MAVİ ÇİZGİ
ORTADOĞU
ASYA
RUSYA | KAFKASYA
ABD
AVRUPA
AFRİKA
LATİN AMERİKA
BAŞKA NELER OKUDUK?

🚨 Lübnan'da tehlike çanları, Güney Çin Denizi

İsrail-Hizbullah gerilimiyle çalan savaş çanları. Güney Çin Denizi'nde hareketlilik. Putin'in Asya çıkartması. Assange özgür. Rusya'ya saldırı. Dalai Lama ABD'de.
🚨 Lübnan'da tehlike çanları, Güney Çin Denizi

25 Haziran Salı gününden herkese merhaba.

Bu hafta uluslararası ilişkilerde gerilimlerin yoğunlaştığı bölgeler İsrail-Lübnan sınırı ve Güney Çin Denizi oldu.

Çin'in yıllardır baskılayarak hak iddia ettiği ancak uluslararası kuruluşlarca haksız bulunduğu Güney Çin Denizi'nde, Filipinler ve Çin kuvvetleri arasında küçük çaplı bir çatışma çıktı. ABD, 1951 tarihli anlaşmayı hatırlattı.

İsrail ile Hizbullah arasındaki misillemeler seviye atlayınca iki taraftan da tehlikeli açıklamalar geldi, dünya liderleri ise itidal çağrısında bulundu. Hizbullah liderinin açıklaması Kıbrıs ve Türkiye'yi de yakından ilgilendiriyor.

Bu hafta ayrıca, Rusya'da çok can kaybına yol açan saldırıları, Peru'nun eski başkanları ile imtihanını, Kenya'da açıklanan vergi paketine karşı halkın sonuç veren protestolarını ve daha fazlasını okuyabilirsiniz.

Salı günleri dünya gündemini, perşembe günleri ise Türkiye'de haftanın politik gelişmelerini derlediğimiz Spektrum bülteni her hafta sizlerle.

İyi okumalar.

Alp

MAVİ ÇİZGİ

Lübnan yeni Gazze mi olacak?

Hizbullah ile İsrail ordusu arasında şiddeti artan misillemeler ve ardından gelen açıklamalar, Filistin'deki savaşın bölgeye yayılması konusunda tehlike çanlarını bir kez daha çaldı.

Lübnan yeni Gazze mi olacak?

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Pazar günkü açıklamasında Gazze'de çatışmaların şiddetinin azalmasıyla ülkesinin Lübnan sınırına daha fazla asker yollayabileceğini söyledi. Gazze ve Refah'taki kara operasyonlarının bitmeye yakın olduğunu belirten Netanyahu, "Bu, savaşın sonuna geldiğimiz anlamına gelmiyor" dedi.

İsrail ordusu, Pazartesi günkü açıklamalarında bir hava operasyonuyla üst düzey bir Hizbullah komutanını öldürdüklerini söyledi. Açıklamada, Lübnan'ın güneyindeki "terör hedeflerine" gece boyunca hava operasyonları düzenlendiği de eklendi.

Hamas'ın 7 Ekim saldırılarının ardından başlayan savaşta, İran destekli Hizbullah örgütü Hamas'ı hem söylem hem askerî olarak destekledi ve İsrail'in kuzey sınırına devamlı olarak füzelerle saldırdı. Bu saldırılar sonucunda 25 İsrailli'nin öldüğü, binlerce insanın evlerini terketmek zorunda kaldığı belirtildi. İsrail'in Kuzey Lübnan'ı hedef alan saldırılarında ise BM'e göre 400'den fazla Lübnanlı hayatını kaybetti ve onbinlerce Lübnanlı taşınmak zorunda kaldı.

İsrail Dışişleri Bakanı Israel Katz ise artan gerilimler üzerine geçen hafta Hizbullah'ı uyarmış, örgütle topyekun bir savaşa girilip girilmeyeceğine yönelik kararı yakında alacaklarını söylemişti.

Hizbullah lideri Hasan Nasrallah, Hizbullah'ın topyekun bir savaş peşinde olmadığını vurguladı, "Ancak eğer böyle bir savaş çıkarsa İsrail'deki hiçbir yer roket ve SİHA saldırılarına karşı güvende olamaz" dedi.

ABD'nin Beyrut'a Lübnanlı yetkililerle görüşmek için yolladığı heyet, Hizbullah'ın saldırıları devam ettiği takdirde İsrail, Lübnan'ı işgal etmeye karar verirse, ABD'nin müttefikini durduramayacağını belirtti. Lübnanlı aracılarla Hizbullah'a iletilen bu mesaja Hizbullah lideri Nasrallah yanıt verdi. Yine aracılarla ABD'ye iletilen mesajda Hizbullah'ın savaş istemediği ancak İsrail'in Lübnan'ı işgali hâlinde İsrail'e ciddi bir hasar vermeye hazır olduklarını belirtildi.

ABD'li bir yetkili, görüşmelerde Hamas ile Hizbullah'ın ittifak kurması hâlinde Lübnan'da çıkacak bir savaşta ülkesinin İsrail'i destekleyeceğini belirttiğini öne sürdü.

İsrail Savunma Bakanı ABD'de

İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant, üst düzey temaslar için bu hafta ABD'de. Gallant, Biden'in uluslararası ilişkiler konusunda önde gelen danışmanları, mevkidaşı Lloyd Austin, CIA Direktörü Bill Burns ve Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile görüşüyor.

Görüşmelerde ele alınan temel konuların savaş sonrası Gazze için gerçekçi bir plan ve Lübnan sınırında Hizbullah'la artan gerilimler olduğu bildirildi.

ABD Dışişleri Bakanı sözcüleri, Gazze'deki savaşın sönümlenmesi sonrası İsrail'i Gazze'den çekilmek konusunda ikna etmeye çalıştıklarını, öte yandan da Hamas'ın tekrar bölge kontrolünü ele geçirmemesi için bir plan yaratmaya çalıştıklarını ancak henüz bir anlaşmaya varamadıklarını söyledi.

Kıbrıs boyutu

İsrail'le topyekun bir savaşa hazır olduklarını söyleyen Hizbullah lideri Hasan Nasrallah, ayrıca Lübnan’a olası bir saldırıda İsrail uçaklarına üslerini açması halinde Kıbrıs Cumhuriyeti’ni hedef alacakları uyarısında bulundu.

Nasrallah, İsrail'in askerî tatbikatlarında Kıbrıs'ı kullandığını vurguladı ve Lübnan'a bir operasyon olasılığında Kıbrıs'taki havaalanlarının ve üslerinin kullanılması planladığına dair duyumlar aldığını belirtti. Böyle bir durumda, "Kıbrıs'ı savaşın bir tarafı olacağını" söyleyen Nasrallah, buna göre tutum sergileyeceklerini söyledi.

Bir AB üyesi olan Kıbrıs Cumhuriyeti 'nin Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis ise İsrail ve Hizbullah arasında taraf tutmadıklarını söyledi.

'Lübnan yeni bir Gazze olmasın'

BM Genel Merkezi'nde konuşan Genel Sekreter António Guterres, Hizbullah ve İsrail'e uyarıda bulundu:

"Açıkça söyleyelim: Bölgedeki halklar ve dünyanın, Lübnan'ın yeni bir Gazze olmasına takati kalmadı. Bir ani karar, bir yanlış hesaplanmış hamle bile sınırları aşan hatta hayal gücümüzü zorlayan bir felakete yol açabilir."

İran gerilimini hatırlattı

45 yıldır birbirleriyle "gölge savaş" yürüten İran ve İsrail, Nisan ayında savaşın eşiğine gelmişti. İran'ın Şam'daki büyükelçiliğinin vurulması sonrası, İsrail'e başlattığı misilleme gergin haftalara sebep olmuştu. Dünya liderleri bir kez daha itidal çağrılarında bulunmuştu. Sıcak savaş an meselesi olarak görülüyordu.

Bu çatışmalar ve karşılıklı sert söylemler zamanla sönümlenmişti. Bundan yalnızca birkaç ay sonra, yeniden savaşın eşiğinde olduğumuza dair sağlam emareler var. İran destekli Hizbullah ile İsrail arasındaki gerilim savaşa kadar varırsa İran'ın savaşa dahil olması kuvvetle muhtemel görünüyor.

Hikâyeyi paylaşmak için:
ORTADOĞU

•   Middle East Eye'dan Ragıp Soylu'nun haberine göre, Türkiye'nin İsrail'e ihracatı kesmesi sonrası Türk şirketler ticareti Yunanistan üzerinden sürdürüyor.

  • Bir adım geriden: Türkiye, artan kamuoyu baskısı ve yerel seçimlerin ardından Mayıs ayında İsrail ile "ticareti durdurma" kararı almıştı.

•   Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Bürosu'nun yayımladığı rapor, İsrail'in Gazze'yi bombalaması sırasında sistematik olarak savaş kurallarını çiğnemiş olabileceği sonucuna vardı.

  • Ayrıntılar: Altı spesifik saldırıya odaklanan rapor, İsrail'in sivilleri ve sivil altyapıyı gözetmeden geniş etkili silahlar kullandığını tespit ediyor.
  • Tepkiler: İsrail, raporun "maddi, hukuki ve metodolojik olarak yanlış olduğunu" öne sürdü.
ASYA

•   Filipinli askerî yardım personeli taşıyan iki lastik bot ile Çin sahil güvenlik tekneleri Güney Çin Denizi'nde karşı karşıya geldi. Çin sahil güvenliği, tartışmalı bir bölgede konuşlanmış Filipin'e ait askerî tekneye erzak taşıyan botlardaki Filipinli personele tekneleriyle çarptı, baltalarla saldırdı ve botlara el koydu.

  • Bir adım sonrası: ABD'li yetkililer, Salı günü yaptıkları bir açıklamada Filipinler ile ABD arasında 1951 yılında imzalanan bir anlaşma itibarıyla iki ülkeden birinin saldırıya uğraması hâlinde diğerinin de çatışmaya dahil olacağı yönünde uyarıda bulundu.
  • Açıklama: Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., ülkesinin hiçbir yabancı güce teslim olmayacağını ancak asla bir savaş çıkarmayacağını söyledi.

•   Vietnam, Güney Çin Denizi'nde Filipinler ile karşılıklı olarak hak iddia ettiği tartışmalı bir bölge hakkında ikili görüşmelere başlama isteğini belirtti.

  • Öte yandan: Filipinler ise denizlerdeki bölgesel anlaşmazlıkları incelemekle görevli bir BM organına Filipinler'in bölgedeki hakkını tanıması için başvuruda bulunduğunu açıkladı.
  • Perspektif: İki ülkenin de anlaşmazlığın çözümü için diplomatik adımlar atıp BM mekanizmalarını çalıştırması, Çin başta olmak üzere Güney Çin Denizi'nde hak iddia eden ülkeler için olumlu bir örnek teşkil ediyor.

•   Kamboçya'da kraliyet tarafından verilen bir unvana sahip emlak zengini Srey Sina, genç bir çifti öldürmekle resmî olarak suçlandı.

  • Neden önemli? Çiftin öldürülmesinin ardından sosyal medyada hafta boyu birçok kişi Sina'nın zengin ve tanınır olması sebebiyle yargılanmayacağı yönünde yaygın bir görüşü dile getirmiş, ülkenin adalet sistemini eleştirmişti.

•   Filipinler Devlet Başkanı Rodrigo Duterte'nin "uyuşturucuya karşı savaşına" muhalif olan eski senatör Leila De Lima, uyuşturucu bağlantılı suçlamalarıyla altı yıl tutuklu yargılandıktan sonra beraat etti.

  • Ayrıntılar: Muhalefetin öne çıkan figürlerinden Lima, suçlu bulunmadığı hâlde altı yıldır bir polis hücresinde tutuluyordu.
  • Geniş açı: Duterte'nin 2016-2022 yıllarındaki iktidarında yürüttüğü "uyuşturucuya karşı savaş" politikası sebebiyle 6.000'den fazla kişi hayatını kaybetti. Duterte'nin insan hakları ihlalleri sebebiyle Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde yargılanması bekleniyor.
RUSYA | KAFKASYA

•   Kuzey Kafkasya'da bulunan Rusya'ya bağlı Dağıstan Cumhuriyeti'nde silahlı kişiler aynı gün içinde iki kilise, bir sinagog ve bir polis kontrol noktasını hedef aldı. Saldırılarda 20 kişi hayatını kaybetti, 5 saldırgan öldürüldü.

  • Ek bilgi: Rusya'nın en fakir bölgelerinden biri olan Dağıstan'da nüfusun çoğu Müslüman.
  • Bir adım sonrası: Saldırının arkasında kimlerin olduğu henüz bilinmiyor ancak terör şüphesiyle soruşturma başlatıldı.

•   Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, geçen hafta Kuzey Kore ve Vietnam'ı ziyaret ederek mevkidaşlarıyla resmî görüşmelerde bulundu. Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile imzaladıkları kapsamlı ortaklık anlaşmasının, taraflarından birine saldırı halinde karşılıklı yardımlaşmayı öngördüğünü bildirdi.

  • Bir adım sonrası: ABD Dışişleri Bakanlığı, iki ziyaret konusunda da endişe duyduklarına dair ayrı açıklamalar yapmıştı. Putin'den günler sonra Vietnam'a giden ABD heyeti ise ülkelerinin Vietnam ile ilişkilerinin "hiç olmadığı kadar iyi" olduğunu söyledi.

•   Ukrayna'nın, Kırım bölgesine düzenlediği roketli bir saldırıda Sivastopol şehri üzerinde parçalanan bir füzenin parçaları sahildeki insanların üzerine düştü.

  • Açıklama: Rus yetkililer, ABD yapımı füzelerin kullanıldığı saldırıda 3'ü çocuk, 5 kişinin öldüğünü, 100'den fazla kişinin yaralandığını duyurdu.

•   Uluslararası Ceza Mahkemesi, Rusya Güvenlik Konseyi Sekreteri Sergey Şoygu ve Rusya Genelkurmay Başkanı Valeriy Gerasimov hakkında tutuklama emri çıkardı.

  • Ayrıntı: Eski Rusya Savunma Bakanı Şoygu ve Gerasimov'un, Ukrayna savaşı sırasında sivilleri hedef alarak savaş suçları işlediklerinden ve insanlığa karşı suç işlediklerinden şüpheleniliyor.
  • Açıklama: Rusya Güvenlik Konseyi'nden yapılan son açıklamada, UCM'nin kararının yasal "hiçbir anlamı olmadığı" belirtildi.

•   Ukrayna, savaşın başından beri yaşadığı en büyük elektrik kesintileriyle mücadele ediyor. Rusya'nın enerji altyapısına saldırıları sebebiyle enerji üretim kapasitesi yarıya inen Ukrayna'da artık gün içinde şehirlere elektrik verilmiyor.

•   Ermenistan, Filistin'i tanıdığını duyurdu. Paşinyan yönetimi, "iki devletli çözüm" formülünün İsrail-Filistin sorununun çözümünde tek yol olduğunu belirtti.

ABD

•   WikiLeaks kurucusu Julian Assange, ABD Adalet Bakanlığı ile imzaladığı bir anlaşmayla, yasa dışı bir şekilde millî güvenlikle ilgili belgeleri yayma suçunu kabul etmesine karşılık hapisten salıverildi.

  • Arka plan: Assange, son 5 yıldır ABD'ye iade istemine karşı yasal bir savaş sürdürdüğü İngiltere'de hapis yatıyordu. Bundan önce de İngiltere'deki Ekvador Büyükelçiliği'ne 7 yıl sığınan Assange'ın hapiste geçirdiği süre, cezasını karşılıyor sayılacak.
  • Bir adım sonrası: ABD Adalet Bakanlığı, Assange'ın yakında özgür kalıp memleketi Avustralya'ya döneceğini belirtti.
  • Hatırlatma dozu: Assange'ın 2006 yılında kurduğu WikiLeaks'te 10 milyondan fazla belge yayımlandığı öne sürülüyor. ABD, içinde Afganistan ve Irak savaşıyla ilgili gizli belgeler de olan bu veri sızıntıları sebebiyle Assange'ı ABD askerî personelinin hayatını riske atmakla ve casuslukla suçlamıştı.

•   Tibet'in ruhani lideri 14. Dalai Lama, diz ameliyatı için özel uçağıyla New York'a gitti.

  • Bir adım geriden: Dalai Lama, geçen hafta Hindistan'da ABD'li temsilcileri ağırlamıştı. ABD'li heyet, Kongre'den geçen ve Tibet ile Çin arasında diplomatik diyaloğu teşvik eden yasayı Dalai Lama'ya sunmuştu.
  • Tepki: Çin Dışişleri Bakanlığı'nın görüşmeleri kınayan açıklamasında şu ifadeler kullanıldı: "Beyaz Saray bu yasayı onaylamamalı yoksa ciddi önlemler almamız gerekecek. Dalai Lama yalnızca ruhani bir figür değil, din adı altında Çin karşıtı eylemler yürüten bir ayrılıkçı."
  • Geniş açı: Çin, kontrolündeki Tibet'in özerk bir yönetime sahip olmasına kuvvetle karşı çıkıyor ve bu yöndeki siyasi çağrıları "ayrılıkçı" olarak nitelendiriyor. Çinli yetkililer uzun yıllardır ABD'yi bu konuya dahil olmamaları yönünde uyarıyor.

•   ABD Dışişleri Bakanlığı'nın İsrail-Filistin konusunda çalışan en üst düzey görevlisi Andrew Miller istifa etti. Miller, ailevi sebeplerden ayrıldığını öne sürdü.

  • Arka plan: Gazze'deki savaşın başlangıcından bu yana 10'dan fazla ABD'li yetkili, hükümetlerinin İsrail'e verdiği desteği protesto etmek için istifa etti.

•   ABD'nin Lousiana eyaletinde artık her sınıfta Hıristiyanlar'ın "10 Emir"inin yazdığı bir poster asılması zorunlu olacak.

  • Ayrıntılar: Cumhuriyetçilerin çıkardığı yasaya göre, eyaletten kaynak alan her okul 2025 yılına kadar söz konusu posterleri asmak zorunda.
  • Tepkiler: Birçok sivil toplum kuruluşu, uygulamanın laiklik ilkesine ve Anayasa'ya aykırı olduğunu söyleyerek yasal mücadele başlatacaklarını açıkladı.
AVRUPA

•   Almanya Şansölyesi Olaf Scholz, Fransa'da ilk turu 30 Haziran'da yapılacak parlamento seçimlerini "Le Pen'in kazanmayacağını umduğunu" söyledi.

  • Bir adım geriden: Avrupa Parlamentosu seçimlerinde aşırı sağın çok yüksek oy aldığı Fransa'da Devlet Başkanı Emmanuel Macron, parlamentoyu feshedip baskın erken seçim ilan etmişti.

•   İngiltere Başbakanı Rishi Sunak katıldığı bir programda seyircilerden gelen "Ruanda'ya gönderilen mülteciler" sorusuna verdiği cevapta, "Gerekirse AİHM'den çıkarız" ifadesini kullandı.

  • Arka plan: Sunak hükümetinin yasa dışı göçle mücadele kapsamında Nisan ayında geçirdiği yasaya göre, ülkede yasa dışı bulunan kişiler uçaklarla Ruanda'ya gönderilecek.
  • Ayrıntılar: Sunak, uygulamanın uluslararası hukuka uygun olduğunu ancak AİHM'nin yasayı iptal etmeye kalktığı durumda ülkesinin AİHM'den çıkabileceğini söyledi. Seyirci, Sunak'ı yuhaladı ve "Utan" diye bağırdı.

•   Hollanda Başbakanı Mark Rutte, NATO'nun bir sonraki genel sekreteri olacak. Romanya Cumhurbaşkanı Klaus Iohannis’in yarıştan çekilmesiyle Rutte tek aday olarak kaldı ve bütün ülkelerin onayını aldı.

  • Bir adım sonrası: "Teflon Mark" lakaplı Rutte, görevi 2 Ekim'de Jens Stoltenberg'den devralacak.
AFRİKA

•   Kenya'da halkın önemli bir kesimi, vergi artışlarını protesto etmek için hafta boyunca düzenlenen yürüyüşlerin ardından bugün genel greve giriyor.

  • Arka plan: Devlet Başkanı William Ruto'nun hükümeti, geçen haftalarda yeni bir vergi paketi açıklamıştı. Başkent Nairobi ve ülkenin birçok yerindeki kalabalık protestoların ardından vergi paketinin tartışmalı maddeleri iptal edilmişti ancak protestolar devam ediyor.

•   Aylardır çete şiddeti sebebiyle kaos yaşayan Haiti'de asayiş sağlamak için tasarlanan uluslararası bir kuvvetin öncüsü olacak 400 Kenyalı polis memuru, Haiti için yola çıktı.

  • Tepkiler: Kenya mahkemeleri, çıkarmanın hukuksuz olduğuna karar verdiği için operasyon birçok kez ertelenmişti. ABD Başkanı Joe Biden ise Kenyalı mevkidaşı William Ruto'yu tebrik etti ve 300 milyon dolarlık bir yardımda bulunacağını açıkladı.
  • Bir adım sonrası: Kenya, bu operasyon için toplamda 1.000 polis memuru görevlendirecek.
  • Arka plan: Merkezî hükümetin işlevini yitirdiği Haiti'de son 3 ayda 2.500'den fazla insan ölürken yarım milyondan fazla Haitili evlerini terk etmek zorunda kaldı. Başkent Port-au-Prince'in yüzde 80'inden fazlası çetelerin kontrolünde.

•   Batı Afrika ülkesi Sierra Leone'de çocuk yaşta evliliği yasaklayan yasa tasarısı, parlamentoda kabul edildi.

  • Bir adım sonrası: Cumhurbaşkanı'nın imzası sonrası yasa hâline gelecek tasarıya göre 18 yaşından küçüklerle evlenmek suç sayılacak, bu suça karışanlara 15 yıla kadar hapis cezası verilecek.
LATİN AMERİKA

•   Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei, Almanya'da Şansölye Olaf Scholz ile görüştü. Scholz'a kendi partisinden ve kamuoyundan aşırı sağcı ve popülist Milei'i ağırladığı için tepki gösterildi.

  • Ayrıntılar: Prosedür gereği resmî ziyaretlerde düzenlenen askerî karşılama ve görüşme sonrası basın konferansı bu ziyarette yer almadı.
  • Perspektif: Arjantin, dünyanın en büyük ikinci lityum rezervine sahip. Elektrikli araba üretimini artırmak isteyen Almanya'nın bu madene stratejik bir ihtiyacı var.

•   Eski Peru Devlet Başkanı Alberto Fujimori, üç kere başkan adayı olan kızının başında olduğu partiye katılarak siyasete geri döndü.

  • Arka plan: 85 yaşındaki eski başkan, 1990 ve 2000 yılları arasındaki iktidarı sırasında parlamentoyu feshederek kendine olağanüstü güçler tanımlamıştı. 2009 yılında sol örgütlere karşı işlediği toplu idamlar gibi insan hakları ihlalleri sebebiyle hapis cezası alan Fujimori, kanser olduğunu açıkladıktan sonra geçen yıl özel bir afla hapishaneden çıktı.

•   2022 yılında Kongre'yi feshetmeye çalıştığı için görevine son verilen ve tutuklanan eski Peru Devlet Başkanı Pedro Castillo'nun duruşma öncesi tutukluluk süresi 14 ay uzatıldı.

BAŞKA NELER OKUDUK?

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Spektrum

Spektrum

Her perşembe yerel ve ulusal politikadan en kritik meseleleri ele alarak derinlemesine inceliyor, bağımsız bir tutumla alanında uzman akademisyenlere mikrofon uzatıyoruz.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir