24 Eylül Salı sabahından herkese günaydın.
Dünkü bültenimizde nispeten sakin bir hafta beklediğimizi vurgulamıştık. Bugün de tam tahmin ettiğimiz gibi oldukça sakin ve açıklama temelli bir haber akışı bizleri karşıladı.
Yurt içi tarafında AA'ya konuşan S&P Direktörü Frank Gill, Türkiye'de olumlu giden ekonomik göstergeler sonucunda Kasım ayında bir not artırımı daha gelebileceğinin sinyalini verdi. Yurt dışı tarafında ise global PMI verileri ve Fed yetkililerinden gelen açıklamalar ön plandaydı.
Günün Hikayesi'nde Doç. Dr. Filiz Eryılmaz tarafından kaleme alınan "Merkez şahin miydi güvercin mi?" başlıklı yazıyı bulabilirsiniz.
- O sırada Aposto'da: Yeni bültenler, uzman kalemlerden makaleler ve podcast serileriyle zenginleştirmeye devam ettiğimiz Aposto Premium’u yıllık aboneliklerde geçerli %30 indirimle denemek için Backtoschool2024 kodunu kullanabilirsiniz.
Günlük ruh gıdası dozunuz ise burada: autumn vintage jazzautumn vintage jazz
İyi okumalar.
Emircan
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
Küresel piyasalarda son durum ve günlük değişimler.
Değerler piyasa kapanışının ardından Investing üzerinden sağlanmıştır.
• BIST 100 endeksi, günü 69,5 milyar TL hacim ve %0,13 kayıpla 9.887 puan seviyesinden tamamladı. Sabah saatlerinde hızlı bir çıkış yakalayarak 10.000 seviyelerine yaklaşan endeks, kısa bir süre sonra gelen satışlarla yatay bir seyre oturdu. Gün sonuna kadar nispeten aynı seyirde devam eden endeks kapanışı da yatay-negatif seviyeden yaptı.
- Endekste haftalık kazanç %3,24 seviyesinde olmakla birlikte, aylık kazanç %2,27, yılbaşından bu yana kazanç ise %32,36 seviyesinde.
- BIST 100'e dahil olan şirket payları arasından günün en çok kazananları sırasıyla %3,10 kazanç yaşayan Vakıfbank (VAKBN), %2,91 kazanç yaşayan Mia Teknoloji (MIATK) ile %2,63 kazanç yaşayan BİM Birleşik Marketler (BIMAS) payları oldu.
- Günün en çok öne çıkan sektörel endeksi %2,20 artış gösteren BIST Finansal Kiralama ve Faktöring Endeksi (XFINK) oldu. BIST Sanayi Endeksi’nin (XUSIN) %0,94 kayıp yaşadığı günde, BIST Mali Endeksi (XUMAL) ise %0,24 kazanç elde etti.
• Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu S&P Global Ratings'in Kıdemli Direktörü Frank Gill, AA'ya yaptığı açıklamada Türkiye'de değişen politikaların dış göstergelerde iyileşmeye yol açtığını ve bunlardan en önemlilerinin artan rezervler ve daralan cari açık olduğunu söyleyerek, "Pozitif bir görünüme sahip olduğunda, not artışı mümkün. Net rezervlerdeki iyileşme ve cari açığın hızlı şekilde daralması çok önemli. Not artışı kararı büyük ölçüde bu iki faktöre bağlı diyebiliriz" ifadelerini kullandı.
- ➕ Ayrıca: S&P'nin yıl sonu enflasyon beklentisini %43 seviyesinde tuttuğunu ifade eden Gill, 2027 yılına kadar manşet enflasyonda tek hane görmeyi beklemediklerini de belirtti. TCMB'nin yılın son çeyreğinde temkinli faiz indirimlerine başlayabileceğini öngördüklerini de söyleyen Gill, "Bu yıl %3,6 ekonomik büyüme bekliyoruz, büyümenin gelecek yıl %2 seviyesine gerileyeceğini tahmin ediyoruz. Ancak biz Türkiye'de bir resesyon beklemiyoruz" ifadelerini kullandı.
• TCMB, 148 kurumun katılımıyla hazırladığı finansal hizmetler güven endeksinin Eylül ayında bir önceki aya kıyasla 1,0 puan artışla 157,8 seviyesine yükseldiğini açıkladı. Söz konusu dönemde son 3 aydaki iş durumu ile hizmetlere olan talep FHGE'yi azalış yönünde etkilerken; gelecek 3 aydaki hizmetlere olan talep beklentisi ise FHGE'yi artış yönünde etkiledi.
• TCMB'nin dün düzenlediği biri 20 milyar TL, diğeri ise 360 milyar TL'lik iki depo alım ihalesine toplamda 263,9 milyar TL teklif geldi. 20 milyar TL'lik birinci ihalede ortalama faiz oranı %49,99 seviyesinde belirlenirken, 360 milyar TL'lik ikinci ihalede ise %50,0 olarak belirlendi.
• TCMB'nin Merkez'in Güncesi blogunda yayımlanan yazında, kart kullanımındaki artışın harcama davranışındaki değişimi yansıttığı, yüksek enflasyonla birlikte nakit taşıma maliyetinin artmasının kart kullanımını teşvik ederek bu artışta önemli bir belirleyici olduğu ifade edildi. Yazıda Türkiye’de yaklaşık 28 milyon aktif kredi kartı kullanıcısı ve 125 milyon kredi kartının bulunduğu ifade edilirken, kartlı harcamaların toplam hacminin ise 12,8 trilyon TL'ye ulaştığı belirtildi.
- 💉 Hatırlatma dozu: Kartlı ödeme hacmindeki reel büyüme, %52 seviyesindeki Ağustos ayı yıllık TÜFE'yi geçerek yaklaşık %59 olarak ölçülmüştü.
"2015 yılından günümüze kredi kartıyla yapılan harcamalar reel bazda 2 kat artarken banka kartlarıyla yapılan harcamalar yaklaşık 3 kat artış gösteriyor. Bu artışın tamamına yakınının (kredi kartlarında %100’ü, banka kartlarında %80’i) 2021 yılı sonrasında gerçekleştiği görülüyor."
• ABD'de S&P Global öncü imalat PMI, Eylül ayında bir önceki aya kıyasla 0,9 puan azalışla 47,0 puan seviyesine gerileyerek hem piyasa beklentilerinin altında kaldı, hem de ülke imalat sanayisindeki daralmanın hızlanarak devam ettiğine işaret etti. Eylül ayında yaşanan düşüşte yeni mal siparişlerinin 2022 Aralık'tan bu yana en keskin düşüşü göstermesi etkili oldu.
• Avro Bölgesi'nde bileşik PMI, Eylül ayında 51'den eşik değerin altındaki 48,9'a gerileyerek Mart ayından bu yana ilk kez genel ekonomik aktivitede daralmaya işaret etti. Bölgenin en büyük 2 ekonomisi olan Almanya ve Fransa'da ekonomik aktivite gerilerken, Birleşik Krallık'ta ise bileşik PMI 52,9 ile son iki ayın en düşük seviyesine geriledi.
- 👉🏻 Öte yandan: Bu sırada bölgede imalat PMI bir önceki aya kıyasla 1,0 puan azalışla 44,8 seviyesine gerileyerek imalat sektöründeki gerilemenin derinleşerek sürmekte olduğunu gösterdi.
• Minneapolis Fed Başkanı Neel Kashkari, yayımladığı blog yazısında ABD'de enflasyonun %2 seviyesine doğru kararlı bir şekilde indiğini, ancak bu sırada istihdam piyasasının alarm vermekte olduğunu söyleyerek Fed'in bu yıl içinde 50 baz puanlık bir indirime daha gitmesini destekleyebileceğini söyledi. Kashkari, Eylül ayı toplantısında verilen 50 baz puanlık indirim kararını da desteklemişti.
- 💾 Cep bilgisi: Kashkari Fed'in en şahin üyelerinden biri olarak biliniyor.
• Chicago Fed Başkanı Austan Goolsbee, Fed'in enflasyonu kontrol altına alırken işgücü piyasasını sarsmadan "yumuşak bir iniş" gerçekleştirmesi gerektiğini söyleyerek, “Faizleri on yılın en yüksek seviyesinde tutmak mantıklı değil. Sadece enflasyonu değil, istihdama yönelik riskleri de düşünmek gerekiyor ve bu muhtemelen önümüzdeki yıl çok daha fazla faiz indirimi anlamına geliyor" ifadelerini kullandı.
- 👉🏻 Öte yandan: Atlanta Fed Başkanı Raphael Bostic ise istihdam piyasasının yaz aylarında beklediğinden çok daha hızlı soğuduğunu söyleyerek, “ABD ekonomisi beklenen enflasyon ve işsizlik oranlarına yakın, bu sebeple para politikasının da normalleşmesi gerekiyor” dedi.
• Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings ekonomistleri, ABD Merkez Bankası'ndan (Fed) tarihsel indirim döngülerine kıyasla daha ılımlı bir indirim patikası beklediklerini paylaştı. Fitch ekonomistleri faiz üst bandının 2024 yıl sonunda %4,5'e, 2025 yıl sonunda %3,5'e, 2026 Haziran'da ise %3,0'e inmesini bekliyor.
Be-To.App: Türkiye'nin ilk dijital distribütörlük uygulaması 
Birlikte olmanın gücünü Be-To.App’te keşfedin, dilediğiniz ürüne çok uygun fiyatlarla ulaşın!
Nedir? Aynı ihtiyaçlara sahip kişileri tek bir ürün altında bir araya getiren Be-To.App, istediğiniz ürünü doğrudan markadan sipariş etmenize ve ürünü perakende satış fiyatının altında satın almanıza olanak tanıyan yenilikçi bir alışveriş uygulamasıdır.
Nasıl? Size en uygun kampanyayı uygulama üzerinden seçerek kapora bedeli yatırdığınızda kampanyaya katılım hakkı kazanırsınız. Kampanya süresi boyunca minimum sipariş adedine ulaşan kampanya başarılı olduğu anda kalan bakiyenizi tamamlayarak ürünü çok avantajlı fiyata satın alırsınız.
Bu ayın kampanyalı ürünü: Nespresso Creatista Pro kahve makinesi!
Nespresso Creatista Pro, yalın tasarımı ve dokunmatik dijital ekranı sayesinde 40’tan fazla kahve seçeneğini, 9 farklı fincan boyutunda tek tuş kolaylığında hazırlamanızı sağlar. 8 farklı kıvam ve 11 farklı süt sıcaklığında sütlü tarifleri gelişmiş süt köpürtme teknolojisi sayesinde yaratıcılığınızı kullanarak tariflerinizi kişiselleştirebilir, kahve sanatında ustalaşabilirsiniz.
Be-To.App ve Nespresso işbirliğiyle toplamda 38.499 TL değerindeki Nespresso Creatista Pro, Nespresso Nomad Travel Termos Small ve 100 Adet Kahve Kapsülü paketine Aposto kullanıcıları sadece 26.999 TL’ye sahip oluyor.
Be-To.App’i ziyaret ederek “Kampanyaya Katıl” butonuna tıklayın, katılım için kapora bedelini yatırın, kampanya minimum sipariş adedi toplanıp başarılı olduğunda kalan bakiyeyi tamamlayarak Nespresso ürünlerine kavuşun. Güncel kampanyaları kaçırmamak için Be-To.App’in Instagram hesabını takip edebilirsiniz.
Merkez şahin miydi yoksa güvercin mi?
TCMB'nin bu ayki PPK metninde bazı değişiklikler yaptığı görüldü. Yapılan değişiklikle piyasa adeta ikiye ayrıldı. Bir kesim metnin oldukça şahin olduğunu ve erken faiz indirim sinyali vermediğini savunurken, diğer kesim ise bariz erken faiz indirimine zemin hazırlayan düzenlemelerin bulunduğunu düşünüyor.
Merkez Bankası Eylül ayında beklendiği gibi faizi sabit tuttu. Tabii son aylarda olduğu gibi gözler asıl faiz karar metninde olacaktı. Bu ayki metinde bazı değişiklikler yapıldığını görüyoruz. Yapılan bu değişiklikle piyasa adeta ikiye ayrıldı. Bir kesim yapılan değişikliklere rağmen metnin oldukça şahin olduğunu ve erken faiz indirim sinyali vermediğini savunurken, bir diğer kesim ise değişikliklerin bariz erken faiz indirimine zemin hazırlayan düzenlemeler olduğunu düşünüyor.
Genel bir değerlendirme yaptığımda son PPK metninin şahin ve temkinli duruş sergileyen bir Merkez Bankası görünümü yansıttığı kanaatindeyim. Metni genel olarak şahin algılamamın sebebi, aylık enflasyonun ana eğiliminde belirgin bir değişme olmadığının dile getirilmesinin yanı sıra yurt için talebin azalmış olsa da enflasyonist olmaya devam etmesinin vurgulanıyor olması.
Ayrıca bu ayki metinde enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışlarının dezenflasyonist süreç açısından risk unsuru olmaya devam ettiğinin güçlendirilerek vurgulanması da bir diğer önemli neden. Yine metinde son dönemlerde gördüğümüz “Kurul enflasyonda yukarı yönlü risklere karşı ihtiyatlı duruşunu yinelemiştir” iletişimi bile bu temkinliliği açıkça yansıtıyor diye düşünüyorum.
Fakat yukarıdaki şahin vurgulara rağmen metinde yapılan özellikle iki yeni değişikliğin yumuşama sinyali olarak da değerlendirilebileceğini düşünüyorum. Konuyu daha iyi anlayabilmek adına faiz karar metninde yapılan değişiklikleri yakından inceleyerek başlayalım. İlk ve bana kalırsa en önemli değişiklik, daha önceki metinlerde Merkez Bankası’nın yönünün hâlâ faiz artışından yana olduğunu yansıtan “Enflasyonda belirgin ve kalıcı bir bozulma öngörülmesi durumunda para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır” cümlesinde yapılan düzenleme. Bu cümle son PPK metninde “Enflasyonda belirgin ve kalıcı bir bozulma öngörülmesi durumunda para politikası araçları etkili şekilde kullanılacaktır” şeklinde değiştirilmiş. Bir diğer deyişle “para politikası duruşu sıkılaştırılacaktır” yerine “para politikası araçları etkili şekilde kullanılacaktır” ifadesi getirilmiş.
Peki bu değişiklik ne anlama geliyor, bunu erken faiz indirim mesajı olarak algılamak gerekir mi? İlk olarak şu tespitle başlayayım, Merkez Bankası bu değişiklik ile “politika faizinde artık zirveye ulaştım, bundan sonra enflasyonda bir risk görürsem bunu faiz artışı ile değil de makroihtiyati politikalar ve miktarsal sıkılaşma gibi faiz dışı araçlarla çözme yoluna gideceğim” mesajı veriyor.
Bu mesaj bir yönü itibariyle var olan durumun da ta kendisi aslında. Çünkü hepimiz uzun zamandır biliyoruz ki, Merkez Bankası beklenmedik ciddi olumsuz bir gelişme olmadığı sürece artık faiz artışına gitmeyecekti. Bunu daha açık deklare eden bir Merkez Bankası görmek aslında çok da şaşırtıcı değil. Ama gelgelim şöyle de bir gerçek var ki, özellikle de faiz indirim beklentilerinin yönetilmesi konusunda da çok hassas bir dönemden geçiyoruz. Haliyle her ne kadar var olan duruma ayak uydurma adına bir düzenleme yapılmış olsa da, bu hassas dönem açısından bunu Merkez Bankası’nın dilinde bir yumuşama olarak da okuyabiliriz.
Haliyle yapılan bu değişikliğin bu yönü itibariyle faiz indirimlerine yönelik bir zemin hazırlama çabası olarak da yorumlanabileceğini düşünüyorum. Böyle düşünüyorum, çünkü eğer bu yıl hiç faiz indirmeyi düşünmeyen bir Merkez Bankası olsaydı, sözel iletişim kanalını çok daha sert kullanmaya devam eder ve benim yönüm hala faiz artışından yana demeye devam ederdi.
Metinde güvercin olarak algılanan bir diğer kısım da hizmet enflasyonuna ilişkin iletişim oldu. Merkez Bankası yakın dönemdeki metinlerinde “hizmet enflasyonundaki yüksek seyir ve katılık enflasyonist riskleri canlı tutuyor” iletişimi yaparken, son metinde bu iletişimi “hizmet enflasyonunundaki iyileşmenin son çeyrekte gerçekleşmesi beklenmektedir” şeklinde değiştirmiş.
Tabi bu kısımda piyasada erken faiz indirimlerine dair heyecan yaratmadı değil. Çünkü Merkez Bankası’nın hemen hemen tüm rapor ve sunumlarında enflasyonda yukarı yönlü risklerde hizmet enflasyonunun katılığı ve seviyesi en önemli risk unsuru kabul ediliyor. Haliyle burada son çeyrekte bir iyileşmenin olacağının vurgulanması, faiz indirimleri de bu iyileşme ile son çeyrekte başlar algısını güçlendirdi. Açıkçası şu anki hizmet enflasyonuna dair verilere baktığımızda hizmet enflasyonuna dair bu yumuşamanın bir miktar iyimser olduğu görüşüne de katılmıyor değilim. Hatta yukarıdaki değişiklikle beraber bu iki yeni değişiklik konusunda en azından bir ay daha beklenmesi özellikle de enflasyon beklentilerinin çıpalanması konusunda çok daha doğru olabilirdi diye düşünüyorum.
Gelelim asıl önemli kısma: Peki yapılan tüm bu değişiklikler sonrasında Merkez Bankası’ndan ilk faiz indirimini ne zaman beklemek gerekir?
Bu konuda benim de katıldığım görüş ilk faiz indiriminin Kasım ya da Aralık ayında gelebileceği yönünde. Hatta Merkez Bankası’nın beklemediği olumsuz bir gelişme olmaması durumunda Kasım’da faiz indirimlerine başlama olasılığı daha yüksek gibi. Tabii burda piyasanın tartışmaya başladığı bir ikinci konu da, Merkez Bankası’nın faiz indirimlerine tıpkı FED gibi önden yüklemeli mi yoksa 250 bp gibi daha küçük adımlarla mı başlayacağı. Açıkçası 250 bp gibi simgesel küçük adımlarla başlanması çok daha yüksek olasılık benim nezdimde, ya da daha doğrusu olması gereken diyelim. Tabi hem FED’in sürpriz yaparak jumbo faiz indirimi ile gelmesi hem de Merkez Bankası’nın dilindeki bu yumuşama etkenler bu gibi daha güçlü faiz indirim beklentilerine de zemin hazırlamış gibi görünüyor. Şurası kesin ki tüm bu gelişmeler sonrasında beklenti yönetimi konusunda Merkez Bankası’nın işi çok daha zorlaşmış görünüyor.
