Bu sayımızda
İş yeri sapkın davranışı üzerine
Şempanzelerin tıbbi çabaları ve böcekler
Uyku, ilişkiler ve istenmeyen kazalar
Travmatik olaylar ve bir gece terapisi olarak rüyalar
Çocuklar sanal gerçekliğe hazır mı?
Modern aşkın katili: çok fazla seçenek
Yas tutmak
Lahmacun, baklava ve iş yeri performansınız
Bitirirken

NVNY 24: Modern Aşkın Katili, Lahmacunlu Baklavalı İşyeri Performansı ve Diğerleri...

Ne Var Ne Yok Hocam? 24. sayısıyla sizlerle
Development and Peace

Development and Peace

Sevgili okuyucumuz merhaba,


Bültenimizi yazmaya başladığımız ilk günden bugüne can sıkıcı ve üzücü gündem peşimizi bırakmadı. Şimdi de yanı başımızda masum sivillerin hayatını altüst eden bir savaş var ve bir sonraki sayımıza kadar ateşkes ilan edilip barışın sağlanmasını ummaktan fazlasını yapamıyoruz.

Bu haftaki konularımızı özenle seçtik,  keyifle okumanızı dileriz.

Bu sayımızda

-       İş yeri sapkın davranışı üzerine

-       Şempanzelerin tıbbi çabaları ve böcekler

-       Uyku, ilişkiler ve istenmeyen kazalar

-       Travmatik olaylar ve bir gece terapisi olarak rüyalar

-       Çocuklar sanal gerçekliğe hazır mı?

-       Modern aşkın katili: çok fazla seçenek

-       Yas tutmak

-       Lahmacun, baklava ve iş yeri performansınız

İş yeri sapkın davranışı üzerine

Modern insan gününün büyük kısmını iş yerinde çalışarak geçiriyor. Covid-19 pandemisi döneminde iş yerinin ev, evin iş yeri olmasıyla birlikte hayat küçük apartman dairelerine sığdı. Bu, pandemi öncesinde dahi fazlasıyla hareketsiz olan çalışanın daha da az hareket etmesi demekti. Kısaca modern yaşam ve pandemi çalışanın fiziksel formunun son derece kötü olmasından sorumlu tutulabilir.

Görsel: IO At Work

Hareketsizlik çalışanın sağlığı için hiç iyi değil. Son araştırmalar zararın bununla kalmadığını gösteriyor. Dr. Tai ve meslektaşlarının makalesi spor yapan çalışanların iş yerinde sapkın davranış gösterme eğilimlerinin azaldığına işaret ediyor. İş yeri sapkın davranışını kısaca iş yerinde kurumu sabote etme amacıyla kasten ve kötü niyetle sorun çıkarmak olarak açıklayabiliriz. Spor yapan, aktif bir hayat sürüp fiziki formunu koruyan çalışanların bu tarz istenmeyen davranışları gösterme ihtimalleri daha az.

Kurumlar ve yöneticiler için kıssadan hisse: çalışanların kendilerine zaman ayırıp fiziken aktif olmalarını teşvik etmek ve desteklemek kuruma zarar veren davranışları engellemek için garantili bir yol. Ne de olsa, sağlam kafa sağlam vücutta bulunur.

Şempanzelerin tıbbi çabaları ve böcekler

İnsan yaklaşık 5.000 yıldır çeşitli kökleri, yaprakları, kısaca bitkileri tedavi amacıyla kullanıyor. Sülük gibi bazı hayvanların da şifa amaçlı kullanımını biliyoruz. Tarihten süzülüp gelen bilgi tıbbın ve modern ilaçların şu an bulunduğu noktaya kadar ulaşmış.

Görsel: Popular Science

Bitkilerden faydalanarak şifalanmak bazı hayvanlarda da gözlemlenmiş bir davranış: parazitten muzdarip şempanze, goril ve tırtılların şifa bulmak için çeşitli bitkileri tükettikleri gözlenmiş. Hatta karıncaların kolonilerini enfeksiyondan korumak için çevre ağaçlardan aldıkları antimikrobiyal reçineyi yuvaya getirdikleri biliniyor. Yani hayvanların kendilerini iyileştirmek için bitkilerden faydalanmaları bilim için yeni değil. Yeni olan ve bilim insanlarını heyecanlandıran şu: şempanzeler vücutlarındaki açık yaraları tedavi etmek için uçan bir böceği yakalayıp, ezip, yaralarına sürerken gözlemlenmişler. Daha da ilginç olan şu: bir hayvanın başka hayvanları tedavi etmeye çalışması. Bir anne şempanze yavrularının yaralarına böcek sürerken, sonra da başka iki şempanze diğer şempanzeleri aynı şekilde şifalandırmaya çalışırken görülmüş.

Bu, şempanzeler için yeni bir davranış mı? Yoksa biz mi ilk defa görüyoruz? Şempanzeler o böceği neye göre seçiyorlar? Böceğin vücudundaki kimyasallar gerçekten yarayı tedavi ediyor mu? Cevapsız pek çok soru var. Büyük cehaletimizin minik bir parçası daha koptu gitti diyebiliriz, ama kalanı o kadar büyük ki. Öğrenilecek çok ama çok şey var.

Araştırma Linki: https://www.sapiens.org/biology/chimpanzees-self-medication-wound/?utm_source=SAPIENS.org+Subscribers&utm_campaign=653eba285f-EMAIL_CAMPAIGN_2022_7_21_COPY_01&utm_medium=email&utm_term=0_18b7e41cd8-653eba285f-227426364&ct=t() 

Uyku, ilişkiler ve istenmeyen kazalar

Görsel: BBC

Amerika’da 2.000 yetişkin ile yapılan bir araştırma iyi bir uyku uyumadığımız günlerde olumlu olaylara yönelik hevesimizin kırıldığını, bardağın dolu tarafını görmekte ve umudumuzu korumakta zorlandığımızı gösteriyor. Ne kadar çok ve iyi uyursak o kadar çok olumlu duygu ve o kadar az olumsuz duygu yaşıyoruz. Olumlu duyguların vücudumuzdaki enflamasyonu azaltmak ve sağlığımızı korumakta rol oynadığı biliniyor. Çalışmada son olarak şu tavsiye veriliyor: eğer uykunuzu iyi alamadıysanız sizin için önem taşıyan ilişkilerinizi etkileyebilecek konuşma ve davranışlardan kaçının, başka zamana erteleyin. Bunu içkiliyken araba kullanmamak gibi düşünebiliriz. Hiç birimiz önemli bir ilişkimizin tatsız bir kaza geçirmesini istemeyiz.

Travmatik olaylar ve bir gece terapisi olarak rüyalar

Görsel: Medium

Dr. Walker tam olarak şöyle söylüyor:

“Zaman tüm yaraları iyileştirir derler, ama benim araştırmam gösteriyor ki yaraları iyileştiren rüya görerek geçirdiğimiz zaman”

Dr. Walker’a göre REM uykusu ve gördüğümüz rüyalar bir çeşit gece terapisi gibi: gündüzün yaşadığımız zorlu, duygusal, hatta travmatik olaylara duygusal çözüm yaratıyor. REM uykusu beynimizde endişe tetikleyen bir molekül olan noradrenalinin var olmadığı tek zaman. REM uykusundayken ve rüya görürken beynimizde noradrenalin yok, ve duygular ve hatıralar ile ilgili kısımlar aktif. Bu da hatıraların çok önemli bir stres kimyasali yokken tekrar canlandırıldığı anlamına geliyor. Maçın önemli dakikaları tekrar gösteriliyor ve öfke ve endişe ile tepki veren o yorumcu- noradrenalin, yok. Böylece yaşadıklarımızı daha sakin ve güvenli bir ortamda tekrar işliyoruz. Yaşadıklarımızdan birşeyler öğreniyor ve hayatımıza devam edebiliyoruz.

Görsel: Medium

Gündemde zorlu, duygusal ya da travmatik bir olay yoksa bile rüyalarımızın önemli bir işlevi var. O gün yaşadıklarımızı ve öğrendiklerimizi sindiriyoruz. Çözemediğimiz problemlerin içinden çıkabilmemize yarayan bir düşünce yapısı-mindset geliştiriyoruz.

Kısa süre öncesine kadar rüyaların uykunun işlevsiz bir yan ürünü olduğu düşünülüyordu. Oysa şimdi anlıyoruz ki yaşadıklarımızı sindirmemizi, sakince işlememizi ve yolumuza devam etmemizi sağlıyorlarmış.

İngilizce’de “sleep on it”, bizde “sabah ola hayrola” derler bilirsiniz… İnsanın günlük hayata işlemiş bilgeliği bilginin önünde gidiyor sanki, ne dersiniz?

Çocuklar sanal gerçekliğe hazır mı?

Şimdiye dek yapılan araştırmalara göre sorunun cevabı hayır: 10 yaşın altındaki çocuklar sanal dünyadaki hareketlerini gerçek dünyada olduğu gibi koordine edemiyorlar. Başka bir çalışma ise sanal gerçekliğin kısa vadede çocukların duyu bütünleme süreçlerini bozabileceğini söylüyor. Çünkü görsel uyaran çocuğun beynini kaplıyor, ele geçiriyor, bir senfoni orkestrasında davulun diğer tüm enstrümanları bastırıp duyulmalarını imkansızlaştırması gibi.

Görsel: Washington Post

Bu konuda yapılan ve yapılacak daha çok araştırma olduğu, olacağı kesin. Çünkü henüz bilmediğimiz çok şey var. Bilgimizin sınırları genişleyene kadar ise en emin yol çocukları sanal gerçeklik ve metaverse’den uzak tutmak.

Modern aşkın katili: çok fazla seçenek

Romeo ve Juliette; Ferhat ile Şirin, Tahir ile Zöhre… Bu listeye Umutcan ile İremsu’yu eklemek isterdik ama, modern dünyada o “eski büyük aşklar”dan pek kalmadı sanki. Şimdi bahsedeceğimiz çalışmaya göre modern aşkın katili çok fazla seçeneğimiz olması.

Görsel: Brilliance

Araştırma, kişinin, kendisine az flört adayı sunulduğunda, adayların daha derin özelliklerini tanımaya zaman ayırdığını gösteriyor. Seçeneklerimizin kısıtlı olması çok daha iyi sonuçlara ulaşmamızı sağlıyor.

Çok fazla alternatif olduğunda “en mükemmel seçimi” yapma baskısı hissediyoruz. Bu baskı yüzünden, iyi bir seçim yapmış olsak bile, hayal kırıklığı yaşıyoruz. Nedeni de kafamızda “aslında daha iyi bir seçim yapabilirdim” düşüncesinin salınması. Ne kadar çok adayımız varsa, kimseyi seçememe ihtimalimiz o kadar yüksek. Ne kadar çok müstakbel sevgili varsa, o kadar yalnızız.

Görsel: WIRED

Dr. Fisher diyor ki, avcı toplayıcı iken küçük gruplarda yaşıyor ve eşimizi o küçük grup içinden seçiyorduk. Şimdi modern yaşam, internet ve büyük şehirler bize çok fazla alternatif sunuyor ama bunca aday arasından seçim yapacak biyolojik donanımımız yok. Evrimsel zaman çizelgesinden baktığımızda daha dün kabilede iki sevgili adayımız vardı, bugün şehirdeyiz ve çok alternatif var.

Bir çalışmada, kendilerine 24 alternatif eş sunulan kişilerin yaptıkları seçimden, sadece 6 eş adayı sunulan kişilere oranla daha az tatmin oldukları görülmüş. Üstelik çok fazla adayı olan kişilerin seçimlerini dış görünüşe göre yaptıkları, az sayıda aday olduğunda ise daha derin ve anlamlı özelliklerin seçim kriteri haline geldiği anlaşılmış.

Çok fazla seçeneğin beynimizin hoşuna gitmediğini zaten biliyorduk, Zuckerberg gibi iş insanlarının bu sebeple kıyafet seçeneklerini fazlasıyla kısıtladıklarını hatırlayın. Şimdi aşka da bu açıdan bakmamızın zamanı geldi demek ki.

Yas tutmak

Görsel: TravmaTerapi

Şimdi bahsedeceğimiz makale yasın tanımını çok dar yaptığımızı ve bunun da ruhsal sağlığımız için iyi olmadığını söylüyor. Yas sadece sevilen birinin kaybı ile alakalı değil:

-       Hayatınızda bilinçli bir değişim yaptığınızda (daha iyi bir iş için işten ayrılmak, daha iyi bir yaşam için başka şehre-ülkeye yerleşmek)

-       Bir insanı değil ama bir şeyi kaybetmek (sağlığını, hayat amacını, benlik duygusunu)

-       Size büyük anlam ifade eden küçük kayıplar (bir aile yadigarını, bir arkadaşlığı kaybetmek)

-       Sizin için iyi olan seçimler (sömürüldüğünüz bir ilişkiyi bitirmek, toksik bir işten ayrılmak)

Tüm bunlar yas tutmayı gerektiren durumlar olabilir. Yapmamız gereken duygularımızı görmekten gelmek ya da kendimizi iyi hissetmeye zorlamak değil, basitçe yas tutmak.

Lahmacun, baklava ve iş yeri performansınız

Görsel: Yemek.Com

Bir önceki akşam lahmacun, kebap ve baklava yediniz diyelim. Bu sağlıksız diyet sadece sağlığınıza değil, iş yerindeki performansınıza da olumsuz etki ediyor. Dr. Cho ve Dr. Kim’in yürüttükleri çalışma sağlıksız beslendiğimiz akşamı takip eden iş gününde
1)- fiziksel rahatsızlık (mide ağrısı, hazımsızlık vb.)
 2)- psikolojik rahatsızlık (suçluluk duygusu) ile boğuştuğumuzu,
bu iki sonucun da performansımızın kalitesini düşürdüğünü gösteriyor.
Akşam büyük bir tabak salata ve sebze yemeği yediğinizde performansınız emin ellerde. Ama lahmacunun yerini tutar mı?

Bitirirken

Kapanışı savaşın korkunçluğunu ve çirkinliğini en iyi anlatan kitaplar seçkimizle yapmak istedik.

-       Ben Malala, Christina Lamb

-       Mahatma Gandhi, otobiyografi

-       Batı Cephesinde Yeni Birşey Yok, Remarque

-       Silahlara Veda, Hemingway

-       Çanlar Kimin için Çalıyor, Hemingway

-       Teneke Trampet, Günter Grasse

-       Mezbaha Beş, Vonnegut

-       1984, Orwell

-       Savaş ve Barış, Tolstoy

-       Hayvan Çiftliği, Orwell

-       Uçurtma Avcısı, Hosseini

Bir sonraki bültenimizde görüşene dek şen ve esen kalın. Bizi görüşlerinizden mahrum bırakmayın.


Dr. Ela Burcu Uçel-Dr. Mert Günerergin

@nevarneyokhocam

[email protected]

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Jurnal

Jurnal

İki hocanın kaleminden ve sesinden, başka hocaların da katılımıyla sosyal bilimlerde sıcak konular.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir