hediye alabilirsin (neden olmasın  ); veya instagramdan hesaplarını takip ederek büyüleyici çalışmalarından ilham alabilirsin.

Bellerby & C0

 

Geçtiğimiz haftalarda muhtemelen Türkiye Milli Uzay Programı planını dinleyip, “Bizim astronotumuzun adı ne olsun?” tartışmasını duymuşsundur. Gerçekten aya gidebilecek miyiz, uzaya bilimsel bir amaç için mi gideceğiz, ne kadar bütçe ayrılmış konuları bir yana, uzay ve uzay yolculuğu her zaman ilgimi çekmiştir. Senin, benim gibi fani bir insanın, kendi hür iradesi ile küçücük bir uzay gemisine binip, sonsuz karanlıkta seyahat etmeyi istemesini aklım almıyor. Beni uzaya gönderecek olsalar, aklıma gelen senaryolar şunlar olurdu: Elektrikler kesiliyor ve Dünya ile irtibatı kaybediyorum. Kara deliğe düşüyorum ve paralel boyuta geçiyorum. Yakıtım bitiyor ve geri dönemiyorum. vs 

Peki diyelim ki cesur yüreksin ve uzaya gidiyorsun, yanına ne alırdın? Fotoğrafçı Steve Pyke 1998 yılında, 1960 - 1970 yılları arasında uzaya gitmiş ve hatta aya ayak basmış astronotların portrelerini çekmeye başlamış. Portrenin yanı sıra, uzaya giderken yanlarına aldıkları objeleri de dokümente etmiş. Uzay gemisi olabildiğince hafif olması gerektiği için, pek bir şey götüremiyorlarmış. Dolayısıyla bu objelerin çoğu teknik aletler: Camillus marka bir çakı, jeolojik çekiç, ayın yüzeyinden toplanan taşları koydukları kutu. Benim daha çok ilgimi çeken ise, yanlarına aldıkları kişisel objeleri oldu: minyatür Meryem heykeli, açılmamış brandy şişesi, Amerikan Bağımsızlık Bildirisi, golf sopası, Kennedy'nin sözlerinden oluşan kartlar… 

Bu objeleri görünce, belirsizliğe doğru yola çıkan astronotların da aslında birer insan olduğunu farkettim. Yanlarına aldıkları objeler içlerini rahatlatan, onlara kendi Dünyalarını anımsatan birer hatıra mıydı? Hayatlarındaki onca obje arasından, yanlarına aldıklarını nasıl seçtiler? Uzay boşluğundayken “tüh keşke annemin fotoğrafını da yanıma alsaydım” diye düşünmüşler midir? Artık zaman ve mekan kavramını kaybetmiş bu eşyalar beni büyüledi.