Bu Sayımızda
Akademide skandal: doğru kelimeleri anlamsızca dizerseniz makaleniz -yine de-basılır mı?
Depresyon ruhsal bir “bozukluk” olmayabilir.
Neolitik çağ, salgınlar ve modern insanın büyük saflığı
Zamanımızı anlamlandırmak
İlk insanlar, ses ve mağara resimleri
Eşitsizlik ateşini harlayan beş pratik
Toplumsal cinsiyet eşitliğine değinen en iyi filmler seçkisi
En doğal antidepresan, soğuk havaların ilacı, en sevdiğimiz Yeşilçam filmleri
Kapatırken...

NVNYH 17: Modern İnsanın Büyük Saflığı ve Diğerleri...

Ne Var Ne Yok Hocam 17. Sayısıyla Karşınızda !
Studen Hut

Studen Hut

 Sevgili okuyucumuz merhaba,

Üniversitelerde derslerle birlikte bizim de telaşlarımız başladı. Bu nedenle, izninizle, minik bir değişikliğe giderek artık cuma günleri  karşınızda olacağız. Bu hafta da sizler için hem renkli bir bülten hem de iki film seçkisi hazırladık. Keyifli okumalar :) 

Bu Sayımızda
  • Akademide skandal: doğru kelimeleri anlamsızca dizerseniz makaleniz -yine de-basılır mı?
  • Depresyon ruhsal bir “bozukluk” olmayabilir
  • Neolitik çağ, salgınlar ve modern insanın büyük saflığı 
  • Zamanımızı anlamlandırmak
  • İlk insanlar, ses ve mağara resimleri
  • Eşitsizlik ateşini harlayan pratik ve mitler
  • Toplumsal cinsiyet eşitliğine değinen en iyi filmler seçkisi
  • En sevdiğimiz Yeşilçam filmleri seçkisi
Akademide skandal: doğru kelimeleri anlamsızca dizerseniz makaleniz -yine de-basılır mı?

Portland State Üniversitesinden felsefe doktoru Peter Boghossian günümüz akademisindeki egemen ideolojinin sıkı bir muhalifi. Dr. Boghossian ve iki çalışma arkadaşı 2018 yılında, akademik dergilerde var olduğunu düşündükleri “doğru jargonu kullanan her şeyi basma” eğilimini ispatlamak için 20 sahte makale hazırlamışlar. Sıkı durun, bu makalelerden tam yedi tanesi basılmış. Makalelerden birisi astronominin emperyalist olduğunu ve fizik bölümlerinin “yoruma dayalı dans” çalışmaları gerektiğini savunuyormuş. Evet, o derece.

Görsel: DTH/Brooklyn

Dr. Boghossian doğru jargonu kullanarak kasten saçmaladıkları makaleler basılınca istifa etmiş ve istifa mektubunda şunları yazmış: Üniversiteler özgür araştırmanın kaleleri olmaktan çıktı, girdisi irk, cinsiyet ve kurbanlık, çıktısı ise yakınma ve bölünme olan sosyal adalet fabrikalarına dönüştüler. Üniversitelerde öğrencilere ideolojilerin ahlaki kesinliğini taklit etmeleri öğretiliyor.

Bu, işin Amerika manzarası, bizim ülkemizdeki manzara ise malumunuz, biz o konulara hiç girmiyor ve bir sonraki başlığımıza geçiyoruz.

Depresyon ruhsal bir “bozukluk” olmayabilir.

Amerika’da yapılan bir araştırma, her 6 Amerikalıdan birisinin hayatının bir bölümünde depresif bozukluk yaşadığını gösteriyor. Tanımlarken kullanılan “bozukluk” kelimesi depresyonu nasıl gördüğümüzü yeterince iyi açıklıyor: sistemde tedavi edilmesi gereken bir bozulma, bir çöküş.

Görsel: Everyday Health

Şimdi bahsedeceğimiz makale depresyonun bir fonksiyon bozukluğu değil, bir dizi fayda elde etmek amacıyla kasten gelişmiş bir mekanizma olduğunu iddia ediyor. Peki nasıl?

Dr. Andrews, McMaster Üniversitesinden bir evrimsel psikolog. Dr. Andrews ve arkadaşı Dr. Thomson depresyondaki fiziksel ve zihinsel semptomların organize bir sistem şeklinde belirdiğine dikkat çekiyorlar: isteksizlik, hiçbir şeyden tat alamama, ilgisizlik, aynı olumsuz düşüncelere saplanıp kalma ve yaşanan acıya, probleme tutku derecesinde odaklanma. Bunlara ek olarak REM uykusunda bir artış, ki uykunun bu bölümünde hatıralar birleştiriliyor. Dr. Andrews şu soruyu soruyor: bir fonksiyon bozukluğu bu kadar senkronize bir tepki seti oluşturabilir mi? Ona göre depresyon bir bozukluk değil. Bizi, hayatın normal uğraş ve telaşlarından uzaklaştırıp, depresif halimize sebep olan problem ya da olaya odaklanmamızı ve neticede çözmemizi amaçlayan bir “fonksiyon”. Eğer hayatınızda bir şey kırılmışsa ona odaklanmanız ve onarmanız gerekir. Bu sava göre depresyonda yaşadığımız “sorunu aşırı düşünme” ve “sadece ona odaklanma” bizi hayatın günlük ilüzyonlarından uzaklaştırıp sorunu çözdürmeyi hedefliyor. Yapılan bir araştırmada depresyon geçirmiş olan her beş kişiden dördü, bu sürecin problem çözme, gelecekteki hataların önlenmesi ve kendini tanıma gibi olumlu sonuçları olduğunu bildirmiş.

Görsel: The Conversation

Hayatın ve insan bedeninin tasarımında hiçbir şeyin tesadüfi ya da hataen olmadığı görüşünü destekleyen bir sav öyle değil mi?

Neolitik çağ, salgınlar ve modern insanın büyük saflığı

Bu yakınlarda okuduğumuz bir kitapta, tesadüfen, salgınlara değinen bir bölüme rast geldik. Neolitik çağdaki insan topluluklarını ve yaşamlarını anlatan kitap, bize tarih boyunca yaşanagelmiş olan salgınlar hakkında çok şey söylüyor:

Görsel: Short History

Neolitik çağ öncesinde ağırlıklı olarak avcı toplayıcı olan insan grupları yaşanan iklim değişikliği sebebi ile besin bulmakta zorlanmaya başlamışlar. Zaten bir süredir bazı tahılları ekip biçmeyi ve bazı hayvanları evcilleştirmeyi bilen bu insanlar, besin kıtlığı nedeniyle tarıma yönelmek durumunda kalmışlar. Tarım çoklu ve yoğun emek gerektirdiği için de topluluklar halinde yaşamaya ve şehir benzeri yaşam düzenleri kurmaya başlamışlar. O zamanın evlerini insan ve hayvanların bir arada yaşadığı bir yer olarak düşünmeliyiz. Hayvanlarla beraber yaşam salgınlara sebep olmuş: hayvanlardaki virüsler insanlara, insanlardaki virüsler hayvanlara geçmiş ve sonuç ölümcül salgınlar.

Hatırlayın, Covid-19 döneminin başlarında nasıl şok olmuş, anlayamamış, kabullenememiştik. “Nasıl yani? Bu devirde? Salgın? Bize mi denk geldi?” şeklinde serbest gezinen düşüncelerde boğulmuştuk. Oldukça saf ve bir o kadar da cahil olduğumuz için: biraz tarih, biraz antropoloji ve biraz da arkeoloji bilsek, insanların insanlık tarihi boyunca salgınlarla mücadele ettiğini ve yaşam süremizde bir salgına denk gelme olasılığımızın çok yüksek ve son derece de “normal” olduğunu bilirdik.

Görsel: Sci-News

Neolitik çağ insanı salgınları çok iyi tanıyor, hastalıkların “bulaştığını”, insanla temas, tabak, giysi ve benzeri malzemeyi paylaşmak ile geçtiğini biliyormuş. Salgınlardan kaçınmak için büyük insan topluluklarından ve kalabalıklardan kaçınıyor, tenhada yaşam kurmaya çalışıyormuş.

Biz ise “her şeyi çözdük, o kadar geliştik ki bize hiçbir şey olmaz!” edasıyla, milyonlarla paylaştığımız balık istifi şehirlerde yaşıyor, üst üste tüplerde (metro, tramvay) seyahat ediyor, bir salgın hastalık çıkınca da şok geçirip, bir iki aya düzelir zannediyoruz. Gerçek şu ki, yapmamız gereken Neolitik çağ insanında feyz almak, salgınları normalleştirip, onlardan kaçınmamıza hizmet edecek tenha yaşamlar kurmak.

Son bir söz de Çinlileri temize çıkarmak için: salgın hastalıklar insan ve hayvan topluluklarının yoğun bir şekilde beraber yaşadığı bölgelerde çıkıyor. 1 milyar 44o milyon insan ve kim bilir ne kadar hayvanın beraber yaşaması elbette Çin’i olağan şüpheli ve gelecek salgınların merkezi yapıyor, kasıt ya da laboratuvar imalatı aramaya lüzum yok anlayacağınız.

Zamanımızı anlamlandırmak

Bitmek bilmez bir koşuşturma ve asla kısalmayan yapılacaklar listesi esaretinde yaşıyoruz. Peki zamanımızı nasıl anlamlandırabiliriz? Gün sonunda koca bir hiç ve ezici bir yorgunlukla yatağa girme rutinini nasıl yıkabiliriz?

Şimdi bahsedeceğimiz kitap ilk olarak ölümlü olduğumuzun farkına varmamızı öneriyor: buraya kalmaya gelmedik. Sınırlı bir süremiz ve enerjimiz var. İkinci tavsiye hangi konularda başarısız olacağımıza baştan karar vermek: teslim tarihi gelen raporu yetiştirmek, çocuğumuzla oyun oynamak ve mutfağı toparlamak. Bu adaylar arasında kimin topunun taca atılacağı belli: bırakın mutfak dağınık kalsın. “Benim için gerçekten anlamlı ve önemli olan nedir?” sorusunu kendimize sık sık sormalıyız.

Görsel: Rappler

Son iki tavsiye ise bitiremediğimiz işlere değil, teslim ettiğimiz, başardığımız, hallettiğimiz işlere odaklanmak ve her gün ufak da olsa yeni bir şeyler yapmak. Yeni bir yemek pişirmek, yeni bir şarkı dinlemek ya da daha önce hiç bakmadığınız bir yere bakmak...

Tavsiyeleri aldığımız kitabın adı “Ölümlüler için zaman yönetimi”… Yazar söylemek istediğini kitabın adında açıkça ifade etmiş zaten


İlk insanlar, ses ve mağara resimleri

Ses bilimi ve arkeoloji üzerine bir kitaptan bahsedeceğiz şimdi. Kitapta ilk insanların yaptığı mağara resimlerini inceleyen bilim insanlarının deneyimlerinden bahsediliyor. Bir grup bilim insanı Burgonya’daki Arcy-sur-Cure ve Pireneler yakınlarındaki Le Portel gibi önemli mağaralarda çalışma yapıyorlar. Bu mağaraların dar pasajları boyunca, karanlıkta ilerlerken içerideki sesin değiştiği, yankı yaptığı noktalarda durup ışık yakıyorlar. Mağara içindeki sesin değiştiği her noktada mağara resimleri olduğunu görüyorlar: ilk insanlar mağaraların herhangi bir noktasında değil, sesin tınısının değiştiği ya da yankı yaptığı yerlerde resim yapmışlar. Mağara en ilginç sesi nerede çıkarıyorsa mağara resimleri orada bulunmuş.

Görsel: The Telegraph

Müzikolog Reznikoff yankı ve resim arasındaki bu örtüşmenin bir haritasını çıkarmış ve resimlerin yaklaşık yüzde sekseninin akustiğin olağan dışı bir hal aldığı noktalarda toplandığını keşfetmiş. Bilim insanları bunu şöyle açıklıyor, ilk insanlar mağaralardaki değişik tını ve yankıları hayvan seslerine benzetiyor ve o sesleri duydukları yerlere hayvan resimleri yapıyorlardı. Bizce muhteşem, sizce de öyle değil mi?

Eşitsizlik ateşini harlayan beş pratik

İş yerindeki eşitsizlikler hepimizin malumu. Aynı işi yapan kadın ve erkek çalışanın farklı maaşlar alması, kadın çalışana atama ve yükseltme süreçlerinde yapılan haksızlıklar ve daha fazlası. Bu eşitsizlikler sadece cinsiyet merkezli de değil elbette, farklı olan herkes ve azınlıklar bu durumdan muzdarip.

Görsel: EuroNews

Bahsedeceğimiz çalışma iş yerindeki eşitsizlikleri arttıran, yerleştiren ve kemikleştiren beş pratiği sıralamış:

  • İşe alım: İşe alım süreçlerinde yönetim kademesi ve İK çalışanları ile “kültürel benzerliğe” sahip adayların tercih edilmesi; kullanılan seçme araçlarının belirli grupların avantajına olması.
  • Yükseltme: Kadınların, bazı resmi ve gayri resmi süreç ve birlikteliklere dahil edilmedikleri için sosyal sermayelerinin erkek adaylara kıyasla daha az olması ve benzer nedenlerle erkek adaylardan daha az kritik sosyal bağlantıya sahip oldukları gerçeği.
  • Rol dağıtımı: Rollerin “cinsiyete uygun” olduğuna inanılan şekilde dağıtılması.
  • Ücretlendirme: Kadın ya da göçmen çalışanların yerel ve erkek çalışanlardan (araştırmaya göre en az % 15) daha az ücret alması.
  • Örgüt Yapısı: Örgüt yapısının bazı gruplara diğerlerine kıyasla daha fazla avantaj ve fırsat sağlıyor olması.

Bilim insanları teşhisi koyduğuna göre yöneticilerin ve İK bölümlerinin yapması gereken tedaviyi başlatmak. İş yerinde herkese eşit fırsat sağlanana kadar!

Toplumsal cinsiyet eşitliğine değinen en iyi filmler seçkisi

•       On the basis of sex, 2018, Leder

•       Suffragette, 2015, Gavron

•       Hidden Figures, 2016, Melfi

•       Made in Dagenham, 2010, Cole

•       Iron Jawed Angels, 2004, Garnier

•       The Glorias, 2002, Taymor

•       Selma, 2014, DuVernay

En doğal antidepresan, soğuk havaların ilacı, en sevdiğimiz Yeşilçam filmleri

•       Nereye bakıyor bu adamlar? 1976, Zeki-Metin

•       Garip, 1986, Kemal Sunal

•       Ah nerede? 1976, Gülşen Bubikoğlu, Tarık Akan, Adile Naşit

•       Mavi boncuk, 1976, Emel Sayın, Tarık Akan, Kemal Sunal, Münir Özkul, Zeki-Metin, Halit Akçatepe

•       Aile şerefi, 1976, Münir Özkul, Adile Naşit

•       Köyden indim şehre, 1974, Zeki-Metin, Kemal Sunal, Halit Akçatepe

•       Bizim aile,1975,  Münir Özkul, Adile Naşit, Tarık Akan, Ayşen Gruda

•       Gülen gözler, 1977, Müjde Ar, Ayşen Gruda, Münir Özkul, Adile Naşit

•       Şaban oğlu Şaban, 1977, Kemal Sunal, Şener Şen, Halit Akçatepe

•       Neşeli Günler, 1978, Münir Özkul, Adile Naşit, Oya Aydoğan

•       Süt Kardeşler, 1976, Adile Naşit, Şener Şen, Kemal Sunal, Halit Akçatepe

•       Tosun Paşa, 1976, Müjde Ar, Şener Şen, Adile Naşit, Kemal Sunal

•       Hababam Sınıfı, 1975, Münir Özkul, Adile Naşit, Kemal Sunal, Halit Akçatepe, Şener Şen, Tarık Akan

Kapatırken...

Bültenimizi bardaktan boşanırcasına yağan yağmurun eşliğinde bitiriyoruz. 15 gün sonra görüşene dek şen ve esen kalın.

Bizi görüşlerinizden mahrum bırakmayın.

Dr. Ela Burcu Uçel-Dr. Mert Günerergin

Instagram: @nevarneyokhocam

E-posta: [email protected]

Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

YAZARLAR

Jurnal

Jurnal

İki hocanın kaleminden ve sesinden, başka hocaların da katılımıyla sosyal bilimlerde sıcak konular.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir