Bu sayımızda
Eşitsizlikler ve Görmezden Gelinemeyecek Sonuçları
Sıkı Can İyidir, Kurumsal Hayatta Bile
Çocuk İşçiliğin Sebepleri Üzerine...
Okulda Akran Zorbalığı
Gıda İsrafının Geldiği Nokta
Seyircisiz Futbol: Kendi Evinde Oynamak Artık Bir Avantaj Değil
Çekici Çalışan Daha Çok mu Kazanıyor?
Büyükşehirler Sadece Sorun Üretiyor
Bitirirken: NY Filmleri Seçkilerimiz

Ne Var Ne Yok Hocam? 13: Eşitsizlikler, Seyircisiz Futbol ve Diğerleri

Ne Var Ne Yok Hocam? 13 sayısıyla sizlerle...
ArchDaily

ArchDaily

Merhaba,


Son sayımızı yayımlayışımızdan bugüne felaketler ve sarsıcı olaylar gündemden eksik olmadı. Odağımızı korumakta zorlansak da çabalıyoruz. Üç aydır beraberiz, bültenimizi hazırlarken hiç bu kadar zorlanmamıştık: yazmaya elimiz varmadı, sözcükler dizilmedi. Yine de vazgeçmedik, bir gün gecikmeyle de olsa, karşınızdayız. Sizi beklettiğimiz için özür dileriz.

Beğenmeniz umuduyla…

Bu sayımızda
  • Eşitsizlikler ve görmezden gelinemeyecek sonuçları.
  • Sıkı can iyidir: kurumsal hayatta bile.
  • Çocuk işçiliğin sebepleri üzerine…
  • Okulda akran zorbalığı.
  • Gıda israfının geldiği nokta.
  • Seyircisiz futbol: kendi evinde oynamak artık bir avantaj değil.
  • Çekici çalışan daha çok mu kazanıyor?
  • Büyük şehirler sadece sorun üretiyor…
  • Bitirirken: NY filmleri seçkilerimiz.
Eşitsizlikler ve Görmezden Gelinemeyecek Sonuçları

Karşı karşıya olduğumuz en büyük tehlikelerden birisi sosyal eşitsizlikler. Görünür görünmez eşitsizlikler arttıkça suç oranları, şiddet olayları, hapishanelerdeki mahkumlar, psikolojik sorunlar ve obezite artıyor. Ortadan kaldırmak şöyle dursun azaltmayı dahi başaramadığımız eşitsizlikler tüm bu sosyal sorunların sebebi. Gelir dağılımının dengeli olduğu ve eşitsizliklerle mücadelede nispeten başarılı toplumlarda ortalama yaşam süresi daha uzun, yani erken ölümlerin bile sebebi eşitsizlikler olabilir.

Görsel: Expresso.Pt

 Bu kavramı bazı grupların fırsat ve kaynaklara erişiminin diğerlerinden daha zor olması şeklinde tanımlayabiliriz. Aslında “bazı gruplar” tabiri oldukça iyimser: çünkü toplumun büyük kesimi fırsat ve kaynaklara ulaşmakta sorun yaşıyor. Gelir ve servet küçük bir insan grubunda toplanıyor ve bu sadece ülkemizin değil mavi yeşil küremizdeki tüm devletlerin sorunu.

Bu konuda kurumlara ve yöneticilere büyük görev düşüyor: işletmeler sosyal eşitsizliklerin cisimleşmesinde, somutlaşmasında önemli rol oynuyorlar. Fırsat ve kaynaklara adil erişimin önündeki engellerden birisi oldukları söylenebilir. Öyleyse işletmenizde en basit gündelik kararları dahi alırken işin eşitsizlikler boyutunu düşünmeyi alışkanlık haline getirmenin zamanıdır. Amazon ormanlarındaki kelebeğin kanat çırpışının mahallenizde fırtınaya sebep olabileceğini unutmadan…

Sıkı Can İyidir, Kurumsal Hayatta Bile

Biz çocukluğunda sıkılan son nesil olabiliriz. Oyalanacak, daha doğrusu hipnotize olacak teknolojik ıvır zıvır olmadığı için bol bol sıkılır, şikayet eder, anne babamızdan “Sıkıl biraz, sıkı can iyidir.”  deyişini duyar, çaresiz yeni oyunlar icat ederdik. Bilim, ana babalarımızın yıllardır söylediğini şimdi ispatladı.

Görsel: The Walrus

Şimdi bilim insanları “İşyerinde sıkılın biraz!” diyorlar. Eğer parlak bir fikir geliştirmeye çalışıyor, bir soruna çözüm arıyor ya da yeni bir şey yaratma mücadelesi veriyorsanız yapacağınız en iyi şey: hiçbir şey. Sıkılın biraz. Bilim sıkıldığınızda yaratıcılığınızın ve üretkenliğinizin alevleneceğini söylüyor. Araştırmada fasulyeleri boy sırasına dizmek gibi sıkıcı işler verilen katılımcıların hemen ardından katıldıkları fikir geliştirme oturumlarında diğer katılımcılardan çok daha başarılı oldukları görülmüş.

O zaman, zaman zaman sıkılacağız, öyle değil mi? Konuyu kapatmadan cep telefonunda zaman geçirmenin “sıkıcı faaliyetler” kategorisinde olmadığını hatırlatalım.

Çocuk İşçiliğin Sebepleri Üzerine...

Afrika’da yapılan ve 35.000 çocuğu kapsayan araştırmanın sonuçları çocuk işçiliğin bireysel, ailevi ve toplumsal sebepleri olduğunu gösteriyor. Kültüre bağlı olarak kız çocuklarının erken yaşta çalışmaya başlama ihtimalleri (ev işlerinde) erkek çocuklara oranla daha yüksek. Ailede karar alan kişinin (aile reisi) eğitim düzeyi, ailenin gelir seviyesi, aile fertlerinin sayısı, aileye ait toprağın olup olmaması gibi unsurlar çocuk işçiliğinde çok etkili. Son olarak yaşadığı bölgede okul olan çocukların erken yaşta çalışmaya başlama olasılıklarının daha düşük olduğu görülmüş.

Görsel: DW Türkiye / Keystone

Araştırma sonuçları bize çocuk işçiliğinin aslında önlenebilir olduğunu, bir dizi tedbir ve kararlı bir programlama ile azaltılabileceğini gösteriyor: dezavantajlı bölgelerde kolay ulaşılır okullar yapmak, ailede karar verici olan fertlerin eğitilmesi, okula giden çocukların madden desteklenmesi gibi uygulamalar ile fark yaratmak işten bile değil. Yeter ki istek olsun.

Okulda Akran Zorbalığı

Görsel: Everdayhealth

Çocuk sahibi yetişkinlerin sıklıkla yaşadığı ya da yakınlarından duyduğu sorunlardan birisi, okulda akran zorbalığı.  Çocuğunuz böyle bir durum yaşıyorsa yapılacak en iyi şey bir pedagogdan yardım almak. Size bahsedeceğimiz çalışma çocukların akran zorbalığına uğrayan bir çocuğa destek olma davranışlarını incelemiş. Araştırma, çocukların ilişkide oldukları ve sevdikleri çocuk zorbalığa uğradığında müdahale ettiklerini gösteriyor. Ama diğer çocuk arkadaş değilse ya da aralarında bir yakınlık yoksa müdahale etme olasılığı düşüyor.

Çocuğunuzun başı zorbalarla dertteyse başka arkadaşlar edinmesini ve sağlam dostluklar kurmasını özendirmek ve desteklemek iyi bir fikir olabilir.

Gıda İsrafının Geldiği Nokta


Yetiştirdiğimiz sebze, meyve ve diğer gıdaların üçte birisi çöpe gidiyor. Covid-19 pandemisi süresince gıda tedarik zincirlerinin ne kadar kırılgan ve kıtlık yaşanmasının nasıl da kolay olduğunu görmüş olmamıza rağmen, israf ediyoruz. Mesela Avrupa, tek başına Sahra Afrika’sında üretilen gıdanın tamamı kadarını ziyan ediyor. Pek çok insan açlık çekerken çöpe giden yiyeceklere mi üzülelim, onları üretirken atmosfere salınan gazlara mı, bilemiyoruz.

Peki neden bu kadar büyük bir israf var? Refah düzeyi düşük ülkelerde insanların büyük çoğunluğu gıda saklamak, pişirmek ve değerlendirmek konularında yeterince bilgili değil. Zengin ve müreffeh ülkelerde ise gıda estetik kaygılarla ve gelişi güzel belirlenen “son kullanma tarihleri” sebebiyle ziyan ediliyor.

Görsel: Istock

Ne yapabiliriz? Gıda israfını önlemeye hemen şimdi başlayabilir, alışverişimizi toplu değil günlük yapabilir, atılacak gıdalara “nasıl değerlendirilir?” gözüyle bakabiliriz. Artan gıdayı hayvan dostlarımızla paylaşabilir, gıda saklama ve pişirme konularında yeni yöntemler öğrenebiliriz. “Tarladan çatala” yaklaşımını benimseyip üreticiden alışveriş yapabiliriz.

Araştırmalar gıda israfından kaçınmaya odaklanmaktansa “gıdayı israf etme, paran cebinde kalsın” yaklaşımını benimsemenin daha etkili olduğunu gösteriyor.

“Hem israftan kaçın, hem tasarruf et” yeni mottomuz olsun mu?

Seyircisiz Futbol: Kendi Evinde Oynamak Artık Bir Avantaj Değil

Deplasmanda oynamanın zorlu, kendi evinde oynamanın ise avantajlı olduğu günlere zorunlu bir Covid arası verilmişe benziyor. Şimdi bahsedeceğimiz araştırmada 2018-2019 (seyircili) ve 2019-2020 (seyircisiz) sezonlarında oynanan 1.300 maç incelenmiş.

Görsel: Independent Türkçe

Sonuçlara beraber bakalım:

Seyirci yokluğunun hakem kararları üzerinde önemli etkisi var: protesto eden seyirci olmayınca hakemler ev sahibi takıma daha çok kart çıkartmışlar.

Kendi evinde oynayan takımlar daha çok maç kaybetmiş, deplasmanda oynayanlar ise daha çok maç kazanmışlar. Yani kendi evinde oynama avantajı ve deplasmanda oynama gerginliği ortadan kalmış. Bunun bir sebebi seyircinin sağladığı motivasyon ve destek, bir diğer sebebi ise seyircili maçlarda hakemlerin “bilinçsizce ev sahibi takımı kayırıyor” olmaları ihtimali. Sanırım hiç kimse bir stadyum dolusu insanın kendisine öfke (ve küfürle) bağırmasını istemez, öyle değil mi?

Çekici Çalışan Daha Çok mu Kazanıyor?

Güzel insanların işe alınma, olumlu performans değerlendirmesi alma ve daha çok para kazanma ihtimalleri güzel olmayanlardan daha yüksek: Belli ki çevremizde güzel insanlar olmasından hoşlanıyoruz. İş hayatında adeta adı koyulmamış bir “güzellik primi-avantajı” var.

Görsel: The Irish Times

Personnel psychology dergisinde yayımlanan araştırma, güzel insanların görünüşleri sebebiyle aldıkları olumlu tepkiler sonucu bazı özellikler geliştirdiklerini, daha iyi iletişim kurabildiklerini ve güçlü hissettiklerini anlatıyor. Güzellik başa bela deyişini kullanımdan kaldırmanın zamanı gelmiş sanki, ne dersiniz?

Büyükşehirler Sadece Sorun Üretiyor

Köyden şehre göçün tersine döndüğü, metropollerdeki pek çok insanın güzel bir köy evi ve küçük bir bahçede biber yetiştirme hayaline tutunduğu bir zamandayız. Bu insanlar haksız değiller, çünkü büyük şehirler yaramaz çocuklar gibi, durmaksızın sorun üretiyorlar.

Görsel: Disney

Bu yazıya ilham olan araştırma, şehirler büyüdükçe her şeyden daha fazla ürettiklerini ortaya koyuyor: daha fazla iş imkanı, daha fazla patent, daha fazla zenginlik, daha fazla kirlilik, daha fazla suç. Şehirli insanın ortalamada taşra insanından daha iyi ekonomik koşullara sahip olduğuna inanılsa da gerçek pek öyle değil. Büyük şehirler iş ve servet yaratmakta çok iyi oldukları gibi gelir eşitsizliğini arttırmakta, yaşam maliyetlerini (kira gibi) yükseltmekte de çok iyiler. Birileri zenginleşirken çok daha fazla başkaları hızla fakirleşiyor.

Yazımızı “Hadi gel köyümüze geri dönelim” şarkısıyla bitirmek isterdik ama, acaba köyler yerinde duruyor mu? Yerlerine maden sahası açılmış olmasın?

Bitirirken: NY Filmleri Seçkilerimiz

Büyük şehirlerden bahsedince aklımıza önce New York, sonra da onun başrolde oynadığı unutulmaz filmler geldi. New York filmleri bir listeye sığmaz, biz de iki tane hazırladık.

İlki bu sayıda, yaşam sevinci veren NY filmleri.

Devamı bir sonraki sayıda😊

  • West Side Story (1961)
  • Moonstruck (1987)
  • Working Girl (1988)
  • When Harry Met Sally (1989)
  • The Prince of Tides (1991)
  • Enchanted (2007)
  • Ghostbusters (1989)
  • Breakfast at Tiffany’s (1961)
  • Tootsie (1982)
  • Rear Window (1954)
  • You’ve Got Mail (1998)

Bültenimizin sonuna geliverdik.  15 gün sonra görüşeceğimiz güne dek şen ve esen kalın.

Bizi görüş ve önerilerinizden mahrum bırakmayın 😊

Dr. Ela Burcu Uçel-Dr. Mert Günerergin

Instagram: @nevarneyokhocam

E-posta: [email protected]

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Jurnal

Jurnal

İki hocanın kaleminden ve sesinden, başka hocaların da katılımıyla sosyal bilimlerde sıcak konular.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir