Herkese merhaba,
Döngüsel ekonomi alanında farkındalık yaratmak ve daha anlaşılır, sade bilgilerle içinde bulunduğumuz dönüşüm sürecinde tüm paydaşların yer almasını sağlamak için hazırladığımız Döngüsel Ekonomi 101 bültenine hoş geldiniz!
Bu hafta bültenimizin;
-Gündem bölümü yerine, tek kullanımlık plastiklerle ilgili ülkemizden gelen 'ilginç' bir Alternatif gündem incelemesine bakıp,
-Haftanın konusu bölümünde, Asteroid B-612'den hepimizin hayatına bir şekilde dokunmuş olan Küçük Prens'e eşlik ediyor,
-Döngüsel girişimler bölümümüzde ise gözümüzü yine yükseklerde tutuyoruz,
-Öneriler bölümü için minik bir spoiler; "Küçük Prens dünyaya baktığında ne görüyor?" diye merak ediyorsanız, bu haftaki önerimiz tam size göre!
Yorum ve önerilerinizi bizimle paylaşmayı unutmayın!
İletişim: [email protected]
Hadi başlayalım!
Gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakabilmek için plastik kullanımının mümkün olduğunca azaltılması ve yerine sürdürülebilir alternatif ürünlerin alması gerektiği uzun yıllardır konuşuluyor. Bir yandan aktivistler ve sivil toplum kuruluşları konuya farkındalığı artırmaya çalışıp, karar alıcılara seslerini duyurabilmek için ellerinden geleni yapıyorlar. Diğer taraftan bilim insanları plastik kullanımını gerektiren alanlara alternatif çözümler bulmak için çalışmalar yürütüyorlar. Paralel olarak kimi devlet ve şirketler de bu kapsamda dikkate değer girişimlerde bulunuyor ve önleyici tedbirler alıyorlar.
Sürdürülebilir olmayan lineer ekonomilerde kullan at yaklaşımının, aşırı tüketimi ve atık üretimini teşvik ettiği görülmekte. Ne yazıktır ki, yalnızca Avrupa'da her yıl 25 milyon tondan fazla plastik atık üretilmekte, bu atıkların yalnızca %30'dan azı toplanıp geri dönüştürülmekte. Hesabı yaptığımızda karşılaştığımız korkunç sayı ise araziye atılan atık miktarına denk gelmekte. AB’nin yaptığı saha çalışmaları, Avrupa sahillerinin tüm deniz çöplerinin %70'ini 10 farklı “tek kullanımlık plastik” olduğunu ortaya çıkarmış ve karar alıcıları aksiyon almaya yönlendirmiştir. “Tek kullanımlık plastik ürünlerin”, “plastik” ürünlerden farkı ise atılmadan önce yalnızca bir kez veya kısa bir süre için kullanılabiliyor olması. Bu plastik ürünlerin doğada yok olmasının 400-1000 yıl kadar sürmesi ve bu süre içerisinde toprağa/suya bünyesindeki zehirli maddeleri salıyor olması, çevre ve insan sağlığı üzerindeki negatif etkilerini açıkça gösteriyor. AB, bu atık oranlarını azaltmaya yönelik potansiyel yolları değerlendirdikten sonra, karadan denize plastik kirliliğinin “musluğunu kapatmak” için bütünsel bir çaba olan Tek Kullanımlık Plastik Direktifi (SUPD) olarak bilinen şeyi 2019'da kabul etti.
AB'nin tek kullanımlık plastiklere ilişkin Direktifi aracılığıyla, farklı ürünlere farklı önlemler uygulanmakta. Bu önlemler, en etkili sonuçları elde etmek için orantılı ve özeldir ve ayrıca daha sürdürülebilir alternatiflerin mevcut olup olmadığını da dikkate alır.
Direktif tarafından ele alınan 10 madde şu şekilde:

-Pamuk tomurcuk çubukları
-Çatal bıçak takımı, tabaklar, pipetler ve karıştırıcılar
-Balonlar için balonlar ve çubuklar
-Gıda kapları
-İçecekler için bardaklar
-İçecek kapları
-Sigara izmaritleri
-Plastik poşetler
-Paketler ve sarmalayıcılar
-Islak mendil ve sıhhi ürünler
Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi özellikle şunları içerir:

-Ürün yasakları: SUPD'nin 5. Maddesinde belirtildiği gibi, plastik olmayan alternatifleri bulunan bazı tek kullanımlık plastik ürünler için kesin yasaklar geçerlidir. Pamuklu çubuklar, çatal bıçak takımı (çatal, bıçak, kaşık, yemek çubukları), tabaklar, pipetler, karıştırıcılar, balon çubuklar, okso-çözünür plastikler ve genleşmiş polistiren (EPS) gıda kapları ve bardakları gibi belirli tek kullanımlık plastik ürünler 2021'den itibaren Avrupa Birliği’nde yasaklanacak.
-Tasarım gereksinimleri: Madde 6, üreticilerin 2025 yılına kadar PET içecek şişelerinde %25 ve 2030 yılına kadar tüm plastik içecek şişelerinde %30 oranında geri dönüştürülmüş içerik kullanma hedefini belirler. Buna ek olarak, ürün tasarım önlemleri, kapakların çöp olarak çevreye karışmasını azaltmak ve geri dönüşümlerini artırmak için 2024 yılına kadar konteyner kapaklarının kullanım ömrü boyunca konteynere bağlı (“bağlı”) kalmasını şart koşuyor.
-Plastik içecek şişelerinin geri dönüşüm için ayrı toplanması hedefi: Plastik içecek şişelerinin toplanmasına ilişkin hedefler, Madde 9'da açıklanmakta olup, üye devletlerin 2025 yılına kadar tek kullanımlık kapaklı plastik şişelerin %77'sinin, 2029'a kadar %90’nının ayrı toplamasını şart koşmaktadır.

-EPR yükümlülükleri: Madde 8'e göre, üye devletler 2021 yılına kadar kendi EPR planlarını oluşturmalıdır. Gıda kapları, paketler ve ambalajlar, içecek kapları ve kapları, filtreli tütün ürünleri, ıslak mendiller, balonlar ve hafif plastik taşıma torbaları gibi tek kullanımlık plastik ürünlerin üreticileri, bu ürünler için atık yönetim maliyetlerini karşılaması beklenecek. Bu plan bilinçlendirme önlemleri ve çöp temizleme, taşıma ve arıtma maliyetlerinin hepsini içeriyor.
-Farkındalık artırma önlemleri: SUPD'deki diğer önlemler arasında bazı tek kullanımlık ürünlerin tüketiminde "ölçülebilir niceliksel" bir azalma (Madde 4), tüketicilere uygun atık imhasını daha iyi iletmek için etiketleme yöntemleri ve çeşitli bilinçlendirme önlemleri (Madde 7) yer almakta.
"Yasa, toplumun tek kullanımlık plastiğe nasıl yaklaştığı konusunda hükümetlerden, işletmelerden ve tüketicilerden gelen zihniyetlerde bir değişimi hızlandırarak daha fazla malzemenin kapalı bir döngü içinde ve okyanuslar ve çevre dışında kalmasını sağlıyor. Tarihçiler geriye dönüp baktıklarında, Tek- Plastik Kullanım Direktifi, toplumun nihayetinde plastik atıkların gidişatını değiştirdiği ve teraziyi döngüsel bir ekonomi lehine çevirdiği an olarak görülebilir."
Bizler ise, AB tarafından alınan önleyici tedbirleri örnek alacağımız günleri heyecanla bekliyorken gündemimize düşen bir haber ile hayal kırıklığına uğramış durumdayız. Tek kullanımlık ürünlerin tüketiminin teşvik edildiği değil, önlendiği günleri yaşamak dileğiyle…
Küçük Prens ve Şehirler
Asteroid B-612'den şehirlerimize bakıyor ve döngüsel şehirler için fırsatlara odaklanıyoruz.

Çoğumuza ilham olan Küçük Prens, bugün dünyaya Asteroid B-612’den bakıp bir şey söylese ne olurdu dersiniz? Siz bunu düşünedurun, biz gördüğü manzarayı paylaşalım:

NASA tarafından yayınlanan görüntüler, kaynaklara ulaşım konusunda ne kadar adaletsiz bir dağılıma sahip olduğumuzu gösteriyor. Dünyadaki adaletsizliğin her alanda olduğunu bilsek de, buna biraz daha uzaktan bakabilmek ve genel durumu bu şekilde gözlemlemek, bildiğimiz bu gerçekliği gözler önüne seriyor.
Peki Küçük Prens’e dönelim, sizce bu görsel üzerine Küçük Prens aşağıdakilerden hangisini söylemiştir?
A)Asıl sorun büyümek değil ki, büyürken unuttuklarımız.
B)Acaba yıldızlar herkes günün birinde kendi yıldızını bulsun diye mi yanıyorlar?
C)Kelebeklerle tanışmak istiyorsam, bir iki tırtıla katlanmam gerek.
D)Geleceğe gelince, mesele onu tahmin etmek değil, mümkün kılmaktır.
Bugün bu sözlerin hepsi, Küçük Prens’e hayat veren yazar Antoine de Saint Exupery tarafından yazılmış olup, son seçenek IPCC’nin iklim krizi için yayınladığı 1.5 derece küresel ısınma özel raporunun başlangıç cümlelerinden birini oluşturuyor.
IPCC, 1988 yılında WMO ve UNEP tarafından kurulup şu anda 195 farklı üyesi ile birlikte faaliyet gösteriyor. Üç farklı faaliyet alanı bulunan organizasyon, İklim Değişikliğinin Fiziksel Bazı, İklim Değişikliği Etkileri ve İklim Değişikliğini Azaltma üzerinde çalışıyor.
Senelerdir seslerini yayınladıkları raporlarla duyurmaya çalışan organizasyon, Antoine de Saint Exupéry’den alıntı yaparak geleceği değil, şu anı konuşmak ve şu an için aksiyon almanın önemini vurguluyor.
Raporun yayınlandığı tarihlerde ülkemizde ve dünyada meydana gelen yangınlar, seller, kuraklık ve aşırı sıcaklar raporun bize anlatmaya çalıştığı durumun vücut bulmuş haliydi. Konuya basit bir şekilde yaklaştığımızda kaynak kullanımının azaltılması ile başlamak, doğru bir aksiyon olacak. Peki bu kaynaklar en çok nerede tüketiliyor? Yukarıdaki harita bize cevabı veriyor : Şehirler
UN Habitat’a göre karbon emisyonunun %60’ını oluşturan şehirler, dünya üzerindeki alanların sadece %2’sini kapsamakta. Dünya nüfusunun yarısını omuzlayan ve 2050’de %70 artması beklenen şehir popülasyonunun dünyaya zararlarını ne durdurabilir? Bugün %85 oranı ile ekonomik büyümenin üreticisi olan şehirleri tüketimden uzak tutacak aksiyonlar nelerdir?
Gittikçe artan popülasyonun etkisi ile bakılması gereken ilk nokta atık yönetimi. 2010’da şehirlerde 40 milyar ton olan atıkların 2050’de 90 milyar ton olması bekleniyor.

Dünyadaki gayri safi yurtiçi hasılanın %80’ini karşılayan şehirlerin sahip olduğu ekonomik büyüklük düşünüldüğünde; lineer ekonomiden döngüsel ekonomiye geçişin ne kadar büyük bir potansiyele sahip olduğunu görebiliriz. Döngüsel ekonomi içindeki tersine lojistik, atık işlenmesi, enerji tasarrufu, yeni iş modeli ve ürün tasarımı gibi uygulamalarla bu potansiyel çok daha önemli hale geliyor.
Kendisi ve vatandaşları için ekonomik direnç/dayanıklılık(resilience) ve refah üretimini ön planda tutan döngüsel şehirlerin sahip olduğu 7 prensibi aşağıda bulabilirsiniz:
- Closed Loop : Tüm materyaller teknolojik ve biyolojik olarak sonsuz bir döngü içinde olmalı
- Azaltılmış Emisyon: Tüm enerji yenilenebilir kaynaklardan gelmeli
- Değer Üretimi: Kaynaklar değer üretimine odaklanmalı
- Modüler Tasarım: Esnek sistemlerin oluşumu için modüler ürün tasarımları geliştirilmeli
- İnovatif İş Modelleri: Üretim — dağıtım — tüketim sürecinde ürünlere sahip olmak yerine kullanım ve deneyim üzerinden iş modellerinin geliştirilmesi
- Tersine Lojistik: Lokal operasyonlar ile yürütülen tersine lojistik sistemlerin kurulması
- Doğal Sistemlerin Geliştirilmesi: Doğal sermayenin geliştirilmesi için insani aktivitelerin ekosistemi desteklemesi
Şehirlerimizde artan tüketim ile dokunulması gereken alanlar ise:
- Şehirleşme: Şehirleşmenin artması, o alanlardaki kısıtlı kaynakların kullanımı konusunda sıkıntı yaratmakta
- Tedarik ve Fiyat Riskleri: Talebin yoğunluğu ve kaynak sıkıntısı sebebiyle hassas fiyatlandırma, üretim ve ekonomi üzerinde riskli bir etki yaratmakta
- Çevresel Farkındalık: Devletler ve şirketler, yarattıkları çevresel etkinin farkında ve kitlelere karşı sorumluluklarını yerine getirmekte zorlanıyorlar
- Tüketici Davranışı: Bilinçsiz tüketim ile birlikte ürünlerin tam ekonomik değeri kullanılmadan sisteme fazladan atık besleniyor
Bugün şehirleşmede sadece binaların üretim sürecini ele aldığımızda bile World Economic Forum tarafından yayınlanan makalede gösterildiği üzere sistemde birbirini besleyebilecek ağların oluşturulması mümkün.

Şehirlerde oluşturulabilecek döngüsel ekonomi pratiklerine dünyanın farklı bölgelerinden bir kaç örnek vererek aklımızdakileri daha iyi ifade etmek istiyoruz.
Danimarka’nın kırsal kesimi olan Lolland’da şehre göç ile birlikte terk edilen binaların materyalleri devlet desteği ile tekrar kullanıma sürülüyor. Lendager Group’un potansiyel alanları haritalandırılması ile başlayan süreç, yeni binaların sürdürülebilir olmasını ve CO2 emisyonlarının %70 oranında azalmalarını sağlıyor.
Geri dönüştürülemeyeni dönüştürebilen TerraCycle ise Tokyo’daki sigara izmaritlerinden, Meksika’daki çiğnenmiş sakızlara ve Amsterdam’daki bebek bezlerine kadar kullanılmış ve geri dönüştürülemeyen ürünleri kullanarak Londra’da egzersiz alanları veya New York’ta topluluk bahçeleri oluşturuyor.
İklim krizinin sebep olabileceği kaynak sorunlarına direkt şahit olduğumuz Lübnan halkı ve herkes için, sorumluluk alma vakti.
Bu hafta hazır Küçük Prens'e eşlik ederken, gözümüzü yükseklerde... Bu nedenle tarım arazilerinde verimliliği arttırmak adına son yıllarda fazlaca kullanılan drone teknolojisinden bahsetmek istedik.
Bildiğiniz gibi döngüsel ekonomi atık oluşumunu önleme yolunda dijitalleşmeyi ön plana çıkartmakta. Günümüz teknolojileri artık insan hatasına izin vermeyen ve bu sayede de süreçlerin daha verimli hale gelmesini sağlayan noktada. Çok farklı sektörlerde dijitalleşmenin getirdiği değişiklikleri görmek mümkün.

Tarım alanında ise bu dijitalleşme süreçleri bir süredir drone'lar ile yürütülmekte. Drone kullanımı temelde, yukarıdan görüntülerle detaylı haritalama imkanı tanımakta. Bu da tarım alanlarındaki gereksinimleri ve iyileştirmeleri kolayca analiz etmemizi sağlıyor. Geleneksel yöntemlerin insan hatasına açık olması sorununu tamamen ortadan kaldıran bu teknolojik dönüşüm, özellikle görüntü işleme teknolojisi ile aşağıdaki avantajları sunuyor;
-Ekinlerin detaylı analizi,
-Su kullanımında optimizasyon,
-Gübreleme optimizasyonu,
-Toprak kayması gibi durumları önceden hesaplayarak en doğru tarım alanlarının seçimi,
-Mahsullerin doğru zamanda toplanması,
-Toprağın en verimli şekilde kullanılması,
Bunlar en basit ve temel avantajlar elbette ve bu tarz teknolojilerin sunduğu yenilikler her geçen gün artmakta. Döngüsel ekonomi içerisinde süreçlerin iyileştirilmesi değil, tamamen değiştirilmesi amaçlanmakta. Tarım alanlarında kullanılan drone teknolojisi de aslında geleneksel tarım yöntemlerinin tamamen değişmesi ve atık oluşumunu azaltmayı sağlayan yeni bir sistem olması dolayısı ile bu amacı destekliyor.
Sistem içinde düşünerek tarım süreçlerinin tüm adımlarına dokunulması gereken çok farklı yenilikler olduğunu biliyoruz, fakat döngüsel bir ekonomi için atılan en küçük adımları da destekliyoruz.
Haftanın konusu bölümünde, Küçük Prens'e eşlik edip, şehirlerimize uzaydan bakmıştık hatırlıyor musunuz? Öneri bölümümüzde bunu bir adım öteye taşıyıp herkesi Küçük Prens olmaya davet ediyoruz!
NASA tarafından hazırlanan Lost At Night platformu, NASA astronotlarının yıllardır çeşitli uzay istasyonlarından çektikleri şehir fotoğraflarını bizlere sunuyor. Bunu yapmasının amacı ise çok daha güzel; gereksiz ışık kullanımı bir noktada ışık kirliliğine dönüşerek insana, doğaya ve kaynaklara zarar veriyor. NASA da astronotların çektiği, fakat hangi şehir olduğu belli olmayan bu fotoğrafları, bilinen şehir fotoğrafları ile eşleştirmemize olanak tanıyan bu platform ile 'ışık kirliliği haritası' çalışmasını yürütüyor.

Adını gerçek anlamda hak eden bu platformda vakit geçirip, ışık kirliliği haritasının oluşumuna destek olabilirsiniz. Ekibimiz gecede kaybolarak birkaç saatini buraya ayırdı, sizler de Küçük Prens'e dönüşmek isterseniz, platform linki burada!



