YURT İÇİ PİYASALAR
YURT DIŞI PİYASALAR
GÜNÜN HİKAYESİ
APOSTO PREMİUM

📈 Piyasalar on, tarifeler off

ABD ve Çin'in 90 günlüğüne anlaştığı ve küresel gerginliğin bir nebze de olsa hafiflediği bir günü geride bıraktık. Azalan tansiyonun etkisiyle başta ABD piyasaları olmak üzere küresel piyasalarda da çoğunlukla güçlü performanslar izlendi.
Reuters

Reuters

13 Mayıs Salı sabahından herkese günaydın.

ABD ve Çin'in doksan günlüğüne anlaşmaya vardığı ve küresel ticari gerginliğin bir nebze de olsa hafiflediği bir günü geride bıraktık. Azalan tansiyonun etkisiyle başta ABD piyasaları olmak üzere küresel piyasalarda da çoğunlukla güçlü performanslar izlendi.

Rutin veri akışına baktığımızda yurt içinde perakende satışlar ve toplam ciro endeksini takip ettik. Perakende satışlarda 9 ay sonra ilk kez aylık bazda daralma izlenirken, toplam cirolar ise sektör bazlı ayrışma göstermeye başladı. 

Günün Hikayesi'nde ABD-Çin anlaşmasının detaylarını irdelediğimiz yazımızı bulabilirsiniz. 

Bugün ayrıca bültende:
💰 DCM incelemesi
📝 Yeni yönetmelik
💊 İlaç kararnamesi

İyi okumalar.

Emircan

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

YURT İÇİ PİYASALAR

Küresel piyasalarda son durum ve günlük değişimler.
Değerler piyasa kapanışının ardından Investing üzerinden sağlanmıştır.

•  BIST 100 endeksi günü 127,0 milyar TL hacim ve %3,80 kazançla 9.747 puan seviyesinden tamamladı. 

  • Güne güçlü pozitif bir açılışla başlayan ve ABD-Çin ticaret anlaşmasının yarattığı olumlu havayla birlikte gelen güçlü alımlarla daha da yukarıya sıçrayan endeks, günü son zamanların en yüksek seviyelerinden tamamlamayı başardı. 
  • Analistler, BIST 100 endeksinin 9.600 puan üzerinde kalıcılık sağlamasının, yükseliş trendinin devamı açısından önemli olduğunu belirtiyor.
  • Endekste haftalık kazanç %6,97 seviyesinde olmakla birlikte, aylık kazanç %3,90, yılbaşından bu yana kayıp ise %0,85 seviyesinde.
  • BIST 100'e dahil olan şirket payları arasından günün en çok kazananları sırasıyla %10,0 kazanç yaşayan Çelebi Hava Hizmetleri (CLEBI) ve %9,99 kazanç yaşayan Anadolu Grubu Holding (AGHOL), Anadolu Efes (AEFES) ve Enka İnşaat (ENKAI) payları oldu. 
  • Günün en çok öne çıkan sektörel endeksi %5,34 artış gösteren BIST İnşaat Endeksi (XINSA) oldu. BIST Sanayi Endeksi’nin (XUSIN) %3,14 kazanç yaşadığı günde, BIST Mali Endeksi (XUMAL) ise %3,88 kazanç yaşadı. 

•  Perakende satışlarda aylık gerileme: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Mart ayında perakende satış hacminin aylık bazda %1,4 gerilediğini, yıllık bazda ise %9,2 artış gösterdiğini açıkladı.

  • Ayrıntılar: Böylece perakende satışlarda 9 ay sonra ilk kez aylık bazda gerileme kaydedilmiş oldu. Söz konusu dönemde bilgisayar, kitap, iletişim aygıtları satışları aylık bazda %4,7 gerilerken, gıda dışı satışlar %2,0, gıda satışları ise %1,0 geriledi. Aynı dönemde tekstil satışları %3,8 artarken, otomotiv yakıtı satışları %1,3, tıbbi ürün ve kozmetik satışları %0,6 arttı. 
  • Öte yandan: Aynı dönemde ticaret satış hacmi aylık bazda %5,0; yıllık bazda %10,8 artış gösterdi.

•  Toplam ciro endeksi: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Mart ayında sanayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörleri toplamında toplam ciro endeksinin aylık bazda %4,2; yıllık bazda %33,4 arttığını açıkladı.

  • Ayrıntılar: Söz konusu dönemde sanayi sektörünün toplam cirosu yıllık bazda %25,1 artarken, inşaat sektörünün cirosu %26,3, hizmet sektörünün cirosu %35,9, ticaret sektörünün cirosu ise %37,8 artış gösterdi. Alt sektörlere bakıldığında cirosunu en çok artıran sektör ise %50,5 ile bilgi ve iletişim olarak kaydedildi. 

•  İnşaat maliyeti: TÜİK, inşaat maliyet endeksinin Mart ayında aylık bazda %1,53; yıllık bazda %23,23 arttığını açıkladı.

  • Ayrıntılar: Söz konusu dönemde endeksi oluşturan alt endeksler arasından malzeme endeksi yıllık bazda %18,80 artarken, işçilik endeksi ise %31,72 artış gösterdi. 

•  Fitch'ten DCM değerlendirmesi: Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings, 2025'in birinci çeyreğinde Türkiye’nin borçlanma piyasalarının (DCM) yüksek iç finansman ihtiyacı ve altyapı harcamaları nedeniyle büyümeye devam ettiğini, ancak piyasaya yabancı yatırımcı ilgisinin azaldığını ve bu dönemde yabancı yatırımcıların yurt içi kamu borçları içindeki payının %8,6'ya gerilediğini ifade etti.

  • Ayrıntılar: İlk çeyrekte Türkiye borçlanma piyasasında ihraç edilen toplam menkul kıymet sayısının 12 milyar USD'ye çıktığını vurgulayan Fitch, söz konusu dönemde piyasanın yıllık bazda %9,8 büyüyerek yaklaşık 465 milyar USD'ye ulaştığını, bu tutarın %65,9'unun TL, %31,4'ünün USD, %2,7'sinin ise EUR cinsinden menkul kıymetlerden oluştuğunu ifade etti. 

•  BDDK'dan yeni yönetmelik: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), yayımladığı yeni yönetmelik ile bankacılık hesaplarından kaynaklanan konsolide ve konsolide olmayan faiz oranı riski standart rasyosunun %20'den %15'e indirildiğini açıkladı. Yönetmelik, 1 Ekim 2025 tarihinde yürürlüğe girecek.

  • Ayrıntılar: Faiz oranı riski standart rasyosu, ekonomik değer değişimi risk tutarının ana sermayeye bölünmesiyle hesaplanacak. Ekonomik değer değişimi hesaplamasında, faize duyarlı tüm aktif ve pasif kalemler ile bilanço dışı kalemlerden kaynaklanan gelecekteki nakit akışları dikkate alınacak.

•  Dış borç yasağı: Hazine ve Maliye Bakanlığı, 10 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliğiyle, vadesi geçmiş Hazine, vergi ve SGK borcu bulunan belediyeler ve kamu kurumlarının hibe dışındaki dış finansman kaynaklarına erişimini kısıtladı. Bu düzenleme, mevcut başvuruları da kapsayacak şekilde yürürlüğe girdi.

  • Ayrıntılar: Dış finansman kaynakları, uluslararası kalkınma bankaları ve yabancı kredi kuruluşlarından sağlanan kredileri kapsıyor. Henüz sonuçlanmamış başvurular için, kurumların 20 gün içinde borçsuz olduklarını belgelemeleri gerekiyor; aksi takdirde başvurular geçersiz sayılacak. 

•  Otomotiv üretiminde düşüş, ihracat yatay: Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) verilerine göre, 2025'in ilk 4 aylık döneminde toplam otomotiv üretimi önceki yılın aynı dönemine göre %2 azalarak 464 bin 290 adet oldu.

  • Ayrıca: Sektörün 4 aylık toplam ihracatı ise geçen yıla paralel bir şekilde 333 bin 351 adet olarak açıklandı. TİM verilerine göre, otomotiv sektörünün ihracat gelirleri 12,5 milyar dolar düzeyinde.
YURT DIŞI PİYASALAR

•  ABD-Çin anlaşması: ABD yönetimi, Çin ürünlerine uygulanan gümrük vergilerinin 14 Mayıs'tan itibaren 90 gün boyunca %145'ten %30'a indirileceğini, bu süre zarfında Çin'in ABD ürünlerine uyguladığı gümrük vergilerinin ise %125'ten %10'a düşürüleceğini açıkladı.

  • Cep bilgisi: Haberle ilgili detaylara Günün Hikayesi'nden ulaşabilirsiniz.

•  Trump'ın ilaç kararnamesi: ABD Başkanı Donald Trump, reçeteli ilaç fiyatlarını %30 ila %80 oranında düşürmeyi hedefleyen bir başkanlık kararnamesi imzalayacağını duyurdu. 

  • Ayrıntılar: Başkan Trump, Dünya Ticaret Örgütü'nün "En Çok Kayrılan Ülke" politikasını uygulamaya koymayı, böylece ABD'li tüketicilerin ilaçlara ödediği fiyatın dünya genelinde en düşük ilaç fiyatı ödeyen ülke ile aynı seviyeye geriletilmesini amaçlıyor. Yeni kararnamenin, Medicare kapsamında en çok harcama yapılan 50 ilacı kapsaması ve bu ilaçların ABD fiyatlarının uluslararası en düşük seviyelere çekilmesi bekleniyor.

•  Trump Türkiye'ye mi geliyor?: ABD Başkanı Donald Trump, 15 Mayıs Perşembe günü Rusya ve Ukrayna arasında düzenlenecek ateşkes görüşmelerine katılmak üzere İstanbul'a gelebileceğini açıkladı.

  • Ayrıntılar: Başkan Trump ayrıca Suriye politikalarına ilişkin de açıklama yaparak, "Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Suriye konusunda bazı çalışmalar yürütüyoruz. Bu arada, yaptırımlar meselesinde de bir karar vermemiz gerekecek ve büyük ihtimalle bu yaptırımları kaldırabiliriz" ifadelerini kullandı. 

•  Japonya mısır ithalatını değerlendiriyor: Japonya Başbakanı Shigeru Ishiba, ABD ile yürütülen ticaret görüşmeleri kapsamında Japon otomobillerine uygulanan tarifelerin düşürülmesi karşılığında ABD'den mısır ithalatının artırılmasının seçenekler arasında olduğunu belirtti.

  • Ayrıca: Ishiba, taviz alabilmek için tarım sektörünü feda etmek gibi bir niyetinin olmadığını, mısırın gıda amaçlı değil, etanol yakıtı ve biyokütle olarak kullanılmak üzere ithal edilebileceğini ifade etti. 
GÜNÜN HİKAYESİ

ABD ve Çin anlaşması: Detaylarda neler var?

ABD ve Çin heyetlerinin İsviçre’nin Cenevre kentinde yürüttüğü müzakereler, 12 Mayıs Pazartesi günü ilk meyvelerini verdi. ABD yönetimi müzakereler sonrasında, Çin ürünlerine uygulama kararı aldığı %145’lik ortalama tarife oranını %30’a çekmeyi kabul etti. Çin tarafı ise buna karşılık olarak ABD’den ithal edilen toplam 5.000 ürün kalemi üzerindeki %125’lik ortalama tarifeyi %10’a indirme kararı aldı.

ABD ve Çin anlaşması: Detaylarda neler var?

ABD ve Çin heyetlerinin İsviçre’nin Cenevre kentinde yürüttüğü müzakereler, 12 Mayıs Pazartesi günü ilk meyvelerini verdi. 

ABD yönetimi müzakereler sonrasında, 14 Mayıs tarihinden itibaren Çin ürünlerine uyguladığı %145’lik ortalama tarife oranını 90 günlüğüne %30’a çekmeyi kabul etti. Çin tarafı ise buna karşılık olarak ABD’den ithal edilen toplam 5 bin ürün kalemi üzerindeki %125’lik ortalama tarifeyi yine 90 günlüğüne %10’a indirme kararı aldı. İki taraf arasında yapılan anlaşma, karşılıklı olarak 3 ay boyunca yeni bir tarife uygulanmamasını ve mevcut indirimlerin geri alınmamasını da içeriyor.

ABD Başkanı Donald Trump anlaşmayla Çin’e bir “yeniden başlama” şansı verdiklerini söylerken, Hazine Bakanı Bessent ise anlaşmanın iki tarafın da çıkarına olduğunu vurgulayarak, “Her iki taraf da genel bir kopuş istemediği konusunda mutabık” ifadelerini kullandı. 

Anlaşmanın detayları

Anlaşma, dünyanın en büyük iki ekonomisinin, hem kendilerine hem de küresel ekonomiye önemli ölçüde zarar verecek bir “sert ayrışma” sürecine tam manasıyla girmeden geçici bir geri adım atmasını sağlamış oldu. 

Anlaşmayla ilgili konuşan ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, görüşmeler sırasında akıllarındaki sorunun “Vergi oranlarını, ambargo yaratmayacak ama yine de ticaret açığını azaltma hedefimizi koruyacak seviyeye nasıl indiririz?” olduğunu ve bu doğrultuda hareket ettiklerini söylerken, Çin Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada ise atılan adımların iki ülkenin ve küresel ekonominin çıkarlarıyla örtüşmesine özen gösterildiği vurgulandı.

ABD ve Çin yönetimleri, görüşmede ortaya konan odaklar doğrultusunda tarım ve hayvancılık ürünleri, elektronik bileşenler, enerji ekipmanları ve tekstil ürünleri gibi son tüketici için önem taşıyan ürünlerde gümrük indirimine giderken, iki tarafın da deklare ettiği amaçlara uygun olarak belirli “stratejik ürünler” bu indirimlerin dışında bırakıldı. 

  • İki tarafın da özellikle kritik sektörleri koruma altına alırken, yakın vadede tüketici fiyatlarını etkileyebilecek ürünlerde vergi indirimine gitmeye karar vermiş olması dikkat çekici. Zira Walmart ve Target CEO’ları, yakın zamanda Başkan Trump ile gerçekleştirdikleri görüşmede, tüketici ürünlerinde Çin'e karşı uygulanan tarifelerin mevcut haliyle sürmesinin rafları boş bırakacağını ve perakende sektöründe arz krizine neden olacağını belirtmişlerdi.

Stratejik sektörleri koruma çabaları kapsamında ABD, Çin menşeli elektrikli araçlara uyguladığı %212’lik gümrük vergilerini anlaşma kapsamı dışında bırakırken, çelik ve alüminyum ürünlerini hedef alan Section 232 tarifelerini ve COVID-19 sonrasında getirilen tıbbı cihaz/ilaç ham maddesi tarifelerini korudu. Bu adımların karşısında Çin, Ford ve General Motors gibi ABD’li otomotiv devleri tarafından üretilen yedek parçalara uyguladığı vergileri sabit tutarken, ABD menşeli biyoteknoloji ve savunma ürünlerine yönelik yaptırımlarını da sürdürme kararı aldı. 

“Stratejik” olarak nitelendirilen sektörlerle ilgili en kritik karar ise Çin’in ABD’ye yönelik nadir toprak metali ihracatı kısıtlamalarını kaldırma taahhüdünde bulunması oldu. 

Çin, küresel nadir toprak metalleri üretiminin yaklaşık %70’ini ve işleme kapasitesinin %85’ini elinde bulundurarak bu alanda tekel niteliğinde bir konuma sahip. Bu metaller özellikle savunma sanayi şirketleri, güneş paneli ve elektrikli araç üreticileri, havacılık şirketleri, yarı iletken üreticileri ve yüksek teknoloji firmaları için hayati önemde. Dolayısıyla Çin’in ABD’ye bu alanda getirdiği ihracat yasağı, söz konusu şirketler için çok ciddi maliyet artışı ve üretim zafiyetine yol açma potansiyeli taşıyordu.

  • Çin, elindeki tekel gücünün ABD için bir ulusal güvenlik riski oluşturduğunun açıkça farkında. Bu nedenle Çin heyeti, görüşmeler sırasında ABD’nin “zorlayıcı diplomasi” uygulamalarına karşı koyacak, nadir toprak metallerini de içeren yeni misilleme mekanizmaları geliştirmekte olduğunun sinyalini verdi. 

Heyetler ayrıca iki taraf arasındaki iletişimsizliği gidermek amacıyla ortak bir mekanizma kurma teklifinde de bulundu. Bu nedenle görüşmeleri sürdürmek amacıyla yeni bir diyalog mekanizması kurulması konusunda anlaşmaya varıldı. Taraflardan yapılan açıklamaya göre bu komisyon Çin, ABD veya üçüncü ülkelerde görüşmeler yapacak ve ekonomik/ticari konularda çalışma düzeyinde istişarelerde bulunabilecek. Dolayısıyla iki ülke arasındaki iletişimsizlik ve öngörülemezlik problemleri de bir nebze çözülmüş olacak. 

Fentanile karşı mücadelede işbirliği

Görüşmede ayrıca ABD tarafının Çin kaynaklı olduğunu düşündüğü ve ABD’de on binlerce insanın ölümüne yol açan fentanile karşı mücadele yolları da tartışıldı. Çin heyeti, bu konuda kamuoyuna açık mesajlar verilmesini küçük düşürücü bulsa da fentanille mücadele konusunda anlaşmaya açık olduklarını ifade etti. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise bu konuda etkin bir işbirliği yapılması halinde uygulanan vergilerin bir kısmının daha kaldırılabileceğini söyledi. 

  • Görüşmelerin en çarpıcı anı, Bakan Bessent’in Çin heyetine fentanil krizine dair verdiği sert alegorik mesaj oldu. Bakan Bessent, görüşmeler sırasında masadaki şeker kâsesinden bir tutam alıp avucuna koyarak, “Bu kadar küçük bir miktar (fentanil), bu odadaki herkesi öldürmeye yeter” dedi. Ardından daha büyük bir tutamı eline alarak “Bu da tüm Cenevre’yi yok eder” diyerek fentanil tehdidinin büyüklüğüyle alakalı net bir mesaj vermiş oldu. 

Görüşmelerin ardından ABD Ticaret Temsilcisi Greer, “Hem Çin hem de ABD tarafı, fentanil konusunda yapıcı biçimde çalışmayı kabul etti. Bu konuda da olumlu bir yol haritamız var” açıklamasında bulundu. Çin tarafı ise, resmi beyanlarında fentanilden doğrudan söz etmese de, bu konuda “işbirliği için olumlu bir yol arayışında olduklarını” belirtti.

Sonuç olarak

Anlaşma piyasalar için olumlu bir gelişme olarak değerlendirilmiş olsa da küresel ekonominin gidişatını bugün değil, gelecekte atılan adımlar şekillendirecek gibi görünüyor. Birçok uzman, bu anlaşmayı "geçici bir ateşkes" olarak yorumluyor. 90 günlük sürenin ardından yeni bir uzlaşma çıkmazsa, tarifelerin yeniden gündeme gelmesi muhtemel. Özellikle çip teknolojileri, yeşil enerji ve savunma sanayi gibi alanlarda Çin’in büyüyen gücü, ABD yönetimi açısından stratejik bir tehdit unsuru olmaya devam ediyor.

ABD Ticaret Temsilciliği, anlaşmayı “zaman kazanma” aracı olarak değerlendirirken, Çin Dışişleri Bakanlığı ise anlaşmanın daha kapsamlı ekonomik iş birliğine zemin hazırlaması gerektiğini belirtti. Ancak ABD’nin bu dönemde Çinli teknoloji firmalarına yönelik yaptırımlarını sürdürmesi, ayrıca Çin’in de belirli tarifeleri ortadan kaldırmayı reddetmesi iyi ilişkilerin hâlâ istenilen ölçüde ilerlemediğini ve gerginliğin sürdüğünü gösteriyor.

Şurası açık: ABD ve Çin, doğrudan ekonomik savaşın maliyetlerini yönetilebilir hale getirmek için sektör dışı alanlarda ortak zemin bulma çabasını sürdürecek. 90 gün sonra başlayacak olan yeni müzakereler, bu sürecin yönünü net olarak belirleyecek.

Hikâyeyi paylaşmak için:
APOSTO PREMİUM

Daha fazlası Aposto Premium'da

Aposto'nun farklı dikeylerdeki haberleriyle, gündem özetleriyle ve derlemeleriyle gündemi takip eden okurlarımız, Premium üyeliğini başlatarak alanında önde gelen isimlerin köşe yazıları, özel araştırmaları, derinlikli makaleleri, uzman görüşleri ve içgörü yazılarıyla entelektüel dünyalarını besliyor.

Aposto Premium üyeliğinizi %30 indirimle başlatmak için APOSTO2025 kodunu kullanabilirsiniz.

Sevgiler,
Aposto Ekibi

ŞİMDİ ABONE OL


Kaydet

Okuma listesine ekle

Paylaş

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

YAZARLAR

EXANTE

EXANTE

Finans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.

İLGİLİ OKUMALAR

Bağlantıyı kopyala

Paylaş

Yayına git

Geri bildirim ver

Hata bildir