Gündem
Haftanın konusu
Bizi takip edin
Döngüsel girişimler
Öneriler

Lineer ve döngüsel ekonomi sistemleri arasındaki yapısal farklar

Lineer ve Döngüsel Ekonomi Yapısal Karşılaştırması
Lineer ve döngüsel ekonomi sistemleri arasındaki yapısal farklar

Döngüsel Ekonomi 101 bültenine hoş geldiniz. Döngüsel ekonomi ile ilgili her şeyden bahsettiğimiz bültenimiz hızla büyüyor ve bu alanda daha çok kişiye ulaşmanın verdiği heyecan her geçen gün artıyor. Bu nedenle siz değerli takipçilerimize de tekrar teşekkür etmek istedik. 

Bu haftaki bültende öncelikle döngüsel ekonomi ile ilgili gelişmelere göz atıp daha sonra lineer ve döngüsel ekonomik sistemler arasındaki yapısal farklara hep birlikte bakacağız.

Ülkemizden ve dünyadan döngüsel ekonomi iş modelleri ile hayata geçmiş girişimlerin hikayelerine ortak olduğumuz ‘Döngüsel Girişimler’ bölümümüzde ise bu haftanın konuğu Plastic Move!

Hazırsanız başlayalım, keyifli okumalar!

Gündem

Türkiye Döngüsel Ekonomi Platformu Türkiye’de düşük karbonlu ve döngüsel bir ekonomik toparlanma için iş birliği çağrısı yaptı!
Türkiye Döngüsel Ekonomi Platformu (TDEP) salgın sonrası sürdürülebilir, yeşil iyileşme için döngüsel ekonominin uygun bir çerçeve olarak benimseneceği ve Türkiye'de düşük karbonlu ve döngüsel bir ekonomik toparlanma için 6 maddeden oluşan bir İş Birliği Çağrısı yaptı. Çağrı metnine buradan ulaşabilirsiniz.

15-18 yaş arası gençler için İngiltere’de döngüsel ekonomi yaz kampı açılıyor.
2021 ağustos ayında İngiltere'de, Ellen MacArthur Vakfı liderliğinde gerçekleştirilecek olan yaz kampında 15-18 yaş aralığında gençlerin döngüsel ekonomi alanında eğitim alması ve iklim krizi, plastik kirliliği gibi sorunlara çözümler bulmaları sağlanacak. Ülkemizde de bu tarz etkinliklerin genç neslin de döngüsel ekonomi alanında bilgilendirilmesi için önemli olacağını düşünmekteyiz. Yaz kampı ile ilgili detaylı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz. 

Haftanın konusu

Lineer ve döngüsel ekonomi sistemleri arasındaki yapısal farklar

Mevcut lineer ekonomi ile geçiş sürecinde olduğumuz döngüsel ekonomi sistemi arasındaki temel yapısal farkları 7 ana başlıkta inceliyoruz

Lineer ve döngüsel ekonomi sistemleri arasındaki yapısal farklar

Ana hedef
Mevcut lineer ekonomik sistem, gayrisafi milli hasıla (GMH) ile ölçülen bir büyümeye odaklı olarak çalışır. Ülkelerin GMH ile doğru orantılı olarak ekonomik büyümeye sahip oldukları bu sistemde tek bir motivasyon vardır; büyümek! Ekonomik büyüme geri kalan tüm sorunları çözecektir düşüncesinin ne kadar sağlıksız olduğunu sanıyorum ki şu anda aktif olarak deneyimlemekteyiz. Tam karşı argümanlarla ortaya çıkan döngüsel ekonomik sistem ise sadece büyümek yerine, sürdürülebilir, daha çok gelişime ve kaliteyi arttırmaya yönelik bir sistemi savunur. Yaşamın tüm noktalarında gelişim, ekonomik gelişimin yanında sosyal standartların artmasına, hayat kalitesinin iyileşmesine ve kaynakların verimli kullanılması gibi birçok farklı kritik noktaya odaklanılmasına imkân verir.

Yeni ölçütler
Mevcut sistemde yukarıda da belirttiğimiz gibi gayri safi milli hasıla tek ölçüt iken, yeni döngüsel ekonomik sistemde ölçütler biraz daha derinleşiyor. Gayri safi milli hasıla ile tüketici harcamalarının gelir dağılımı ve kirliliğin önlenmesi, iklim krizini engelleme çalışmaları gibi sürdürülebilirlik yolundaki harcamalara oranı ile ülkelerin ekonomik yapıları ölçülebilecek. Yani sadece GMH ve tüketim oranları değil, aynı zamanda sosyal eşitlik ve sürdürülebilir bir dünya yolunda atılan adımlar da artık ülkelerin refah seviyelerini ölçmek için zorunlu bir kriter olacak. Sayılara değil, süreçlere verilen önem artacak diyebiliriz.

Büyüme ve ilerleme kapasitesi
Mevcut lineer sistem teknolojik gelişmeye çok güvendiği için kaynak yetersizliğini bir sorun olarak görmemekte. Bir üretim sürecinde kullanılan hammaddenin kısıtlı kaynaklara sahip olması lineer ekonomik sistem için bir problem değil çünkü, teknoloji sayesinde o kaynak bittiğinde yerine başka kaynağın kullanılacağı bir teknolojik yenilik getirilebileceği düşüncesi mevcut. Döngüsel ekonomik süreç ise, teknoloji, inovasyon ve tasarıma odaklanarak geliştirilecek yeni süreçler sayesinde kaynakların verimli kullanımına ve ekolojik sürdürülebilirliğe önem vermekte. Bir kaynağı tüketip diğerine geçtiğimiz bir lineer ekonominin asla sürdürülebilir bir süreç olmadığını anlamak hiç de zor değil.

Gelir dağılımı ve yoksulluk
Mevcut lineer ekonomik sistemin toplumlar ve bireyler ile yapay bir bağı olduğunu düşünebiliriz. En büyük paydaşlarından olan tüketicilere bağlı gibi görünen bu sistem aslında sahte bir bağ ile toplumu kandırmakta ve tüm sistemin politik ve faydacı sebeplerle ilerlediği, gelir dağılımında eşitliğin asla konuşulmadığı bir yapı ile gücünü muhafaza etmekte. Ekonomide yaşanacak her türlü büyümenin tüm paydaşları büyüteceğine inanan bu sistemin, zengin ile yoksul arasındaki uçurumun ne kadar büyük olduğu ortaya çıktığında ne kadar başarısız olduğunu görmek hiç de zor değil. Döngüsel ekonomik sistem ise kaynakların verimli kullanımı ve sürdürülebilirliğe odaklanmanın yanında yaşam standartlarının yükseltilmesine odaklandığı için eşit büyüme ve gelişim imkânı sunar. Hızlı büyümenin sadece zaten büyük olan oyunculara katkı sağlayacağını, toplumun büyük bölümünü oluşturan bireylere etki etmeyeceğini ya da olumsuz etkileri olacağını savunmakta.

Ekonomik verimlilik
Mevcut lineer sistem, pazarlanabilen ürünlere, hizmetlere ve kurumlara odaklanır. Tüm odak gayrisafi milli hasılanın büyütülmesi yönündedir. Pazar büyütmek, tüketimi arttırmak tek amaçtır diyebiliriz. Döngüsel ekonomik sistem ise pazarlanabilir ürünlerin yanında bu ürünlerin üretim süreçlerindeki verimliliğe ve sürdürülebilirliğe odaklanır. Aynı zamanda pazarlanamayan sosyal sermayeye de odaklanan döngüsel ekonomi, hayatın her noktasında gelişime önem verir böylece sırf ekonomik büyüme değil, sürdürülebilir bir gelecek için gelişim sunar. 

Özelleştirme ve tekelci yapı
Mevcut lineer sistemler adı artık öyle anılmasa da eski feodal sistemlerde bulunan “landlord” yani toprak sahibi kişilerin büyüdüğü yapılardır diyebiliriz. Elbette günümüzde toprak sahipliği, anlamını geliştirip fiziki toprak dışında pazarın sahipliği olan tekelciliğe dönüşmüş durumda. Geleneksel pazar yapısını savunan lineer ekonomik sistem, kişisel sahiplik ve dolayısı ile de kişisel çıkarlar özelinde kaynak kullanımına odaklanır. Yeni döngüsel ekonomik sistem ise, özellikle doğal kaynaklar için özelleştirme ve sahiplik süreçlerini önleyip, bu kaynakların toplumların ortak kaynağı olarak kullanılmasını savunur. Burada savunulan noktanın tüm özel sahipliğin yok edilmesi olmadığını vurgulamak gerektiğini düşünüyorum. Özellikle belirtilen doğal kaynakların kullanımı noktasında bireysel bir aitlik olmaması gerektiği, bu kaynakların hem toplumlar hem de gezegen için ortak çıkarlar ışığında kullanıldığı ortak sahiplik sistemi anlatılmaya çalışılıyor. 

