Mart ayının ilk gününden herkese selamlar.
Bugün yurt içinde gündem TÜİK'in GSYH verileri ve TÜRK-İŞ'in açlık ve yoksulluk sınırı açıklaması ile belirlenirken; Avro Bölgesi'nde Fransa ve İspanya'nın enflasyon verisindeki artış, ECB'nin faiz politikasının geleceği açısından belirleyici nitelik taşıyor.
Ayın açılış günü için dinleme tavsiyemiz: Metal Charge
İyi okumalar.
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
• Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu (TÜRK-İŞ), şubat ayında dört kişilik bir ailenin açlık sınırının 9 bin 425 TL'ye, yoksulluk sınırının ise 30 bin 700 TL'ye yükseldiğini duyurdu. Aynı ayda bekâr çalışanın yaşama maliyeti ise 12 bin 265 TL'ye çıktı.
🍽 Mutfak enflasyonu: TÜRK-İŞ'in dört kişilik bir ailenin gıda için yapması gereken asgari harcama tutarı olarak tanımladığı mutfak enflasyonu, şubat ayında aylık bazda %6,6 artarak yıllık bazda %107 seviyesine yükseldi.
• TÜİK, hizmet üretici fiyat endeksinin (Hİ-ÜFE) şubat ayında aylık bazda %15,5 artışla yıllık bazda %82,6 yükseldiğini duyurdu.
• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen illerdeki işveren ve emeklilerin hak ve alacakları üzerindeki haciz işlemlerini kaldırdığını duyurdu. Emekli maaş hacizleri ise 31 Ağustos 2023’e kadar ertelendi.
• Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ (BOTAŞ), mart ayı itibarıyla elektrik üretim amaçlı doğal gaza %20, sanayiye verilen doğal gaza ise %20,9 ila %26,1 arasında indirim yapılacağını duyurdu.
• Reuters tarafından 14 ekonomistin katılımıyla düzenlenen anketin sonuçlarına göre, Türkiye’de enflasyonun şubat ayında aylık bazda %3,4 artışla yıllık bazda %55,5 seviyesine gerilemesi bekleniyor. TÜİK, şubat ayına ilişkin enflasyon verisini 3 Mart Cuma günü açıklayacak.
👉 Editörün önerisi: Enflasyon verilerinde kaydedilen düşüşün temel sebebi olan baz etkisine ilişkin makalemize buradan ulaşabilirsiniz.
• Deprem felaketi sonrasında borsada yaşanan dalgalanma, vadeli işlem ve opsiyon piyasasında teminat tamamlama çağrılarını artırdı. 27 Şubat Pazartesi günü VİOP'ta teminat tamamlama çağrısı 429,9 milyon TL olarak kaydedildi.
• Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF), Türk Ticaret Bankası'nın hâlihazırda TMSF'ye ait %98,4 oranındaki 10,7 milyar adet hissesini ihale yoluyla satışa çıkardı. BDDK, 4 Kasım 2021 tarihli kararıyla faaliyet izni verilen toplam 10,9 milyar adet hisseden oluşan Türk Ticaret Bankası için 20 Mart'a kadar teklif verilebilecek.
• Zorlu Enerji, Hollanda'daki dolaylı iştiraki Electrip Global B.V.'nin Macaristan'da Electrip Mobility Service Kft unvanlı bir şirket kurduğunu açıkladı. Şirketten KAP'a yapılan açıklamada, Türkiye'de yürütülen elektrikli araç şarj istasyonu satışı, kurulumu ve işletmesini kapsayan faaliyetleri yurt dışına taşımanın amaçlandığı belirtildi.
• Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan "İhracat, Transit Ticaret, İhracat Sayılan Satış ve Teslimler ile Döviz Kazandırıcı Hizmet ve Faaliyetlerde Vergi, Resim ve Harç İstisnası Hakkında Tebliğ'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ", Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
👓 Detaylar: Buna göre, merkezi veya üretim tesisleri Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş ya da Malatya'da yerleşik olan ve vergi, resim, harç istisna belgesinin/belgesiz ihracat kredisinin istisnadan yararlanma süreleri 31 Aralık 2023'ten önce sona eren firmaların bugünden önce düzenlenmiş ve ihracat taahhüt hesabı henüz kapatılmamış vergi, resim, harç istisnası belgelerinin ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce kullanılmış belgesiz ihracat kredilerinin istisnadan yararlanma süreleri uzatıldı.
• 1 trilyon USD'yi aşkın varlığı ile dünyanın en büyük ulusal varlık fonu konumundaki Norveç Varlık Fonu'nun 2022 yılında Türkiye merkezli şirketlerin hisselerine yaptığı toplam yatırım 1 milyar 217 milyon 31 bin USD'yi buldu. Fonun portföyünde Aksa Enerji, Enerjisa, Erdemir, Galata Wind ve Tüpraş gibi enerji şirketlerine ait hisseler öne çıktı.
👓 Detaylar: 5 enerji şirketindeki ortaklık hisse değeri yaklaşık 161 milyon USD olan fonun 121 milyon USD ile en büyük yatırımı yaptığı Tüpraş'taki payı %1,55'e ulaştı. Fon ayrıca Şişecam'a 90 milyon 67 bin USD, BİM'e yaklaşık 79 milyon 500 bin USD, Koç Holding'e 78 milyon 777 bin USD, THY'ye 71 milyon 517 bin USD, Türk Traktör'e ise yaklaşık 64 milyon USD yatırdı.
• Fransa'da ocak ayında %7 olan yıllık enflasyon oranı şubatta %7,2 ile rekor seviyeye ulaştı. Özellikle gıda ve hizmet maliyetlerindeki artış, fiyatları yukarı çekmede etkili oldu. İspanya'da ise geçen ay %5,9 olan yıllık enflasyon, şubatta %6,1'e ulaşarak yükselişe geçti. Rakamlar, faiz oranlarını daha da yükseltmesi için Avrupa Merkez Bankası (ECB) üzerinde daha fazla baskı oluşturacak cinsten.
Bloomberg üzerinden
• Birleşik Krallık'ta petrol ve gaz şirketleri fosil yakıtlardaki fiyat artışlarının ardından getirilen ek gelir vergilerinin yatırımları caydırdığı ve Britanya'nın enerji güvenliğini riske attığını ifade ederek Kuzey Denizi'ndeki operasyonlarını küçültme ve ülke dışındaki yatırımlara öncelik verme kararı aldı.
Kuzey Denizi
🎲 ‘Düşeş vergisi’: Birleşik Krallık'ta hükümet, Britanya'ya yapılan her 1 GBP yatırım için 0.91 GBP vergi avantajı getiren bir yatırım teşviği sunsa da petrol şirketlerinin Kuzey Denizi operasyonlarından alınan vergilerin oranınını %75'e yükseltmişti. Enerji analisti Wood Mackenzie, "düşeş vergisi" olarak anılan olağanüstü kâr vergisinin Kuzey Denizi üreticilerinin değerini ortalama %40 düşürdüğü uyarısında bulundu.
➕ Dahası: Geçtiğimiz yıl Hollanda'dan çıkarak adındaki ‘Royal Dutch’ ifadesini kaldıran Shell, şirketi ABD'ye taşıma fikrinden caydıklarını söylemiş ama ExxonMobil ve Chevron gibi ABD menşeli şirketlerin nakit akışlarının 6 katı değerlemeye ulaşırken Shell'in ancak 3 katı değerlemeye ulaşabilmesini Birleşik Krallık pazarında kalmanın açık bir dezavantajı olarak sunmuştu.
• Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), yatırımcılara gelecek yıl için faiz indirimi olasılığını yüksekten fiyatlandırmamaları uyarısında bulunurken, merkez bankalarının borçlanma maliyetlerini enflasyonun kalıcı olarak kontrol altına alınmasını sağlayacak kadar uzun süre yüksek tutacağını söyledi.
💬 Ne dediler? İsviçre merkezli BIS'in para ve ekonomiden sorumlu başkanı Claudio Borio, "Merkez bankaları işi halletmeye öncelik vererek erken zafer ilan etmekten kaçındılar," dedi: "Temkinli davranarak en doğrusunu yapıyorlar."
• Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), yayımladığı Gaz Piyasası 2023Ç1 Raporu'nda Çin'in sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) talebi ve Rusya'dan gaz akışında daha fazla kesinti olmasına yönelik belirsizlikler nedeniyle, uluslararası doğal gaz piyasalarında sıkışıklığın devam ettiğini bildirdi.
👓 Detaylar: Rapora göre Avrupa'nın doğal gaz talebi 2022'de %13 düşerken Kuzey Amerika'nın tüketiminin %4,4 yükseldiği kaydedildi. Avrupa'nın gaz ithalatı ise %63 artış kaydetti.
Yepyeni bir ofis deneyimi: Platform Office
Yepyeni bir ofis deneyimi şimdi Platform'da
Vadipark Seyrantepe’de hizmet veren Platform Office, kurumsal firmaların tüm ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak kapsamlı ve lüks bir ofis deneyimi sunmak için çalışıyor.
Nedir? 4.500 m2’lik bir alanda hizmet veren Platform Office, küresel ve yerel kurumsal şirketlere üst düzey bir hizmet sağlamak ve taşınmaya hazır ofislerle çağdaş ve sosyal ofis çözümleri sunmayı amaçlıyor.
Neden önemli? Tüm operasyonel giderleri her şey dâhil bir paket programla karşılayan Platform Office, bir ofise dair tüm ihtiyaçları baştan sona yöneterek müşterilerinin zamandan ve enerjiden tasarruf etmesini sağlıyor.
Neler var? Dekorasyonu hazır olarak teslim edilen A+ ofis alanları vadeden Platform Office, aynı zamanda lounge ve teras alanı, günlük ofis ve ortak alan temizliği, restoran ve çay-kahve hizmeti, jeneratör hizmeti ve güvenlik, fotokopi ve printer hizmeti, toplantı salonları ve son teknoloji IT altyapısıyla verimli, konforlu ve çağdaş bir çalışma ortamı sunuyor.
Siz de Platform Office’in sunduğu ayrıcalıklardan yararlanarak ofis verimliliğinizi artırmak için bu bağlantıyı ziyaret edebilirsiniz.
2022 GSYH verilerine kısa bir bakış
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2022 yılına ilişkin gayri safi yurt içi hasıla verilerini yayımladı. Peki detaylarda neler var?
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2022 yılının dördüncü çeyreğine ilişkin dönemsel gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) istatistiklerini yayımladı. Veri setine göre Türkiye ekonomisi dördüncü çeyrekte çeyreklik bazda %0,9; yıllık bazda ise %3,5 büyüme kaydetti.
Dördüncü çeyrek verisiyle birlikte yılın tamamında kaydedilen toplam ekonomik büyüme %5,6 ile pozitif trendini sürdürdü. Böylece büyüme verisi, piyasa beklentisi olan %5,2 ve Orta Vadeli Program’ın %5’lik hedefini aştı.
2022 yılında toplam GSYH 905,5 milyar USD’ye ulaşırken, kişi başına düşen GSYH ise 10 bin 660 USD oldu. Bu noktada Türkiye’nin 0,401 gini katsayısı ile 37 OECD üyesi arasında gelir dağılımı eşitsizliğinin en yüksek olduğu beşinci ülke olduğunu hatırlatmakta da fayda var.
Büyümede iç talep ve hanehalkı tüketiminin büyük etkisi gözlemlendi, hanehalkı tüketim harcamalarının 2022 büyümesi içindeki payı %57,5 oldu.
Büyük oranda enflasyonun etkisiyle erkene çekilmiş harcamalar nedeniyle tüketime dayalı bir büyüme görülürken, mal ve hizmet ihracatının etkisi geçen yıla oranla nispeten sınırlı kaldı. Muhtemelen dış dünyadaki sıkılaştırıcı koşullar nedeniyle dış talep zayıflamaya devam ettikçe ihracatta düşüşün devam ettiğini görebiliriz.
Yatırımları temsil eden gayri safi sabit sermaye oluşumu tarafında ise 2022 genelinde %2,8’lik büyüme gözlemlendi. Bu oran, geçtiğimiz yılda kaydedilen oranın altında olmakla birlikte, arzu edilen seviyenin de oldukça gerisinde yer alıyor.
Veri seti incelemesi
Sektörel dağılım incelendiğinde 2022 yılında en çok büyüyen sektör %21,8 ile finans ve sigortacılık oldu. Sektörde kaydedilen büyümede 2022’de kredilerde yaşanan genişlemenin ve TCMB politika faizinde yapılan indirimlerin etkili olduğunu söyleyebiliriz.
Tarım sektörünün 2022 genelinde %0,6 büyürken yılın son çeyreğinde %0,3 daraldığını gözlemlendi. Bunda yılın büyük bölümünde etkisini sürdüren kuraklık ve birinci yılını dolduran Rusya-Ukrayna savaşı etkili oldu. 2023 yılı için de Türkiye’nin tarım ve hayvancılığın ön planda olduğu illerinde gerçekleşen büyük yıkım sebebiyle, hem gıda güvenliği hem de gıda enflasyon tarafında beklentiler pek pozitif yönde değil.
Sanayi tarafında yıllık büyüme %3,3 oldu, yılın son çeyreğinde ise %3'lük daralma gerçekleşti.
2022 yılında oldukça kötü bir performans sergileyen inşaat sektörü %8,4 oranında daraldı. Hizmet sektöründe 2022 yılında büyüme %11,7 ile çift haneli seviyelerde kaydedildi, dördüncü çeyrek büyümesi ise %8,6 oldu. Hizmetler sektörünün sanayiyi aşan performansı dikkat çekti fakat sanayi ve inşaat sektörlerinde 2023 yılında depreme bağlı ciddi büyüme görülmesi bekleniyor.
Emeğin payında azalma
Bloomberg HT’nin haberine göre, 2022 yılında çalışanların büyümeden aldığı pay 1998 yılına uzanan veri setinin en düşük seviyesini görerek %26,5'e geriledi.
Prof. Dr. Erinç Yeldan Yeldan, konuyla ilgili olarak "Yeni sistemle birlikte 2019’un ikinci çeyreğinden sonra reel milli gelir çeyrek dönemler bazında %60 arttı. Sermaye gelirlerindeki artış %80’e ulaşırken, işgücü gelirleri reel olarak sadece %23 arttı. Bunun sonucunda 2019’un ikinci çeyreğinden bu yana emeğin payındaki gerileme %7,1 iken sermayenin payındaki artış %7,7 oldu” yorumunu paylaştı.
Küresel büyüme ne durumda?
Küresel tarafa bakıldığında, Türkiye’nin büyümesi büyük ekonomiler -ve daralan Rusya- arasında pozitif ayrışıyor. Sıkı para politikası, yükselen borçlanma maliyetleri ve yılın ilk yarısında kaydedilen teknik resesyon nedeniyle ABD ekonomisi 2022 yılını %2,1 ile ortalamanın altında bir büyüme ile tamamladı.
Avro Bölgesi ekonomisi 2022 yılını %3,5 ile beklentilerin üstünde bir performans ile tamamlasa da artan faiz oranları, hanehalkı gelirlerinde yavaşlama ve yükselen enerji fiyatlarının 2023 yılında Avro Bölgesi’nde büyümeyi yavaşlatması bekleniyor.
Faiz artırımları ve artan enflasyon finansal kırılganlığı, Rusya-Ukrayna savaşı ise gıda güvenliği riskini artırıyor. Çin’deki toparlanma, gelecek yılda küresel büyümeyi destekleyebilir ve küresel büyümeye en büyük pay Asya’dan gelebilir.
2023’e bakış
Manşet enflasyonun baz etkisi nedeniyle gözlemlenen düşüşlere rağmen %45’in üzerinde kalması, işsizlik oranının ise %10 seviyesinin üzerinde seyretmesi hane halkının alım gücünü olumsuz etkilemeye devam ediyor.
Yaklaşan seçimler nedeniyle artan belirsizliğin 2023 yılında da yatırımları etkileyeceği tahmin ediliyor. Girdi maliyetlerinde artışların sürmesi ise bir başka ihtimal olarak karşımızda duruyor. Ekonomik büyüme; hem seçimle beraber daha da artan belirsizlik hem de depremin yol açacağı büyük finansman ihtiyaçları sebebiyle 2023 yılında şoklara karşı oldukça savunmasız durumda.
Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu (IMF), Türkiye ekonomisi için 2023 yılı büyüme tahminlerini 0,5 puan düşürerek sırasıyla %2,7 ve %3’e indirmişlerdi. Toplamda 11 ili etkileyen ve verdiği hasarın 34,2 milyar USD olduğu tahmin edilen depremlerin ardından Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) da 2022 yılı için büyüme tahminini 0,5 puan düşürerek %3 seviyesine indirdiğini duyurdu.
Konuya ilişkin EBRD tarafından yayımlanan raporda Türkiye ekonomisinin büyüme oranlarına ilişkin, “Artan dış finansman gereksinimleri ve 2023'teki seçimlerle ilgili siyasi belirsizliğin önemli ekonomik kırılganlıklar yaratması nedeniyle 2023 ve 2024 yıllarında daha da düşerek %3'e gerilemesi beklenmektedir” ifadeleri yer almıştı.
