7 Mayıs Salı sabahından herkese günaydın.
Gerek yurt içi gerekse yurt dışında nispeten sakin bir gün geçirdik. Yurt içinde TCMB tarafından yayımlanan veriler ve Kabine Toplantısı'nın ardından gelen mesajlar takip edilirken; yurt dışında ise çoğunlukla Avro Bölgesi'nden gelen haberler izlendi.
Bu sırada TCMB tarafından yayımlanan REDK verilerine göre TL'nin TÜFE bazında son 2,5 yılın en yüksek reel değerine ulaşması ise dikkat çekti.
Günün Hikayesi'nde Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Burak Arzova tarafından kaleme alınan "Enflasyon Neden Beklediğimiz Şekilde Düşmüyor?" başlıklı makaleyi bulabilirsiniz.
Günlük ruh gıdası dozunuz ise burada: Legends Only
İyi okumalar.
-Emircan
EXANTEFinans dünyasındaki tüm önemli gelişmeler ve makro-iktisadi meseleler, derinlemesine bir perspektif ve sebep-sonuç ilişkileriyle her pazartesi ve cuma e-posta kutunda.
Küresel piyasalarda son durum ve günlük değişimler.
Değerler piyasa kapanışının ardından Investing üzerinden sağlanmıştır.
• BIST 100 endeksi günü 103,3 milyar TL hacim ve %0,10 kazançla 10.267 puan seviyesinden tamamladı. Güne yatay-negatif bir açılışla başlayan ve gün içinde karışık seyrini sürdüren endeks, böylece hem S&P’den gelen not artırımı sonrasında ilk işlem gününü negatif geçirmiş, hem de yükseliş serisini sonlandırmış oldu.
- Endekste haftalık kazanç %1,83 seviyesinde olmakla birlikte; aylık kazanç %6,74, yılbaşından bu yana kazanç ise %37,44 seviyesinde yer alıyor.
- BIST 100'e dahil olan şirket payları arasından günün en çok kazananları sırasıyla %5,84 kazanç yaşayan Qua Granit (QUAGR), %5,20 kazanç yaşayan Otokar (OTKAR) ve %5,18 kazanç yaşayan Eczacıbaşı İlaç (ECILC) payları oldu.
- Günün en çok öne çıkan sektörel endeksi %2,15 artış gösteren BIST Finansal Kiralama ve Faktoring Endeksi (XFINK) oldu. BIST Bankacılık Endeksi günü (XBANK) %1,23 değer kazancıyla tamamlarken, BIST Sanayi Endeksi (XUSIN) ise %0,41 kazanç yaşadı.
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), reel efektif döviz kurunun Nisan ayında TÜFE bazında 1,67 puan artışla 59,77’ye, Yİ-ÜFE bazında ise 2,67 puan artışla 91,64 seviyesine çıktığını açıkladı. Böylece TÜFE bazında reel kur Temmuz 2021’den bu yana en yüksek seviyesini kaydederken, Yİ-ÜFE bazında ise Mayıs 2023’ten bu yana kaydettiği en yüksek seviyeye ulaştı.
• Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), bankacılık sektörünün Ocak-Mart döneminde bir önceki yıla kıyasla yıllık bazda %44,7 artışla 153,5 milyar TL’ye çıktığını açıkladı. Söz konusu dönemde bankacılık sektörünün toplam aktifleri 2023 yılının sonuna kıyasla %9,9 artışla 25,9 trilyon TL’ye çıkarken, krediler toplamı ise %10,7 artışla 12,9 trilyon TL’ye ulaştı. Takibe düşen alacakların toplam nakdi kredilere oranı ise bir önceki yıla kıyasla 0,33 puan azalışla %1,49'a geriledi.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kabine Toplantısı’nın ardından yaptığı açıklamada, kamunun tasarruf konusunda öncülük ve rehberlik edeceğini ifade ederek, “Kamuda taşıtlar, binalar, haberleşme giderleri, cari harcamalar, hizmet içi eğitim, yurt dışı seyahat, kamu istihdamı gibi alanda tasarruf kültürünü güçlendirecek adımlar atacağız. Ekonomi yönetimimizi bu konuda gerekli çalışmaları tekemmül ettirmek için talimatlandırdım” ifadelerini kullandı.
- ➕ Ayrıca: Konuşmasında 2023 yılında tekrardan hayata geçirilen yatırım taahhütlü avans kredisi programına da değinen Erdoğan, “Üç yıllık periyotta toplam 300 milyar liralık yatırım taahhütlü avans kredisini devreye almıştık. 1 trilyon 281 milyar liraya ulaşan 210 yatırım için ön başvuru yapıldı” dedi.
"Seçim döneminde popülizme meyletmedik. Hedeflerimize ulaşmak için para, maliye ve gelirler politikalarımızı ahenk içinde yürütüyoruz. Verimliliği artırmak, ekonomimizi daha rekabetçi kılmak için yapısal reformlara hız kazandıracağız."
• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yayımlanan aylık fiyat gelişmeleri raporunda, Nisan ayında enflasyon üzerinde gıda grubunun katkısının azaldığı, diğer grupların ise başta hizmetler olmak üzere katkılarını artırmakta olduğu kaydedilerek şu ifadelere yer verildi:
“Son dönemde öne çıkan alt gruplara ek olarak, güçlü artış kaydeden ulaştırma hizmetleri aylık enflasyonunda bayram etkisi hissedilmiştir. Temel mal grubunda mevsimsel etkilerden arındırılmış aylık fiyat artışı yavaşlamıştır. Bu gelişmede, otomobil fiyatlarındaki ılımlı fiyat artışı kaynaklı olarak dayanıklı mal grubu etkili olmuştur. Gıda grubunda, aylık fiyat artışını işlenmemiş gıda alt grubu sürüklemeye devam etmiş, işlenmiş gıda enflasyonundaki ılımlı seyir korunmuştur”
• Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, işlenmemiş altın ithalatına uygulanan kotaya ilişkin yayımlanan bilgi yazısında, konulan kotanın cari dengenin iyileşmesine katkı sağladığı vurgulandı. Kota uygulamasına başlanan Ağustos 2023'ten yıl sonuna kadar altın ithalatının parasal olarak 3,2 milyar USD, miktarsal olarak ise %32,7 azaldığına dikkat çekilen yazıda; 2024 yılının ilk iki ayında ise bu düşüşün parasal olarak 6,8 milyar USD, oransal olarak ise %77,9'u bulduğu ifade edildi.
- ➕ Ayrıca: Yazıda kota uygulamasının nasıl devam edeceğine ilişkin olarak ise, "Bakanlığımızca önümüzdeki dönemde de sektörün hammadde ihtiyacı ile ihracat ve Döviz kazandırıcı faaliyette bulunan sektör aktörlerinin işlenmemiş altına erişimlerinin artırılması önceliklendirilerek uygulamanın yakından izlenmesine ve gerekli tedbirlerin ivedilikle alınmasına devam edilecektir" ifadelerine yer verildi.
• Hazine, dün düzenlediği iki ihale ile toplamda 36,4 milyar TL borçlandı. Düzenlenen ilk ihale olan bir yıl vadeli hazine bonosu ihalesinde ortalama yıllık bileşik faiz %50,52 seviyesinde belirlenirken, ikinci ihale olan 2 yıl vadeli 6 ayda bir sabit kupon ödemeli tahvil ihalesinde ise %45,09 seviyesinde belirlendi.
• Ticaret Bakanlığı, Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu'nun 2 Mayıs tarihli toplantısında gıda ve perakende, otomotiv, hazır beton ve çimento sektörlerindeki fahiş fiyat/stokçuluk uygulamalarının ele alınarak incelendiğini ve fahiş fiyat/stokçuluk yaptığı tespit edilen işletmelere 61 milyon 66 bin TL tutarında ceza uygulandığını bildirdi.
• Avro Bölgesi'nde üretici fiyat endeksi (ÜFE) Mart ayında aylık bazda %0,4; yıllık bazda ise %7,8 geriledi. Söz konusu dönemde ÜFE'yi oluşturan alt gruplar arasından sermaye malları grubu yıllık bazda %1,6 artış gösterirken, ara mallar grubu %4,8, enerji grubu ise %20,0 geriledi.
- 📖 Ayrıntılar: Söz konusu dönemde Avro Bölgesi ülkeleri arasından ÜFE'de en fazla azalış kaydedilen ülke %24,6 ile Slovakya olurken, en fazla artış kaydedilen ülke ise %16,5 ile Lüksemburg oldu.
• Avro Bölgesi'nde nihai hizmet PMI, Nisan ayında bir önceki aya kıyasla 0,4 puan artışla 53,3 seviyesine yükselerek beklentilerin üzerinde kaydedildi. Veri, bir kez daha 50 eşik değerinin üzerine çıkarak bölgede hizmet sektörünün hâlâ canlı olduğuna ve genişlemeyi sürdürdüğüne işaret etti. Hizmet PMI verisinin belli olmasıyla birlikte nihai bileşik PMI da bir önceki aya göre 0,3 puan artışla 51,7 seviyesinde kaydedilmiş oldu.
• Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başekonomisti Philip Lane, Nisan ayında hizmet enflasyonunda Kasım 2023'ten bu yana ilk kez gerileme görüldüğüne işaret ederek, "Bu, enflasyondaki yavaşlamanın önemli bir adımıydı. Euro Bölgesi Nisan ayı enflasyonu ve ilk çeyrek büyüme verileri, enflasyonun zamanla hedefe döneceğine olan güvenimi artırdı. Ancak Haziran ayına kadar daha fazla veri göreceğiz" dedi.
- 💾 Cep bilgisi: ECB'nin 6 Haziran'da düzenlenecek Yönetim Konseyi toplantısında faiz oranlarını düşürmesine kesin gözüyle bakılıyor. Bölgede manşet enflasyon, Nisan ayında %2,4 seviyesinde kaydedilmiş %2,0 hedefine bir adım daha yaklaşmıştı.
• ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, otoriteler tarafından JPY'ye yapılacak bir müdahalenin önceden kendileri ile istişare edilmesini beklediklerini, geçen hafta Japon otoriteler tarafından JPY'ye müdahale edildiğine dair çıkan haberler hakkında ise bir yorumu olmadığını söyleyerek, "Bunun bir söylenti olduğunu düşünüyorum" dedi.
- 💉 Hatırlatma dozu: Geçen hafta USD/JPY paritesi 160'a kadar çıkarak son 34 yılın en yüksek seviyesini kaydetmiş, ardından Salı gününden itibaren hızlı bir geri çekilme ile 153 seviyesine geri dönmüştü. Konuyla ilgili verileri inceleyen piyasa oyuncuları, bu geri çekilme sırasında 30 ila 60 milyar USD tutarında bir müdahalenin yapılmış olabileceğini hesaplamışlardı.
• Beşyüzyedi: "TCMB net pozisyonu son 7 iş gününde: +$15 milyar.
Aynı hızda: yılbaşı zirvesi ve 3 yıllık kötü sürecin en iyi noktası olan -$45'i yukarı bu hafta kırarız."
• Hakan Kara: "Son dönemde aylık net altın ithalatı tekrar 1 milyar $'ın üzerine çıktı. TL faizlerdeki artış ve dış ticaret kısıtlamaları ithalatı azaltsa da jeopolitik riskler devam ettiği sürece altına olan ilgi devam edecektir."
• Dağlar Özkan: "Mevcut uluslararası kredi derecelendirme sisteminin Türkiye’de 30 yıllık bir tarihi var. Bu 30 senede S&P Global Ratings kuruluşu 7 defa kredi notumuzu yukarı çekmiş. Bu 7 not artışından ilkini, yani 25 Nisan 2000 kararını veri yetersizliği sebebiyle örneklem dışı bırakıp BIST100, Banka ve Sanayi borsa endeksleri getirisine baktığımızda dört temel sonuca ulaşıyoruz;
- Karardan önceki gün ve günlerde not artışı borsada pozitif fiyatlanıyor. 6 not artışının tamamında karar öncesi son seansta BIST100’de getiri %1,4 ortalama ile pozitif. Son 5 işgünü bakıldığında 6 seansın 5’inde getiri pozitif ve en güncel 3 örnekte pozitif fiyatlama daha belirgin.
- Not artışından sonraki ilk seansta BIST100 açılıştan kapanışa ortalama %1 düşüş kaydediyor. 5 gözlemin sadece birinde (ama Mart 2013’te en güncel gözlemde) ufak bir prim var.
- Büyük farklar olmasa da karar sonrası gelen satışta sanayi hisseleri bankalara göre daha az kaybediyor.
- MSCI Türkiye dolar bazlı borsa endeksinin MSCI Gelişmekte Olan Ülkeler endeksine göreli performansına baktığımızda yukarıdaki sonuçlar değişmiyor."
Annelere armağan: Arçelik ile daha güzel yarınlar
İyiliği aşkla tasarlamaya devam eden Arçelik, dünyamızı da çocukları gibi sevip koruyan annelerden ilham alıyor. Arçelik, dünyamızı sevgisiyle iyileştiren tüm kraliçelerin Anneler Günü’nü kutluyor.
'Dünyayı ne kadar seviyorsun?' sorusuna, bir çocuğun gözlerindeki sevgiyle cevap veren Arçelik, dünyayı sevip koruduğumuzda onun da sevdiklerimizi koruduğunu bizlere hatırlatıyor. Dünyamızı iyilikle koruyan annelere duyduğu sevgi ve saygıyı sürdürülebilir ve yenilikçi ürünlerle gösteren Arçelik, annelerden aldığı ilhamı her bir ürünle, her bir inovasyonla taçlandırıyor; teknolojilerini onların sıcak dokunuşuyla şekillendiriyor.
İyiliği aşkla tasarlayan Arçelik kalitesiyle annelere teşekkürünüzü sunmak için Arçelik’i buradan ziyaret edebilirsiniz.
Enflasyon neden beklediğimiz şekilde düşmüyor?
Haziran 2023 seçimlerinden bu yana 11 ay geçti. Seçimlerden sonra yine yeniden atanan Hazine ve Maliye Bakanımız "rasyonel politikalara" geri dönüş sinyali verince sevindik. Enflasyonla mücadelenin birinci öncelik olduğu hep söylendi ve halen de söyleniyor. Ancak aradan geçen onca aya karşılık enflasyonla mücadelede çok büyük bir başarı elde edildiğini söyleyebilmek mümkün değil.
Haziran 2023 seçimlerinden bu yana 11 ay geçti. Seçimlerden sonra yine yeniden atanan Hazine ve Maliye Bakanımız "rasyonel politikalara" geri dönüş sinyali verince sevindik. Enflasyonla mücadelenin birinci öncelik olduğu hep söylendi ve halen de söyleniyor. Ancak aradan geçen onca aya karşılık enflasyonla mücadelede çok büyük bir başarı elde edildiğini söyleyebilmek mümkün değil.
Gerçi Türkiye’de enflasyonun seyri Merkez Bankası'nın daha önce bize çizdiği patikada ilerliyor. En tepe noktayı Mayıs ayı enflasyonu ile birlikte göreceğiz.
Sonrasında bir önceki yıl olan 2023 yılının Haziran, Temmuz ve Ağustos enflasyon oranları çok yüksek olduğu için 2024 yılının bu aylarında baz etkisinden yararlanacağız. Enflasyon matematiksel olarak düşecek ancak aylık bazda fiyatlar artmaya devam edecek. Yıl sonunu muhtemelen Merkez bankasının öngörüsünün üzerinde kapatacağız.
Peki neden enflasyon düşmüyor ya da enflasyonla mücadelede neden istediğimiz ölçüde başarılı olamıyoruz?
Enflasyonun düşmüyor oluşunun sebepleri nelerdir?
Bunun birkaç sebebi var. Ben kendimce gördüğüm önemli hususları alt alta toplayıp sizlere sunmaya çalıştım:
Sebep 1: Merkez Bankası çalıştığı modelde Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerini esas alıyor. Model doğru olsa da çalışılan rakamlar konusunda yani TÜİK enflasyonu konusunda kafalarda çok ciddi soru işaretleri var. TÜİK daha önce ‘güncelleme’ adı altında enflasyon hesaplamasına esas madde fiyatlarının görünürlüğünü kamuoyuna kapadı. Madde fiyatlarını göremiyoruz artık. Eskiden bölgesel enflasyonu da bizimle paylaşırdı. Böylece İstanbul’un enflasyonu ne olmuş, Karadeniz’in enflasyonu ne olmuş görebilirdik. Bunu da göremiyoruz.
TÜİK in açıkladığı enflasyon rakamları bizim çarşıda, pazarda gördüğümüz fiyat artışları ile uyumlu değil. Hesaplanan enflasyon farkı sadece bizimle değil örneğin İstanbul Ticaret Odası tarafından hesaplanan ücretliler geçinme endeksi ile de kopuk. Alternatif Enflasyon Hesaplama Grubu ENAG enflasyonundan hiç bahsetmiyorum keza onların da yanına yaklaşmak mümkün değil. Hâl böyle iken çokça tartışılan ve kamuoyu nezdinde güvenilir olmayan rakamlara göre Politika Faizini belirlemek de doğru olmuyor. Hâlâ insanlar neden bu kadar yüksek faiz oranlarına karşılık tasarrufa yönelmiyor sorusunun cevabı belki de belirlenmiş olan politika faizinin ne kadar doğru olduğu konusuyla da orantılı. Doğru ölçemediğinizde yönetemezsiniz. Model doğru olsa da girdisi yanlış olunca denge fiyat doğru yerde kurulamıyor.
Resmî rakamlara güven olmayınca herkes kendi enflasyonunu ürettiği mal ve hizmetlerin fiyatına ekleyerek satış yapmaya başladı. Fiyatlama davranışlarındaki dengesizliğin temel nedenlerinden biri açıklanan rakamlara duyulan güvensizlik.
Sebep 2: Nas söylemleri ile kur ve döviz bilinçli bir şekilde patlatıldıktan sonra Türkiye Ekonomi Modeli adı verilen bir model icat edildi. Heterodoks denildi ama kimse ne olduğunu anlamadı. Ekonomiye büyük bir zarar verildi. Bu zararın etkilerini hemen giderebilmek çok kolay değil. Yıkılan bir yapıyı yeniden inşa etmek emek ve zaman gerektirecek.
Sebep 3: Anlaşılmaz Türkiye Ekonomi Modeli ile çok büyük bir kaynak transferi yaşandı. Toplumun orta gelirli ve gelir düzeyi düşük kesimlerinden toplumun en zengin grubuna kaynak aktarımı oldu. TÜİK, 2023 yılına ilişkin Gelir Dağılım İstatistiklerini 29 Ocak 2024 tarihinde açıkladı. Açıklanan veriler ile zaten bildiğimiz birçok şeyi bu kez rakamsal olarak da görme imkanına kavuştuk.
Verilere baktığımızda toplumun en düşük gelire sahip (ilk %20) grubunun toplam gelirden aldığı payın 2021 yılında %6,1 iken 2023 yılında %5,9’a gerilediğini fakat toplumun en yüksek gelir grubuna sahip olan (son %20) kısmının ise aynı dönemler içerisinde toplam gelirden aldığı payın %46,7’den %49,8’e yükseldiğini gördük.
Ekonomi kötü diyorlar ama bütün restoranlar tıklım tıklım dolu, alışveriş merkezleri de dolu, herkes yiyor, içiyor diye hep kendi kendimize soruyoruz ya, işte bu sorunun cevabı burada yatıyor.
Türkiye nüfusunu yaklaşık 85 milyon olarak esas aldığımızda, bu nüfusun %10’u 8,5 milyon kişi, %20 ise 17 milyon kişi demek.
Biraz daha belirgin olarak bakarsak %10’luk kesim Yunanistan’ın nüfusundan biraz az iken, nüfusun %20'si bir Hollanda anlamına geliyor.
İşte çok yerde gördüğümüz restoranları dolduran, alışveriş merkezlerine akın eden grup çoklukla bu kişiler. Bunlar çok rahat bir şekilde fiyatların düzeyine bakmadan harcıyorlar. Çünkü uygulanan politika sayesinde ciddi şekilde zenginleştiler. Fiyat koyma gücü olanlar da yüksek talep nedeniyle istedikleri fiyatı kolayca mal ve hizmetlere (özellikle hizmetler sektörüne) geçirebiliyorlar. Böylece fiyatlama davranışları da uyumsuzlaştı.
Sebep 4: Merkez Bankası üzerinden yürüyen bir Enflasyonla Mücadele Programımız var. Daha doğrusu Merkez Bankası enflasyonla mücadelede tek başına.
Enflasyonla mücadele adına Para Politikasına destek bir Maliye Politikası yok. Kamunun tasarruf etmeye de pek niyetinin olduğunu söylemek mümkün değil.
Örneğin İçişleri Bakanlığı’ndan ‘Kamuda Tasarruf Tedbirleri’ ne istinaden sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, İçişleri Bakanımızın araçları da dahil olmak üzere Bakan Yardımcılarının koruma araç ve koruma polis sayıları azaltılmış olması tasarruf tedbirleri adına sembolik bir eylem olarak kabul edilebilir ancak. Tasarruf tedbirleri yine birkaç araba kullanmamaya indirgenmiş durumda. En tehlikeli olan da bu.
Kamunun tasarruf etmemesi ve Para Politikasına desteğin azlığı (örneğin kamu zamlarının Merkez Bankasının enflasyon hedefinin çok üzerinde yapılmış olması vs.) Merkez Bankasını tek başına bırakmış durumda. Tek başına kalan Merkez Bankası da kamuoyunu, enflasyonun düşeceğine dair inandırmakta zorlanıyor.