Devletlerin rolü
Mevcut lineer sistemlerde devletlerin rollerinin ne kadar küçüldüğünü hepimiz fark ediyoruz diye düşünüyorum. Özellikle büyük şirketler ve pazar tüm regülasyonları, yasaları daha çok gelir elde etmek için istediği gibi değiştiriyor. Dünyayı yöneten 5 büyük aile komplo teorisine inanır mısınız bilmem, ama 5 aile olmasa da özel sektörün yönettiğini söylemek doğru olacaktır. Mevcut sistemler pazarı denetlemek yerine, istedikleri gibi hareket edecekleri bir yapıyı oluşturdu. Toplumların doğal kanunlarla yönetilmesi gerektiğini düşünen 18.yy’da Fransa’da çok popüler olan Fizyokratların en ünlü argümanlarından biri akla geliyor bu noktada. Laissez faire, laissez-passer yani bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler. Devletin sadece tek bir vergi alması gerektiğini savunan bu düşünce okulu o verginin de sadece tarım sektörü ile kısıtlı kalmasını önermekteydi. Pazarda herhangi bir regülasyonu desteklemeyen bu yapı mevcut sistemin biraz daha sert dile getirilmiş halidir diyebiliriz. 

Yeni döngüsel ekonomik sistem ise devletlere merkezi bir rol vererek bir hakem, kolaylaştırıcı bir unsur ve ortak faydaya çalışan kurumlar için bir aracı konumda olmasını destekliyor. Bu yeni sistemin örneklerini Avrupa Yeşil Mutabakatı veya Paris İklim Anlaşması gibi örneklerde görmekteyiz aslında. Atık yönetimine uygun hareket etmeyenlere çıkan ekstra vergiler, paydaşların bir arada çalışarak sürdürülebilir çözümlere odaklanması gibi daha birçok örnek bu yeni sistemin bir getirisi olarak görülebilir. Yeni ekonomik sistemde, “Lisbon Principles” adı ile anılan, 1997 de ekolojik iktisatçı Robert Costanza tarafından sunulan 6 temel ilkeye göre devlet yapılanmasının izleri görülebilir. Temelde doğal ve sosyal kaynakların ortak kullanımını sağlamak amacı ile yönetim ilkelerini öne sürmektedir ve sürdürülebilir paydaş ekosistemini ön planda tutar. 

Görüldüğü üzere, şu an geçiş sürecinde olduğumuz döngüsel ekonomik yapı, sadece üretime, tüketime ya da atık yönetimine odaklanmak yerine toplumları oluşturan tüm normlara daha inovatif ve sürdürülebilir çözümler sunarak mevcut sistemdeki tüm hatalı alanlara alternatif çözümler sunmakta. Bu nedenle en başından beri savunduğumuz gibi, döngüsel ekonomi sadece 3-5 büyük özel sektör oyuncusunun ilgileneceği veya 1-2 önemli devletin kurallarını belirleyeceği bir yapı olmak için fazla büyük bir etkiye sahip. Amaçlanan ve geliştirilen bu etki, toplumun tüm kesimlerini ilgilendirmekte ve bu nedenle her bir bireyin düşüncesi ve katılımı çok önemli.

Hikâyeyi paylaşmak için:
Bizi takip edin

Benzer içerikler için Döngüsel Ekonomi 101 Instagram ve Linkedin hesaplarını takip etmeyi unutmayın! Destekleriniz, yorum ve önerileriniz bizim için çok değerli😊

Döngüsel girişimler

Plastic Move

Plastic Move'un hikayesine hep birlikte ortak oluyoruz

Plastic Move

Bir cümle ile, Plastic Move, termoplastik yapmak için gereken petrolün %20'sini tarımsal ve gıda atıklarından elde edilen düşük maliyetli bir biyo-hammadde ile değiştiren, patentlenebilir bir ileri dönüşüm teknolojisi sunan bir girişim.

Ekip ve kuruluş
Büşra Köksal’ın biyoplastiğe ilgi duyması ile başlayan bir lise projesi Plastic Move’un temellerini atmış. Biyoplastiğin mısır tarımından elde edilen nişastadan elde edildiğini görüp, bunun neden farklı bir nişasta kaynağı ile yapılamayacağını merak etmesi ile nişasta elde edilebilecek atıklara yöneliyor. 2019 yılında Hamdi Ulukaya Girişim programı ile Amerika’ya gitmesi ve ürünü sanayiye uyarlamaya başlaması ile girişim kurulmuş oluyor. 
Merve Arıkan ise psikoloji eğitiminin son yılında tanıştığı döngüsel ekonomi ile ilgilenmeye başlıyor ve Hollanda’ya giderek döngüsel ekonomi alanında uzman akademisyenler ile fikir alışverişi yaparak, döngüsel ekonomi iş modelleri ile alakalı kendini geliştiriyor. Türkiye’ye dönmesi ile beraber de Büşra ile tanışarak Plastic Move kurucu ortağı olarak ekibe dahil oluyor ve bu şekilde Plastic Move hikayesi başlamış oluyor. 

Ne yapıyorlar?
Plastik üretiminde kullanılan petrol oranını azaltmak amacı ile, ekmek gibi nişasta kaynağı olarak kullanılabilecek atık gıdalardan biyopolimer üretiyorlar. Döngüsel ekonominin temel amaçlarından biri olan atık azaltma iş modeli ile, nişasta üretilebilecek mevcut gıda atıklarını, biyopolimer üretiminde hammadde olarak kullanıyorlar. Bunun yanı sıra, hızla artan plastik kullanımının çevreye zararlarını da azaltmak amacı ile, plastik üretiminde kullanılan petrol oranını da %20 azaltıyorlar. Döngüsel bir sistemin ilk ayağında çalışmalarına devam eden Plastic Move, sonraki süreçlerde de döngüsel ekonomiye uygun iş modelleri geliştirerek, tüm döngüyü tamamlayacak şekilde inovasyona devam edecek diye umuyoruz.

Gelecek planları
Geçen hafta, geliştirdikleri iş modelini Sarten Ambalaj ve Evyap markaları ile denemeye başladılar. Hedefleri ise bu alanda sektörü domine eden bir Ar-Ge şirketi olmak. Şu anda en çok kullandıkları ekmek atıklarının yanına birçok farklı atık gıda ürününü de ekonomiye kazandırmak için çalışmalarına devam ediyorlar.

Döngüsel Ekonomi 101 takipçileri nasıl destek olabilir?
Plastic Move, Döngüsel Ekonomi 101 takipçilerinin, plastik kullanımı ve hammadde verimliliği alanlarında farkındalıklarını arttırmak için sosyal medyada kendilerini takip etmelerini istiyor. Aynı zamanda sektör ayrımı olmaksızın, plastik kullanan tüm şirketler ile iş ortaklığına hazır olduklarını belirtiyorlar. 

Detaylı bilgi ve iletişim: Üretim standardizasyonu ve pilot tesis kurmak ve bu sayede seri üretime geçmek için yatırım arayışında olan Plastic Move hakkında daha fazla bilgi almak için veya yatırım fırsatlarını görüşmek için kendilerine Plastic Move sosyal medya hesaplarından, ya da [email protected] mail adresinden ulaşabilirsiniz! 

Siz de döngüsel ekonomi iş modellerine uygun girişiminizin hikayesini burada paylaşmak isterseniz bizimle iletişime geçmeyi unutmayın!

Hikâyeyi paylaşmak için:
Öneriler

Bu hafta takipçilerimize döngüsel ekonomi ile ilgili çekilmiş çok önemli bir belgesel önerisi yapmak istedik. “Closing the Loop” filmi 2018 yılı nisan ayında yayınlanmış olup, çok değerli ödüllere de layık görülmüştür. Filmin tamamına buradan ulaşabilirsiniz. İyi seyirler.

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Döngüsel Ekonomi

Döngüsel Ekonomi

Döngüsel Ekonomi Hakkında Her Şey!

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir